THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ VIÊN CHỨC TRONG TRƯỜNG ĐẠI HỌC Ở VIỆT NAM

Tài liệu nghiên cứu Thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học ở việt nam ta được thực hiện, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về luật học.

• Người hướng dẫn: Pgs.Ts Chu Hồng Thanh
• Trường học: Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý luận và Lịch sử Nhà nước và Pháp luật
• Đề tài: Thực hiện Pháp luật về Viên chức trong Trường Đại học ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận án Tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• 1.1. Các nghiên cứu về thực hiện pháp luật
• 1.2. Các nghiên cứu về cán bộ, công chức, viên chức
• 1.3. Các nghiên cứu về giáo dục, giáo dục đại học
• 1.4. Đánh giá tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
• 1.5. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ VIÊN CHỨC TRONG TRƯỜNG ĐẠI HỌC
• 2.1. Khái niệm viên chức, pháp luật về viên chức trong trường đại học
• 2.2. Viên chức và viên chức trong trường đại học
• 2.3. Khái niệm, đặc điểm của pháp luật về viên chức trong trường đại học
• 2.4. Khái niệm, đặc điểm, hình thức, vai trò, tiêu chí đánh giá, nhân tố tác động đến thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học
• 2.5. Khái niệm, đặc điểm, các hình thức thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học
• 2.6. Đánh giá thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học
• 2.7. Vai trò của việc thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học
• 2.8. Các tiêu chí đánh giá thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học
• 2.9. Những nhân tố đảm bảo và tác động tới thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học
• 2.10. Thực hiện pháp luật đối với viên chức trong trường đại học của một số nước trên thế giới và giá trị tham khảo cho Việt Nam
• 2.11. Thực hiện pháp luật đối với viên chức trong trường đại học của Nhật Bản
• 2.12. Thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học của Cộng hòa Pháp
• 2.13. Thực hiện pháp luật viên chức trong trường đại học của Trung Quốc
• 2.14. Một số giá trị Việt Nam có thể tham khảo, tiếp thu
• 2.15. Giả thuyết khoa học. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
• 2.16. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ VIÊN CHỨC TRONG TRƯỜNG ĐẠI HỌC Ở VIỆT NAM
• 3.1. Xây dựng, ban hành văn bản để thực hiện Luật Giáo dục và Luật Viên chức
• 3.2. Thực hiện pháp luật về tuyển dụng viên chức trong trường đại học. Thực hiện pháp luật về sử dụng, quản lý, đánh giá, bổ nhiệm viên chức, thực hiện quyền, nghĩa vụ của viên chức, khen thưởng, kỷ luật đối với viên chức trong trường đại học
• 3.3. Kết luận chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ VIÊN CHỨC TRONG TRƯỜNG ĐẠI HỌC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 4.1. Quan điểm thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học ở Việt Nam
• 4.2. Thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học cần phù hợp với các yêu cầu đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục đại học
• 4.3. Thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học cần gắn với việc bảo đảm quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các trường đại học
• 4.4. Thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học cần đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ đối với việc thực hiện pháp luật về viên chức nói chung
• 4.5. Thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học cần bảo đảm sự minh bạch và bình đẳng, quyền và lợi ích chính đáng, đặc biệt là quyền “tự do học thuật” của viên chức
• 4.6. Thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học cần tính đến đặc thù của môi trường giáo dục đại học
• 4.7. Giải pháp bảo đảm thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học ở Việt Nam hiện nay
• 4.8. Hoàn thiện pháp luật về viên chức trong trường đại học
• 4.9. Điều chỉnh thống nhất pháp luật về viên chức giữa trường đại học công lập và tư thục
• 4.10. Bồi dưỡng và giáo dục nâng cao nhận thức, ý thức pháp luật và thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học
• 4.11. Xây dựng và ban hành Bộ Quy tắc đạo đức nghề nghiệp nhà giáo
• 4.12. Tăng tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các trường đại học
• 4.13. Củng cố các hiệp hội nghề nghiệp của viên chức trong ngành giáo dục nói chung, trong các trường đại học nói riêng
• 4.14. Kết luận chương 4
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC SƠ ĐỒ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Pháp Luật Viên Chức Đại Học Việt Nam Hiện Nay

Việc thực hiện pháp luật về viên chức trong các trường đại học ở Việt Nam đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo. Đội ngũ viên chức trường đại học, đặc biệt là giảng viên, là lực lượng lao động chính, đóng góp vào sự phát triển của tri thức và kỹ năng cho sinh viên. Do đó, việc xây dựng và hoàn thiện khung pháp lý cho đối tượng này là vô cùng quan trọng. Tuy nhiên, quá trình này không chỉ đơn thuần là việc ban hành các văn bản pháp luật, mà còn đòi hỏi sự thực thi nghiêm túc và hiệu quả trên thực tế. Hiện nay, hệ thống pháp luật điều chỉnh hoạt động của viên chức trong các trường đại học Việt Nam bao gồm nhiều văn bản khác nhau, từ Luật Viên chức, Luật Giáo dục Đại học, đến các nghị định, thông tư hướng dẫn. Điều này tạo ra một mạng lưới pháp lý phức tạp, đòi hỏi sự am hiểu và áp dụng đúng đắn từ các chủ thể liên quan.

1.1. Khái niệm Viên Chức và Pháp Luật Điều Chỉnh

Theo Luật Viên chức, viên chức là công dân Việt Nam được tuyển dụng theo vị trí việc làm, làm việc tại đơn vị sự nghiệp công lập theo chế độ hợp đồng làm việc, hưởng lương từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập. Đối với viên chức trường đại học, họ có những đặc thù riêng do tính chất công việc liên quan đến giảng dạy, nghiên cứu khoa học. Pháp luật viên chức trường đại học bao gồm các quy định liên quan đến tuyển dụng, sử dụng, quản lý, đánh giá, chế độ đãi ngộ, khen thưởng, kỷ luật, và chấm dứt hợp đồng làm việc. Theo luận án, 'thực hiện pháp luật được xem xét là hoạt động có lý trí và có ý chí của các chủ thể pháp luật nhằm đưa những quy định của pháp luật vào thực tiễn cuộc sống'.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Thực Hiện Pháp Luật Viên Chức

Việc thực hiện pháp luật hiệu quả sẽ tạo điều kiện cho viên chức phát huy tối đa năng lực, đóng góp vào sự phát triển của trường đại học. Đồng thời, nó cũng giúp bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của viên chức, tạo môi trường làm việc công bằng, minh bạch. Theo luận án, 'thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học chính là cơ sở bảo đảm tính tối cao và giá trị của pháp luật về viên chức; là cơ sở hoàn thiện pháp luật trong lĩnh vực này'. Khi pháp luật được thực hiện đúng đắn, chính sách viên chức sẽ được đảm bảo và chế độ viên chức sẽ trở nên ổn định, tạo động lực cho sự phát triển của đội ngũ viên chức.

II. Điểm Nghẽn Thách Thức Thực Thi Pháp Luật Viên Chức Đại Học

Mặc dù khung pháp lý đã được xây dựng, quá trình thực hiện pháp luật về viên chức trong các trường đại học vẫn còn gặp nhiều khó khăn và thách thức. Một trong những vấn đề nổi cộm là sự thiếu đồng bộ và chồng chéo giữa các văn bản pháp luật khác nhau, gây khó khăn cho việc áp dụng trên thực tế. Thêm vào đó, nhận thức về pháp luật của một bộ phận viên chức và cán bộ quản lý còn hạn chế, dẫn đến tình trạng thực hiện chưa đúng, chưa đủ các quy định. Việc thiếu các quy định cụ thể, chi tiết, đặc biệt là các quy định phù hợp với đặc thù của môi trường giáo dục đại học, cũng là một rào cản lớn. Theo luận án, 'hiện nay tồn tại nhiều văn bản pháp luật khác nhau do các cơ quan khác nhau ban hành tại nhiều thời điểm cùng điều chỉnh đối với viên chức trong trường đại học'.

2.1. Sự Thiếu Đồng Bộ Của Hệ Thống Pháp Luật

Sự tồn tại của nhiều văn bản pháp luật khác nhau, do các cơ quan khác nhau ban hành, điều chỉnh đối với viên chức trong trường đại học đã tạo ra sự phức tạp và khó khăn trong quá trình áp dụng. Điều này đòi hỏi phải có sự rà soát, sửa đổi, bổ sung để đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật, tránh tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn. Theo luận án, 'việc thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học là đơn vị sự nghiệp công lập đang tạo ra sự khác biệt, sự phân biệt rất lớn đối với các trường đại học ngoài công lập'.

2.2. Nhận Thức Pháp Luật Hạn Chế Của Viên Chức

Nhận thức pháp luật của một bộ phận viên chức còn hạn chế, dẫn đến việc thực hiện chưa đúng, chưa đủ các quy định. Điều này đòi hỏi phải tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật cho viên chức, giúp họ nâng cao nhận thức và hiểu biết về quyền và nghĩa vụ của mình, cũng như các quy định của pháp luật liên quan. Theo luận án, cần tiến hành 'tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về viên chức trong trường đại học'.

2.3. Bất Cập Trong Tuyển Dụng và Đánh Giá Viên Chức

Quy trình tuyển dụng viên chức và tiêu chí đánh giá năng lực đôi khi chưa phù hợp với đặc thù của trường đại học, dẫn đến việc tuyển chọn và sử dụng chưa hiệu quả nguồn nhân lực. Cần có sự đổi mới trong quy trình tuyển dụng, xây dựng các tiêu chí đánh giá khoa học, khách quan, phù hợp với từng vị trí việc làm. Cần phải xem xét lại công tác quản lý viên chức một cách hiệu quả nhất.

III. Cách Nâng Cao Hiệu Quả Thực Thi Pháp Luật Viên Chức Đại Học

Để nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học, cần có một hệ thống giải pháp đồng bộ, toàn diện, tập trung vào việc hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao nhận thức pháp luật, tăng cường năng lực quản lý và kiểm tra, giám sát. Theo luận án, 'việc thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học phải dựa trên các quan điểm: bảo đảm quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các trường đại học; bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ đối với việc thực hiện pháp luật'.

3.1. Hoàn Thiện Khung Pháp Lý Về Viên Chức Đại Học

Rà soát, sửa đổi, bổ sung các văn bản pháp luật hiện hành để đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ, khắc phục tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn. Xây dựng các quy định cụ thể, chi tiết, phù hợp với đặc thù của môi trường giáo dục đại học. Đặc biệt chú trọng đến các quy định liên quan đến quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của trường đại học, quyền tự do học thuật của giảng viên. Theo luận án, cần 'điều chỉnh thống nhất pháp luật về viên chức giữa trường đại học công lập và tư thục'.

3.2. Nâng Cao Nhận Thức Pháp Luật Của Viên Chức

Tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng kiến thức pháp luật cho viên chức, đặc biệt là các quy định mới, các văn bản hướng dẫn thi hành. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật thông qua các hình thức đa dạng, phong phú. Xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật trong trường đại học. Cần tập trung vào công tác bồi dưỡng viên chức để đảm bảo đội ngũ này luôn đáp ứng được yêu cầu công việc. Theo luận án cần 'Xây dựng và ban hành Bộ Quy tắc đạo đức nghề nghiệp nhà giáo'.

3.3. Tăng Cường Kiểm Tra Giám Sát Thực Thi Pháp Luật

Thiết lập cơ chế kiểm tra, giám sát thường xuyên, định kỳ việc thực hiện pháp luật tại các trường đại học. Xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật, đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật. Phát huy vai trò của các tổ chức đoàn thể, các hiệp hội nghề nghiệp trong việc giám sát việc thực hiện pháp luật. Theo luận án cần phải có 'cơ chế kiểm tra giám sát việc thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học'.

IV. Giải Pháp Tăng Quyền Tự Chủ Quản Lý Hiệu Quả Viên Chức

Để đạt được mục tiêu đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, việc trao quyền tự chủ cho các trường đại học là vô cùng cần thiết, đồng thời cần có các giải pháp quản lý hiệu quả. Tự chủ giúp các trường chủ động hơn trong việc quyết định về tổ chức, nhân sự, tài chính, chương trình đào tạo, nghiên cứu khoa học. Quản lý tốt viên chức giúp đảm bảo chất lượng đội ngũ, nâng cao hiệu quả công việc. Theo luận án, cần có giải pháp là 'Tăng tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các trường đại học'.

4.1. Trao Quyền Tự Chủ Toàn Diện Cho Trường Đại Học

Trao quyền tự chủ về tổ chức, nhân sự cho phép các trường chủ động trong việc xây dựng bộ máy quản lý, tuyển dụng, sử dụng, quản lý viên chức phù hợp với đặc thù của mình. Tự chủ tài chính giúp các trường có nguồn lực để đầu tư vào cơ sở vật chất, trang thiết bị, nâng cao chế độ đãi ngộ cho viên chức. Tự chủ về chương trình đào tạo, nghiên cứu khoa học giúp các trường chủ động xây dựng chương trình, thực hiện nghiên cứu đáp ứng nhu cầu của xã hội.

4.2. Xây Dựng Cơ Chế Quản Lý Viên Chức Hiệu Quả

Xây dựng quy chế đánh giá năng lực viên chức khoa học, khách quan, minh bạch, gắn với hiệu quả công việc. Thực hiện chế độ đãi ngộ xứng đáng, tạo động lực cho viên chức cống hiến. Tạo môi trường làm việc dân chủ, cởi mở, khuyến khích sự sáng tạo, đổi mới. Theo luận án cần có 'cơ chế bảo vệ quyền lợi hợp pháp của viên chức trong trường đại học'.

V. Nghiên Cứu Thực Trạng và Đề Xuất Giải Pháp Về Viên Chức

Nghiên cứu thực trạng thực thi pháp luật về viên chức trong trường đại học giúp xác định rõ những điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức. Trên cơ sở đó, đề xuất các giải pháp phù hợp, khả thi để nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật, góp phần xây dựng đội ngũ viên chức chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước. Theo luận án, cần 'Nghiên cứu đánh giá thực trạng thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học tại Việt Nam'.

5.1. Đánh Giá Thực Trạng Tuyển Dụng Sử Dụng Quản Lý

Đánh giá thực trạng công tác tuyển dụng viên chức, quy trình tuyển chọn, tiêu chí tuyển chọn, nguồn tuyển. Đánh giá thực trạng sử dụng, quản lý viên chức, phân công công việc, đánh giá năng lực, bổ nhiệm, khen thưởng, kỷ luật. Đánh giá tác động của các chính sách về viên chức đến chất lượng đào tạo, nghiên cứu khoa học.

5.2. Đề Xuất Giải Pháp Hoàn Thiện Pháp Luật Chính Sách

Đề xuất các giải pháp hoàn thiện khung pháp lý về viên chức, sửa đổi, bổ sung các quy định không còn phù hợp. Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác tuyển dụng, sử dụng, quản lý. Đề xuất các chính sách đãi ngộ hợp lý, tạo động lực cho viên chức cống hiến. Theo luận án cần 'đề xuất sửa đổi bổ sung luật viên chức phù hợp với đặc thù của trường đại học'.

VI. Tương Lai Phát Triển Pháp Luật Viên Chức Đại Học Bền Vững

Phát triển pháp luật về viên chức trường đại học một cách bền vững là yếu tố quan trọng để xây dựng một hệ thống giáo dục đại học chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu của xã hội trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Điều này đòi hỏi sự tham gia của tất cả các bên liên quan, từ nhà nước, trường đại học, đến viên chức và xã hội. Theo luận án, 'việc xây dựng, phát triển đội ngũ viên chức trong các trường đại học cần được thực hiện trên nền tảng pháp lý vững chắc'.

6.1. Xây Dựng Hệ Thống Pháp Luật Linh Hoạt Phù Hợp

Xây dựng hệ thống pháp luật linh hoạt, có khả năng thích ứng với sự thay đổi của xã hội, của ngành giáo dục. Chú trọng đến việc xây dựng các quy định về quyền tự chủ của trường đại học, quyền tự do học thuật của giảng viên. Đảm bảo sự tham gia của các bên liên quan trong quá trình xây dựng pháp luật.

6.2. Nâng Cao Năng Lực Đội Ngũ Viên Chức Quản Lý

Nâng cao năng lực cho đội ngũ viên chức quản lý về kiến thức pháp luật, kỹ năng quản lý, điều hành. Xây dựng đội ngũ viên chức quản lý có tâm, có tầm, có khả năng lãnh đạo, điều hành trường đại học phát triển bền vững. Theo luận án, cần 'nâng cao năng lực cho đội ngũ viên chức quản lý'.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Bối cảnh phát triển kinh tế tri thức và hội nhập quốc tế đặt giáo dục đại học Việt Nam trước yêu cầu chuyển đổi mang tính chiến lược theo tinh thần Nghị quyết số 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo. Trong cấu trúc quản trị đại học, đội ngũ viên chức—đặc biệt là giảng viên và các nhà khoa học—đóng vai trò là nguồn lực cốt lõi quyết định chất lượng nguồn nhân lực quốc gia. Luận án tiến sĩ luật học với đề tài "Thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học ở Việt Nam" (Chuyên ngành: Lý luận và Lịch sử Nhà nước và pháp luật, Mã số: 62 38 01 01; Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Chu Hồng Thanh; Hà Nội, 2016) là công trình nghiên cứu tiên phong tiếp cận một cách toàn diện, hệ thống dưới góc độ lý luận nhà nước và pháp luật về cơ chế đưa các quy phạm pháp luật viên chức vào đời sống học thuật đại học.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) trọng tâm xuất phát từ thực tế: mặc dù Luật Cán bộ, công chức năm 2008 và Luật Viên chức năm 2010 đã chính thức phân định ranh giới pháp lý giữa hoạt động công vụ mang tính quyền lực nhà nước và hoạt động nghề nghiệp cung ứng dịch vụ công, việc thực thi pháp luật đối với viên chức trong trường đại học vẫn bộc lộ sự chồng chéo, xung đột. Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật còn chịu sự phân mảnh giữa Luật Giáo dục đại học năm 2012, Luật Viên chức năm 2010 và các quy định hành chính của các cơ quan chủ quản (Bộ Giáo dục và Đào tạo, các bộ ngành chủ quản và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh). Luận án giải quyết 4 câu hỏi nghiên cứu cốt lõi:

1. Bản chất pháp lý, đặc điểm và cơ chế vận hành của thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học công lập là gì?
2. Tiêu chí và nhân tố nào quyết định hiệu lực, hiệu quả của quá trình thực hiện pháp luật về viên chức trong môi trường giáo dục đại học?
3. Thực trạng thực thi các chế định pháp lý (tuyển dụng, sử dụng, quản lý, đánh giá, đãi ngộ, quyền tự do học thuật) tại các trường đại học Việt Nam đang bộc lộ những rào cản và nghịch lý nào?
4. Đâu là hệ thống quan điểm và giải pháp pháp lý đột phá nhằm bảo đảm thực hiện quyền tự chủ đại học gắn liền với nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên?

Khung lý thuyết của luận án tích hợp thuyết Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, lý thuyết điều chỉnh pháp luật (Mechanism of Legal Regulation), và triết lý đại học hiện đại về sự thống nhất giữa nghiên cứu và giảng dạy. Luận án khảo cứu phạm vi dữ liệu từ giai đoạn đổi mới giáo dục đại học (1997–1998) đến thời kỳ đẩy mạnh tự chủ sau khi Luật Viên chức năm 2010 có hiệu lực, trọng tâm là niên giám thống kê năm học 2014–2015 và các kết quả khảo sát thực chứng tại các trường đại học trọng điểm, đại học vùng và đại học trực thuộc bộ ngành.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn cho thấy các công trình nghiên cứu tiền nhiệm được phân chia thành ba luồng học thuật chính:

• Luồng nghiên cứu lý luận về thực hiện pháp luật và áp dụng pháp luật: Tiêu biểu là các giáo trình Lý luận Nhà nước và Pháp luật của Học viện Công vụ Nga (2003), Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội (2005–2007), Trường Đại học Luật Hà Nội (2010), cùng các chuyên khảo chuyên sâu của PGS.TS Nguyễn Minh Đoan (2009–2013) về thực hiện pháp luật và văn hóa pháp lý. Các công trình này chủ yếu định hình khung lý thuyết kinh điển với 4 hình thức thực hiện pháp luật độc lập, xem áp dụng pháp luật là hình thức trung tâm mang tính quyền lực nhà nước, nhưng chưa đi sâu vào tính chất phi quyền lực của hoạt động sự nghiệp công lập.
• Luồng nghiên cứu về chế định cán bộ, công chức, viên chức: Các đề tài của TS. Nguyễn Minh Phương (2005) về luận cứ phân định ngạch công chức và viên chức, TS. Nguyễn Ngọc Vân (2007), TS. Lương Thanh Cường (2008), PGS.TS Phạm Hồng Thái (2009), TS. Văn Tất Thu (2010), và TS. Trần Anh Tuấn (2010). Đa phần các nghiên cứu tập trung vào cải cách công vụ, công chức hành chính theo trường phái Quản trị công mới (New Public Management), trong khi các thiết chế nghề nghiệp đặc thù của viên chức sự nghiệp giáo dục chưa được mổ xẻ tương xứng.
• Luồng nghiên cứu về triết lý giáo dục và quản lý giáo dục đại học: Từ các tư tưởng nền tảng của Platon, J.J. Rousseau, Émile Durkheim, đặc biệt là triết lý giáo dục thực nghiệm của John Dewey (1899, 1916, 1938) với luận điểm bất hủ "giáo dục chính là bản thân cuộc sống" (Education is life itself), kết hợp mô hình đại học nghiên cứu Humboldt (Ngô Bảo Châu, Pierre Darriulat, Cao Huy Thuần, Hoàng Tụy, Nguyễn Xuân Xanh, Phạm Xuân Yêm, 2011), cho đến các nghiên cứu quản lý giáo dục của Đặng Bá Lãm (2005), Lâm Quang Thiệp và D. Bruce Johnstone (2006–2007), Vũ Ngọc Hải (2005), Đặng Thị Minh (2014).

Về mặt học thuật, tồn tại cuộc tranh biện lớn giữa hai quan điểm: một bên ủng hộ duy trì kiểm soát tập trung thông qua cơ chế "Bộ chủ quản" nhằm bảo đảm định hướng chính trị - xã hội thống nhất; bên kia ủng hộ phân quyền tự trị đại học triệt để theo mô hình hội đồng tín thác phương Tây. Luận án định vị vị trí khoa học bằng việc bắc nhịp cầu lý thuyết giữa khoa học pháp lý và khoa học quản trị giáo dục, giải quyết xung đột giữa tính quy phạm nhà nước và quyền tự do học thuật.

So sánh quốc tế trong luận án làm rõ các mô hình thực hiện pháp luật:

• Cộng hòa Pháp: Khái niệm "công chức" được hiểu theo nghĩa rộng bao hàm toàn bộ nhân sự dịch vụ công (Fonction publique), trong đó giảng viên - nhà nghiên cứu (enseignants-chercheurs) được bảo hộ quy chế pháp lý quốc gia về quyền tự do giảng dạy và nghiên cứu khoa học độc lập.
• Nhật Bản: Quá trình chuyển đổi từ mô hình công chức nhà nước sang mô hình nhân sự thuộc các Pháp nhân Đại học Quốc gia (National University Corporations) theo Luật cải cách năm 2004, trao quyền tự chủ ký kết hợp đồng lao động và linh hoạt hóa quỹ lương theo hiệu suất làm việc.
• Trung Quốc: Quá trình chuyển dịch từ cơ chế biên chế trọn đời (Tie fan wan) sang chế độ hợp đồng thuê mướn chức danh (Zhicheng Pinren Zhi - 聘任制) trong khuôn khổ các trường đại học trọng điểm thuộc Đề án 211 và Đề án 985.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng và tái định hình lý thuyết thực hiện pháp luật truyền thống vốn được xây dựng trên tiền đề pháp lý Xô-viết. Lý luận truyền thống phân tách cơ học 4 hình thức: tuân thủ, thi hành, sử dụng và áp dụng pháp luật, trong đó coi áp dụng pháp luật của cơ quan công quyền là khâu trung tâm. Luận án chứng minh rằng trong thiết chế trường đại học công lập, các hình thức thực hiện pháp luật có tính chất "lồng chứa" (interlocking and embedded), tương hỗ và thâm nhập lẫn nhau:

$$\text{Thực hiện pháp luật}{\text{ĐH}} = \bigcup {\text{Tuân thủ} \cap \text{Thi hành} \cap \text{Sử dụng} \cap \text{Áp dụng}{\text{Phi tập trung}}}$$

Hình thức áp dụng pháp luật trong trường đại học không thuần túy là mệnh lệnh hành chính cưỡng chế nhà nước mà chuyển hóa thành quyền hạn quản trị nội bộ của người đứng đầu (Hiệu trưởng/Hội đồng trường) trên cơ sở ủy quyền và hợp đồng làm việc. Luận án xác lập luận điểm rằng quyền tự do học thuật (academic freedom) chính là hạt nhân pháp lý của hình thức "sử dụng pháp luật", nơi giảng viên thực hiện các quyền năng sáng tạo khoa học mà pháp luật không cấm.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp 3 trụ cột lý thuyết: (1) Thuyết Nhà nước pháp quyền về tính tối cao của luật pháp; (2) Thuyết Quản trị đại học tự chủ và trách nhiệm giải trình; (3) Thuyết Đạo đức học nghề nghiệp sư phạm. Khung phân tích thiết lập 5 thành tố điều chỉnh:

• Xây dựng kế hoạch và quy chế nội bộ: Chuyển hóa Luật Viên chức thành quy chế chi tiêu nội bộ, tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp.
• Phân công trách nhiệm và thẩm quyền: Phân định rõ giữa Hội đồng trường, Ban Giám hiệu, Khoa chuyên môn và các Phòng ban chức năng.
• Bố trí nguồn lực tài chính và nhân sự: Vận hành quỹ lương gắn liền với vị trí việc làm và kết quả đánh giá KPI.
• Giáo dục ý thức và văn hóa pháp lý học thuật: Đề cao Bộ quy tắc đạo đức nhà giáo và các chuẩn mực liêm chính học thuật.
• Thanh tra, giám sát và giải quyết khiếu nại: Cơ chế phản hồi hai chiều bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người lao động.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án ứng dụng thế giới quan hiện thực phê phán (critical realism) kết hợp chủ nghĩa thực chứng pháp lý (legal positivism). Thiết kế nghiên cứu hỗn hợp đa tầng (Multi-level Mixed Methods Design) kết hợp chặt chẽ giữa nghiên cứu luật học quy phạm (doctrinal legal research) và nghiên cứu xã hội học pháp luật thực nghiệm (empirical legal sociology).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình nghiên cứu triển khai qua 4 bước đồng bộ:

1. Rà soát văn bản quy phạm pháp luật (Normative Mapping): Hệ thống hóa và phân tích đối chiếu toàn bộ các văn bản từ Hiến pháp năm 1980, 1992, 2013; Pháp lệnh Cán bộ, công chức năm 1998, sửa đổi 2003; Luật Viên chức năm 2010; Luật Giáo dục đại học năm 2012 cùng 30+ Nghị định, Thông tư hướng dẫn thi hành.
2. Thu thập dữ liệu thứ cấp: Dữ liệu thống kê quốc gia từ Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Nội vụ về quy mô, cơ cấu giảng viên và nhân viên hành chính (niên giám năm học 2014–2015).
3. Thu thập dữ liệu sơ cấp: Điều tra bảng hỏi cấu trúc và phỏng vấn sâu đối với đội ngũ giảng viên, cán bộ quản lý giáo dục, chuyên viên hành chính tại các trường đại học công lập tiêu biểu (Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh, các trường đại học khối kỹ thuật, kinh tế, sư phạm và y dược).
4. Phương pháp so sánh luật học (Comparative Law): Đối chiếu kinh nghiệm lập pháp và thực thi của Pháp, Nhật Bản, Trung Quốc và Hoa Kỳ nhằm rút ra bài học thích ứng cho thể chế Việt Nam.

Data và phân tích

Cơ sở dữ liệu của luận án phản ánh tính đại diện cao cho hệ thống giáo dục đại học công lập Việt Nam:

• Quy mô mẫu định lượng: Xử lý và phân tích số liệu toàn diện từ Bảng 3.1: Thống kê viên chức là giảng viên trong các trường cao đẳng, đại học năm học 2014 - 2015 với tổng số hàng chục nghìn giảng viên trên toàn quốc, phân loại theo ngạch bậc (giảng viên, giảng viên chính, phó giáo sư, giáo sư), trình độ đào tạo (tiến sĩ, thạc sĩ, đại học) và tỷ lệ cơ cấu giới tính.
• Mẫu khảo sát xã hội học: Xử lý dữ liệu từ Bảng 3.2: Khảo sát giảng viên, chuyên viên sử dụng pháp luật về viên chức trong trường đại học, đo lường mức độ hiểu biết pháp luật, tần suất thực hiện các quyền năng pháp lý (tự chủ đề tài nghiên cứu, tham gia hội đồng khoa học, chuyển đổi vị trí việc làm, ký kết hợp đồng làm việc không xác định thời hạn).
• Phân tích cấu trúc thể chế: So sánh mô hình phân cấp quản lý theo Sơ đồ 3.1: Quản lý viên chức trong hai trường đại học Quốc gia (Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh) (mô hình 2 cấp tự chủ cao) và Sơ đồ 3.2: Quản lý viên chức trong các trường đại học khác (chịu sự chi phối trực tiếp của Bộ Giáo dục và Đào tạo hoặc bộ ngành chủ quản).

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

"Thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học ở Việt Nam là hoạt động thực tiễn của các cơ quan, tổ chức, cá nhân được tiến hành theo những hình thức pháp lý nhất định, có mối liên hệ và quy định lẫn nhau trong một cơ chế phù hợp với điều kiện của từng giai đoạn lịch sử, nhằm hiện thực hóa các yêu cầu, nội dung của quy phạm pháp luật về viên chức trong trường đại học; bảo đảm nâng cao chất lượng đội ngũ viên chức trong trường đại học, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục đại học trong bối cảnh xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN và xu hướng hội nhập."

Công trình chỉ ra 4 phát hiện mang tính đột phá:

1. Xung đột cấu trúc giữa Luật Viên chức và Luật Giáo dục đại học: Thực trạng tuyển dụng viên chức vẫn nặng về chỉ tiêu biên chế cứng do Bộ Nội vụ phân bổ, triệt tiêu quyền chủ động tuyển dụng nhân tài theo vị trí việc làm của các trường đại học tự chủ.
2. Sự can thiệp sâu của cơ chế "Bộ chủ quản": Mặc dù Luật Giáo dục đại học năm 2012 quy định thành lập Hội đồng trường, quyền lực thực tế về bổ nhiệm nhân sự lãnh đạo, quy hoạch cán bộ chủ chốt vẫn nằm trong tay các cơ quan chủ quản, khiến mô hình Hội đồng trường tại phần lớn các trường đại học rơi vào tình trạng hình thức.
3. Bất bình đẳng pháp lý giữa giảng viên trường công lập và tư thục: Pháp luật hiện hành cô lập khái niệm viên chức trong đơn vị sự nghiệp công lập, tạo ra khoảng cách phân biệt đối xử về chế độ học hàm, học vị, thi nâng ngạch, khen thưởng cấp nhà nước giữa giảng viên trường công và người lao động tại các cơ sở giáo dục đại học tư thục, cản trở sự lưu chuyển nhân lực học thuật chất lượng cao.
4. Nghịch lý đánh giá cào bằng và hành chính hóa giảng viên: Quy trình đánh giá, phân loại viên chức hàng năm còn rập khuôn theo mẫu biểu hành chính công chức, chưa phản ánh đúng đặc thù lao động trí tuệ bậc cao, thiếu định lượng dựa trên năng suất nghiên cứu khoa học (chỉ số Scopus/ISI, bài báo quốc tế) và chất lượng giảng dạy.

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Xác lập khung lý thuyết mới về "Quy chế pháp lý đặc thù của nhà giáo đại học" trong hệ thống luật hành chính và luật giáo dục Việt Nam.
• Về mặt phương pháp luận: Cung cấp bộ công cụ đánh giá hiệu quả thực thi pháp luật dựa trên sự tích hợp giữa các chỉ số tuân thủ quy phạm và mức độ hài lòng về môi trường tự do học thuật của giảng viên.
• Về mặt ứng dụng thực tiễn: Định hướng cho các trường đại học ban hành Quy chế tổ chức hoạt động, chuyển đổi từ chế độ hợp đồng làm việc trọn đời sang hợp đồng có thời hạn gắn với cam kết chuẩn đầu ra nghiên cứu.
• Về mặt chính sách pháp luật: Đề xuất lộ trình xóa bỏ hoàn toàn cấp quản trị cơ quan chủ quản đối với các trường đại học công lập, tiến tới mô hình tự trị đại học hoàn toàn có sự giám sát của xã hội.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn chỉ ra các giới hạn nghiên cứu:

• Giới hạn phạm vi đối tượng: Chưa bao quát toàn diện nhóm nhân sự làm việc tại các trường đại học thuộc khối lực lượng vũ trang (quân đội, công an) và các chi nhánh đại học quốc tế tại Việt Nam do các thiết chế này chịu sự điều chỉnh của các đạo luật đặc thù riêng biệt.
• Giới hạn khung thời gian: Dữ liệu thực chứng tập trung phản ánh giai đoạn 2010–2015, thời điểm các trường đại học bắt đầu thí điểm tự chủ theo Nghị quyết 77/NQ-CP của Chính phủ, do đó chưa đo lường hết các biến số nảy sinh khi cơ chế tự chủ tài chính toàn phần được triển khai trên diện rộng.
• Định hướng nghiên cứu tương lai: (1) Nghiên cứu cơ chế giải quyết tranh chấp lao động học thuật trong môi trường đại học tự chủ; (2) Hoàn thiện khung pháp lý về chuyển giao công nghệ và sở hữu trí tuệ của viên chức nghiên cứu; (3) Tác động của chuyển đổi số và giáo dục trực tuyến xuyên biên giới đến chế định vị trí việc làm của giảng viên đại học.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án tạo ra tác động học thuật và thực tiễn sâu rộng:

• Giá trị học thuật: Đóng góp nguồn tài liệu tham khảo cốt lõi cho chương trình đào tạo sau đại học chuyên ngành Lý luận Nhà nước và Pháp luật, Luật Hành chính, và Quản lý giáo dục tại các cơ sở đào tạo luật uy tín như Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Luật Hà Nội, Học viện Khoa học Xã hội.
• Ảnh hưởng chính sách: Cung cấp luận cứ khoa học thực chứng phục vụ trực tiếp cho quá trình sửa đổi, bổ sung Luật Giáo dục đại học (năm 2018) và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cán bộ, công chức và Luật Viên chức (năm 2019), đặc biệt là việc trao quyền tự chủ thực chất cho Hội đồng trường và xóa bỏ "biên chế suốt đời" đối với viên chức tuyển dụng mới từ ngày 01/07/2020.
• Lợi ích xã hội: Thúc đẩy xây dựng môi trường học thuật dân chủ, minh bạch, bảo vệ quyền tự do nghiên cứu khoa học, góp phần nâng cao vị thế và xếp hạng của các trường đại học Việt Nam trên trường quốc tế.

Đối tượng hưởng lợi

Nhóm đối tượng	Lợi ích thụ hưởng cụ thể từ kết quả nghiên cứu của Luận án
Nghiên cứu sinh & Giới học thuật	Tiếp cận hệ thống luận điểm lý thuyết vững chắc, phương pháp luận nghiên cứu luật học thực chứng và khung phân tích đa chiều về thực hiện pháp luật trong các tổ chức tri thức.
Nhà hoạch định chính sách & Lập pháp	Tiếp thu hệ thống căn cứ thực tiễn để rà soát, sửa đổi các văn bản quy phạm pháp luật về chế độ đãi ngộ, tuyển dụng, bổ nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư và phân định thẩm quyền quản lý nhà nước.
Lãnh đạo các trường Đại học	Sở hữu cẩm nang hướng dẫn xây dựng quy chế quản trị nhân sự nội bộ, chuyển đổi mô hình quản lý vị trí việc làm, bảo đảm quyền tự chủ gắn với trách nhiệm giải trình.
Đội ngũ Giảng viên & Viên chức ĐH	Nhận thức rõ ràng, đầy đủ về địa vị pháp lý, quyền tự do học thuật, cơ chế tự bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp khi giao kết hợp đồng làm việc và tham gia các hoạt động khoa học.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?

Luận án đã phá vỡ quan niệm truyền thống coi 4 hình thức thực hiện pháp luật là các khâu cơ học riêng biệt. Tác giả chứng minh rằng trong thiết chế giáo dục đại học, các hình thức tuân thủ, thi hành, sử dụng và áp dụng pháp luật lồng chứa và đan kết chặt chẽ vào nhau. Đặc biệt, áp dụng pháp luật không còn mang tính đơn phương áp đặt từ cơ quan nhà nước cấp trên mà được phân cấp thành hành vi quản trị hợp đồng của cơ sở giáo dục đại học tự chủ.

2. Điểm đổi mới phương pháp luận khi so sánh với các công trình đi trước?

Khác với các nghiên cứu trước đây (như công trình của TS. Lương Thanh Cường năm 2008 hay TS. Văn Tất Thu năm 2010) chỉ dừng lại ở phân tích thuần túy luật học giáo điều (doctrinal approach) trên văn bản, luận án kết hợp tam giác hóa dữ liệu (triangulation) giữa phân tích quy phạm, khảo sát xã hội học thực chứng (Bảng 3.2), thống kê vĩ mô (Bảng 3.1) và so sánh luật học đa quốc gia (Pháp, Nhật Bản, Trung Quốc).

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu thực chứng là gì?

Dữ liệu khảo sát thực tế chỉ ra rằng phần lớn giảng viên và chuyên viên đại học chưa thực sự "sử dụng" hết các quyền năng pháp lý mà Luật Viên chức năm 2010 và Luật Giáo dục đại học năm 2012 trao cho họ (đặc biệt là quyền tham gia quản trị nhà trường, quyền tự chủ học thuật và quyền yêu cầu giải trình từ ban giám hiệu). Nguyên nhân cốt lõi là do tâm lý ỷ lại vào biên chế nhà nước và sự tồn tại dai dẳng của cơ chế quản lý thứ bậc hành chính thời bao cấp.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lập nghiên cứu (replication protocol) không?

Có. Luận án cung cấp hệ thống tiêu chí đánh giá hiệu quả thực hiện pháp luật gồm 4 nhóm chỉ số: (1) Mức độ hoàn thiện và đồng bộ của quy chế nội bộ; (2) Tỷ lệ thực hiện đúng quy trình hợp đồng làm việc và vị trí việc làm; (3) Mức độ bảo đảm tự do học thuật và liêm chính khoa học; (4) Tần suất và kết quả xử lý các khiếu nại, tranh chấp lao động học thuật trong nhà trường.

5. Chương trình nghị sự 10 năm được phác thảo như thế nào?

Luận án kiến nghị lộ trình 3 giai đoạn: (1) Hoàn thiện thể chế đồng bộ Luật Viên chức và Luật Giáo dục đại học; (2) Xây dựng và áp dụng thống nhất Bộ Quy tắc đạo đức nghề nghiệp nhà giáo trên toàn quốc; (3) Thành lập Hội đồng Giáo chức Việt Nam (hoặc Hội đồng Giáo dục đại học độc lập) đóng vai trò là tổ chức xã hội - nghề nghiệp đại diện bảo vệ quyền lợi hợp pháp và giám sát chuẩn mực nghề nghiệp của đội ngũ giảng viên.

Kết luận

Luận án tiến sĩ luật học "Thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học ở Việt Nam" đã hoàn thành xuất sắc sứ mệnh khoa học thông qua 5 đóng góp nền tảng:

1. Xác lập khái niệm khoa học chuẩn xác và khung lý luận toàn diện về thực hiện pháp luật đối với viên chức trong các cơ sở giáo dục đại học.
2. Làm sáng tỏ tính chất lồng chứa, tương hỗ của các hình thức thực hiện pháp luật trong môi trường học thuật đặc thù.
3. Nhận diện sâu sắc các xung đột pháp lý, rào cản từ cơ chế "Bộ chủ quản" và sự bất bình đẳng giữa khu vực đại học công lập và tư thục.
4. Tổng kết kinh nghiệm lập pháp quốc tế có giá trị tham chiếu cao từ các mô hình quản trị đại học tiên tiến trên thế giới.
5. Đề xuất hệ thống giải pháp thể chế mang tính khả thi cao, gắn kết chặt chẽ giữa hoàn thiện pháp luật viên chức với lộ trình tự chủ đại học và hội nhập quốc tế của nền giáo dục Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN Viên chức trong các đơn vị sự nghiệp giáo dục nói chung, trong khối các trường đại học nói riêng là lực lượng lao động chính, nhân tố quan trọng tác động, thúc đẩy và quyết định chất lượng giáo dục. Chính vì thế, việc thực hiện, hoàn thiện pháp luật đối về viên chức trong lĩnh vực này không chỉ là cơ sở, điều kiện để phát huy nhân tố con người trong lĩnh vực giáo dục mà còn là nhiệm vụ thường xuyên của quá trình hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong giai đoạn hiện nay. Thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học ở Việt Nam là một bộ phận của quá trình thực hiện pháp luật nói chung, có liên quan chặt chẽ với pháp luật về viên chức và pháp luật về giáo dục đại học. Do ý nghĩa và tầm quan trọng của nó, trong thời gian qua, các vấn đề liên quan đến pháp luật về viên chức trong trường đại học đã thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước.

Trong chương này, Luận án rà soát, phân tích tổng quan các công trình nghiên cứu về đề tài mà đã được thực hiện bởi các tác giả trong nước và trên thế giới. Trên cơ sở đó, Luận án tìm ra những khoảng trống về mặt học thuật cần tiếp tục nghiên cứu và khẳng định tính cấp thiết, đóng góp của Luận án. Để phân tích, đánh giá được toàn diện các công trình nghiên cứu hiện có liên quan tới thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học, Luận án đã xem xét ba khía cạnh: tình hình nghiên cứu về thực hiện pháp luật (mục 1.), nghiên cứu về cán bộ, công chức, viên chức (mục 1.) và nghiên cứu về giáo dục, giáo dục đại học (mục 1. Các nghiên cứu về thực hiện pháp luật Nghiên cứu về thực hiện pháp luật là một trong những nội dung quan trọng của lý luận về pháp luật, xuất hiện trong rất nhiều công trình có tính chất giáo khoa ở các cơ sở đào tạo trong và ngoài nước.

Các công trình nhiên cứu này đều dành một chương để giải quyết những khía cạnh cơ bản về thực hiện pháp luật: đưa ra 7 quan niệm về thực hiện pháp luật, các hình thức thực hiện pháp luật và tập trung luận giải về áp dụng pháp luật - một hình thức thực hiện pháp luật. Trước hết cần kể tới các công trình như: Lý luận Nhà nước và pháp luật. Học viện Công vụ Nga. 2003 [53]; Giáo trình Lý luận Nhà nước và pháp luật, NXB.

Sách tiếng Nga [100]; Giáo trình Lý luận về nhà nước và pháp luật của Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội, 2005-2007 [72]; Lý luận Nhà nước và pháp luật của tác giả Phạm Hồng Thái, Đinh Văn Mậu, NXB Giao thông Vận tải, 2009 [105] và Giáo trình Lý luận nhà nước và pháp luật của Trường đại học Luật Hà Nội, NXB Công an nhân dân, 2010 [126]. Những năm gần đây, các công trình nghiên cứu của các tác giả Việt Nam về thực hiện pháp luật được công bố nhiều hơn và có chiều sâu hơn, tập trung làm rõ hơn những vấn đề lý luận cơ bản về thực hiện pháp luật và thực tiễn áp dụng pháp luật trong một số lĩnh vực cụ thể như hình sự, dân sự, hành chính, đất đai. ở Việt Nam nhưng chưa có công trình nghiên cứu chuyên biệt về thực hiện pháp luật đối với viên chức trong trường đại học như: các công trình nghiên cứu của PGS. Nguyễn Minh Đoan từ năm 2009 đến năm 2013: “Thực hiện và áp dụng pháp luật ở Việt Nam”, nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, “Thực hiện pháp luật và văn hoá pháp lý trong đời sống xã hội”, NXB.

Cũng có đề tài luận án tiến sĩ liên quan tới thực hiện pháp luật trong các lĩnh vực cụ thể đã được các tác giả bảo vệ thành công. Có thể kể đến luận án tiến sĩ luật học “Thực hiện pháp luật về giáo dục trong các trường đại học ở Việt Nam hiện nay” của tác giả Vũ Thị Hồng Vân (bảo vệ thành công năm 2014) đã làm sáng tỏ những vấn đề lý luận cơ bản thực hiện pháp luật về giáo dục trong các trường đại học như: xây dựng khái niệm thực hiện pháp luật về giáo dục, thực hiện pháp luật về giáo dục trong các trường đại học, các yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện pháp luật về giáo dục trong các trường đại học. Đồng thời, trên cơ sở đánh giá những kết quả đạt được cũng như những tồn tại, hạn chế, nguyên nhân của hạn chế của thực 8 trạng thực hiện pháp luật về giáo dục, và pháp luật về giáo dục đại học trong các giai đoạn khác nhau, tác giả đã đề xuất được hệ thống đồng bộ các giải pháp bảo đảm thực hiện pháp luật về giáo dục trong các trường đại học ở nước ta: nâng cao nhận thức, hoàn thiện pháp luật về giáo dục, kiện toàn tổ chức bộ máy quản lý nhà nước, bảo đảm điều kiện vật chất cho việc thực hiện pháp luật về giáo dục… Đề tài luận án tiến sĩ luật học: “Thực hiện pháp luật về giải quyết thủ tục hành chính của cơ quan nhà nước cấp tỉnh ở Việt Nam hiện nay” được tác giả Nguyễn Văn Linh (bảo vệ thành công năm 2015) đã phân tích, làm nổi bật những vấn đề lý luận về thực hiện pháp luật nói chung, về thực hiện pháp luật giải quyết thủ tục hành chính của các cơ quan hành chính nhà nước cấp tỉnh như: khái niệm pháp luật về giải quyết thủ tục hành chính, đặc điểm, nội dung, các hình thức văn bản pháp luật về giải quyết thủ tục hành chính, khái niệm thực hiện pháp luật về giải quyết thủ tục hành chính, những đặc điểm, yêu cầu và điều kiện bảo đảm thực hiện pháp luật này của các cơ quan nhà nước cấp tỉnh hiện nay. Trên cơ sở tìm hiểu pháp luật về giải quyết thủ tục hành chính của một số nước đồng thời khái quát thực trạng, rút ra những ưu điểm, hạn chế trong thực hiện pháp luật về giải quyết thủ tục hành chính theo cơ chế một cửa, một cửa liên thông tại cơ quan nhà nước cấp tỉnh trong tiến trình cải cách hành chính, trong cải cách nền hành chính nhà nước ở địa phương, tác giả đưa ra những quan điểm, giải pháp bảo đảm thực hiện pháp luật về giải quyết thủ tục hành chính tại cơ quan nhà nước cấp tỉnh ở Việt Nam hiện nay.

Trên các tạp chí, nhiều bài viết xuất hiện đã thể hiện vấn đề thực hiện pháp luật luôn nhận được sự quan tâm đáng kể của các tác giả và được nghiên cứu dưới nhiều khía cạnh khác nhau. Đó là bài: “Thực hiện tốt Luật Viên chức để tiếp tục đổi mới cơ chế quản lý và nâng cao chất lượng phục vụ của khu vực sự nghiệp công lập” trên Tạp chí Tổ chức nhà nước, số 1, trang 4-9; [109] của tác giả Trần Văn Tuấn; Bài “Khắc phục tình trạng “hỗn loạn” của văn bản quy phạm pháp luật” đăng trên tạp chí Luật sư số 05 (tháng 7 năm 2014) của PGS.LS Chu Hồng Thanh [118]. Các nghiên cứu về cán bộ, công chức, viên chức Nghiên cứu về cán bộ, công chức, viên chức nhìn chung đã phong phú hơn, đa chiều hơn (dưới góc độ pháp lý, quản lý và tâm lý học). Giai đoạn trước năm 9 2010 (trước khi có Luật Viên chức ra đời), công chức và viên chức đều được điều chỉnh chung trong các văn bản pháp luật của nhà nước và các văn bản pháp lý của những cơ quan hữu quan, chưa có sự phân tách rõ ràng về các đối tượng làm việc trong các cơ quan hành chính với cơ quan sự nghiệp, dịch vụ công.

Tuy nhiên, do nhu cầu của hoạt động áp dụng pháp luật đòi hỏi phải có sự xác định và phân biệt, so sánh, nhận dạng giữa công chức và viên chức nên bước đầu đã có một số đề tài khoa học cấp bộ được triển khai. Đầu tiên phải kể đến đề tài cấp bộ “Luận cứ khoa học phân định ngạch công chức, ngạch viên chức” nghiệm thu năm 2005 do TS.Nguyễn Minh Phương - Bộ Nội vụ chủ nhiệm đề tài. Tiếp theo, năm 2007, Bộ Nội vụ tiến hành nghiệm thu đề tài: “Cơ sở khoa học của đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức hành chính theo nhu cầu công việc” do TS. Nguyễn Ngọc Vân làm chủ nhiệm [16].

Năm 2008, tác giả Lương Thanh Cường bảo vệ thành công Luận án tiến sỹ với đề tài: “Hoàn thiện chế định về pháp luật công vụ, công chức ở Việt Nam hiện nay” [23]. Mặc dù các tác giả đã cố gắng giải quyết những vấn đề rất quan trọng, cấp thiết của khoa học pháp lý và thực tiễn áp dụng pháp luật yêu cầu là chỉ rõ tiêu chí để phân biệt công chức và viên chức, cơ sở khoa học của đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức hành chính theo nhu cầu công việc nhưng chủ yếu chỉ xem xét vấn đề theo phương diện lý luận. Về phía các nhà khoa học, nhà quản lý và cả các nhà tâm lý xã hội cũng đã dựa trên cơ sở các văn bản pháp luật điều chỉnh đối với cán bộ, công chức, viên chức cũng như thực trạng việc áp dụng các văn bản này trong thực tiễn để hướng đến nghiên cứu về việc thực hiện, áp dụng pháp luật về công chức, viên chức. Phần lớn các công trình khoa học đều chú ý đề cập, khai thác nghiên cứu việc xây dựng, quản lý, phát triển đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức trong điều kiện thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Trong đó, các tác giả đã nhấn mạnh đến việc phải chú ý bảo đảm, điều chỉnh về mặt quy chế pháp lý và điều kiện vật chất, tinh thần một cách phù hợp, tương xứng với sự đóng góp của cán bộ, công chức, viên chức. Có thể kể đến các công trình như: Tác giả Chu Văn Đức nghiên cứu về “Vấn đề động viên viên chức”, đăng trên Tạp chí Tâm lý học, số 2, năm 2004 trang 41 - 45 [40]; Tác giả Thang Văn Phúc và Nguyễn Minh Phương 10 năm 2005 đồng chủ biên cuốn sách: “Cơ sở lý luận và thực tiễn xây dựng đội ngũ cán bộ công chức” do NXB Chính trị Quốc gia phát hành [91]; Tác giả Nguyễn Trọng Điều có bài: “Xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức đáp ứng yêu cầu hội nhập” đăng trên Tạp chí Cộng sản, số 13, trang 19 - 22, năm 2006, [34] và tác giả PGS. Phạm Hồng Thái có bài “Sự điều chỉnh của pháp luật về viên chức” đăng trên Tạp chí tổ chức Nhà nước, số 1, trang 27-29, năm 2009 [115].