Luận văn thạc sĩ thực trạng sử dụng đất và sinh kế của người dân tái định cư khi xây dựng thủy điện bình điền tỉnh thừa thiên huế

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật phân tích thực trạng sử dụng đất và sinh kế của người dân tái định cư khi xây dựng thủy điện bình điền tỉnh, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Phạm Minh Hiếu
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Hữu Tỵ
• Trường học: Trường Đại học Nông lâm Huế
• Chuyên ngành: Tài nguyên Đất và Môi trường Nông nghiệp
• Đề tài: Thực Trạng Sử Dụng Đất Và Sinh Kế Của Người Dân Tái Định Cư Khi Xây Dựng Thủy Điện Bình Điền, Tỉnh Thừa Thiên Huế
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thừa Thiên Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục đích và mục tiêu nghiên cứu
• 1.2. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
• 1.2.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.2.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở lý luận của các vấn đề nghiên cứu
• 2.1.1. Các khái niệm về tái định cư, sinh kế, và sử dụng đất
• 2.1.1.1. Khái niệm về tái định cư
• 2.1.1.2. Khái niệm về sinh kế
• 2.1.1.3. Khái niệm về sử dụng đất
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Thực trạng sử dụng đất

Việc sử dụng đất tại khu vực tái định cư thủy điện Bình Điền, Thừa Thiên Huế đang gặp nhiều khó khăn. Diện tích đất đai mà người dân có thể tiếp cận sau khi tái định cư giảm đáng kể so với nơi ở cũ. Đặc biệt, đất sản xuất nông nghiệp bị hạn chế, ảnh hưởng lớn đến sinh kế của người dân. Theo nghiên cứu, tổng diện tích đất đai nơi khu tái định cư mới ít hơn rất nhiều so với nơi ở cũ. Chất lượng đất không phù hợp với các loại cây trồng truyền thống như sắn, lúa nương, và ngô địa phương. Điều này dẫn đến việc người dân không thể tự chủ về nguồn lương thực, phải phụ thuộc vào thu nhập từ công việc làm thuê. Thiếu đất sản xuất đã làm cho người dân gặp rất nhiều khó khăn trong vấn đề an ninh lương thực. Họ không có đất trồng lúa, ngô, sắn nên không chủ động về nguồn lương thực này, họ phải sử dụng tiền kiếm được từ đi làm thuê để trang trải cho lương thực, thực phẩm.

1.1. Tác động đến sinh kế

Việc thiếu đất sản xuất đã làm cho người dân gặp rất nhiều khó khăn trong vấn đề an ninh lương thực. Họ không có đất trồng lúa, ngô, sắn nên không chủ động về nguồn lương thực này, họ phải sử dụng tiền kiếm được từ đi làm thuê để trang trải cho lương thực, thực phẩm. So với nơi ở cũ, họ hoàn toàn có thể chủ động về nguồn thức ăn. Thiếu bãi chăn thả vật nuôi như trâu, bò làm cho vấn đề chăn nuôi gặp nhiều khó khăn, số lượng hộ tham gia và số lượng đàn trâu bò giảm rõ rệt. Như vậy, trong điều kiện hiện tại người dân thôn tái định cư Bồ Hòn rất cần đất sản xuất lúa và bãi chăn thả vật nuôi.

II. Chính sách tái định cư

Chính sách tái định cư hiện tại chưa đáp ứng được nhu cầu của người dân. Mặc dù có những chính sách hỗ trợ, nhưng thực tế cho thấy người dân vẫn gặp nhiều khó khăn trong việc khôi phục và phát triển sản xuất. Các chính sách cần được điều chỉnh để phù hợp hơn với thực trạng và nhu cầu của người dân. Đề xuất của người dân chủ yếu là bố trí thêm đất sản xuất, hỗ trợ vay vốn ưu đãi để phát triển chăn nuôi, trồng rừng kinh tế, mở lớp đào tạo nghề miễn phí cho thanh niên, hỗ trợ lương thực, thực phẩm, có chính sách ưu đãi về y tế, giáo dục cho các hộ tái định cư. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có một chính sách phát triển bền vững hơn cho người dân tái định cư.

2.1. Đề xuất giải pháp

Để cải thiện tình hình, cần có các giải pháp cụ thể như bố trí thêm đất sản xuất, hỗ trợ vay vốn ưu đãi để phát triển chăn nuôi, trồng rừng kinh tế, mở lớp đào tạo nghề miễn phí cho thanh niên, hỗ trợ lương thực, thực phẩm, có chính sách ưu đãi về y tế, giáo dục cho các hộ tái định cư. Việc này không chỉ giúp người dân ổn định cuộc sống mà còn tạo điều kiện cho họ phát triển sinh kế bền vững.

III. Tác động xã hội

Việc di dân và tái định cư không chỉ ảnh hưởng đến kinh tế mà còn tác động đến các mối quan hệ xã hội trong cộng đồng. Người dân tái định cư thường phải đối mặt với sự thay đổi trong các mối quan hệ xã hội, dẫn đến sự mất mát về văn hóa và truyền thống. Tác động này không thể xem nhẹ, vì nó ảnh hưởng đến sự gắn kết cộng đồng và khả năng hợp tác trong phát triển. Nghiên cứu cho thấy rằng, mặc dù người dân có thể tiếp cận cơ sở hạ tầng tốt hơn, nhưng họ vẫn cảm thấy thiếu hụt về mặt xã hội và văn hóa. Điều này cần được xem xét trong các chính sách hỗ trợ người dân tái định cư.

3.1. Tác động đến mối quan hệ cộng đồng

Sự thay đổi trong mối quan hệ xã hội có thể dẫn đến sự phân hóa trong cộng đồng. Người dân tái định cư thường cảm thấy cô đơn và thiếu sự hỗ trợ từ cộng đồng. Điều này có thể làm giảm khả năng hợp tác và phát triển bền vững trong khu vực. Cần có các chương trình hỗ trợ để khôi phục và củng cố các mối quan hệ xã hội trong cộng đồng, giúp người dân tái định cư cảm thấy gắn bó hơn với nơi ở mới.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việc xây dựng các công trình thủy điện đã trở thành một trong những động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội ở nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Tính đến năm 2017, trên cả nước có gần 260 dự án thủy điện đã vận hành với tổng công suất khoảng 13.700 MW, cùng hàng trăm dự án đang thi công hoặc nghiên cứu đầu tư. Tuy nhiên, quá trình phát triển thủy điện cũng kéo theo những hệ lụy xã hội đáng kể, đặc biệt là vấn đề di dân tái định cư (TĐC). Theo ước tính, mỗi năm có khoảng 4 triệu người trên thế giới bị di dời do các dự án thủy điện, trong đó Việt Nam cũng đã di dời hàng trăm nghìn hộ dân trong các dự án lớn như thủy điện Sơn La, Yaly, và Bình Điền.

Luận văn tập trung nghiên cứu thực trạng sử dụng đất và sinh kế của người dân tái định cư tại khu TĐC thủy điện Bình Điền, xã Bình Thành, huyện Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên Huế. Nghiên cứu được thực hiện trong giai đoạn từ tháng 10/2016 đến tháng 3/2017, nhằm làm rõ những thay đổi về đất đai và điều kiện sinh kế của người dân sau khi di dời, từ đó đề xuất các giải pháp bố trí đất đai hợp lý để phát triển sinh kế bền vững. Khu vực nghiên cứu có đặc điểm địa hình đồi núi thấp, khí hậu nhiệt đới gió mùa với mùa mưa kéo dài từ tháng 9 đến tháng 12, ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt của người dân.

Ý nghĩa của nghiên cứu không chỉ nằm ở việc cung cấp cơ sở khoa học cho quy hoạch đất nông nghiệp và chính sách phát triển sinh kế cho người dân TĐC thủy điện Bình Điền mà còn góp phần hỗ trợ chính quyền địa phương trong việc ổn định và nâng cao đời sống cộng đồng dân cư bị ảnh hưởng. Qua đó, nghiên cứu cũng đóng góp vào việc giảm thiểu các tác động tiêu cực của các dự án thủy điện đối với xã hội và môi trường.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: khái niệm tái định cư và khung sinh kế bền vững.

• Khái niệm tái định cư (TĐC) được hiểu là quá trình di chuyển người dân đến nơi ở mới do mất đất, mất tài sản và nguồn thu nhập trong quá trình phát triển dự án. TĐC có thể là bắt buộc hoặc tự nguyện, và bao gồm các chính sách bồi thường, hỗ trợ nhằm khôi phục hoặc cải thiện mức sống của người dân bị ảnh hưởng.

• Khung sinh kế bền vững được phát triển từ nghiên cứu của Chambers và Conway (1992), định nghĩa sinh kế bao gồm các khả năng, tài sản (vật chất và xã hội) và các hoạt động cần thiết để kiếm sống. Sinh kế bền vững là khi có thể ứng phó và phục hồi trước các cú sốc, duy trì hoặc nâng cao năng lực và tài sản mà không làm suy thoái nguồn tài nguyên thiên nhiên. Khung này nhấn mạnh mối quan hệ tương tác giữa các nguồn lực, hoạt động và các yếu tố môi trường xã hội, kinh tế.

Các khái niệm chuyên ngành được sử dụng bao gồm: sử dụng đất (land use), sinh kế (livelihood), tái định cư (resettlement), an ninh lương thực, và phát triển sinh kế bền vững.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp, kết hợp thu thập số liệu sơ cấp và thứ cấp.

• Nguồn dữ liệu thứ cấp: Thu thập các báo cáo, văn bản pháp luật, chính sách liên quan đến tái định cư và phát triển sinh kế tại tỉnh Thừa Thiên Huế và dự án thủy điện Bình Điền; các tài liệu nghiên cứu, báo cáo hội thảo, và dữ liệu từ các cơ quan quản lý nhà nước.

• Nguồn dữ liệu sơ cấp: Khảo sát thực địa tại thôn Bồ Hòn, xã Bình Thành; phỏng vấn trực tiếp 38 hộ dân được chọn ngẫu nhiên trong tổng số 62 hộ theo công thức Slovin với độ tin cậy 90%; phỏng vấn sâu một số hộ để làm rõ các vấn đề quan trọng; phỏng vấn người am hiểu thông tin như trưởng thôn, già làng, lãnh đạo xã.

• Phân tích số liệu: Sử dụng phần mềm Excel để thống kê mô tả, phân tích sự thay đổi trong sử dụng đất, việc làm và thu nhập của người dân tái định cư.

Thời gian nghiên cứu kéo dài từ tháng 10/2016 đến tháng 3/2017, tập trung vào giai đoạn từ khi người dân tái định cư năm 2006 đến thời điểm khảo sát.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Giảm diện tích đất sản xuất sau tái định cư: Tổng diện tích đất sản xuất của người dân tại khu TĐC Bồ Hòn giảm khoảng 40-50% so với nơi ở cũ. Đất nông nghiệp truyền thống như đất trồng lúa nương, ngô địa phương và sắn địa phương không còn hoặc bị thay thế bằng đất có chất lượng thấp, không phù hợp với các loại cây trồng truyền thống.

2. Khó khăn về an ninh lương thực: Do thiếu đất trồng lúa và các loại cây lương thực, người dân không thể tự chủ về nguồn thực phẩm. Khoảng 70% hộ dân phải sử dụng thu nhập từ làm thuê để mua lương thực, trong khi trước đây họ hoàn toàn tự cung tự cấp.

3. Giảm sút hoạt động chăn nuôi: Thiếu bãi chăn thả vật nuôi như trâu, bò khiến số lượng hộ tham gia chăn nuôi giảm khoảng 30%, số lượng đàn vật nuôi cũng giảm tương ứng. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập và sinh kế của người dân.

4. Thu nhập và việc làm bấp bênh: Khoảng 60% hộ dân tái định cư có thu nhập thấp hơn so với trước khi di dời, chủ yếu do thiếu đất sản xuất và cơ hội việc làm ổn định. Thanh niên trong độ tuổi lao động thiếu các lớp đào tạo nghề miễn phí, dẫn đến di cư ra thành phố tìm việc làm.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của những khó khăn trên là do việc bố trí đất đai chưa hợp lý, quỹ đất sản xuất hạn chế và chất lượng đất không phù hợp với tập quán canh tác truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số. So với các nghiên cứu ở các dự án thủy điện khác trong nước và quốc tế, kết quả này tương đồng với báo cáo của Viện Tư vấn Phát triển (2010) cho thấy hơn 82% người dân bị di dời có cuộc sống tồi tệ hơn sau tái định cư.

Việc thiếu đất sản xuất và bãi chăn thả làm giảm khả năng tự chủ về lương thực và thu nhập, buộc người dân phải phụ thuộc vào việc làm thuê và hỗ trợ từ bên ngoài. Điều này cũng phù hợp với kinh nghiệm từ các dự án tái định cư thủy điện ở Trung Quốc và Thái Lan, nơi mà việc bố trí đất sản xuất là yếu tố then chốt để phục hồi sinh kế.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh diện tích đất sản xuất trước và sau tái định cư, biểu đồ tỷ lệ hộ nghèo và thu nhập bình quân, cũng như bảng thống kê số lượng vật nuôi và hộ tham gia chăn nuôi.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Bố trí thêm đất sản xuất cho người dân tái định cư: Cần ưu tiên mở rộng quỹ đất nông nghiệp, đặc biệt là đất trồng lúa và bãi chăn thả vật nuôi, nhằm đảm bảo an ninh lương thực và phát triển chăn nuôi. Thời gian thực hiện trong vòng 2-3 năm, do UBND xã phối hợp với các cơ quan quản lý đất đai tỉnh Thừa Thiên Huế.

2. Hỗ trợ vay vốn ưu đãi phát triển chăn nuôi và trồng rừng kinh tế: Tạo điều kiện cho người dân tiếp cận nguồn vốn để đầu tư phát triển sản xuất, nâng cao thu nhập. Thời gian triển khai trong 1-2 năm, do Ngân hàng chính sách xã hội và các tổ chức tín dụng địa phương thực hiện.

3. Mở các lớp đào tạo nghề miễn phí cho thanh niên: Tăng cường đào tạo kỹ năng nghề nghiệp phù hợp với điều kiện địa phương nhằm giảm tỷ lệ di cư và tăng cơ hội việc làm tại chỗ. Thời gian thực hiện liên tục, do Trung tâm dạy nghề huyện Hương Trà phối hợp với các tổ chức xã hội.

4. Hỗ trợ lương thực, thực phẩm và chính sách ưu đãi về y tế, giáo dục: Đảm bảo các nhu cầu thiết yếu và nâng cao chất lượng cuộc sống cho các hộ tái định cư trong giai đoạn ổn định ban đầu. Thời gian hỗ trợ kéo dài ít nhất 3 năm, do UBND xã và các ban ngành liên quan phối hợp thực hiện.

5. Nghiên cứu kỹ các phương án di dân tái định cư trong các dự án thủy điện tương lai: Đảm bảo tính khả thi và phù hợp với tập quán sinh sống, tập trung vào việc bảo vệ và phát triển sinh kế nông nghiệp của đồng bào dân tộc thiểu số. Thời gian chuẩn bị kế hoạch trước khi triển khai dự án, do các cơ quan quản lý nhà nước và đơn vị tư vấn thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Chính quyền địa phương và các cơ quan quản lý đất đai: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, quy hoạch đất đai và hỗ trợ phát triển sinh kế cho người dân tái định cư, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý và ổn định xã hội.

2. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực phát triển nông thôn, tái định cư và quản lý tài nguyên: Tham khảo các phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp nhằm phát triển các nghiên cứu tiếp theo hoặc áp dụng trong các dự án tương tự.

3. Các tổ chức phi chính phủ và tổ chức phát triển cộng đồng: Dựa vào luận văn để thiết kế các chương trình hỗ trợ sinh kế, đào tạo nghề và phát triển cộng đồng cho người dân tái định cư.

4. Nhà đầu tư và đơn vị thi công các dự án thủy điện: Hiểu rõ các tác động xã hội của dự án, từ đó xây dựng kế hoạch TĐC phù hợp, giảm thiểu rủi ro và tăng tính bền vững của dự án.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao diện tích đất sản xuất của người dân giảm sau tái định cư?
   Do khu tái định cư mới có quỹ đất hạn chế và chất lượng đất không phù hợp với các loại cây trồng truyền thống, dẫn đến giảm diện tích đất sản xuất so với nơi ở cũ.

2. Người dân tái định cư gặp khó khăn gì trong việc phát triển sinh kế?
   Thiếu đất sản xuất, thiếu bãi chăn thả vật nuôi, thu nhập thấp và thiếu cơ hội việc làm ổn định là những khó khăn chính, buộc họ phải đi làm thuê hoặc di cư ra thành phố.

3. Các giải pháp nào được đề xuất để cải thiện sinh kế cho người dân tái định cư?
   Bố trí thêm đất sản xuất, hỗ trợ vay vốn ưu đãi, đào tạo nghề miễn phí cho thanh niên, hỗ trợ lương thực và chính sách ưu đãi về y tế, giáo dục.

4. Tại sao việc đào tạo nghề cho thanh niên lại quan trọng?
   Thanh niên thiếu kỹ năng nghề nghiệp phù hợp nên khó tìm việc làm ổn định tại địa phương, đào tạo nghề giúp tăng cơ hội việc làm và giảm di cư.

5. Kinh nghiệm quốc tế nào có thể áp dụng cho dự án tái định cư thủy điện ở Việt Nam?
   Kinh nghiệm từ Trung Quốc, Thái Lan và Ngân hàng Thế giới nhấn mạnh việc chuẩn bị kế hoạch TĐC chi tiết, đảm bảo đất sản xuất, sự tham gia của cộng đồng và hỗ trợ phục hồi sinh kế lâu dài.

Kết luận

• Người dân tái định cư thủy điện Bình Điền gặp nhiều khó khăn do giảm diện tích đất sản xuất và chất lượng đất kém, ảnh hưởng đến an ninh lương thực và sinh kế.
• Thu nhập của đa số hộ dân giảm sút, việc làm không ổn định, đặc biệt là thanh niên thiếu kỹ năng nghề nghiệp.
• Việc bố trí đất đai hợp lý và hỗ trợ phát triển sinh kế là yếu tố then chốt để ổn định và nâng cao đời sống người dân tái định cư.
• Các giải pháp đề xuất bao gồm mở rộng quỹ đất sản xuất, hỗ trợ vay vốn, đào tạo nghề và chính sách ưu đãi về y tế, giáo dục.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho chính quyền địa phương và các bên liên quan trong việc hoạch định chính sách và thực hiện các dự án tái định cư thủy điện hiệu quả hơn.

Các cơ quan quản lý và nhà đầu tư cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, giám sát và đánh giá hiệu quả để điều chỉnh kịp thời. Đề nghị các tổ chức phát triển cộng đồng và nhà nghiên cứu tiếp tục hỗ trợ và mở rộng nghiên cứu về sinh kế bền vững cho người dân tái định cư.

Hãy hành động ngay để đảm bảo quyền lợi và phát triển bền vững cho cộng đồng tái định cư thủy điện!

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở lý luận của các vấn đề nghiên cứu 1. Các khái niệm về tái định cư, sinh kế, và sử dụng đất 1.

Khái niệm về tái định cư Tái định cư (TĐC) là một khái niệm mang nội hàm khá rộng, dùng để chỉ những ảnh hưởng tác động đến đời sống của người dân do bị mất tài sản và nguồn thu nhập trong quá trình phát triển dự án gây ra, bất kể có phải di chuyển hay không và các chương trình nhằm khôi phục cuộc sống của họ. Tái định cư bao hàm cả việc thực hiện chính sách bồi thường thiệt hại khi thu hồi đất. Tái định cư theo nghĩa hẹp là quá trình di chuyển người dân đến nơi ở mới, là phải di chuyển đến một nơi khác để sinh sống, đây là thuật ngữ chung liên quan tới bị thu hồi đất, mất đất, mất chỗ ở, mất tài sản, mất nguồn thu nhập hay mất những phương tiện kiếm sống khác [8]. Phân loại tái định cư: 1/ Về hình thức, việc tái định cư có các dạng: - Di dân vào vùng đô thị hóa.

- Chuyển dịch nội ngoại thành, bao gồm từ việc thực hiện các chương trình cải tạo đô thị cho tới việc chuyển dịch theo sở nguyện của người dân. - Tái định cư tại chỗ khi thực hiện các dự án chỉnh trang khu dân cư. 2/ Xét về sở nguyện của người dân cũng có nhiều mức độ: - Tái định cư tự phát: là việc mua bán đất và xây dựng trái phép không theo quy hoạch. Do việc xây dựng trái phép ở khu vực không có hạ tầng, giá đất rẻ nên nhiều người có thu nhập thấp, trong đó có nhiều người thuộc diện giải tỏa từ các dự án nhận tiền bồi thường tự lo chỗ ở.

- Tái định cư tự giác: là việc tái định cư để thực hiện các dự án và người dân tự giác chấp hành kế hoạch và phương thức tái định cư, kể cả việc tạo lập chỗ ở mới ở các dự án phát triển nhà. - Cưỡng bức tái định cư: thường là cưỡng bức giải tỏa và bố trí chỗ ở cho những người bị giải tỏa chưa được sự đồng thuận của họ. Nhiều trường hợp không kiên quyết đã gây ra ách tắc cho đầu tư phát triển. 3/ Xét về tính chất, tái định cư có 2 dạng: - Tái định cư bắt buộc: để thực hiện các dự án phục vụ lợi ích chung.

Nhìn chung các quốc gia trên thế giới đều xác lập quyền ưu tiên của nhà nước trong việc thu hồi đất để thực hiện các dự án này ví lợi ích quốc gia. - Tái định cư tự nguyện: thông thường trong các dự án cải tạo đô thị ở quy mô nhỏ, vì lợi ích trực tiếp của những người tham gia thực hiện dự án. Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 4 Di dân TĐC trong các công trình thủy điện: Di dân TĐC trong các công trình thủy điện thường là di dân bắt buộc để giải phóng mặt bằng, thi công công trình thủy điện. Các công trình thủy điện đều mang tính quan trọng quyết định đối với sự phát triển của địa phương, khu vực và quốc gia.

Tuy nhiên, chúng càng làm nảy sinh mâu thuẫn giữa mục đích phát triển quốc gia lâu dài với quyền lợi của các cộng đồng và cá nhân - những người chịu bất lợi trước tiên. Các dự án này đều có thể tác động bất lợi tới những người đang sử dụng các nguồn tài nguyên như đất đai, nguồn nước, hay các loại tài nguyên thiên nhiên khác và các phương tiện kinh tế, văn hóa, xã hội, văn hóa và tôn giáo liên quan. Khái niệm về sinh kế Ý tưởng về sinh kế đã có từ nghiên cứu của Robert Chambers vào giữa những năm 80 (sau đó được phát triển bởi Chamber, Conway và những người khác vào đầu những năm 1990). Từ đó một số cơ quan phát triển đã tiếp nhận khái niệm sinh kế và cố gắng đưa vào thực hiện [15].

Một sinh kế gồm có những khả năng, những tài sản (bao gồm cả nguồn tài nguyên vật chất và xã hội) và những hoạt động cần thiết để kiếm sống. Một sinh kế được xem là bền vững khi nó có thể đối phó và khôi phục trước tác động của những áp lực và những cú sốc, và duy trì hoặc tăng cường những năng lực lẫn tài sản của nó trong hiện tại và tương lai, trong khi không làm suy thoái nguồn tài nguyên thiên nhiên [15]. Chiến lược sinh kế là quá trình sinh ra quyết định về các vấn đề cấp hộ, bao gồm những vấn đề như thành phần của hộ, tính gắn bó giữa các thành viên, phân bổ các nguồn lực vật chất và chi phí vật chất của hộ [16]. Khái niệm về sinh kế của hộ hay một cộng đồng là một tập hợp của các nguồn lực và khả năng của con người kết hợp với những quyết định và những hoạt động mà họ sẽ thực hiện để không những kiếm sống mà còn đạt đến mục tiêu đa dạng hơn.

Hay nói cách khác, sinh kế của một hộ gia đình hay một cộng đồng còn được gọi là kế sinh nhai của hộ gia đình hay cộng đồng đó. Khái niệm về sử dụng đất Sử dụng đất là tác động vào đất đai nhằm đạt được kết quả mong muốn. Sử dụng đất là các hoạt động sản xuất nông lâm nghiệp tạo ra các loại hình (Land Use Type - LUT) trên mỗi đơn vị bản đồ đất đai - LMU. Cụ thể: - Sử dụng trên cơ sở sản xuất trực tiếp: cây trồng, đồng cỏ, gỗ rừng, … - Sử dựng trên cơ sở gián tiếp: chăn nuôi, chế biến, … - Sử dụng cho mục đích bảo vệ: chống suy thoái đất, bảo tồn đa dạng hóa loài sinh học, bảo tồn đa dạng sinh học, chống sói mòn, nhiễm mặn, … Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 5 - Sử dụng đất theo các chức năng đặc biệt: du lịch sinh thái, công viên, xây dựng,.

Khái niệm về sinh kế Khái niệm sinh kế có thể được hiểu và sử dụng theo nhiều cách khác nhau. Theo một định nghĩa được chấp nhận rộng rãi thì “Sinh kế bao gồm các khả năng, các tài sản (bao gồm cả các nguồn lực vật chất và xã hội) và các hoạt động cần thiết để kiếm sống”. Một sinh kế bền vững khi nó có khả năng ứng phó và phục hồi khi bị tác động hay có thể thúc đẩy các khả năng và tài sản ở cả thời điểm hiện tại và trong tương lai trong khi không làm xói mòn nền tảng nguồn lực tự nhiên [13]. Sinh kế cũng có thể được mô tả như tổng hợp của nguồn lực và năng lực liên quan tới các quyết định và hoạt động của một người hoặc một nhóm người nhằm cố gắng kiếm sống và đạt được các mục tiêu và mơ ước của mình.

Tiêu chí sinh kế bền vững gồm: an toàn lương thực, cải thiện điều kiện môi trường tự nhiên, cải thiện điều kiện môi trường cộng đồng - xã hội, cải thiện điều kiện vật chất, được bảo vệ tránh rủi ro và các cú sốc [14]. Sơ đồ chiến lược khung sinh kế và các nhân tố liên quan (Nguồn: [15]) Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 6 Sinh kế bền vững có thể được mô tả là: Chống đỡ được với những cú sốc và áp lực bên ngoài, không phụ thuộc vào các hỗ trợ từ bên ngoài, được thích nghi hoá để duy trì sức sản xuất lâu dài của nguồn tài nguyên thiên nhiên và bền vững mà không làm suy yếu và ảnh hưởng tới các giải pháp sinh kế của những người khác. Chiến lược khung sinh kế và các nhân tố liên quan để xem xét mối quan hệ giữa các nhân tố với trung tâm là các chiến lược khung sinh kế. Không có nhân tố nào trong sơ đồ có thể tách biệt ra khỏi quan hệ với các nhân tố khác [15].

Như vậy sinh kế của một hộ gia đình gồm khả năng, tài sản và các hoạt động của hộ đảm bảo cho việc kiếm sống, nó chịu tác động của nhiều yếu tố. Một sinh kế bền vững khi nó có thể ứng phó và phục hồi từ những tác động bên ngoài. Khung sinh kế bền vững Thuật ngữ “sinh kế bền vững” được sử dụng đầu tiên như là một khái niệm phát triển vào những năm đầu 1990. Tác giả Chambers và Conway (1992) định nghĩa về sinh kế bền vững như sau: Sinh kế bền vững bao gồm con người, năng lực và kế sinh nhai, gồm có lương thực, thu nhập và tài sản của họ.

Ba khía cạnh tài sản là tài nguyên, dự trữ, và tài sản vô hình như dư nợ và cơ hội. Sinh kế bền vững khi nó bao gồm hoặc mở rộng tài sản địa phương và toàn cầu mà chúng phụ thuộc vào và lợi ích ròng tác động đến sinh kế khác. Sinh kế bền vững về mặt xã hội khi nó có thể chống chịu hoặc hồi sinh từ những thay đổi lớn và có thể cung cấp cho thế hệ tương lai [15]. Sinh kế bao gồm năng lực, tài sản (dự trữ, nguồn lực, yêu cầu, tiếp cận) và các hoạt động cần có để bảo đảm phương tiện sinh sống.

Và sinh kế chỉ bền vững khi nó có thể đương đầu và phục hồi sau các cú sốc hoặc cải thiện năng lực, tài sản, cung cấp các cơ hội sinh kế bền vững cho các thế hệ kế tiếp; và đóng góp lợi ích cho các sinh kế khác ở cấp độ địa phương hoặc toàn cầu, trong ngắn hạn và dài hạn [14]. Khái niệm cho thấy “Sinh kế” bao gồm các nguồn lực tự nhiên, kinh tế, xã hội và văn hóa mà các cá nhân, hộ gia đình, hoặc nhóm xã hội sở hữu có thể tạo ra thu nhập hoặc có thể được sử dụng, trao đổi để đáp ứng nhu cầu của họ. Hiểu biết và đánh giá đúng cũng như biết huy động tối đa các nguồn lực sẽ thúc đẩy quá trình phát triển sinh kế của cộng đồng. Các nước đang phát triển muốn nhanh chóng thoát khỏi tụt hậu, cần phát hiện và sử dụng hợp lý các nguồn lực sẵn có và gia tăng khả năng tiếp cận các nguồn lực sinh kế này bằng cách sở hữu hay sử dụng được hiểu là hỗ trợ cho phát triển sinh kế bền vững.

Về mặt xã hội, sinh kế bền vững là khi nó có thể chống chịu hoặc hồi sinh từ những thay đổi lớn và có thể cung cấp cho thế hệ tương lai [14]. Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 7 Hình 1. Sơ đồ phân tích khung sinh kế bền vững.