THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ VIÊN CHỨC TRONG TRƯỜNG ĐẠI HỌC Ở VIỆT NAM

Việc thực hiện pháp luật về viên chức trong các trường đại học ở Việt Nam đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao chất… 189 trang · Luật Hà Nội · 2016.

• Người hướng dẫn: Pgs.Ts Chu Hồng Thanh
• Trường học: Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý luận và Lịch sử Nhà nước và Pháp luật
• Đề tài: Thực hiện Pháp luật về Viên chức trong Trường Đại học ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận án Tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• 1.1. Các nghiên cứu về thực hiện pháp luật
• 1.2. Các nghiên cứu về cán bộ, công chức, viên chức
• 1.3. Các nghiên cứu về giáo dục, giáo dục đại học
• 1.4. Đánh giá tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
• 1.5. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ VIÊN CHỨC TRONG TRƯỜNG ĐẠI HỌC
• 2.1. Khái niệm viên chức, pháp luật về viên chức trong trường đại học
• 2.2. Viên chức và viên chức trong trường đại học
• 2.3. Khái niệm, đặc điểm của pháp luật về viên chức trong trường đại học
• 2.4. Khái niệm, đặc điểm, hình thức, vai trò, tiêu chí đánh giá, nhân tố tác động đến thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học
• 2.5. Khái niệm, đặc điểm, các hình thức thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học
• 2.6. Đánh giá thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học
• 2.7. Vai trò của việc thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học
• 2.8. Các tiêu chí đánh giá thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học
• 2.9. Những nhân tố đảm bảo và tác động tới thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học
• 2.10. Thực hiện pháp luật đối với viên chức trong trường đại học của một số nước trên thế giới và giá trị tham khảo cho Việt Nam
• 2.11. Thực hiện pháp luật đối với viên chức trong trường đại học của Nhật Bản
• 2.12. Thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học của Cộng hòa Pháp
• 2.13. Thực hiện pháp luật viên chức trong trường đại học của Trung Quốc
• 2.14. Một số giá trị Việt Nam có thể tham khảo, tiếp thu
• 2.15. Giả thuyết khoa học. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
• 2.16. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ VIÊN CHỨC TRONG TRƯỜNG ĐẠI HỌC Ở VIỆT NAM
• 3.1. Xây dựng, ban hành văn bản để thực hiện Luật Giáo dục và Luật Viên chức
• 3.2. Thực hiện pháp luật về tuyển dụng viên chức trong trường đại học. Thực hiện pháp luật về sử dụng, quản lý, đánh giá, bổ nhiệm viên chức, thực hiện quyền, nghĩa vụ của viên chức, khen thưởng, kỷ luật đối với viên chức trong trường đại học
• 3.3. Kết luận chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ VIÊN CHỨC TRONG TRƯỜNG ĐẠI HỌC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 4.1. Quan điểm thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học ở Việt Nam
• 4.2. Thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học cần phù hợp với các yêu cầu đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục đại học
• 4.3. Thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học cần gắn với việc bảo đảm quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các trường đại học
• 4.4. Thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học cần đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ đối với việc thực hiện pháp luật về viên chức nói chung
• 4.5. Thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học cần bảo đảm sự minh bạch và bình đẳng, quyền và lợi ích chính đáng, đặc biệt là quyền “tự do học thuật” của viên chức
• 4.6. Thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học cần tính đến đặc thù của môi trường giáo dục đại học
• 4.7. Giải pháp bảo đảm thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học ở Việt Nam hiện nay
• 4.8. Hoàn thiện pháp luật về viên chức trong trường đại học
• 4.9. Điều chỉnh thống nhất pháp luật về viên chức giữa trường đại học công lập và tư thục
• 4.10. Bồi dưỡng và giáo dục nâng cao nhận thức, ý thức pháp luật và thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học
• 4.11. Xây dựng và ban hành Bộ Quy tắc đạo đức nghề nghiệp nhà giáo
• 4.12. Tăng tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các trường đại học
• 4.13. Củng cố các hiệp hội nghề nghiệp của viên chức trong ngành giáo dục nói chung, trong các trường đại học nói riêng
• 4.14. Kết luận chương 4
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC SƠ ĐỒ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Pháp Luật Viên Chức Đại Học Việt Nam Hiện Nay

Việc thực hiện pháp luật về viên chức trong các trường đại học ở Việt Nam đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo. Đội ngũ viên chức trường đại học, đặc biệt là giảng viên, là lực lượng lao động chính, đóng góp vào sự phát triển của tri thức và kỹ năng cho sinh viên. Do đó, việc xây dựng và hoàn thiện khung pháp lý cho đối tượng này là vô cùng quan trọng. Tuy nhiên, quá trình này không chỉ đơn thuần là việc ban hành các văn bản pháp luật, mà còn đòi hỏi sự thực thi nghiêm túc và hiệu quả trên thực tế. Hiện nay, hệ thống pháp luật điều chỉnh hoạt động của viên chức trong các trường đại học Việt Nam bao gồm nhiều văn bản khác nhau, từ Luật Viên chức, Luật Giáo dục Đại học, đến các nghị định, thông tư hướng dẫn. Điều này tạo ra một mạng lưới pháp lý phức tạp, đòi hỏi sự am hiểu và áp dụng đúng đắn từ các chủ thể liên quan.

1.1. Khái niệm Viên Chức và Pháp Luật Điều Chỉnh

Theo Luật Viên chức, viên chức là công dân Việt Nam được tuyển dụng theo vị trí việc làm, làm việc tại đơn vị sự nghiệp công lập theo chế độ hợp đồng làm việc, hưởng lương từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập. Đối với viên chức trường đại học, họ có những đặc thù riêng do tính chất công việc liên quan đến giảng dạy, nghiên cứu khoa học. Pháp luật viên chức trường đại học bao gồm các quy định liên quan đến tuyển dụng, sử dụng, quản lý, đánh giá, chế độ đãi ngộ, khen thưởng, kỷ luật, và chấm dứt hợp đồng làm việc. Theo luận án, 'thực hiện pháp luật được xem xét là hoạt động có lý trí và có ý chí của các chủ thể pháp luật nhằm đưa những quy định của pháp luật vào thực tiễn cuộc sống'.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Thực Hiện Pháp Luật Viên Chức

Việc thực hiện pháp luật hiệu quả sẽ tạo điều kiện cho viên chức phát huy tối đa năng lực, đóng góp vào sự phát triển của trường đại học. Đồng thời, nó cũng giúp bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của viên chức, tạo môi trường làm việc công bằng, minh bạch. Theo luận án, 'thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học chính là cơ sở bảo đảm tính tối cao và giá trị của pháp luật về viên chức; là cơ sở hoàn thiện pháp luật trong lĩnh vực này'. Khi pháp luật được thực hiện đúng đắn, chính sách viên chức sẽ được đảm bảo và chế độ viên chức sẽ trở nên ổn định, tạo động lực cho sự phát triển của đội ngũ viên chức.

II. Điểm Nghẽn Thách Thức Thực Thi Pháp Luật Viên Chức Đại Học

Mặc dù khung pháp lý đã được xây dựng, quá trình thực hiện pháp luật về viên chức trong các trường đại học vẫn còn gặp nhiều khó khăn và thách thức. Một trong những vấn đề nổi cộm là sự thiếu đồng bộ và chồng chéo giữa các văn bản pháp luật khác nhau, gây khó khăn cho việc áp dụng trên thực tế. Thêm vào đó, nhận thức về pháp luật của một bộ phận viên chức và cán bộ quản lý còn hạn chế, dẫn đến tình trạng thực hiện chưa đúng, chưa đủ các quy định. Việc thiếu các quy định cụ thể, chi tiết, đặc biệt là các quy định phù hợp với đặc thù của môi trường giáo dục đại học, cũng là một rào cản lớn. Theo luận án, 'hiện nay tồn tại nhiều văn bản pháp luật khác nhau do các cơ quan khác nhau ban hành tại nhiều thời điểm cùng điều chỉnh đối với viên chức trong trường đại học'.

2.1. Sự Thiếu Đồng Bộ Của Hệ Thống Pháp Luật

Sự tồn tại của nhiều văn bản pháp luật khác nhau, do các cơ quan khác nhau ban hành, điều chỉnh đối với viên chức trong trường đại học đã tạo ra sự phức tạp và khó khăn trong quá trình áp dụng. Điều này đòi hỏi phải có sự rà soát, sửa đổi, bổ sung để đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật, tránh tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn. Theo luận án, 'việc thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học là đơn vị sự nghiệp công lập đang tạo ra sự khác biệt, sự phân biệt rất lớn đối với các trường đại học ngoài công lập'.

2.2. Nhận Thức Pháp Luật Hạn Chế Của Viên Chức

Nhận thức pháp luật của một bộ phận viên chức còn hạn chế, dẫn đến việc thực hiện chưa đúng, chưa đủ các quy định. Điều này đòi hỏi phải tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật cho viên chức, giúp họ nâng cao nhận thức và hiểu biết về quyền và nghĩa vụ của mình, cũng như các quy định của pháp luật liên quan. Theo luận án, cần tiến hành 'tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về viên chức trong trường đại học'.

2.3. Bất Cập Trong Tuyển Dụng và Đánh Giá Viên Chức

Quy trình tuyển dụng viên chức và tiêu chí đánh giá năng lực đôi khi chưa phù hợp với đặc thù của trường đại học, dẫn đến việc tuyển chọn và sử dụng chưa hiệu quả nguồn nhân lực. Cần có sự đổi mới trong quy trình tuyển dụng, xây dựng các tiêu chí đánh giá khoa học, khách quan, phù hợp với từng vị trí việc làm. Cần phải xem xét lại công tác quản lý viên chức một cách hiệu quả nhất.

III. Cách Nâng Cao Hiệu Quả Thực Thi Pháp Luật Viên Chức Đại Học

Để nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học, cần có một hệ thống giải pháp đồng bộ, toàn diện, tập trung vào việc hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao nhận thức pháp luật, tăng cường năng lực quản lý và kiểm tra, giám sát. Theo luận án, 'việc thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học phải dựa trên các quan điểm: bảo đảm quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các trường đại học; bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ đối với việc thực hiện pháp luật'.

3.1. Hoàn Thiện Khung Pháp Lý Về Viên Chức Đại Học

Rà soát, sửa đổi, bổ sung các văn bản pháp luật hiện hành để đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ, khắc phục tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn. Xây dựng các quy định cụ thể, chi tiết, phù hợp với đặc thù của môi trường giáo dục đại học. Đặc biệt chú trọng đến các quy định liên quan đến quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của trường đại học, quyền tự do học thuật của giảng viên. Theo luận án, cần 'điều chỉnh thống nhất pháp luật về viên chức giữa trường đại học công lập và tư thục'.

3.2. Nâng Cao Nhận Thức Pháp Luật Của Viên Chức

Tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng kiến thức pháp luật cho viên chức, đặc biệt là các quy định mới, các văn bản hướng dẫn thi hành. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật thông qua các hình thức đa dạng, phong phú. Xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật trong trường đại học. Cần tập trung vào công tác bồi dưỡng viên chức để đảm bảo đội ngũ này luôn đáp ứng được yêu cầu công việc. Theo luận án cần 'Xây dựng và ban hành Bộ Quy tắc đạo đức nghề nghiệp nhà giáo'.

3.3. Tăng Cường Kiểm Tra Giám Sát Thực Thi Pháp Luật

Thiết lập cơ chế kiểm tra, giám sát thường xuyên, định kỳ việc thực hiện pháp luật tại các trường đại học. Xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật, đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật. Phát huy vai trò của các tổ chức đoàn thể, các hiệp hội nghề nghiệp trong việc giám sát việc thực hiện pháp luật. Theo luận án cần phải có 'cơ chế kiểm tra giám sát việc thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học'.

IV. Giải Pháp Tăng Quyền Tự Chủ Quản Lý Hiệu Quả Viên Chức

Để đạt được mục tiêu đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, việc trao quyền tự chủ cho các trường đại học là vô cùng cần thiết, đồng thời cần có các giải pháp quản lý hiệu quả. Tự chủ giúp các trường chủ động hơn trong việc quyết định về tổ chức, nhân sự, tài chính, chương trình đào tạo, nghiên cứu khoa học. Quản lý tốt viên chức giúp đảm bảo chất lượng đội ngũ, nâng cao hiệu quả công việc. Theo luận án, cần có giải pháp là 'Tăng tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các trường đại học'.

4.1. Trao Quyền Tự Chủ Toàn Diện Cho Trường Đại Học

Trao quyền tự chủ về tổ chức, nhân sự cho phép các trường chủ động trong việc xây dựng bộ máy quản lý, tuyển dụng, sử dụng, quản lý viên chức phù hợp với đặc thù của mình. Tự chủ tài chính giúp các trường có nguồn lực để đầu tư vào cơ sở vật chất, trang thiết bị, nâng cao chế độ đãi ngộ cho viên chức. Tự chủ về chương trình đào tạo, nghiên cứu khoa học giúp các trường chủ động xây dựng chương trình, thực hiện nghiên cứu đáp ứng nhu cầu của xã hội.

4.2. Xây Dựng Cơ Chế Quản Lý Viên Chức Hiệu Quả

Xây dựng quy chế đánh giá năng lực viên chức khoa học, khách quan, minh bạch, gắn với hiệu quả công việc. Thực hiện chế độ đãi ngộ xứng đáng, tạo động lực cho viên chức cống hiến. Tạo môi trường làm việc dân chủ, cởi mở, khuyến khích sự sáng tạo, đổi mới. Theo luận án cần có 'cơ chế bảo vệ quyền lợi hợp pháp của viên chức trong trường đại học'.

V. Nghiên Cứu Thực Trạng và Đề Xuất Giải Pháp Về Viên Chức

Nghiên cứu thực trạng thực thi pháp luật về viên chức trong trường đại học giúp xác định rõ những điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức. Trên cơ sở đó, đề xuất các giải pháp phù hợp, khả thi để nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật, góp phần xây dựng đội ngũ viên chức chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước. Theo luận án, cần 'Nghiên cứu đánh giá thực trạng thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học tại Việt Nam'.

5.1. Đánh Giá Thực Trạng Tuyển Dụng Sử Dụng Quản Lý

Đánh giá thực trạng công tác tuyển dụng viên chức, quy trình tuyển chọn, tiêu chí tuyển chọn, nguồn tuyển. Đánh giá thực trạng sử dụng, quản lý viên chức, phân công công việc, đánh giá năng lực, bổ nhiệm, khen thưởng, kỷ luật. Đánh giá tác động của các chính sách về viên chức đến chất lượng đào tạo, nghiên cứu khoa học.

5.2. Đề Xuất Giải Pháp Hoàn Thiện Pháp Luật Chính Sách

Đề xuất các giải pháp hoàn thiện khung pháp lý về viên chức, sửa đổi, bổ sung các quy định không còn phù hợp. Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác tuyển dụng, sử dụng, quản lý. Đề xuất các chính sách đãi ngộ hợp lý, tạo động lực cho viên chức cống hiến. Theo luận án cần 'đề xuất sửa đổi bổ sung luật viên chức phù hợp với đặc thù của trường đại học'.

VI. Tương Lai Phát Triển Pháp Luật Viên Chức Đại Học Bền Vững

Phát triển pháp luật về viên chức trường đại học một cách bền vững là yếu tố quan trọng để xây dựng một hệ thống giáo dục đại học chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu của xã hội trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Điều này đòi hỏi sự tham gia của tất cả các bên liên quan, từ nhà nước, trường đại học, đến viên chức và xã hội. Theo luận án, 'việc xây dựng, phát triển đội ngũ viên chức trong các trường đại học cần được thực hiện trên nền tảng pháp lý vững chắc'.

6.1. Xây Dựng Hệ Thống Pháp Luật Linh Hoạt Phù Hợp

Xây dựng hệ thống pháp luật linh hoạt, có khả năng thích ứng với sự thay đổi của xã hội, của ngành giáo dục. Chú trọng đến việc xây dựng các quy định về quyền tự chủ của trường đại học, quyền tự do học thuật của giảng viên. Đảm bảo sự tham gia của các bên liên quan trong quá trình xây dựng pháp luật.

6.2. Nâng Cao Năng Lực Đội Ngũ Viên Chức Quản Lý

Nâng cao năng lực cho đội ngũ viên chức quản lý về kiến thức pháp luật, kỹ năng quản lý, điều hành. Xây dựng đội ngũ viên chức quản lý có tâm, có tầm, có khả năng lãnh đạo, điều hành trường đại học phát triển bền vững. Theo luận án, cần 'nâng cao năng lực cho đội ngũ viên chức quản lý'.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ luật học với đề tài "Thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học ở Việt Nam" được thực hiện thuộc chuyên ngành Lý luận và Lịch sử Nhà nước và pháp luật (mã số: 62 38 01 01), dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Chu Hồng Thanh, hoàn thành năm 2016 tại Hà Nội.

Về tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu: Giáo dục đại học giữ vai trò tạo nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Việc ban hành Luật Viên chức năm 2010 đã đánh dấu bước chuyển quan trọng khi chính thức tách đội ngũ viên chức ra khỏi phạm vi cán bộ, công chức, tạo lập hành lang pháp lý phân định hoạt động nghề nghiệp với hoạt động công vụ và thúc đẩy quyền tự chủ của các đơn vị sự nghiệp công lập. Tuy nhiên, quá trình triển khai thi hành trong thực tiễn tại các cơ sở giáo dục đại học bộc lộ nhiều bất cập: hệ thống văn bản điều chỉnh do nhiều cơ quan ban hành ở các thời điểm khác nhau gây phân tán; chưa có luật chuyên biệt điều chỉnh viên chức giảng dạy đại học gắn liền với quyền tự do học thuật; công tác tuyển dụng, quản lý, đánh giá và đãi ngộ còn nhiều vướng mắc; đồng thời tồn tại sự phân biệt lớn về chế độ pháp lý giữa người lao động tại trường công lập và trường ngoài công lập.

Mục đích nghiên cứu: Làm rõ những vấn đề lý luận về thực hiện pháp luật đối với viên chức trong trường đại học, đối chiếu và đánh giá thực tiễn thực hiện ở từng khâu, từng hình thức; từ đó đề xuất quan điểm và hệ thống giải pháp bảo đảm thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học ở Việt Nam.

Nhiệm vụ nghiên cứu được xác định theo 4 nội dung cụ thể:

1. Tìm hiểu, phân tích và tổng hợp các công trình khoa học đã công bố liên quan đến thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học để xác định khoảng trống học thuật.
2. Xây dựng hệ thống lý luận về thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học (khái niệm, nội dung, đặc điểm, vai trò, tiêu chí đánh giá, các nhân tố bảo đảm và tác động).
3. Phân tích, đánh giá thực trạng thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học tại Việt Nam, chỉ rõ các thành tựu, hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế.
4. Xác lập các quan điểm định hướng và đề xuất giải pháp đồng bộ nhằm bảo đảm thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Khuôn khổ pháp luật và thực trạng thực thi pháp luật về viên chức trong các trường đại học tại Việt Nam.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào đối tượng viên chức tại các trường đại học công lập; không nghiên cứu toàn bộ việc thực hiện pháp luật đối với người lao động trong các trường đại học ngoài công lập và các trường thuộc khối lực lượng vũ trang, quân đội do các đối tượng này theo quy định hiện hành không mang quy chế viên chức.
• Phạm vi thời gian: Khảo sát từ thời điểm bắt đầu tiến hành đổi mới giáo dục đại học (giai đoạn 1997 - 1998), tập trung chuyên sâu từ khi Luật Viên chức năm 2010 có hiệu lực đến năm 2016.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án tiến hành phân loại và tổng thuật tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước theo 3 nhóm lĩnh vực:

1. Nhóm nghiên cứu về thực hiện pháp luật:

• Giáo trình và tài liệu lý luận chung: Giáo trình Lý luận Nhà nước và pháp luật của Học viện Công vụ Nga (2003); Giáo trình Lý luận về nhà nước và pháp luật của Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội (2005 - 2007); giáo trình của Phạm Hồng Thái và Đinh Văn Mậu (2009); Giáo trình Lý luận nhà nước và pháp luật của Trường Đại học Luật Hà Nội (2010).
• Các chuyên khảo và luận án chuyên ngành: Công trình của Nguyễn Minh Đoan (2009 - 2013) về "Thực hiện và áp dụng pháp luật ở Việt Nam", "Thực hiện pháp luật và văn hoá pháp lý trong đời sống xã hội"; luận án tiến sĩ của Vũ Thị Hồng Vân (2014) về "Thực hiện pháp luật về giáo dục trong các trường đại học ở Việt Nam hiện nay"; luận án tiến sĩ của Nguyễn Văn Linh (2015) về "Thực hiện pháp luật về giải quyết thủ tục hành chính của cơ quan nhà nước cấp tỉnh ở Việt Nam hiện nay"; bài viết của Trần Văn Tuấn trên Tạp chí Tổ chức nhà nước về thực hiện Luật Viên chức; bài viết của Chu Hồng Thanh (2014) trên Tạp chí Luật sư về việc khắc phục tình trạng hỗn loạn của văn bản quy phạm pháp luật.

2. Nhóm nghiên cứu về cán bộ, công chức, viên chức:

• Đề tài cấp bộ và luận án: Đề tài "Luận cứ khoa học phân định ngạch công chức, ngạch viên chức" do Nguyễn Minh Phương chủ nhiệm (2005); đề tài của Nguyễn Ngọc Vân (2007); luận án tiến sĩ của Lương Thanh Cường (2008) về chế định pháp luật công vụ, công chức; đề tài của Lại Đức Vượng (2010); đề tài của Hà Quang Ngọc (2011) về phương pháp đánh giá công chức.
• Sách chuyên khảo và bài tạp chí: Chu Văn Đức (2004) về động viên viên chức; Thang Văn Phúc và Nguyễn Minh Phương (2005) về xây dựng đội ngũ cán bộ công chức; Nguyễn Trọng Điều (2006); Phạm Hồng Thái (2009) về sự điều chỉnh của pháp luật đối với viên chức; Văn Tất Thu (2010); Trần Anh Tuấn (2010); Lê Thị Thanh (2013) về cải cách pháp luật tiền lương; Thiều Huy Thuật và Phạm Thị Hồng Thắm (2013); Đinh Văn Tiến và Thái Vân Hà (2013); công trình của tập thể tác giả Nguyễn Minh Đoan, Lê Đăng Doanh, Bùi Thị Đào (2013) về trách nhiệm pháp lý của cán bộ, công chức, viên chức; Nguyễn Hùng (2013); Trần Đình Thắng (2013).

3. Nhóm nghiên cứu về giáo dục và giáo dục đại học:

• Tư tưởng và triết lý giáo dục kinh điển: Các quan điểm của Platon, J.J. Rousseau, E. Kant, Emile Durkheim; các tác phẩm của John Dewey như "Trường học và xã hội" (1899), "Cách chúng ta nghĩ" (1910), "Dân chủ và giáo dục" (1916), "Kinh nghiệm và Giáo dục" (1938).
• Các công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế: Nghiên cứu của nhóm Hoàng Tụy (2004), nhóm Trí thức Việt kiều (2005), Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (2006), Đại tướng Võ Nguyên Giáp (2007), nhóm Nguyễn Thị Bình (2008, 2009); tập thể tác giả Nguyễn Quang Hưng, Trịnh Văn Chung, Vũ Thị Hương Giang (2000); Gopinathan (2005) về đổi mới giáo dục ở Singapore; Lâm Quang Thiệp, D. Bruce Johnstone, Philip G. Altbach (2006 - 2007) về giáo dục đại học Hoa Kỳ; Đặng Bá Lãm, Nguyễn Cảnh Hồ, Vũ Ngọc Hải (2005) về quản lý nhà nước về giáo dục; Nguyễn Hải Thập (2009); Nguyễn Thị Thu Hà (2010); Phan Minh Tiến và Phạm Thế Kiên (2013); kỷ yếu Humboldt do Ngô Bảo Châu, Pierre Darriulat, Cao Huy Thuần, Hoàng Tụy, Nguyễn Xuân Xanh, Phạm Xuân Yêm biên soạn (2011); Chu Hồng Thanh (2008, 2009); Đặng Thị Minh (2014) về chính sách phát triển đại học tư thục; Krissanapong Kirtikara (2005) về giáo dục đại học Thái Lan; Xie Weihe (2005) về đại học Trung Quốc; Nguyễn Quảng (2002); F.K.S Leung về đào tạo giáo viên Đông Á.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án giải quyết: Phần lớn các công trình trước đây chỉ tiếp cận thực hiện pháp luật chung hoặc gộp chung viên chức với công chức hành chính, chưa có công trình chuyên khảo nghiên cứu có hệ thống và toàn diện về thực hiện pháp luật đối với đối tượng viên chức trong trường đại học công lập, đặc biệt dưới góc độ lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật trong bối cảnh thực hiện tự chủ đại học và đổi mới giáo dục.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích:

• Cơ sở lý thuyết của luận án dựa trên hệ thống lý luận chung về Nhà nước và pháp luật, lý thuyết về cơ chế điều chỉnh pháp luật và các hình thức thực hiện pháp luật (tuân thủ pháp luật, thi hành pháp luật, sử dụng pháp luật, áp dụng pháp luật).
• Khái niệm pháp luật về viên chức được luận giải qua quá trình tiến hóa lập pháp: từ Sắc lệnh số 76/SL (1950), Hiến pháp 1980, Bảng danh mục viên chức số 1 (1982), Hiến pháp 1992, Pháp lệnh Cán bộ, công chức 1998 và sửa đổi năm 2003, Luật Cán bộ, công chức 2008, đến Luật Viên chức 2010 và Hiến pháp 2013.
• Khung phân tích thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học được cấu trúc theo tiến trình hoạt động thực tế gồm: xây dựng kế hoạch thực hiện, phân công trách nhiệm; rà soát và kiến nghị sửa đổi văn bản quy phạm pháp luật; tổ chức bộ máy, phân bổ nhân lực và tài chính; phổ biến, giáo dục pháp luật; thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm.

Phương pháp nghiên cứu:

• Luận án sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin.
• Các phương pháp nghiên cứu cụ thể bao gồm: phương pháp phân tích quy phạm và tổng hợp văn bản pháp luật, phương pháp so sánh luật học (đối chiếu mô hình viên chức đại học của Pháp, Nhật Bản, Trung Quốc), phương pháp thống kê xã hội học, phương pháp phân loại và mô hình hóa thể chế.

Nguồn tư liệu và dữ liệu:

• Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của Việt Nam về giáo dục đại học, cán bộ, công chức và viên chức từ năm 1950 đến 2016.
• Báo cáo chính thức của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Nội vụ và các cơ sở giáo dục đại học.
• Dữ liệu thống kê về đội ngũ giảng viên và viên chức đại học (năm học 2014 - 2015).
• Kết quả khảo sát thực tế giảng viên, chuyên viên về việc sử dụng pháp luật viên chức trong trường đại học.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến luận án

Chương 1 hệ thống hóa và đánh giá toàn diện các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước theo 3 mảng: thực hiện pháp luật nói chung, chế định cán bộ - công chức - viên chức, và giáo dục đại học. Chương này chỉ rõ phần lớn các tài liệu trước năm 2010 chưa tách bạch viên chức khỏi công chức hành chính; các nghiên cứu sau năm 2010 chủ yếu tập trung vào chính sách tiền lương, phân định ngạch bậc hoặc quản lý nhà nước mà chưa nghiên cứu sâu cơ chế thực thi pháp luật chuyên biệt cho viên chức trong trường đại học. Kết luận chương 1 khẳng định sự cần thiết phải xây dựng một công trình nghiên cứu độc lập nhằm giải quyết các yêu cầu lý luận và thực tiễn của đối tượng lao động đặc thù này.

Chương 2: Những vấn đề lý luận về thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học

Chương 2 tập trung xây dựng hệ thống khái niệm, đặc điểm và cơ chế thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học. Luận án phân tích cấu trúc đội ngũ viên chức đại học gồm: giảng viên, nhà khoa học và viên chức hành chính làm việc theo hợp đồng làm việc tại các phòng ban, đơn vị trực thuộc.

Luận án làm rõ 4 hình thức thực hiện pháp luật và các biểu hiện đặc thù trong môi trường đại học:

• Thi hành pháp luật: Thực hiện nghĩa vụ tích cực như tuân thủ nội quy, rèn luyện đạo đức nhà giáo, thực hiện nhiệm vụ giảng dạy và nghiên cứu khoa học.
• Tuân thủ pháp luật: Kiềm chế không thực hiện các hành vi cấm như trốn tránh nhiệm vụ, tự ý bỏ việc, đình công, vi phạm đạo đức nghề nghiệp; người đứng đầu không đơn phương chấm dứt hợp đồng trái luật đối với viên chức nữ nuôi con dưới 36 tháng tuổi.
• Sử dụng pháp luật: Thực hiện các quyền được pháp luật cho phép như đăng ký thi/xét thăng hạng chức danh nghề nghiệp, tham gia đào tạo bồi dưỡng, thực hiện quyền tự do học thuật.
• Áp dụng pháp luật: Hoạt động mang tính quyền lực của cơ quan có thẩm quyền hoặc người đứng đầu trường đại học khi xử lý kỷ luật viên chức, tuyển dụng, bổ nhiệm chức danh, hoặc tiến hành thanh tra, kiểm tra chuyên ngành.

Chương này cũng phân tích kinh nghiệm quản trị và thực hiện pháp luật viên chức đại học tại Nhật Bản, Cộng hòa Pháp và Trung Quốc; từ đó rút ra các bài học về bảo đảm quyền tự do học thuật, phân cấp quản lý gắn với trách nhiệm giải trình và chuẩn hóa chức danh nghề nghiệp.

Chương 3: Thực trạng thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học ở Việt Nam

Chương 3 khảo sát và đánh giá thực tiễn thực hiện pháp luật về viên chức đại học từ năm 2010 đến 2015 qua từng khâu: ban hành văn bản quy định chi tiết, tuyển dụng, ký kết hợp đồng làm việc, quản lý, sử dụng, đánh giá, bổ nhiệm, khen thưởng và xử lý kỷ luật.

Luận án chỉ ra sự chồng chéo giữa hệ thống văn bản hướng dẫn của Bộ Nội vụ và Bộ Giáo dục và Đào tạo; tình trạng hợp đồng làm việc chưa phát huy được tính linh hoạt; quy trình đánh giá viên chức còn mang tính hình thức, cào bằng; cơ chế tự chủ nhân sự bị giới hạn bởi quyền hạn của cơ quan chủ quản.

Chương 3 tổng hợp các nguồn số liệu và sơ đồ cấu trúc quản lý:

Số hiệu	Tên bảng / Sơ đồ trong văn bản	Nội dung tổng hợp từ luận án
Bảng 3.1	Thống kê viên chức là giảng viên trong các trường cao đẳng, đại học năm học 2014 - 2015	Tổng hợp quy mô, cơ cấu học hàm, học vị và phân bố giảng viên đại học, cao đẳng trên cả nước trong năm học 2014 - 2015.
Bảng 3.2	Khảo sát giảng viên, chuyên viên sử dụng pháp luật về viên chức trong trường đại học	Thống kê nhận thức, mức độ hiểu biết và tần suất vận dụng các quy định pháp luật về quyền, nghĩa vụ, chế độ đãi ngộ của giảng viên và chuyên viên.
Sơ đồ 3.1	Quản lý viên chức trong hai trường đại học Quốc gia (Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh)	Thể hiện cơ chế phân cấp quản lý nhân sự đặc thù và mối quan hệ giữa Đại học Quốc gia với các trường đại học thành viên, đơn vị trực thuộc.
Sơ đồ 3.2	Quản lý viên chức trong các trường đại học khác	Thể hiện mô hình quản lý nhân sự chịu sự chi phối trực tiếp của Bộ chủ quản hoặc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh đối với các cơ sở giáo dục đại học công lập thông thường.

Chương 4: Quan điểm và giải pháp bảo đảm thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học ở Việt Nam hiện nay

Chương 4 xác lập 5 quan điểm định hướng:

1. Phù hợp với yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục đại học.
2. Gắn với việc bảo đảm quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các trường đại học.
3. Bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ đối với việc thực hiện pháp luật về viên chức nói chung.
4. Bảo đảm sự minh bạch, bình đẳng, quyền và lợi ích chính đáng, đặc biệt là quyền "tự do học thuật" của viên chức.
5. Tính đến đặc thù của môi trường giáo dục đại học.

Trên cơ sở đó, luận án đề xuất 6 nhóm giải pháp cụ thể:

1. Hoàn thiện pháp luật về viên chức trong trường đại học: Sửa đổi các quy định chồng chéo giữa Luật Viên chức và Luật Giáo dục đại học; chuẩn hóa hệ thống tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp giảng viên.
2. Điều chỉnh thống nhất pháp luật về viên chức giữa trường đại học công lập và tư thục: Từng bước thu hẹp khoảng cách pháp lý về chế độ quản trị nhân sự, bảo đảm sự công bằng cho người làm công tác giảng dạy ở hai khu vực.
3. Bồi dưỡng và giáo dục nâng cao nhận thức, ý thức pháp luật và thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học: Tăng cường phổ biến quy chế làm việc, quyền hạn và trách nhiệm pháp lý cho đội ngũ cán bộ, giảng viên.
4. Xây dựng và ban hành Bộ Quy tắc đạo đức nghề nghiệp nhà giáo: Xác lập các chuẩn mực hành vi ứng xử, liêm chính học thuật phù hợp với đặc thù lao động sư phạm bậc đại học.
5. Tăng tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các trường đại học: Xóa bỏ cơ chế bộ chủ quản, trao quyền chủ động cho người đứng đầu cơ sở giáo dục đại học trong tuyển dụng, ký hợp đồng và trả lương theo hiệu quả công việc.
6. Củng cố các hiệp hội nghề nghiệp của viên chức trong ngành giáo dục nói chung, trong các trường đại học nói riêng: Đề xuất giải pháp thành lập Hội giáo chức Việt Nam nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp và giám sát hoạt động nghề nghiệp.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về lý luận:

• Xây dựng khái niệm khoa học về "thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học". Luận án xác định thực hiện pháp luật ở đây không thuần túy là 4 hình thức độc lập mà là chuỗi hoạt động có quan hệ tương hỗ giữa nhiều chủ thể (lập kế hoạch, phân công trách nhiệm, sửa đổi văn bản, tổ chức bộ máy, phân bổ tài chính, tuyên truyền giáo dục pháp luật).
• Chứng minh tính đặc thù của hình thức áp dụng pháp luật trong trường đại học: áp dụng pháp luật không phải là hình thức phổ biến nhất so với sử dụng pháp luật và tuân thủ pháp luật trong môi trường học thuật.
• Luận giải cơ sở lý luận về mối quan hệ giữa pháp luật viên chức, quyền tự do học thuật và cơ chế tự chủ đại học; chỉ rõ các nhân tố tác động và tiêu chí đánh giá hiệu quả thực hiện pháp luật về viên chức giáo dục.

Đóng góp mới về thực tiễn và giải pháp:

• Phân tích kinh nghiệm quốc tế có đối chiếu thực tiễn Việt Nam về quản trị nhân sự đại học tại Pháp, Nhật Bản và Trung Quốc.
• Đề xuất 5 quan điểm chỉ đạo và 6 nhóm giải pháp đồng bộ có tính khả thi nhằm hoàn thiện khung pháp lý và tổ chức thi hành pháp luật viên chức trong các trường đại học công lập.
• Nêu các đề xuất chính sách cụ thể: ban hành Bộ Quy tắc đạo đức nghề nghiệp nhà giáo, điều chỉnh thống nhất khung pháp lý giữa khối trường công lập và tư thục, và thành lập Hội giáo chức Việt Nam.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của luận án:

• Về phạm vi nghiên cứu: Luận án chỉ tập trung vào viên chức tại các trường đại học công lập; chưa bao quát toàn diện quan hệ lao động của đội ngũ giảng viên tại các trường đại học ngoài công lập và các cơ sở giáo dục thuộc lực lượng vũ trang nhân dân do giới hạn của khái niệm "viên chức" theo luật định.
• Về thời gian: Dữ liệu thực tiễn và hệ thống văn bản quy phạm pháp luật được khảo sát dừng lại ở thời điểm năm 2016.

Hướng nghiên cứu tiếp:

• Mở rộng phạm vi nghiên cứu so sánh cơ chế điều chỉnh pháp luật giữa giảng viên trường công lập và giảng viên trường tư thục trong bối cảnh đẩy mạnh xã hội hóa giáo dục.
• Đánh giá tác động dài hạn của các nghị định hướng dẫn Luật Viên chức sửa đổi và Luật Giáo dục đại học sửa đổi đối với cơ chế tự chủ tài chính và nhân sự của các trường đại học.

---

Giá trị tham khảo

Giá trị đối với công tác đào tạo và nghiên cứu khoa học:

• Luận án là tài liệu tham khảo chuyên khảo dành cho nghiên cứu sinh, học viên cao học, sinh viên và giảng viên thuộc các chuyên ngành Luật học (Lý luận và Lịch sử Nhà nước và pháp luật, Luật Hành chính), Quản trị đại học và Quản lý giáo dục.
• Các nội dung về 4 hình thức thực hiện pháp luật và phân tích kinh nghiệm nước ngoài (Nhật Bản, Pháp, Trung Quốc) tại Chương 2 có giá trị học thuật phục vụ việc giảng dạy môn Lý luận Nhà nước và pháp luật.

Giá trị đối với hoạt động xây dựng chính sách và quản lý thực tiễn:

• Cung cấp cơ sở khoa học cho Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Nội vụ và các cơ quan lập pháp trong việc rà soát, sửa đổi các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến tuyển dụng, bổ nhiệm chức danh nghề nghiệp, và quyền tự do học thuật của giảng viên đại học.
• Hỗ trợ ban giám hiệu các trường đại học công lập trong việc xây dựng quy chế tổ chức và hoạt động, quy chế chi tiêu nội bộ và hoàn thiện quy trình đánh giá viên chức gắn liền với quyền tự chủ.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án định nghĩa thế nào về viên chức trong trường đại học?
Trả lời: Theo luận án, viên chức trong trường đại học là một bộ phận của đội ngũ viên chức nói chung, bao gồm đội ngũ các nhà khoa học, nhà giáo (giảng viên) và những người làm việc theo hợp đồng làm việc tại các phòng, ban, đơn vị trực thuộc của trường đại học (những người làm công việc hành chính trong đào tạo).

2. Quá trình phân định khái niệm viên chức trong lịch sử lập pháp Việt Nam diễn ra như thế nào?
Trả lời: Sắc lệnh số 76/SL (1950) chỉ dùng thuật ngữ "công chức"; giai đoạn 1960 - 1980 dùng cụm từ "cán bộ, công nhân viên chức nhà nước"; Hiến pháp 1980 và 1992 dùng "cán bộ, viên chức nhà nước"; Pháp lệnh Cán bộ, công chức năm 1998 và sửa đổi năm 2003 xếp những người làm việc tại đơn vị sự nghiệp vào ngạch sự nghiệp; Luật Cán bộ, công chức năm 2008 chỉ điều chỉnh cán bộ, công chức; và Luật Viên chức năm 2010 chính thức tách độc lập viên chức thành đối tượng làm việc theo hợp đồng tại đơn vị sự nghiệp công lập.

3. Bốn hình thức thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học được thể hiện ra sao?
Trả lời: Gồm 4 hình thức: Thi hành pháp luật (thực hiện nghĩa vụ tích cực như giảng dạy, nghiên cứu, tu dưỡng đạo đức); Tuân thủ pháp luật (kiềm chế không vi phạm điều cấm như đình công, bỏ việc, xâm hại người học, hoặc hiệu trưởng không đơn phương chấm dứt hợp đồng trái luật với viên chức nữ nuôi con nhỏ); Sử dụng pháp luật (thực hiện các quyền được phép như thi thăng hạng chức danh, học tập nâng cao trình độ, tự do học thuật); Áp dụng pháp luật (cơ quan có thẩm quyền và hiệu trưởng ra quyết định tuyển dụng, xử lý kỷ luật, bổ nhiệm chức danh hoặc thanh tra, kiểm tra).

4. Trong những trường hợp nào hoạt động áp dụng pháp luật viên chức trong trường đại học được tiến hành?
Trả lời: Hoạt động áp dụng pháp luật viên chức được tiến hành trong 3 trường hợp: (1) Khi cần truy cứu trách nhiệm pháp lý và xử lý kỷ luật đối với viên chức vi phạm; (2) Khi các quyền và nghĩa vụ pháp lý không mặc nhiên phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt nếu thiếu quyết định của người có thẩm quyền (như tuyển dụng, bổ nhiệm chức danh); (3) Khi cơ quan nhà nước thực hiện thẩm quyền kiểm tra, giám sát, thanh tra việc tuyển dụng, quản lý và sử dụng viên chức.

5. Luận án đề xuất những giải pháp chính sách trọng tâm nào để bảo đảm thực hiện pháp luật viên chức đại học?
Trả lời: Luận án đề xuất 6 giải pháp trọng tâm: Hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật về viên chức đại học; Điều chỉnh thống nhất pháp luật giữa trường công lập và trường ngoài công lập; Bồi dưỡng nâng cao nhận thức và ý thức pháp luật; Xây dựng và ban hành Bộ Quy tắc đạo đức nghề nghiệp nhà giáo; Tăng cường quyền tự chủ và tự chịu trách nhiệm gắn với xóa bỏ cơ chế bộ chủ quản; Củng cố các hiệp hội nghề nghiệp thông qua việc thành lập Hội giáo chức Việt Nam.

---

Kết luận

Luận án "Thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học ở Việt Nam" đã hệ thống hóa và làm sâu sắc thêm cơ sở lý luận về chế định viên chức và cơ chế thực thi pháp luật trong môi trường giáo dục đại học. Thông qua việc phân tích thực trạng thực thi các quy định từ sau khi Luật Viên chức năm 2010 có hiệu lực, công trình đã chỉ ra những điểm nghẽn thể chế về quản lý, tuyển dụng, đãi ngộ và tự chủ học thuật. Hệ thống các quan điểm và giải pháp do luận án đề xuất mang lại giá trị khoa học và thực tiễn thiết thực, đóng góp cơ sở dữ liệu cho quá trình hoàn thiện chính sách pháp luật về giáo dục đại học tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN Viên chức trong các đơn vị sự nghiệp giáo dục nói chung, trong khối các trường đại học nói riêng là lực lượng lao động chính, nhân tố quan trọng tác động, thúc đẩy và quyết định chất lượng giáo dục. Chính vì thế, việc thực hiện, hoàn thiện pháp luật đối về viên chức trong lĩnh vực này không chỉ là cơ sở, điều kiện để phát huy nhân tố con người trong lĩnh vực giáo dục mà còn là nhiệm vụ thường xuyên của quá trình hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong giai đoạn hiện nay. Thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học ở Việt Nam là một bộ phận của quá trình thực hiện pháp luật nói chung, có liên quan chặt chẽ với pháp luật về viên chức và pháp luật về giáo dục đại học. Do ý nghĩa và tầm quan trọng của nó, trong thời gian qua, các vấn đề liên quan đến pháp luật về viên chức trong trường đại học đã thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước.

Trong chương này, Luận án rà soát, phân tích tổng quan các công trình nghiên cứu về đề tài mà đã được thực hiện bởi các tác giả trong nước và trên thế giới. Trên cơ sở đó, Luận án tìm ra những khoảng trống về mặt học thuật cần tiếp tục nghiên cứu và khẳng định tính cấp thiết, đóng góp của Luận án. Để phân tích, đánh giá được toàn diện các công trình nghiên cứu hiện có liên quan tới thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học, Luận án đã xem xét ba khía cạnh: tình hình nghiên cứu về thực hiện pháp luật (mục 1.), nghiên cứu về cán bộ, công chức, viên chức (mục 1.) và nghiên cứu về giáo dục, giáo dục đại học (mục 1. Các nghiên cứu về thực hiện pháp luật Nghiên cứu về thực hiện pháp luật là một trong những nội dung quan trọng của lý luận về pháp luật, xuất hiện trong rất nhiều công trình có tính chất giáo khoa ở các cơ sở đào tạo trong và ngoài nước.

Các công trình nhiên cứu này đều dành một chương để giải quyết những khía cạnh cơ bản về thực hiện pháp luật: đưa ra 7 quan niệm về thực hiện pháp luật, các hình thức thực hiện pháp luật và tập trung luận giải về áp dụng pháp luật - một hình thức thực hiện pháp luật. Trước hết cần kể tới các công trình như: Lý luận Nhà nước và pháp luật. Học viện Công vụ Nga. 2003 [53]; Giáo trình Lý luận Nhà nước và pháp luật, NXB.

Sách tiếng Nga [100]; Giáo trình Lý luận về nhà nước và pháp luật của Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội, 2005-2007 [72]; Lý luận Nhà nước và pháp luật của tác giả Phạm Hồng Thái, Đinh Văn Mậu, NXB Giao thông Vận tải, 2009 [105] và Giáo trình Lý luận nhà nước và pháp luật của Trường đại học Luật Hà Nội, NXB Công an nhân dân, 2010 [126]. Những năm gần đây, các công trình nghiên cứu của các tác giả Việt Nam về thực hiện pháp luật được công bố nhiều hơn và có chiều sâu hơn, tập trung làm rõ hơn những vấn đề lý luận cơ bản về thực hiện pháp luật và thực tiễn áp dụng pháp luật trong một số lĩnh vực cụ thể như hình sự, dân sự, hành chính, đất đai. ở Việt Nam nhưng chưa có công trình nghiên cứu chuyên biệt về thực hiện pháp luật đối với viên chức trong trường đại học như: các công trình nghiên cứu của PGS. Nguyễn Minh Đoan từ năm 2009 đến năm 2013: “Thực hiện và áp dụng pháp luật ở Việt Nam”, nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, “Thực hiện pháp luật và văn hoá pháp lý trong đời sống xã hội”, NXB.