Chương 1: Giới thiệu chung về vận tải đa phương thức. Chương 2: Thực trạng phát triển vận tải đa phương thức tại Việt Nam Chương 3: Một số giải pháp nhằm phát triển vận tải đa phương thức tại Việt Nam. GIỚI THIỆU CHUNG VỀ VẬN TẢI ĐA PHƯƠNG THỨC 1. Khái niệm và lịch sử ra đời của vận tải đa phương thức 1.1 Lịch sử ra đời của vận tải đa phương thức: Vận tải đa phương thức ra đời khá muộn so với các phương thức vận tải khác, trong những năm 20, 30 của thế kỷ XX tại những nước Tây Âu và Mỹ.
Năm 1928, sau khi sắm được một tàu kiểu Container của Anh, SEATRAIN – một công ty vận tải biển của Hoa Kỳ đã xếp nguyên cả các toa xe lửa lên tàu biển tại cảng đi để chở đến cảng đến. Đó là bước đầu tiên hình thành vận tải đa phương thức. Sau đó là một công ty khác của Hoa Kỳ là SEALAND SERVICE Inc. Sau lần thử nghiệm đầu tiên vào năm 1956 với việc chuyên chở các xe rơ-moóc (Trailers) trên boong tàu dầu, các kỹ sư của SEALAND SERVICE đã quyết định để bộ phận bánh xe của các trailer lại trên bờ và chỉ vận chuyển các thùng (giống như container) từ cảng đến mà thôi.
SEALAND là công ty đầu tiên thấy được hiệu quả của việc kết hợp hai hay nhiều phương thức vận tải để tạo thành một hệ thống vận tải từ cửa tới cửa mà không nhấn mạnh bất kỳ một chặng đường vận tải nào. Và từ đây, vận tải đa phương thức đã từng bước phát triển trở thành một trong những phương thức vận tải quan trọng nhất hiện nay.2 Khái niệm vận tải đa phương thức: Kể từ khi ra đời từ những năm 1930 đến nay, vận tải đa phương thức quốc tế đang ngày càng thể hiện là một phương thức vận tải ưu việt. Trong quá trình phát triển, vận tải đa phương thức quốc tế có nhiều cách gọi khác nhau: Multimodal Transport (vận tải đa phương thức); Throught Transport (vận tải suốt); Combined Transport (vận tải liên hợp) Theo Công ước quốc tế: “Vận tải đa phương thức quốc tế là vận tải hàng hóa bằng ít nhất hai phương thức vận tải và một hợp đồng vận tải đa phương thức quốc tế từ một địa điểm ở một nước, hàng hóa được trao cho người điều hành vận tải đa phương thức quốc tế đưa đến một địa điểm chỉ định ở một nước khác”. Theo Ủy ban Thương mại và Phát triển của Liên Hiệp quốc (UNCTAD): “Vận tải đa phương thức là sự vận tải hàng hóa trên cơ sở một chứng từ, sự vận 6 chuyển đó phải đi qua biên giới quốc tế.
Vận tải đa phương thức quốc tế phải có sự kết hợp của hai hoặc nhiều phương thức vận tải khác nhau”. Theo Nghị định số 87/2009/NĐ-CP ngày 19/10/2009: “Vận tải đa phương thức” là việc vận chuyển hàng hoá bằng ít nhất hai phương thức vận tải khác nhau trên cơ sở một hợp đồng vận tải đa phương thức “Vận tải đa phương thức quốc tế” là vận tải đa phương thức từ nơi người kinh doanh vận tải đa phương thức tiếp nhận hàng hoá ở Việt Nam đến một địa điểm được chỉ định giao trả hàng ở nước khác và ngược lại. Như vậy, chúng ta có thể hiểu vận tải đa phương thức (hay gọi chi tiết hơn là vận tải đa phương thức quốc tế) là một phương pháp vận tải, trong đó hàng hóa được vận chuyển bằng hai hay nhiều phương thức vận tải khác nhau, trên cơ sở một chứng từ vận tải, một chế độ trách nhiệm và chỉ một người chịu trách nhiệm về hàng hóa trong suốt hành trình chuyên chở từ một địa điểm nhận hàng ở một nước này đến một địa điểm giao hàng ở một nước khác. Tuy nhiên, chúng ta cũng không nên hiểu vận tải đa phương thức quốc tế đơn thuần chỉ là hai hay nhiều phương tiện vận tải kết hợp lại, mà sự kết hợp đó phải trở thành một hệ thống, trong đó, các phương thức vận tải tham gia một cách nhịp nhàng để đưa hàng hóa từ nơi gửi tới nơi nhận một cách nhanh nhất, an toàn nhất 1.2 Đặc điểm và vai trò vận tải đa phương thức trong nền kinh tế: 1.1 Đặc điểm của vận tải đa phương thức: Thứ nhất, vận tải đa phương thức quốc tế có ít nhất hai phương thức vận tải khác nhau tham gia quá trình vận chuyển hàng hóa.
Thứ hai, trong suốt tuyến đường vận chuyển, vận tải đa phương thức quốc tế chỉ dựa trên một hợp đồng vận tải đơn nhất và chỉ sử dụng một chứng từ duy nhất có tên gọi: vận đơn vận tải đa phương thức (Multimodal Transport Bill of Lading) hoặc chứng từ vận tải đa phương thứ (Multimodal Transport Document) hoặc vận đơn vận tải liên hợp(Combined Transport Bill of Lading). Thứ ba, trong quá trình vận tải đa phương thức quốc tế, chỉ có một người chịu trách nhiệm về hàng hóa trước người gửi hàng, đó là người kinh doanh vận tải đa phương thức. Người kinh doanh vận tải đa phương thức quốc tế phải chịu trách 7 nhiệm về hàng hóa kể từ khi nhận hàng để chở tại nơi đi cho đến khi đã hoàn thành nghĩa vụ giao hàng cho người nhận ở nơi đến. Thứ tư, người gửi hàng sẽ trả chi phí cho người kinh doanh vận tải đa phương thức quốc tế (tiền cước) cho toàn tuyến theo một đơn giá được thỏa thuận, không phân biệt số lượng, loại phương tiện vận tải mà người kinh doanh vận tải đa phương thức quốc tế sử dụng.
Thứ năm, nơi nhận hàng để chở và nơi giao hàng trong vận tải đa phương thức quốc tế nằm ở những nước khác nhau. Thứ sáu, hàng hóa trong vận tải đa phương thức quốc tế thường được vận chuyển bằng những công cụ vận tải như container, trailer, pallet… 1.2 Vai trò của vận tải đa phương thức trong nền kinh tế: Vận tải đa phương thức là sự kết hợp của nhiều phương thức vận tải khác nhau trên cùng một hành trình vận tải, chính vì thế nó là sự tổng hợp của những ưu điểm, lợi ích đồng thời hạn chế những nhược điểm của các phương thức vận tải khác khi tham gia chuyên chở hàng hóa: Vận tải bằng ô tô có tính cơ động và linh hoạt cao, có khả năng hoạt động ở mọi nơi nhưng khả năng vận chuyển thấp. Vận tải đường sắt có ưu thế về khả năng chuyên chở hàng hóa cồng kềnh, năng lực vận chuyển lớn nhưng lại kém linh hoạt cơ động vì chỉ có thể chạy được trên những tuyến đường có đường ray. Vận tải hàng không có ưu thế về tốc độ vận tải cao, an toàn nhưng chi phí vận chuyển lại cao và không phù hợp với những hàng hóa có giá trị thấp, khối lượng lớn, cồng kềnh.
Vận tải đường biển có khả năng vận chuyển hàng hóa với khối lượng lớn, quãng đường dài, chi phí thấp nhưng rủi ro đối với hàng hóa lại cao. Chính vì kết hợp một cách hợp lý những ưu điểm của những phương thức vận tải và hạn chế nhược điểm của chúng, nên vận tải đa phương thức có vai trò to lớn trong lĩnh vực vận tải hiện đại và tương lai. 8 Vai trò về mặt kinh tế: Vận tải đa phương thức đem lại hiệu quả kinh tế cao so với các phương thức vận tải truyền thống khác: Thứ nhất, vận tải đa phương thức tạo ra một đầu mối duy nhất trong việc vận chuyển hàng hóa là người kinh doanh vận tải đa phương thức. Chủ hàng chỉ cần liên hệ với MTO khi ký gửi hàng hóa cũng như thắc mắc khiếu nại trong suốt quá trình chuyên chờ hàng hóa theo như hợp đồng đã ký Thứ hai, tăng nhanh thời gian giao hàng: Nhờ việc phối hợp nhịp nhàng hiệu quả giữa các phương thức vận tải đã rút ngắn được thời gian chuyển tải và thời gian lưu kho hàng hóa tại các nơi chuyển tải nên thời gian vận chuyển được giảm đi đáng kể.
Từ đó cũng giúp việc hạn chế rủi ro đối với hàng hóa Thứ ba, vận tải đa phương thức cũng giúp đơn giản hóa chứng từ và thủ tục: Trong suốt quá trình vận chuyển, mặc dù sử dụng nhiều phương thức vận tải khác nhau nhưng chỉ sử dụng một chứng từ vận tải duy nhất là chứng từ vận tải đa phương thức hoặc vận đơn vận tải đa phương thức. Các thủ tục hải quan và quá cảnh được đơn giản hóa một cách triệt để, giúp tiết kiệm chi phí vận tải cho doanh nghiệp và nền kinh tế, từ đó giúp phân bổ nguồn lực kinh tế của nên kinh tế tốt hơn: Vận tải đa phương thức cho phép phối hợp các phương thức vận tải với nhau một cách tối ưu giúp tiết kiệm tối đa chi phí lưu kho/bãi hàng hóa, từ đó giúp cho nền kinh tế hoat động một cách hiệu quả hơn. Vai trò về mặt xã hội: Vận tải đa phương thức ngày càng phát triển thúc đẩy sự ra đời và cải tiến nhiều công nghệ mới trong lĩnh vực vận tải, giúp cho các phương thức vận tải truyền thống phải đổi mới và hiện đại hóa để cạnh tranh. Vận tải đa phương thức kết hợp các ưu điểm của các phương thức vận tải truyền thống để tạo ra lợi thế về chi phí và thời gian.
Và điều đó cũng dẫn tới các phương thức vận tải truyền thống khác cũng cần phải thay đổi để nâng cao tính cạnh tranh hơn. Bởi nếu không thay đổi, vận tải đa phương thức sẽ có lợi thế tuyệt đối và các phương thức vận tải truyền thống khác sẽ rất khó để cạnh tranh được. Mặt khác, vận tải đa phương thức phát triển còn tạo ra nhiều công ăn việc làm, giúp giải quyết tình trạng thất nghiệp và nâng cao mức sống của xã hội. 9 Cuối cùng, vận tải đa phương thức ra đời cũng giúp cho việc giao thương giữa các quốc gia dễ dàng hơn và tiến tới một chuẩn mực chung ( hàng hóa được vận chuyển bằng container, pallet… ).
Điều đó giúp cho khoảng cách về kinh tế cũng như địa lý giữa các quốc gia được thu hẹp lại một cách đáng kể.3 Các mô hình vận tải đa phương thức phổ biến trên thế giới: 1.1 Mô hình vận tải đường biển – vận tải hàng không (Sea – Air): Mô hình này là sự kết hợp giữa tính kinh tế của vận tải biển và sự ưu việt về tốc độ của vận tải hàng không. Hàng hoá sau khi được vận chuyển bằng đường biển tới cảng chuyển tải để chuyển tới người nhận ở sâu trong đất liền một cách nhanh chóng 1.2 Mô hình vận tải ô tô – vận tải hàng không (Road – Air): Mô hình này sử dụng để phối hợp cả ưu thế của vận tải ôtô và vận tải hàng không.