Chương I Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài 1. Phương pháp luận Mác xít Luận văn được thực hiện trên cơ sở các nguyên tắc của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử và các nguyên tắc phương pháp luận của xã hội học. - Nguyên tắc đảm bảo tính khách quan: nghiên cứu bản thân sự vật hiện tượng như chúng đang tồn tại trong thực tế, không phán đoán chủ quan, các kết luận phải được phản ánh từ thực tế. Khi xem xét các sự vật hiện tượng, để có hiểu biết đúng đắn về sự vật, hiện tượng phải hướng tới cái bản chất, không hướng tới cái ngẫu nhiên, không ổn định.
- Nghiên cứu trong sự phát triển: mỗi sự vật hiện tượng trong tự nhiên, xã hội đều có quá trình nảy sinh, vận động và phát triển; đều tồn tại trong một không gian và thời gian xác định. Khi nghiên cứu cần nhìn nhận sự vật hiện tượng như nó tồn tại trong một giai đoạn cụ thể trong cả quá trình vận động, phát triển; chú ý đúng mức đến hoàn cảnh lịch sử cụ thể làm phát sinh vấn đề đó, tới sự ra đời và phát triển của nó, tới bối cảnh hiện thực khách quan và chủ quan. Nó giúp ta thấy được sự vận động, phát triển của các sự vật cũng như lý giải được quá trình vận động và phát triển của các sự vật đó. - Nguyên tắc nghiên cứu sự vật hiện tượng trong một chỉnh thể toàn vẹn.
Khi xem xét các sự vật hiện tượng, phải nhìn nhận trong mối liên hệ qua lại giữa các bộ phận, các yếu tố, các thuộc tính khác nhau của chính sự vật hiện tượng đó. Đồng thời, phải xem xét sự vật hiện tượng trong mối liên hệ qua lại với 20 nhau (cả trực tiếp và gián tiếp) và trong mối liên hệ với nhu cầu thực tiễn của con người. Theo quan điểm của chủ nghĩa duy vật lịch sử: sự sản xuất ra tư liệu sản xuất và sự sản xuất ra con người cũng như sự tái sản xuất không ngừng ra tư liệu sản xuất và con người là nhân tố có tính quyết định của xã hội. Sự phát triển của gia đình cũng gắn với sự phát triển của sản xuất, tái sản xuất vật chất và tinh thần cũng như tái sản xuất ra con người.
Điều này được đề cập đến trong "Nguồn gốc của gia đình, của chế độ tư hữu và của Nhà nước" - của Ph. [24] Gia đình chịu sự tác động mạnh mẽ của các điều kiện kinh tế - xã hội, tuy nhiên lại có tính ổn định và độc lập tương đối trong sự phát triển của nó. Tóm lại, cách tiếp cận của chủ nghĩa duy vật lịch sử đòi hỏi khi nghiên cứu về gia đình phải đặt trong một bối cảnh kinh tế - xã hội nhất định, một nền văn hoá nhất định. Trong luận văn này, tôi nhìn nhận và đánh giá hiện tượng kết hôn sớm ở cộng đồng các dân tộc thiểu số trong mối liên hệ với các hiện tượng xã hội khác; đồng thời, đặt hiện tượng này trong bối cảnh lịch sử cụ thể nhằm hướng tới cái bản chất của hiện tượng.
Một số lý thuyết và quan điểm của các nhà xã hội học trong nghiên cứu về gia đình. Lý thuyết về giới: Trong nghiên cứu gia đình, lý thuyết về giới có vai trò đặc biệt quan trong, nó cho phép xem xét, đánh giá, phân tích các sự vật hiện tượng trên một góc độ hoàn toàn khác biệt so với các lý thuyết khác. Đó là sự xem xét sự vật hiện tượng dựa trên sự khác biệt về vai trò xã hội xuất phát từ sự khác biệt về giới tính. 21 Lý thuyết về giới, lý thuyết nữ quyền xuất hiện từ cuối thế kỷ XIX ở Phương Tây, được chia thành ba giai đoạn gọi là ba làn sóng nữ quyền.
Làn sóng nữ quyền thứ nhất (1848 - 1918) với mục tiêu đạt được các quyền phụ nữ trong phạm vi công cộng, đặc biệt là quyền bầu cử, giáo dục, nghề nghiệp. Quan điểm của các nhà nữ quyền thời kỳ này là nhanh chóng đưa phụ nữ tham gia vào lĩnh vực công cộng, nơi có sự nghiêm khắc về đạo đức giới tính và ứng xử. Đại biểu cho thuyết nữ quyền thời kỳ này là Mary Wollstonecraft. Làn sóng thứ hai (1918 - 1968) có liên quan đến các cải cách xã hội và cuộc “cách mạng” trong lĩnh vực riêng tư như quyền tránh thai, chấm dứt áp bức tình dục.
Trong thời kỳ này có hai xu hướng lớn: phong trào nữ quyền mác – xít và phong trào nữ quyền tự do, cấp tiến và cách mạng. Đại biểu của giai đoạn này là Betty Friedan. Làn sóng thứ ba (từ 1968 đến nay) lại chủ yếu liên quan đến các vân đề công cộng (vấn đề bình đẳng về lương, chấm dứt phân biệt giới tính trong nghề nghiệp, lương hưu, thế chấp tài sản.) và các vấn đề riêng tư (sự hãm hiếp và bạo lực gia đình). Trong giai đoạn này, lý thuyết nữ quyền được phân chia theo các lĩnh vực: địa lý, lịch sử, khoa hoạc chính trị, tâm lý, xã hội học.
Theo lý thuyết này, vai trò giới, tương quan giới là kết quả của quá trình xã hội hóa cá nhân. Cấu trúc hành vi, tình cảm, thái độ đặc thù cho mỗi giới đã có sẵn trong xã hội trước khi đứa trẻ chào đời. Kể từ khi lọt lòng đến khi mất đi, con người không ngừng tiếp thu và làm theo các cấu trúc giới đang tồn tại một cách khách quan. Trẻ em nam, trẻ em nữ bắt chước, học tập theo các cách ứng xử theo khuôn mẫu quy định một cách tương ứng đối với nam hay nữ.
Điều này đã dẫn đến một thực tế là phụ nữ bị phân biệt đối xử ở cả gia đình và cộng đồng, theo các nhà nữ quyền thì phụ nữ bị đẩy xuống “địa vị hạng hai”, không có quyền lực gì và chịu sự phân công lao động bất bình đẳng ngay trong gia đình của mình. 22 Cho đến nay, thuyết nữ quyền và các thành tựu khoa học về giới đã tạo cơ sở cho việc xem xét vấn đề giới một cách toàn diện và khách quan hơn. Có thể khẳng định rằng: sự phân biệt nam nữ hoàn toàn là xuất phát từ chính xã hội loài người. Ăngghen đã phân tích điều này rất rõ trong các tác phẩm của mình.
ở Việt Nam, trong những năm vừa qua, việc tiếp cận quan điểm giới đã giúp cho các nhà nghiên cứu nhìn ra những điều mà trước đó người ta coi là chuyện đương nhiên. Nói tóm lại, lý thuyết về giới đã tạo ra một cuộc cách mạng, đem đến một luồng gió mới cho các nghiên cứu về gia đình và phụ nữ. Trong luận văn này, tôi luôn vận dụng, xem xét, đánh giá, tìm hiểu bản chất của sự vật hiện tượng trên quan điểm giới, lý thuyết về giới. Tìm hiểu sự khác biệt về suy nghĩ, hành vi, quan niệm của cộng đồng xã hội về vai trò của các cá nhân trong cộng đồng đó có xuất phát từ các quan niệm mang tính chất giới không, đặc biệt lưu ý tới những quan niệm mang tính chất thiên lệch, nhạy cảm giới.
Chẳng hạn như, mục đích của việc kết hôn sớm có phải là nhằm biến người phụ nữ trở thành người có trách nhiệm chính với công việc đồng áng, giặt giũ, nấu ăn, phục vụ nhà chồng và sinh con sớm để nối dõi cho nhà chồng hay không? Vị trí và vai trò giới của phụ nữ tảo hôn có khác gì so với những phụ nữ kết hôn bình thường, đúng độ tuổi không? Phải chăng tảo hôn đã góp phần làm ngắn đi quãng đời thanh xuân của phụ nữ và đưa họ sớm phụ thuộc vào người chồng và gia đình anh ta? 1. Lý thuyết cấu trúc - chức năng: Hai đại biểu lớn nhất của thuyết cấu trúc chức năng là Emile Durkheim và Talcott Parsons. Nhìn chung, thuyết cấu trúc chức năng giải thích sự tồn tại và phát triển của các thể chế xã hội là do chức năng duy trì trật tự xã hội của chúng. Các nhà nghiên cứu theo thuyết cấu trúc chức năng quan niệm xã hội 23 bình thường như một cơ thể lành mạnh, trong đó, các thể chế có chức năng riêng và quan hệ hữu cơ với nhau; cùng hướng vào việc duy trì tính hợp lý xã hội.
Các chức năng có vị trí, vai trò bình đẳng với nhau. Xã hội là một hệ thống các thiết chế phụ thuộc lẫn nhau và tham gia tạo nên sự ổn định bền vững của chỉnh thể xã hội. Để giải thích các thiết chế xã hội, phải tìm hiểu hệ thống xã hội như một tổng thể, đòi hỏi phải thoả mãn các nhu cầu của nó. Emile Durkheim cho rằng: mỗi yếu tố, mỗi thành phần, một bộ phận cấu thành của xã hội đều thực hiện những chức năng nhất định, thoả mãn những nhu cầu nhất định của hệ thống xã hội.
Durkheim chỉ ra hai đặc trưng quan trọng nhất của sự kiện xã hội: một là, tính khách quan của sự kiện xã hội thể hiện ở chỗ các sự kiện xã hội tồn tại độc lập, không phụ thuộc vào ý thức cá nhân; hai là, sự kiện xã hội có khả năng cưỡng chế, kiểm soát, bắt buộc đối với hành vi, hoạt động của cá nhân. Sự thay đổi một yếu tố, một bộ phận nào đó sẽ kéo theo sự thay đổi ở các bộ phận, yếu tố khác và làm biến đổi cả hệ thống. Durkhiem, đặc trưng nổi bật của sự kiện xó hội là sự cưỡng bức của nó đối với hành vi của cá nhân. Sự cưỡng bức của các sự kiện xó hội khụng phải là do ý chớ cỏ nhõn mà là do hiện thực xó hội quy định, là sản phẩm của nguyên nhân nhất định.
Sự cưỡng bức của xó hội đối với cá nhân không đơn giản là sự cưỡng bức vật chất mà cả trí tuệ và đạo đức. í thức tập thể, tỡnh cảm gắn bú với cộng đồng xó hội và sự tụn trọng tập quỏn xó hội của cỏ nhõn chỉ cú thể hỡnh thành và củng cố khi họ đặt sự tồn tại của họ trong sự tồn tại phong phú, phức tạp và lâu bền của xó hội.148-152] Nhìn chung, trong các tác phẩm của mình, những nhà xã hội học theo chủ thuyết chức năng đều nhấn mạnh tính liên kết chặt chẽ của các bộ phận cấu thành nên một chỉnh thể mà mỗi bộ phận đều các chức năng nhất định góp 24 phần đảm bảo sự tồn tại của chỉnh thể đó với tư cách là một cấu trúc tương đối ổn định và bền vững.