MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài: Nền kinh tế Việt Nam đang ngày càng có những bước chuyển mình mạnh mẽ. Bộ mặt xã hôi được cải thiện tích cực, quá trình CNH-HĐH đất nước không chỉ phát triển ở các thành phố, khu đô thị lớn mà còn đang được mở rộng ra các vùng ven đô và các huyện lân cận. Sự phát triển KT-XH được cải thiện kéo theo đời sống của người dân được nâng cao.
Mức sống của người dân tỉ lệ thuận với mức độ thu nhập của họ. Thu nhập càng cao, tiêu dùng càng nhiều dẫn tới lượng rác thải gia tăng. Rác thải sinh hoạt hiện hữu trong mọi hoạt động hằng ngày của con người như ăn, ở, sản xuất, … Khi lượng rác thải quá lớn vượt qua khả năng kiểm soát, tự phân hủy và làm sạch của môi trường sẽ dẫn tới hậu quả môi trường bị ô nhiễm nghiêm trọng, bầu khí quyển bị suy thoái. Từ số liệu thống kê có thể thấy một vài quốc gia trên Thế giới đã và đang trở thành những bãi rác khổng lồ.
Với Việt Nam, vấn đề rác thải sinh hoạt cũng đang là vấn đề cấp bách cần được quan tâm, đặc biệt là tại các thành phố lớn. Bình quân mỗi năm cả nước phát sinh thêm khoảng 25.000 tấn rác thải sinh hoạt, tổng lượng rác thải sinh hoạt phát sinh từ các đô thị có xu hướng tăng trung bình từ 10% - 16%. Trong đó, tỷ lệ thu gom rác thải tại các đô thị bình quân trên cả nước chỉ đạt khoảng 70% - 85%. Hiện nay, trên toàn quốc lượng chất thải sinh hoạt ở các khu đô thị phát sinh 38.000 tấn mỗi ngày, tỷ lệ thu gom, xử lý hơn 85%.
Con số này ở nông thôn là 32.000 tấn mỗi ngày và chỉ thu gom được khoảng 55%. Rác thải sinh hoạt có ảnh hưởng tới nhiều mặt của môi trường, là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng ô nhiễm môi trường ở nước ta hiện nay. Rác thải sinh hoạt ảnh hưởng rất lớn đến cả nguồn nước mặt và nước ngầm. Rác có thể do người dân đổ trực tiếp hoặc bị cuốn trôi theo nước mưa xuống sông, ao hồ, cống rãnh… Lượng rác này sau khi bị phân huỷ 1 sẽ tác động trực tiếp và gián tiếp đến chất lượng nước mặt, nước ngầm trong khu vực, làm ô nhiễm nguồn nước mặt, nước ngầm, gây ra các bệnh nguy hiểm.
Trong thành phần rác thải có chứa nhiều chất độc, khi rác thải được đưa vào môi trường và không được xử lý khoa học thì những chất độc xâm nhập vào đất sẽ tiêu diệt nhiều loài sinh vật có ích cho đất, làm cho môi trường đất bị giảm tính đa dạng sinh học và phát sinh nhiều sâu bọ phá hoại cây trồng. Đặc biệt, hiện nay, việc sử dụng tràn lan các loại túi nilon trong sinh hoạt hằng ngày, mà các túi nilon này cần 50 - 60 năm mới phân hủy trong đất. Do đó, chúng tạo thành các bức tường ngăn cách trong đất, hạn chế quá trình phân hủy, tổng hợp các chất dinh dưỡng, làm cho đất giảm độ phì nhiêu, đất bị chua và năng suất cây trồng giảm sút. Rác thải sinh hoạt vứt bừa bãi, chất đống lộn xộn, không thu gom, vận chuyển đến nơi xử lý,… để lại những hình ảnh không đẹp, gây mất mỹ quan.
Trong rác thải sinh hoạt, thường hàm lượng hữu cơ chiếm tỷ lệ lớn. Các loại rác hữu cơ dễ phân huỷ gây hôi thối, phát triển vi khuẩn gây hại làm ô nhiễm, mất vệ sinh môi trường và ảnh hưởng tới sức khỏe. Khu tập trung rác là nơi thu hút, phát sinh và phát triển chuột, ruồi, muỗi, gián, các loại vi trùng gây nhiều chứng bệnh truyền nhiễm cho con người, vật nuôi trong gia đình. Rác thải không được thu gom, tồn đọng trong không khí, lâu ngày sẽ ảnh hưởng đến sức khoẻ của những người sống xung quanh… Đặc biệt, các bãi rác công cộng là nguồn mang dịch bệnh.
Phường Vị Xuyên nằm ở khu vực trung tâm của thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định trong thời gian qua các khu phố đều đã có tổ dịch vụ thu gom, vận chuyển rác thải sinh hoạt đến điểm tập kết. Với sự phát triển mạnh mẽ của đô thị trong thời kỳ đổi mới cộng thêm vị trí địa lý, giao thông thuận tiện, dân số tập trung đông đúc, lượng rác thải sinh hoạt ngày càng nhiều là nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường nhưng việc thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt 2 còn chưa chặt chẽ, công tác thu gom, xử lý còn hạn chế. Ô nhiễm môi trường do rác thải sinh hoạt không chỉ là vấn đề của các nhà lãnh đạo, quản lý, hoạch định mà còn là vấn đề của toàn xã hội. Đồng thời vấn đề xử lý rác thải vẫn còn thể hiện nhiều điều bất cập, hầu hết rác thải đều xử lý theo phương pháp chôn lấp và thiêu đốt.
Điều này đồng nghĩa sẽ gây nên những vấn đề như ô nhiễm không khí và môi trường ở các bãi rác tập trung, nước ngầm nhiễm độc. Xuất phát từ vấn đề trên, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Thực trạng thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt trên địa bàn phường Vị Xuyên, thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định” với mong muốn góp một phần vào giải quyết các vấn đề khó khăn hiện nay trong công tác thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt tại địa phương, góp phần bảo vệ môi trường và cảnh quan đô thị. Mục tiêu nghiên cứu 1. Mục tiêu chung Trên cơ sở đánh giá thực trạng thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt tại phường Vị Xuyên, thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định.
Từ đó đề xuất những giải pháp cho công tác thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt tại địa phương trong thời gian tới. Mục tiêu cụ thể Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt. Đánh giá thực trạng rác thải sinh hoạt và thực trạng công tác thu gom, xử lý rác thải sinh hoạt tại phường Vị Xuyên, thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt tại phường Vị Xuyên, thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định.
Đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện, phát huy công tác thu gom và xử lý rác thải tại phường Vị Xuyên, thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định. Câu hỏi nghiên cứu Khi tiến hành nghiên cứu đánh giá thực trạng quản lý rác thải sinh hoạt tại phường Vị Xuyên, thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định; có một số câu hỏi đặt ra cần phải giải quyết: Thực trạng rác thải sinh hoạt tại địa phương này như thế nào? Thực trạng công tác thu gom và xử lý rác thải tại địa phương này như thế nào? Những yếu tố nào ảnh hưởng đến thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt tại địa phương này? Cần có những định hướng, giải pháp nào để khắc phục những tồn tại hạn chế và phát huy thật tốt công tác thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt tại địa phương này? 1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 1. Đối tượng nghiên cứu - Các vấn đề lý luận và thực tiễn về thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt của phường Vị Xuyên, thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định.
- Đối tượng khảo sát của đề tài bao gồm: + Người dân sinh sống tại địa bàn phường Vị Xuyên, thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định. + Các nhân viên tổ vệ sinh môi trường trên địa bàn phường Vị Xuyên, thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định. + Cơ quan quản lý rác thải phường Vị Xuyên, thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định. Phạm vi nghiên cứu Phạm vi nội dung: Đề tài tập trung nghiên cứu đánh giá thực trạng và các yếu tố ảnh hưởng đến công tác thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt tại phường Vị Xuyên, thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định từ đó đưa ra giải 4 pháp nhằm giải quyết vấn đề còn tồn đọng và phát huy tốt công tác thu gom và xử lý rác thải tại địa phương.
Phạm vi về không gian: Đề tài được nghiên cứu trong phạm vi không gian phường Vị Xuyên, thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định. Phạm vi về thời gian: Thời gian thực hiện đề tài từ 22/12/2022 đến 5/2023. Thông tin thứ cấp nghiên cứu trong khoảng thời gian 3 năm, từ năm 2020 đến năm 2022. Thông tin sơ cấp được nghiên cứu từ năm 2023.
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 2.Các khái niệm Rác thải là những vật, những chất mà con người không sử dụng nữa và thải ra môi trường xung quanh như: Thức ăn thừa, bao bì ni lông, phế liệu, giấy, đồ đạc, nội thất không sử dụng nữa, … (Hải Yến, 2023) Chất thải rắn là chất thải ở thể rắn hoặc bùn thải được thải ra từ sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, sinh hoạt hoặc các hoạt động khác. Pháp luật môi trường quy định về việc phân loại và xử lý chất thải rắn chia thành 2 nhóm đó là: chất thải rắn sinh hoạt và chất thải rắn trong công nghiệp. (Tô Thị Phương Dung, 2022) Rác thải sinh hoạt là các chất rắn bị loại trong quá trình sống, sinh hoạt, sản xuất của con và động vật. Rác phát sinh từ các hộ gia đình, khu công cộng, khu bệnh viện, khu xử lý chất thải…Rác sinh hoạt do chính con người thải ra trong đời sống hàng ngày như bao nilon, thức ăn thừa, các loại vỏ trái cây hay những đồ vật hư hỏng , không thể sử dụng được.
(Nguyễn Văn Dương, 2022) Hoạt động quản lý chất thải là quá trình phòng ngừa, giảm thiểu, giám sát, phân loại, thu gom, vận chuyển, tái sử dụng, tái chế và xử lý chất thải. (Thư viện pháp luật, 2016) Phân loại rác là một chu trình mà chất thải được chia ra thành nhiều phần khác nhau. Phân loại có thể diễn ra theo phương thức thủ công tại nhà hoặc được thu gom bởi dịch vụ hoặc phân loại một cách tự động bằng máy. Phân loại bằng tay là phương thức sử dụng đầu tiên trong lịch sử.
(Wikipedia, 2023) Thu gom chất thải rắn bao gồm việc gom nhặt các chất thải rắn từ nguồn gốc khác nhau và việc chuyên chở các chất thải đó đến nơi tiêu hủy. (Nguyễn Trung Việt và Trần Thị Mỹ Diệu, 2016) 6 Xử lý chất thải là quá trình sử dụng các giải pháp công nghệ, kỹ thuật (khác với sơ chế) để làm giảm, loại bỏ, cô lập, cách ly, thiêu đốt, tiêu hủy, chôn lấp chất thải và các yếu tố có hại trong chất thải. Nguồn gốc phát sinh và thành phần RTSH 2.