Thực trạng chất thải rắn phát sinh từ hộ gia đình ở thành phố tuy hòa tỉnh phú yên trong mối liên hệ với phát thải khí nhà kính

Tài liệu nghiên cứu Thực trạng chất thải rắn phát sinh từ hộ gia đình ở thành phố tuy hòa tỉnh phú yên trong mối liên, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu Hoài
• Người hướng dẫn: TS. Bùi Thị Thanh Hương
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Biến đổi khí hậu
• Đề tài: Thực Trạng Chất Thải Rắn Từ Hộ Gia Đình Ở Tuy Hòa Và Mối Liên Hệ Với Phát Thải Khí Nhà Kính
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN PHÁT SINH CHẤT THẢI RẮN Ở HỘ GIA ĐÌNH TRONG MỐI LIÊN HỆ PHÁT THẢI KHÍ NHÀ KÍNH
• 1.1. Tổng quan về Thành phố Tuy Hòa, tỉnh Phú Yên
• 1.1.1. Vị trí địa lý và địa hình
• 1.1.2. Dân số và lao động
• 1.1.3. Hoạt động kinh tế xã hội khu vực nghiên cứu
• 1.1.4. Thực trạng quản lý chất thải rắn tại thành phố Tuy Hòa
• 1.2. Tổng quan tài liệu
• 1.2.1. Nghiên cứu trên Thế Giới
• 1.2.2. Nghiên cứu ở Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: CÁCH TIẾP CẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Các khái niệm cơ bản
• 2.1.1. Chất thải rắn
• 2.1.2. Khí nhà kính
• 2.1.3. Cơ sở số liệu
• 2.2. Cách tiếp cận nghiên cứu
• 2.2.1. Các bước nghiên cứu
• 2.2.2. Khung logic nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phương pháp thu thập, phân tích, tổng hợp số liệu thứ cấp
• 2.3.2. Phương pháp phỏng vấn
• 2.3.3. Phương pháp kiểm kê khí nhà kính
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Thực trạng phát sinh chất thải rắn tại hộ gia đình của thành phố Tuy Hòa, tỉnh Phú Yên
• 3.1.1. Thực trạng phát sinh chất thải rắn tại hộ gia đình
• 3.1.2. Quản lý chất thải rắn thành phố Tuy Hòa
• 3.2. Đánh giá phát thải khí nhà kính từ hệ thống quản lý chất thải rắn của thành phố Tuy Hòa, tỉnh Phú Yên
• 3.2.1. Đánh giá phát thải KNK từ xử lý chất thải rắn của thành phố Tuy Hòa
• 3.2.2. Đánh giá phát thải KNK từ xử lý chất thải rắn sinh hoạt từ hộ gia đình
• 3.3. Ước tính tiềm năng giảm phát thải khí nhà kính theo các biện pháp giảm nhẹ
• 3.3.1. Ước tính phát thải khí nhà kính từ quản lý chất thải theo kịch bản thông thường giai đoạn 2025-2030
• 3.3.2. Biện pháp phân loại, tái chế chất thải
• 3.3.3. Biện pháp ủ phân chất thải hữu cơ
• 3.3.4. Biện pháp xử lý chất thải bằng phương pháp lò đốt
• 3.3.5. Tổng hợp kết quả tiềm năng giảm phát thải khí nhà kính theo các biện pháp giảm nhẹ
• 4. KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Chất Thải Rắn Hộ Gia Đình Ở Tuy Hòa 55 Ký Tự

Thành phố Tuy Hòa, đô thị loại II của tỉnh Phú Yên, đang đối mặt với thách thức ngày càng gia tăng từ chất thải rắn hộ gia đình. Sự phát triển kinh tế - xã hội kéo theo lượng chất thải sinh hoạt Tuy Hòa tăng lên, gây áp lực lớn lên hệ thống quản lý chất thải rắn Tuy Hòa. Đặc biệt, thành phần chất thải hữu cơ dễ phân hủy chiếm tỷ lệ lớn, gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Việc quản lý hiệu quả chất thải rắn không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro môi trường mà còn góp phần quan trọng vào việc giảm phát thải khí nhà kính, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững. Chính phủ và chính quyền địa phương đã ban hành nhiều chính sách, quy định nhằm cải thiện tình hình, nhưng vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức cần giải quyết. Nghiên cứu về thực trạng và giải pháp là vô cùng cần thiết.

1.1. Vị trí địa lý và địa hình ảnh hưởng đến quản lý chất thải

Thành phố Tuy Hòa có diện tích tự nhiên khoảng 107,3 km2, giáp nhiều huyện và thị xã khác, cũng như biển Đông. Điều này tạo ra những thách thức đặc thù trong công tác quản lý chất thải rắn. Hệ thống thu gom, vận chuyển chất thải rắn hộ gia đình Tuy Hòa cần được thiết kế phù hợp với địa hình và điều kiện giao thông của từng khu vực. Ngoài ra, vị trí ven biển cũng đòi hỏi các biện pháp bảo vệ môi trường nghiêm ngặt hơn để tránh ô nhiễm từ bãi chôn lấp chất thải Tuy Hòa.

1.2. Khí hậu Phú Yên tác động đến phân hủy chất thải rắn

Khí hậu nhiệt đới gió mùa của Phú Yên, với nhiệt độ cao và độ ẩm lớn, đẩy nhanh quá trình phân hủy chất thải rắn. Điều này dẫn đến phát sinh mùi hôi thối và nước rỉ rác, gây ô nhiễm môi trường. Theo "Bộ TNMT, 2019", việc quản lý chất thải rắn hiệu quả trong điều kiện khí hậu này đòi hỏi các biện pháp xử lý nhanh chóng và triệt để. Cần chú trọng đến việc thu gom và xử lý nước rỉ rác, cũng như kiểm soát mùi hôi tại các bãi chôn lấp chất thải Tuy Hòa.

II. Vấn Đề Phát Sinh Từ Chất Thải Rắn Tại Tuy Hòa 58 Ký Tự

Vấn đề quản lý chất thải rắn là một thách thức lớn đối với Tuy Hòa. Theo "Abdel-Shafy và Mansour, 2018", việc thiếu quản lý chất thải rắn Tuy Hòa không chỉ gây ra các vấn đề về vệ sinh môi trường, sức khỏe cộng đồng mà còn góp phần vào phát thải khí nhà kính. Thành phần chất thải hữu cơ chiếm tỷ lệ lớn trong chất thải sinh hoạt Tuy Hòa làm tăng lượng khí metan (CH4) phát thải từ các bãi chôn lấp. Điều này ảnh hưởng đến mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính của quốc gia và địa phương. Do đó, cần có các giải pháp đồng bộ và hiệu quả để giải quyết vấn đề này.

2.1. Thành phần chất thải rắn ảnh hưởng đến phát thải khí nhà kính

Thành phần chất thải rắn có ảnh hưởng trực tiếp đến lượng khí nhà kính từ chất thải phát thải ra môi trường. Theo "EMSuD, 2024", chất thải hữu cơ chiếm tỷ lệ lớn (57,7 – 80,3%) trong chất thải sinh hoạt Tuy Hòa, tạo điều kiện cho quá trình phân hủy kỵ khí và phát thải khí metan (CH4). Việc phân loại chất thải tại nguồn và xử lý chất thải hữu cơ một cách phù hợp có thể giúp giảm đáng kể lượng phát thải khí nhà kính.

2.2. Quản lý chất thải rắn kém gây ô nhiễm môi trường Tuy Hòa

Việc quản lý chất thải rắn kém hiệu quả dẫn đến tình trạng ô nhiễm môi trường Tuy Hòa. Nước rỉ rác từ các bãi chôn lấp chất thải Tuy Hòa có thể ngấm vào đất và nguồn nước, gây ô nhiễm nghiêm trọng. Khói bụi từ việc đốt chất thải rắn không kiểm soát gây ô nhiễm không khí. Việc thiếu các biện pháp xử lý chất thải rắn hiện đại cũng làm gia tăng áp lực lên môi trường. Giải quyết vấn đề này đòi hỏi sự đầu tư vào công nghệ và hệ thống quản lý chất thải rắn tiên tiến.

2.3. Thách thức trong thu gom và xử lý chất thải ở Tuy Hòa

Công tác thu gom và xử lý chất thải rắn ở Tuy Hòa đối mặt với nhiều thách thức. Hạ tầng quản lý chất thải rắn Tuy Hòa còn hạn chế, thiếu các phương tiện và trang thiết bị hiện đại. Ý thức của người dân về phân loại chất thải tại nguồn còn thấp. Chi phí cho việc xử lý chất thải rắn ngày càng tăng. Để vượt qua những thách thức này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng.

III. Cách Phân Loại Chất Thải Tại Nguồn Ở Tuy Hòa 53 Ký Tự

Phân loại chất thải tại nguồn là một giải pháp quan trọng để giảm thiểu tác động môi trường chất thải rắn và giảm phát thải khí nhà kính. Theo "Luật Bảo vệ môi trường 2020", việc phân loại, lưu giữ, chuyển giao chất thải rắn sinh hoạt được quy định cụ thể và rõ ràng. Việc này giúp giảm lượng chất thải đưa đến bãi chôn lấp chất thải Tuy Hòa, tăng cường khả năng tái chế chất thải rắn và tận dụng nguồn tài nguyên từ chất thải hữu cơ. Tuy nhiên, để thực hiện hiệu quả, cần có sự tham gia tích cực của cộng đồng và sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương.

3.1. Lợi ích của việc phân loại chất thải rắn tại hộ gia đình

Phân loại chất thải tại nguồn mang lại nhiều lợi ích cho hộ gia đình và cộng đồng. Nó giúp giảm lượng chất thải sinh hoạt Tuy Hòa đưa đến bãi chôn lấp chất thải Tuy Hòa, tiết kiệm chi phí xử lý chất thải rắn. Đồng thời, phân loại chất thải tại nguồn tạo điều kiện cho việc tái chế chất thải rắn, giảm thiểu khai thác tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ môi trường.

3.2. Hướng dẫn phân loại chất thải hữu cơ vô cơ và tái chế

Việc phân loại chất thải cần được thực hiện một cách khoa học và bài bản. Chất thải hữu cơ (thức ăn thừa, rau củ quả...) nên được thu gom riêng để phân hủy chất thải rắn thành phân bón hoặc sản xuất biogas. Chất thải vô cơ (nhựa, kim loại, thủy tinh...) có thể tái chế chất thải rắn nên được phân loại riêng. Các loại chất thải nguy hại (pin, bóng đèn...) cần được xử lý theo quy định. Cần có hướng dẫn cụ thể và dễ hiểu để người dân thực hiện đúng cách.

3.3. Khuyến khích cộng đồng tham gia phân loại chất thải tại Tuy Hòa

Để khuyến khích cộng đồng tham gia phân loại chất thải tại nguồn, cần có các biện pháp tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức. Chính quyền địa phương có thể tổ chức các buổi tập huấn, phát tờ rơi, treo băng rôn khẩu hiệu về lợi ích của việc phân loại chất thải. Đồng thời, cần có cơ chế hỗ trợ và khen thưởng cho các hộ gia đình thực hiện tốt việc phân loại chất thải.

IV. Giải Pháp Tái Chế Chất Thải Rắn Ở Tuy Hòa 51 Ký Tự

Tái chế chất thải rắn là một giải pháp hiệu quả để giảm thiểu lượng chất thải đưa đến bãi chôn lấp chất thải Tuy Hòa và bảo vệ môi trường. Việc tái chế chất thải rắn giúp tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên, giảm ô nhiễm môi trường Tuy Hòa và tạo ra các sản phẩm mới có giá trị. Theo "NDC cập nhật năm 2022 của Việt Nam", tái chế chất thải rắn góp phần quan trọng vào mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính của quốc gia. Tuy nhiên, để thực hiện hiệu quả, cần có sự đầu tư vào công nghệ và hệ thống tái chế chất thải rắn hiện đại.

4.1. Các loại chất thải rắn có thể tái chế tại Tuy Hòa

Nhiều loại chất thải rắn có thể được tái chế chất thải rắn như giấy, nhựa, kim loại, thủy tinh,... Việc tái chế chất thải này giúp giảm thiểu khai thác tài nguyên thiên nhiên và giảm lượng chất thải đưa đến bãi chôn lấp chất thải Tuy Hòa. Cần có quy trình thu gom và xử lý chất thải riêng biệt cho từng loại chất thải để đảm bảo chất lượng sản phẩm tái chế.

4.2. Mô hình tái chế chất thải hiệu quả ở các địa phương khác

Nhiều địa phương trên cả nước và thế giới đã triển khai thành công các mô hình tái chế chất thải hiệu quả. Việc học hỏi và áp dụng các mô hình này có thể giúp Tuy Hòa nâng cao hiệu quả công tác tái chế chất thải rắn. Cần xem xét các yếu tố như điều kiện kinh tế - xã hội, đặc điểm chất thải rắn của Tuy Hòa để lựa chọn mô hình phù hợp.

4.3. Chính sách hỗ trợ tái chế chất thải ở Tuy Hòa

Chính quyền địa phương cần có các chính sách hỗ trợ và khuyến khích hoạt động tái chế chất thải rắn. Các chính sách này có thể bao gồm ưu đãi về thuế, đất đai, vốn vay cho các doanh nghiệp tái chế chất thải rắn. Đồng thời, cần tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động tái chế chất thải để đảm bảo tuân thủ các quy định về bảo vệ môi trường.

V. Ứng Dụng Kinh Tế Tuần Hoàn Cho Chất Thải Tuy Hòa 57 Ký Tự

Áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn trong quản lý chất thải rắn là một xu hướng tất yếu để đạt được mục tiêu phát triển bền vững. Kinh tế tuần hoàn hướng tới việc tận dụng tối đa giá trị của chất thải, biến chất thải thành tài nguyên và giảm thiểu lượng chất thải đưa đến bãi chôn lấp chất thải Tuy Hòa. Theo "Luận văn thạc sĩ Biến đổi khí hậu", việc áp dụng kinh tế tuần hoàn trong quản lý chất thải rắn có thể giúp giảm đáng kể lượng phát thải khí nhà kính.

5.1. Kinh tế tuần hoàn Biến chất thải thành tài nguyên giá trị

Kinh tế tuần hoàn là một mô hình kinh tế mà trong đó chất thải được coi là một nguồn tài nguyên có giá trị. Các sản phẩm được thiết kế để dễ dàng sửa chữa, tái chế chất thải rắn và tái sử dụng. Các vật liệu được sử dụng trong quá trình sản xuất được lựa chọn cẩn thận để giảm thiểu tác động môi trường chất thải rắn. Mô hình này giúp giảm khai thác tài nguyên thiên nhiên và giảm lượng chất thải đưa đến bãi chôn lấp chất thải Tuy Hòa.

5.2. Ưu điểm của kinh tế tuần hoàn trong quản lý chất thải rắn

Kinh tế tuần hoàn mang lại nhiều ưu điểm trong quản lý chất thải rắn. Nó giúp giảm lượng chất thải đưa đến bãi chôn lấp chất thải Tuy Hòa, tiết kiệm chi phí xử lý chất thải rắn. Đồng thời, kinh tế tuần hoàn tạo ra các cơ hội kinh doanh mới từ việc tái chế chất thải rắn và sản xuất các sản phẩm thân thiện với môi trường.

5.3. Tạo ra hệ sinh thái kinh tế tuần hoàn cho Tuy Hòa

Để áp dụng thành công mô hình kinh tế tuần hoàn ở Tuy Hòa, cần tạo ra một hệ sinh thái kinh tế tuần hoàn. Hệ sinh thái này bao gồm các doanh nghiệp tái chế chất thải rắn, các nhà sản xuất sử dụng vật liệu tái chế, các tổ chức nghiên cứu và phát triển công nghệ tái chế chất thải, và người tiêu dùng có ý thức về bảo vệ môi trường. Cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các thành phần trong hệ sinh thái để đạt được hiệu quả cao nhất.

VI. Kết Luận Tương Lai Quản Lý Chất Thải Tuy Hòa 58 Ký Tự

Quản lý chất thải rắn hiệu quả ở Tuy Hòa là một nhiệm vụ cấp bách và cần thiết. Việc giảm phát thải khí nhà kính từ chất thải đóng vai trò quan trọng trong việc ứng phó với biến đổi khí hậu. Áp dụng các giải pháp như phân loại chất thải tại nguồn, tái chế chất thải rắn, và kinh tế tuần hoàn có thể giúp Tuy Hòa đạt được mục tiêu phát triển bền vững. Cần có sự chung tay của cộng đồng, doanh nghiệp và chính quyền địa phương để xây dựng một hệ thống quản lý chất thải rắn hiệu quả và thân thiện với môi trường.

6.1. Tóm tắt các giải pháp giảm phát thải khí nhà kính tại Tuy Hòa

Các giải pháp giảm phát thải khí nhà kính từ chất thải ở Tuy Hòa bao gồm: phân loại chất thải tại nguồn, tái chế chất thải rắn, phân hủy chất thải rắn hữu cơ thành phân bón, và sử dụng công nghệ xử lý chất thải rắn tiên tiến như đốt rác phát điện. Việc áp dụng đồng bộ các giải pháp này có thể giúp Tuy Hòa giảm đáng kể lượng phát thải khí nhà kính.

6.2. Hướng đi tương lai cho quản lý chất thải bền vững

Hướng đi tương lai cho quản lý chất thải rắn bền vững ở Tuy Hòa là xây dựng một hệ thống quản lý chất thải rắn tích hợp, kết hợp các giải pháp giảm thiểu, tái sử dụng, tái chế và xử lý chất thải một cách hiệu quả. Cần đầu tư vào công nghệ và cơ sở hạ tầng quản lý chất thải rắn hiện đại, đồng thời nâng cao nhận thức và trách nhiệm của cộng đồng trong việc quản lý chất thải.

6.3. Chính sách và đầu tư cho quản lý chất thải hiệu quả

Để đạt được mục tiêu quản lý chất thải rắn hiệu quả, cần có các chính sách và đầu tư phù hợp. Chính quyền địa phương cần xây dựng các chính sách khuyến khích tái chế chất thải rắn, hỗ trợ các doanh nghiệp xử lý chất thải rắn và tạo điều kiện cho cộng đồng tham gia vào công tác quản lý chất thải. Đồng thời, cần tăng cường đầu tư vào cơ sở hạ tầng quản lý chất thải rắn và công nghệ xử lý chất thải tiên tiến.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thành phố Tuy Hòa, tỉnh Phú Yên, với dân số khoảng 156.830 người năm 2023, đang đối mặt với thách thức gia tăng chất thải rắn sinh hoạt (CTRSH) phát sinh từ hộ gia đình. Lượng chất thải rắn phát sinh trung bình tại đây đạt khoảng 2,9 kg/hộ/ngày, trong khi tỷ lệ phân loại rác thải tại nguồn còn rất thấp, dẫn đến phần lớn chất thải được thu gom chung và chôn lấp tại bãi rác Thọ Vức. Năm 2023, tổng lượng chất thải rắn phát sinh trên địa bàn thành phố ước tính khoảng 180 tấn/ngày, tăng so với 150 tấn/ngày năm 2020. Thành phần chất thải hữu cơ dễ phân hủy chiếm tỷ lệ cao, từ 57,7% đến 80,3%, góp phần làm phát sinh khí nhà kính (KNK) như methane (CH4) trong quá trình phân hủy kỵ khí tại bãi chôn lấp.

Luận văn tập trung nghiên cứu thực trạng phát sinh chất thải rắn từ hộ gia đình tại thành phố Tuy Hòa trong mối liên hệ với phát thải KNK, nhằm đánh giá hiện trạng phát thải KNK từ hệ thống quản lý chất thải rắn và ước tính tiềm năng giảm phát thải KNK thông qua các biện pháp giảm nhẹ như phân loại, tái chế, ủ phân hữu cơ và chuyển đổi công nghệ xử lý. Nghiên cứu được thực hiện trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 6 năm 2024, với phạm vi không gian tập trung tại thành phố Tuy Hòa.

Ý nghĩa của nghiên cứu nằm ở việc cung cấp số liệu thực tiễn và phân tích khoa học giúp các nhà quản lý, hoạch định chính sách địa phương xây dựng các giải pháp quản lý chất thải rắn hiệu quả, đồng thời góp phần vào mục tiêu giảm phát thải KNK quốc gia, phù hợp với cam kết giảm phát thải ròng về “0” vào năm 2050 và giảm 30% phát thải methane vào năm 2030 theo NDC cập nhật năm 2022 của Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: lý thuyết quản lý chất thải rắn sinh hoạt và lý thuyết phát thải khí nhà kính trong lĩnh vực chất thải.

1. Lý thuyết quản lý chất thải rắn sinh hoạt tập trung vào các khái niệm về phát sinh, thu gom, vận chuyển, xử lý và tái chế chất thải rắn sinh hoạt, đặc biệt nhấn mạnh vai trò của phân loại rác tại nguồn và các phương pháp xử lý như chôn lấp, ủ phân và đốt. Các khái niệm chính bao gồm: chất thải rắn sinh hoạt, phân loại chất thải, tái chế, ủ phân hữu cơ, và xử lý chất thải.

2. Lý thuyết phát thải khí nhà kính (KNK) tập trung vào các khí chính như CO2, CH4, N2O và các chỉ số tiềm năng làm nóng toàn cầu (GWP). Phương pháp tính toán phát thải KNK dựa trên hướng dẫn của Ủy ban liên chính phủ về biến đổi khí hậu (IPCC) năm 2006 và các văn bản pháp luật Việt Nam như Luật Bảo vệ môi trường 2020, Thông tư số 17/2022-TT-BTNMT. Các khái niệm chính gồm: khí nhà kính, hiệu ứng nhà kính, phát thải methane từ bãi chôn lấp, phát thải từ vận chuyển chất thải, và các biện pháp giảm nhẹ phát thải.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa thu thập dữ liệu sơ cấp và thứ cấp.

• Nguồn dữ liệu sơ cấp: Khảo sát kiểm toán chất thải rắn tại 107 hộ gia đình đại diện cho ba nhóm thu nhập khác nhau tại các phường, xã của thành phố Tuy Hòa. Dữ liệu được thu thập trong 9 ngày, phân loại thành 68 loại rác, sau đó nhóm lại thành 10 nhóm thành phần chính theo phân loại của IPCC. Phỏng vấn các cơ quan quản lý và đơn vị thu gom, xử lý chất thải để thu thập thông tin về hoạt động vận chuyển, tỷ lệ thu gom và xử lý.

• Nguồn dữ liệu thứ cấp: Số liệu dân số, báo cáo hiện trạng môi trường, các văn bản pháp luật, hướng dẫn kỹ thuật của Bộ Tài nguyên và Môi trường, dữ liệu từ dự án “Nhân rộng các giải pháp thu hồi chất thải – Hướng tới một xã hội tuần hoàn”.

Phân tích dữ liệu sử dụng phần mềm Microsoft Excel 2016, áp dụng phương pháp kiểm kê khí nhà kính theo hướng dẫn IPCC 2006, tính toán phát thải CH4 từ bãi chôn lấp bằng mô hình phân rã bậc một (FOD). Phát thải từ vận chuyển được tính dựa trên quãng đường vận chuyển và hệ số phát thải nhiên liệu diesel. Tiềm năng giảm phát thải KNK được ước tính qua các kịch bản phân loại, tái chế, ủ phân và chuyển đổi sang đốt chất thải.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ tháng 1 đến tháng 6 năm 2024, bao gồm các bước thu thập dữ liệu, phân tích thực trạng, tính toán phát thải KNK và đề xuất giải pháp giảm phát thải.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng phát sinh chất thải rắn tại hộ gia đình: Lượng chất thải phát sinh trung bình là 2,9 kg/hộ/ngày, tương đương khoảng 0,7 kg/người/ngày tại khu vực đô thị. Thành phần chất thải hữu cơ chiếm tỷ lệ cao, từ 57,7% đến 80,3%, trong khi tỷ lệ phân loại rác tại nguồn rất thấp, chỉ khoảng 5% được thu gom và tái chế.

2. Phát thải khí nhà kính từ hệ thống quản lý chất thải rắn: Tổng phát thải KNK từ hệ thống quản lý chất thải rắn của thành phố Tuy Hòa giai đoạn 2011-2023 ước tính khoảng hàng nghìn tấn CO2 tương đương mỗi năm, trong đó phát thải từ bãi chôn lấp chiếm phần lớn, với mức phát thải CH4 trung bình khoảng 781 kg CO2tđ/tấn chất thải chôn lấp.

3. Tiềm năng giảm phát thải KNK theo các biện pháp giảm nhẹ: Các biện pháp phân loại, tái chế chất thải tại hộ gia đình có thể giảm phát thải KNK lên đến 30-40% so với kịch bản thông thường (BAU). Biện pháp ủ phân chất thải hữu cơ tại hộ gia đình có thể giảm phát thải methane đáng kể, với mức giảm phát thải KNK ước tính khoảng 25-35%. Chuyển đổi công nghệ xử lý từ chôn lấp sang đốt chất thải rắn cũng mang lại tiềm năng giảm phát thải KNK từ 20-30%.

4. So sánh với các nghiên cứu khác: Mức phát thải KNK từ bãi chôn lấp tại Tuy Hòa tương đương hoặc thấp hơn so với các thành phố lớn như Hà Nội (327 kg CO2tđ/tấn) và Đồng Hới (2698 kg CO2tđ/tấn), phản ánh đặc điểm thành phần chất thải và quy mô xử lý. Tiềm năng giảm phát thải KNK qua các biện pháp giảm nhẹ phù hợp với các nghiên cứu quốc tế về quản lý chất thải rắn.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của phát thải KNK cao là do tỷ lệ chất thải hữu cơ dễ phân hủy chiếm phần lớn trong tổng lượng chất thải phát sinh, trong khi việc phân loại và xử lý chưa hiệu quả, dẫn đến lượng lớn chất thải hữu cơ bị chôn lấp và phân hủy kỵ khí sinh methane. Việc thu gom và vận chuyển sử dụng nhiên liệu diesel cũng góp phần phát thải CO2.

Kết quả cho thấy các biện pháp giảm nhẹ như phân loại, tái chế và ủ phân hữu cơ không chỉ giảm lượng chất thải chôn lấp mà còn giảm phát thải methane, góp phần quan trọng trong mục tiêu giảm phát thải KNK của thành phố và quốc gia. Việc chuyển đổi sang công nghệ đốt chất thải rắn cũng là giải pháp khả thi, tuy nhiên cần cân nhắc về chi phí đầu tư và tác động môi trường khác.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ lệ thành phần chất thải, bảng tổng hợp phát thải KNK theo từng năm và kịch bản, biểu đồ tiềm năng giảm phát thải KNK theo các biện pháp giảm nhẹ để minh họa rõ ràng hơn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Thúc đẩy phân loại chất thải tại nguồn: Tăng cường tuyên truyền, đào tạo và hỗ trợ kỹ thuật cho hộ gia đình nhằm nâng cao tỷ lệ phân loại chất thải hữu cơ và các loại chất thải có thể tái chế. Mục tiêu đạt tối thiểu 50% hộ gia đình thực hiện phân loại trong vòng 3 năm tới. Chủ thể thực hiện: UBND thành phố, Sở Tài nguyên và Môi trường, các tổ chức xã hội.

2. Phát triển hệ thống thu gom và xử lý chất thải phân loại: Đầu tư mở rộng hệ thống thu gom riêng biệt chất thải hữu cơ và chất thải tái chế, đồng thời xây dựng các cơ sở ủ phân hữu cơ tập trung và nhà máy tái chế quy mô lớn. Mục tiêu nâng tỷ lệ thu gom và xử lý chất thải phân loại lên 70% vào năm 2027. Chủ thể thực hiện: Công ty môi trường đô thị, chính quyền địa phương.

3. Khuyến khích áp dụng công nghệ ủ phân hữu cơ tại hộ gia đình và cộng đồng: Hỗ trợ kỹ thuật, cung cấp thiết bị ủ phân và hướng dẫn quy trình ủ phân hữu cơ để giảm lượng chất thải hữu cơ đưa vào bãi chôn lấp. Mục tiêu giảm 30% lượng chất thải hữu cơ chôn lấp trong 5 năm. Chủ thể thực hiện: Trung tâm môi trường, các tổ chức phi chính phủ.

4. Chuyển đổi công nghệ xử lý chất thải từ chôn lấp sang đốt có kiểm soát: Nghiên cứu, đầu tư xây dựng nhà máy đốt chất thải rắn sinh hoạt với công nghệ hiện đại, đảm bảo giảm phát thải KNK và ô nhiễm môi trường. Mục tiêu vận hành nhà máy đốt quy mô thành phố trước năm 2030. Chủ thể thực hiện: UBND tỉnh, các nhà đầu tư công tư.

5. Xây dựng hệ thống giám sát và kiểm kê phát thải KNK từ chất thải: Thiết lập hệ thống thu thập dữ liệu, báo cáo định kỳ về phát thải KNK từ chất thải rắn để phục vụ quản lý và đánh giá hiệu quả các biện pháp giảm phát thải. Chủ thể thực hiện: Sở Tài nguyên và Môi trường, các cơ quan liên quan.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý và hoạch định chính sách địa phương: Cung cấp cơ sở dữ liệu và phân tích khoa học giúp xây dựng chính sách quản lý chất thải rắn hiệu quả, đồng thời hỗ trợ thực hiện cam kết giảm phát thải KNK của địa phương.

2. Các đơn vị thu gom, xử lý chất thải: Tham khảo các giải pháp kỹ thuật và quản lý nhằm nâng cao hiệu quả thu gom, phân loại và xử lý chất thải, giảm thiểu phát thải KNK trong hoạt động vận hành.

3. Các tổ chức nghiên cứu và đào tạo: Sử dụng làm tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu liên quan đến biến đổi khí hậu, quản lý chất thải và phát thải khí nhà kính, đồng thời phục vụ giảng dạy chuyên ngành môi trường và biến đổi khí hậu.

4. Cộng đồng dân cư và các tổ chức xã hội: Nâng cao nhận thức về tác động của chất thải rắn đến môi trường và biến đổi khí hậu, khuyến khích tham gia phân loại rác tại nguồn và các hoạt động giảm phát thải KNK.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao chất thải hữu cơ chiếm tỷ lệ cao lại gây phát thải khí nhà kính?
   Chất thải hữu cơ dễ phân hủy sinh học khi bị chôn lấp trong điều kiện thiếu oxy sẽ phân hủy kỵ khí, sinh ra khí methane (CH4) – một khí nhà kính có tiềm năng làm nóng toàn cầu gấp 28 lần CO2 trong vòng 100 năm.

2. Phân loại rác tại nguồn có tác động như thế nào đến phát thải KNK?
   Phân loại rác giúp tách riêng chất thải hữu cơ để xử lý bằng phương pháp ủ phân hoặc tái chế, giảm lượng chất thải hữu cơ đưa vào bãi chôn lấp, từ đó giảm phát thải methane và kéo dài tuổi thọ bãi chôn lấp.

3. Các biện pháp giảm phát thải KNK nào hiệu quả nhất cho thành phố Tuy Hòa?
   Phân loại và tái chế chất thải tại hộ gia đình, ủ phân hữu cơ và chuyển đổi công nghệ xử lý từ chôn lấp sang đốt có kiểm soát là các biện pháp có tiềm năng giảm phát thải KNK cao, đồng thời phù hợp với điều kiện địa phương.

4. Làm thế nào để tính toán phát thải khí nhà kính từ chất thải rắn?
   Phát thải được tính toán dựa trên khối lượng chất thải, thành phần chất thải, hệ số phát thải theo hướng dẫn của IPCC, kết hợp với dữ liệu vận chuyển và xử lý thực tế tại địa phương.

5. Việc chuyển đổi sang đốt chất thải có gây ô nhiễm môi trường khác không?
   Đốt chất thải nếu áp dụng công nghệ hiện đại, kiểm soát khí thải tốt sẽ giảm phát thải KNK và ô nhiễm so với chôn lấp. Tuy nhiên, cần đầu tư hệ thống xử lý khí thải và giám sát chặt chẽ để hạn chế phát sinh các chất ô nhiễm khác.

Kết luận

• Thành phố Tuy Hòa đang đối mặt với lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinh ngày càng tăng, trong đó chất thải hữu cơ chiếm tỷ lệ lớn, gây phát thải khí nhà kính chủ yếu là methane từ bãi chôn lấp.
• Phát thải KNK từ hệ thống quản lý chất thải rắn của thành phố chủ yếu phát sinh từ quá trình phân hủy chất thải hữu cơ tại bãi chôn lấp và hoạt động vận chuyển sử dụng nhiên liệu hóa thạch.
• Các biện pháp giảm nhẹ như phân loại, tái chế, ủ phân hữu cơ và chuyển đổi công nghệ xử lý có tiềm năng giảm phát thải KNK đáng kể, góp phần thực hiện cam kết quốc gia về biến đổi khí hậu.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu và phân tích khoa học hỗ trợ xây dựng chính sách quản lý chất thải rắn bền vững và giảm phát thải KNK tại địa phương.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp giảm phát thải, mở rộng quy mô mô hình phân loại và xử lý chất thải, đồng thời thiết lập hệ thống giám sát phát thải KNK hiệu quả.

Hành động ngay hôm nay để quản lý chất thải rắn hiệu quả không chỉ bảo vệ môi trường mà còn góp phần quan trọng vào mục tiêu ứng phó biến đổi khí hậu toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN PHÁT SINH CHẤT THẢI RẮN Ở HỘ GIA ĐÌNH TRONG MỐI LIÊN HỆ PHÁT THẢI KHÍ NHÀ KÍNH Tổng quan về Thành phố Tuy Hòa, tỉnh Phú Yên 1.1 Vị trí địa lý và địa hình Thành phố Tuy Hòa là đô thị loại II của tỉnh Phú Yên, hướng tới phát triển công nghiệp dịch vụ. Diện tích tự nhiên khoảng 107,3 km2, về phía Bắc, Thành phố giáp huyện Tuy An ở phía Bắc, Phía Tây giáp huyện Phú Hòa và Sơn Hòa, ở phía Nam giáp thị xã Đông Hòa và phía Đông giáp biển Đông (UBND TP Tuy Hòa, 2021). Thành phố có 16 đơn vị hành chính trực thuộc, gồm 12 phường nội thành và 04 xã ngoại thành (Cục Thống Kê Tỉnh Phú Yên, 2023).

Trong giai đoạn tới, TP Tuy Hòa được quy hoạch phát triển thành trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa, khoa học công nghệ, du lịch, dịch vụ; Phát triển hạ tầng giao thông giữa các tỉnh Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên (DFA, 2018). Sơ đồ Thành phố Tuy Hòa (Nguồn: Dorian Tosi Robinson, 2024) 7 1.2 Khí hậu Khí hậu của tỉnh Phú Yên mang đặc trưng khí hậu của vùng nhiệt đới gió mùa. Với đường bờ biển dài nên ở đây chịu ảnh hưởng lớn của khí hậu hải dương. Vì vậy, khí hậu TP.

Tuy Hòa có đặc điểm ấm áp vào mùa ẩm ướt, mùa khô thì nóng. Có 2 mùa rõ rệt là mùa mưa từ tháng 9 đến tháng 12 và mùa nắng từ tháng 1 đến tháng 8. Nhiệt độ trong năm thường thay đổi từ 22oC đến 33oC (Weather Spark., 2024), nhiệt độ trung bình hàng năm khoảng 25,6oC. Lượng mưa trung bình hàng năm của Tuy Hòa vào khoảng 1.000 mm, tập trung chủ yếu vào các tháng mùa mưa.3 Dân số và lao động Đến ngày 31/12/2023, tổng dân số trên địa bàn Thành phố Tuy Hòa là 156.830 người với tốc độ tăng dân số bình quân giai đoạn 2001-2009 là 1,98% (Cục Thống Kê Tỉnh Phú Yên, 2023).

Trong đó, dân số thành thị là 122.294 người và dân số nông thôn là 34. Đến năm 2030, dân số Thành phố Tuy Hòa khoảng 260-280 nghìn người (UBND tỉnh Phú Yên, 2024). Dân số thành phố Tuy Hòa năm 2022 chi tiết theo các khu vực như Bảng 1-1. Tổng hợp dân số Thành phố Tuy Hòa theo khu vực đại diện cho các nhóm thu nhập khác nhau gồm Phường 7 là khu vực thành thị có thu nhập cao, Xã Hòa Kiến là khu vực thu nhập trung bình và xã Bình Ngọc là khu vực thu nhập thấp.

Có thể thấy, nhóm thu nhập cao có dân số cao nhất, chiếm 80% tổng dân số của Thành phố. Đặc điểm về tỷ lệ dân số theo các nhóm thu nhập này sẽ liên quan đến lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinh của thành phố và được đưa vào để xem xét trong nghiên cứu về thực trạng phát sinh chất thải rắn ở hộ gia đình. Dân số thành phố Tuy Hòa năm 2022 Phường* Dân số năm 2022 (người) Phường 7 122.636 Nguồn: Dorian Tosi Robinson, 2024 8 1.4 Hoạt động kinh tế xã hội khu vực nghiên cứu Nền kinh tế của Thành phố Tuy Hòa có tốc độ tăng trưởng ổn định, GDP bình quân đầu người ngày càng tăng. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng tích cực, trong đó Thương mại – Dịch vụ chiếm tỷ trọng cao nhất, trở thành ngành kinh tế mũi nhọn của thành phố Tuy Hòa trong tương lai.

Thành phố Tuy Hòa đã và đang đứng trước những cơ hội mới, thách thức mới trong tiến trình phát triển, đổi mới. Bên cạnh đó, việc phát triển, tăng trưởng kinh tế luôn được chú trọng và gắn với phát triển văn hóa – xã hội và bảo vệ môi trường (UBND TP Tuy Hòa, 2021). Thành phố Tuy Hòa là thành phố có tiềm năng và phát triển về du lịch biển. Tuy nhiên, thành phố vẫn đang gặp nhiều khó khăn trong công tác bảo vệ môi trường do chất thải sinh hoạt, chất thải nhựa, vô tình gây ra những bất lợi cho việc quảng bá hình ảnh, cảnh sắc nơi đây (DFA, 2018).

Do đó, giải quyết vấn đề chất thải, đặc biệt là chất thải sinh hoạt đang được các cấp lãnh đạo, đơn vị quan tâm, nhằm mang lại một hình ảnh thành phố phát triển và môi trường sạch đẹp. Quyết định phê duyệt quy hoạch tỉnh Phú Yên thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 của Thủ tướng Chính Phủ số 1746/QĐ-TTg, trong đó thành phố Tuy Hòa đến năm 2030 là đô thị loại I của tỉnh Phú Yên, định hướng phát triển trở thành đô thị biển với hệ thống công viên, cây xanh và có rừng trong trung tâm thành phố. Tạo lập môi trường và xã hội an toàn, lành mạnh cho cộng đồng. Xây dựng thành phố Tuy Hòa trở thành đô thị văn minh, hiện đại, là động lực phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Phú Yên, có bản sắc riêng trong chuỗi đô thị ven biển Miền Trung, là một trong những trung tâm tổng hợp cấp vùng về giao thông, trung tâm du lịch vùng Duyên hải Trung Bộ, trung tâm đào tọa.

Tập trung đầu tư xây dựng, phát triển và mở rộng không gian đô thị, từng bước hoàn thiện các tiêu chí đô thị, đủ điều kiện công nhận thành phố Tuy Hòa là đô thị loại I trực thuộc Tỉnh.5 Thực trạng quản lý chất thải rắn tại thành phố Tuy Hòa Hệ thống quản lý Nhà nước về môi trường nói chung của tỉnh Phú Yên và quản lý CTR sinh hoạt nói riêng tại TP. Tuy Hoà được tóm tắt và biểu diễn ở Hình 1-2. Tổ chức bộ máy quản lý Nhà nước tử cấp tỉnh đến cấp xã, phường đã từng bước được hoàn thiện và đi vào hoạt động ổn định. Hệ thống quản lý Nhà nước về môi trường ở tỉnh Phú Yên (Nguồn: Oanh và Tien, 2021) Về hệ thống thu gom chất thải sinh hoạt của Thành Phố Tuy Hòa do 2 công ty tham gia thực hiện là Công ty Trách nhiệm hữu hạn Xây dựng và thương mại Tuấn Tú và Công ty cổ phần môi trường đô thị Phú Yên.

Chất thải phát sinh được thu gom và xử lý tại bãi chôn lấp rác Thọ Vức. Theo số liệu báo cáo của Công ty Cổ phần Môi trường đô thị Phú Yên, khối lượng chất thải rắn phát sinh hàng ngày năm 2020 trên địa bàn thành phố Tuy Hòa vào khoảng 150 tấn/ngày. Tuy nhiên, chỉ một phần nhỏ (khoảng 5%) được thu gom và tái chế, phần còn lại được chôn lấp tại bãi rác Thọ Vức. Đến năm 2023, lượng chất chất rắn phát sinh khoảng 180 tấn/ngày (Sở TNMT tỉnh Phú Yên, 2024).

Tại hộ gia đình, lượng CTR phát sinh trung bình 2,9 kg/hộ/ngày, có sự khác biệt giữa các xã, phường ở Thành phố và rất ít hộ dân thực hiện phân loại rác thải mà có thói quen đổ rác thải chung vào cùng một thùng rác (Oanh và Tien, 2021). Đặc biệt, lượng chất thải nhựa trên địa bàn Thành phố có chiều hướng tăng nhanh, do sự tiện lợi của các loại bao bì nhựa và thói quen tiêu dùng của người dân. Hiện nay tại thành phố Tuy Hòa đã triển khai một số mô hình phân loại rác tại nguồn gồm mô hình thí điểm phân loại rác tại chợ phường 7, và phân loại rác tại một số hộ gia đình tại các khu phố thí điểm như khu phố Trường Chinh phường 7. Để hỗ trợ việc quản lý đồng bộ rác thải sau phân loại của các mô hình thí điểm, Công ty CP môi trường đô thị Phú Yên đã thực hiện thu gom riêng rác thải hữu cơ về hệ thống thí điểm làm phân hữu cơ tập trung tại bãi rác Thọ Vức.

Bên cạnh đó cũng có một số 10 hộ gia đình tự triển khai làm phân ở quy mô hộ gia đình. Hệ thống thí điểm hoạt động tương đối hiệu quả tuy nhiên mới chỉ dừng lại ở quy mô nhỏ với 227,6 kg/ ngày. Phần lớn lượng rác thải sinh hoạt phát sinh trên địa bàn thành phố hiện được thu gom chung và đưa về chôn lấp tại bãi rác Thọ Vức. Như vậy trong tương lai nếu rác thải được phân loại nhưng chưa có hạ tầng kỹ thuật xử lý phù hợp, rác thải vẫn được thu gom cùng với các rác thải khác chung với hệ thống, do đó giảm tính hiệu quả trong quá trình phân loại.

Do vậy, để khuyến khích và thúc đẩy việc phân loại tại nguồn đòi hỏi sự đầu tư về cơ sở vật chất, hướng dẫn kỹ thuật và hạ tầng xử lý rác thải phù hợp. Về hoạt động quản lý CTRSH trên địa bàn tỉnh Phú Yên nói chung và Thành phố Tuy Hòa nói riêng, UBND tỉnh đã ban hành quyết định số 2180/QĐ-UBND, ngày 28 tháng 12 năm 2020 về ban hành kế hoạch hành động về quản lý CTRSH đến năm 2030 trên địa bàn tỉnh Phú Yên. Kế hoạch đặt ra mục tiêu đến năm 2030, 95% tổng lượng CTRSH phát sinh được thu gom và xử lý đáp ứng yêu cầu về bảo vệ môi trường; tăng cường khả năng tái chế, tái sử dụng, xử lý kết hợp thu hồi năng lượng hoặc sản xuất phân hữu cơ. Phấn đấu dưới 50% lượng CTRSH xử lý bằng phương pháp chôn lấp trực tiếp so với lượng CTR được thu gom.

Thành phố Tuy Hòa được triển khai hoạt động tái chế CTR tại nguồn trước trong giai đoạn 2020-2025 và đến 2030 triên khai khắp địa bàn toàn tỉnh Phú Yên. Quy hoạch thu gom và xử lý chất thải rắn của Thành Phố Tuy Hòa theo UBND tỉnh phú Yên (2024) ước tính đến năm 2030 chất thải rắn phát sinh khoảng 558 tấn/ngày đêm, trong đó chất thải rắn công nghiệp khoảng 144 tấn/ngày đêm. Theo quy hoạch, tất cả các loại hình chất thải rắn phải được phân loại tại nguồn, chất thải sau thu gom vận chuyển về xử lý tập trung tại Thọ Vức. Đã có một số nghiên cứu được triển khai ở TP Tuy Hòa về đánh giá mức độ ô nhiễm do chất thải rắn và rác thải nhựa.

Ủy ban nhân dân (UBND) thành phố Tuy Hoà, Sở Tài nguyên và Môi trường Phú Yên, Trung tâm hỗ trợ phát triển xanh (Greenhub), Quỹ quốc tế bảo vệ thiên nhiên tại Việt Nam (Tổ chức WWF-Việt Nam) và Công ty Cổ phần Môi trường đô thị Phú Yên đã phối hợp thực hiện Kế hoạch phối hợp số 02/KHPH-UBND-STNMT-GH-WWF-MTĐT ngày 24/09/2022. Tuy Hoà đã kết hợp với Hội Liên hiệp phụ nữ tỉnh Phú Yên tổ chức các hoạt động truyền thông về phân loại chất thải tại nguồn và giảm thiểu rác thải nhựa, đồng thời bắt đầu triển khai thí điểm một số mô hình phân loại tại nguồn, đề xuất giải pháp quản lý giảm thiểu chất thải nhựa (WWF Việt Nam, Cục biển và hải đảo Việt Nam, 2022). Dự án kiểm toán rác thải sinh hoạt và giám sát rác thải nhựa ven biển địa bàn TP.