Thực hiện chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường ở việt nam

Nghiên cứu chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường tại Việt Nam. Phân tích thực trạng, kinh nghiệm quốc tế và giải pháp để phát triển bền vững.

• Tác giả: Nguyễn Diệu Hà
• Người hướng dẫn: Tiến Sĩ Lê Anh Vũ
• Trường học: Học Viện Khoa Học Xã Hội
• Chuyên ngành: Chính Sách Công
• Đề tài: Thực Hiện Chính Sách Hợp Tác Quốc Tế Về Bảo Vệ Môi Trường Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 1.1. Tình hình nghiên cứu về cơ sở lý luận Chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường
• 1.2. Tình hình nghiên cứu về thực hiện chính sách hợp tác quốc tế bảo vệ môi trường
• 1.3. Tình hình nghiên cứu về các giải pháp thực hiện chính sách hợp tác quốc tế bảo vệ môi trường
• 1.4. Khoảng trống nghiên cứu và những vấn đề nghiên cứu của luận án
• 1.5. Đánh giá chung về các kết quả tổng quan nghiên cứu
• 1.6. Khoảng trống nghiên cứu
• 1.7. Những vấn đề luận án cần nghiên cứu
• 1.8. Tiểu kết Chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH HỢP TÁC QUỐC TẾ VỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG
• 2.1. Môi trường và hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường
• 2.2. Một số khái niệm. Sự cần thiết phải hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường
• 2.3. Nội dung, bản chất của hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường. Chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường
• 2.4. Khái niệm, nội hàm, đặc điểm của chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường
• 2.5. Phân loại chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường. Vai trò của chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường
• 2.6. Thực hiện chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường. Khái niệm, bản chất thực hiện chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường
• 2.7. Sự cần thiết của việc thực hiện chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường
• 2.8. Mục tiêu và chủ thể của việc thực hiện chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường
• 2.9. Phương pháp thực hiện chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường
• 2.10. Các công cụ thực hiện chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường
• 2.11. Nội dung thực hiện chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường
• 2.12. Quy trình thực hiện chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường. Các nhân tố ảnh hưởng đến quá trình thực hiện chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường
• 2.12.1. Các nhân tố khách quan
• 2.12.2. Các nhân tố chủ quan
• 2.13. Kinh nghiệm quốc tế về thực hiện chính sách hợp tác quốc tế trong lĩnh vực bảo vệ môi trường và bài học cho Việt Nam
• 2.13.1. Kinh nghiệm thực hiện chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường của Thái Lan
• 2.13.2. Kinh nghiệm thực hiện chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường của Trung Quốc
• 2.13.3. Kinh nghiệm thực hiện chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường của Nhật Bản
• 2.13.4. Kinh nghiệm thực hiện chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường của Hoa Kỳ
• 2.13.5. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 2.14. Tiểu kết Chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH HỢP TÁC QUỐC TẾ VỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TẠI VIỆT NAM
• 3.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội ảnh hưởng đến thực hiện chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường tại Việt Nam
• 3.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.2. Điều kiện kinh tế, xã hội
• 3.2. Khung khổ chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường ở nước ta hiện nay
• 3.2.1. Hệ thống chính sách cấp Trung ương
• 3.2.2. Hệ thống chính sách cấp địa phương
• 3.2.3. Nhận xét chung về thực trạng hệ thống chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường ở Việt Nam hiện nay
• 3.3. Tình hình thực hiện chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường ở Việt Nam
• 3.3.1. Thực trạng xây dựng kế hoạch thực hiện chính sách
• 3.3.2. Thực trạng tuyên truyền thực hiện chính sách
• 3.3.3. Thực trạng tổ chức phân công thực hiện chính sách
• 3.3.4. Thực trạng đôn đốc giám sát thực hiện chính sách
• 3.3.5. Thực trạng tổng kết, đánh giá thực hiện chính sách
• 3.3.6. Thực trạng thanh tra, kiểm tra thực hiện chính sách
• 3.3.7. Đánh giá thực trạng thực hiện chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường ở Việt Nam hiện nay
• 3.3.7.1. Những thành tựu đạt được
• 3.3.7.2. Những hạn chế, tồn tại và nguyên nhân hạn chế
• 3.4. Tiểu kết Chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: QUAN ĐIỂM, ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH HỢP TÁC QUỐC TẾ VỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TẠI VIỆT NAM
• 4.1. Bối cảnh mới trong việc thực hiện chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường ở Việt Nam hiện nay
• 4.1.1. Bối cảnh quốc tế
• 4.1.2. Bối cảnh trong nước
• 4.2. Quan điểm thực hiện chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay
• 4.3. Các giải pháp tăng cường thực hiện chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường tại Việt Nam trong giai đoạn hiện nay
• 4.3.1. Xây dựng kế hoạch thực hiện chính sách cho phù hợp với nhu cầu thực tiễn
• 4.3.2. Làm phong phú, sâu sát và hiệu quả hơn về công tác tuyên truyền thực hiện chính sách
• 4.3.3. Phân công vai trò chủ trì và phối hợp rõ ràng, không chồng chéo
• 4.3.4. Thực chất hóa việc tổng kết đánh giá quá trình thực hiện chính sách
• 4.3.5. Chú trọng đào tạo, nâng cao năng lực chuyên môn của đội ngũ cán bộ thực hiện chính sách
• 4.3.6. Đảm bảo tính phù hợp của pháp luật Việt Nam và luật pháp quốc tế trong quá trình thực hiện chính sách
• 4.3.7. Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra các hoạt động hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường
• 4.3.8. Một số kiến nghị đối với Chính phủ trong công tác quản lý nhà nước thực hiện chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường
• 4.4. Tiểu kết Chương 4
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Chính Sách Hợp Tác Quốc Tế Luận Án Tiến Sĩ

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và các vấn đề môi trường ngày càng trở nên cấp thiết, hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường Việt Nam trở thành một yếu tố then chốt cho sự phát triển bền vững. Luận án tiến sĩ này đi sâu vào nghiên cứu thực hiện chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường tại Việt Nam, một lĩnh vực còn nhiều khoảng trống nghiên cứu. Sự phát triển kinh tế và xã hội đã gây áp lực lớn lên môi trường Việt Nam, dẫn đến nhiều hệ lụy như ô nhiễm, biến đổi khí hậu và suy giảm đa dạng sinh học. Để giải quyết những thách thức này, cần có sự chung tay của cộng đồng quốc tế. Do đó, chính sách hợp tác quốc tế môi trường Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong việc huy động nguồn lực, kinh nghiệm và công nghệ từ các quốc gia khác. Luận án này mong muốn cung cấp một cái nhìn toàn diện và chính xác về thực trạng hợp tác quốc tế bảo vệ môi trường Việt Nam, từ đó đề xuất các giải pháp để nâng cao hiệu quả hợp tác trong tương lai.

1.1. Tại sao cần hợp tác quốc tế bảo vệ môi trường

Các vấn đề môi trường như biến đổi khí hậu, ô nhiễm nguồn nước và không khí không có biên giới quốc gia. Một quốc gia không thể tự mình giải quyết triệt để những vấn đề này. Hợp tác quốc tế là cần thiết để chia sẻ kiến thức, công nghệ và nguồn lực, đồng thời phối hợp hành động để giải quyết các thách thức môi trường toàn cầu. Luận án nhấn mạnh rằng chỉ có sự chung tay của các quốc gia mới có thể bảo vệ môi trường bền vững Việt Nam. Theo tài liệu gốc 'Chỉ có hợp tác giữa các nước mới có thể phát huy sức mạnh của cộng đồng thế giới để bảo vệ tài nguyên và duy trì môi trường sống lành mạnh.'

1.2. Mục tiêu và phạm vi của luận án về chính sách môi trường Việt Nam

Luận án này tập trung vào việc đánh giá tình hình thực hiện chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường tại Việt Nam trong giai đoạn từ năm 2010 đến nay. Phạm vi nghiên cứu bao gồm việc thực hiện các chính sách do Việt Nam ban hành và việc tham gia vào các chính sách, pháp luật quốc tế và các công ước quốc tế về bảo vệ môi trường. Luận án cũng khảo sát kinh nghiệm của một số quốc gia khác để rút ra bài học cho Việt Nam. Mục đích chính là đưa ra các giải pháp cụ thể nhằm tăng cường hiệu quả hợp tác quốc tế bảo vệ môi trường trong giai đoạn tới.

II. Thách Thức Trong Thực Hiện Chính Sách Đánh Giá Chi Tiết

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực, quá trình thực hiện chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường ở Việt Nam vẫn còn đối mặt với nhiều thách thức. Một trong những vấn đề chính là sự thiếu đồng bộ và hiệu quả trong việc thực thi các chính sách và quy định. Các chính sách hợp tác quốc tế trong lĩnh vực này chưa được xây dựng như một loại chính sách độc lập mà mới chỉ được đề cập đến trong những chính sách về bảo vệ môi trường Việt Nam. Ngoài ra, nguồn vốn đầu tư cho việc thực hiện chính sách còn hạn hẹp, nguồn nhân lực chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn. Các nghiên cứu về hợp tác quốc tế bảo vệ môi trường Việt Nam còn ít, đa phần tập trung vào chính sách bảo vệ môi trường nói chung.

2.1. Bất cập trong hệ thống pháp luật về bảo vệ môi trường Việt Nam

Các quy định về hoạt động hợp tác quốc tế trong lĩnh vực bảo vệ môi trường chưa được xây dựng như một chính sách độc lập mà mới chỉ được đề cập đến trong các văn bản pháp luật khác như Luật Bảo vệ đa dạng sinh học, Luật tài nguyên, môi trường biển và hải đảo, Luật Đất đai, Luật Bảo vệ môi trường. Điều này dẫn đến sự thiếu rõ ràng và khó khăn trong quá trình thực thi. Theo tài liệu gốc, 'Trên thực tế, các chính sách, quy định về hoạt động hợp tác quốc tế trong lĩnh vực này chưa được xây dựng như một loại chính sách độc lập mà mới chỉ được đề cập đến trong những chính sách về bảo vệ môi trường.'

2.2. Hạn chế về nguồn lực cho chính sách hợp tác quốc tế môi trường

Nguồn vốn đầu tư cho việc thực hiện các chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường còn hạn hẹp so với các lĩnh vực khác. Điều này gây khó khăn cho việc triển khai các dự án và hoạt động hợp tác, cũng như việc nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ thực hiện chính sách. Bên cạnh đó, nguồn nhân lực chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn về số lượng và chất lượng. Việc thiếu hụt nguồn lực là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến thực trạng hợp tác quốc tế bảo vệ môi trường còn nhiều hạn chế.

2.3. Thiếu nghiên cứu chuyên sâu về nghiên cứu về hợp tác quốc tế bảo vệ môi trường

Các nghiên cứu chuyên sâu về việc thực hiện chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường còn khá ít ỏi. Đa phần các học giả vẫn đang tập trung nghiên cứu về việc thực hiện chính sách bảo vệ môi trường nói chung, do vậy không gian nghiên cứu trong đề tài này hiện nay là vô cùng lớn. Điều này gây khó khăn trong việc đánh giá và cải thiện hiệu quả hợp tác quốc tế bảo vệ môi trường.

III. Giải Pháp Đột Phá Hợp Tác Quốc Tế Phương Pháp Mới

Để tăng cường thực hiện chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường, cần có những giải pháp đột phá và phương pháp mới. Một trong những giải pháp quan trọng là hoàn thiện hệ thống chính sách môi trường Việt Nam, đảm bảo tính đồng bộ, rõ ràng và khả thi. Cần tăng cường đầu tư nguồn lực cho việc thực hiện chính sách, nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ và khuyến khích sự tham gia của các bên liên quan. Đồng thời, cần đẩy mạnh nghiên cứu khoa học và công nghệ trong lĩnh vực bảo vệ môi trường, ứng dụng các giải pháp tiên tiến vào thực tiễn. Cần có một sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành và địa phương, cũng như sự tham gia tích cực của cộng đồng quốc tế.

3.1. Hoàn thiện hệ thống chính sách hợp tác quốc tế môi trường Việt Nam

Cần xây dựng các chính sách và quy định rõ ràng, cụ thể và dễ thực thi về hợp tác quốc tế trong lĩnh vực bảo vệ môi trường. Các chính sách này cần bao quát các khía cạnh như hợp tác về tài chính, công nghệ, đào tạo và chia sẻ thông tin. Đồng thời, cần đảm bảo tính đồng bộ giữa các chính sách và quy định của Việt Nam với các cam kết quốc tế.

3.2. Tăng cường đầu tư cho bảo vệ môi trường bền vững Việt Nam

Nhà nước cần tăng cường đầu tư nguồn lực cho việc thực hiện các chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường, đặc biệt là trong các lĩnh vực như ứng phó với biến đổi khí hậu, quản lý chất thải và bảo tồn đa dạng sinh học. Cần khuyến khích các doanh nghiệp và tổ chức xã hội tham gia vào các hoạt động bảo vệ môi trường thông qua các chính sách ưu đãi và hỗ trợ.

3.3. Đẩy mạnh nghiên cứu và ứng dụng công nghệ về ứng phó với biến đổi khí hậu

Cần tăng cường nghiên cứu và phát triển các công nghệ tiên tiến trong lĩnh vực bảo vệ môi trường, đặc biệt là các công nghệ về năng lượng tái tạo, quản lý chất thải và xử lý ô nhiễm. Đồng thời, cần tạo điều kiện thuận lợi cho việc chuyển giao công nghệ từ các nước phát triển sang Việt Nam, giúp Việt Nam nâng cao năng lực bảo vệ môi trường.

IV. Kinh Nghiệm Quốc Tế Về Hợp Tác Quốc Tế Bài Học Giá Trị

Nghiên cứu kinh nghiệm của các quốc gia khác trong việc thực hiện chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường là rất quan trọng để rút ra bài học cho Việt Nam. Các quốc gia như Thái Lan, Trung Quốc, Nhật Bản và Hoa Kỳ đã có nhiều thành công trong việc hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường. Việc nghiên cứu kinh nghiệm của họ giúp Việt Nam học hỏi được những mô hình, phương pháp và giải pháp hiệu quả, đồng thời tránh được những sai lầm.

4.1. Kinh nghiệm từ Thái Lan về quản lý môi trường Việt Nam

Thái Lan đã có nhiều kinh nghiệm trong việc xây dựng và thực hiện các chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường, đặc biệt là trong lĩnh vực quản lý tài nguyên nước và ứng phó với biến đổi khí hậu. Việt Nam có thể học hỏi kinh nghiệm của Thái Lan trong việc xây dựng các cơ chế hợp tác khu vực và quốc tế, cũng như việc huy động nguồn lực tài chính cho các dự án bảo vệ môi trường.

4.2. Bài học từ Trung Quốc về kinh tế xanh Việt Nam

Trung Quốc đã có những bước tiến lớn trong việc phát triển kinh tế xanh và ứng dụng công nghệ sạch vào sản xuất. Việt Nam có thể học hỏi kinh nghiệm của Trung Quốc trong việc xây dựng các chính sách khuyến khích phát triển kinh tế xanh, cũng như việc đầu tư vào các dự án năng lượng tái tạo và quản lý chất thải.

4.3. Nhật Bản và Hoa Kỳ trong chính sách năng lượng Việt Nam

Nhật Bản và Hoa Kỳ là những quốc gia hàng đầu về công nghệ môi trường. Việt Nam có thể hợp tác với Nhật Bản và Hoa Kỳ trong việc chuyển giao công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực trong lĩnh vực bảo vệ môi trường. Đồng thời, Việt Nam có thể học hỏi kinh nghiệm của hai quốc gia này trong việc xây dựng các tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật về môi trường.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu Hiệu Quả Bất Ngờ

Luận án tiến sĩ này không chỉ mang tính lý thuyết mà còn có tính ứng dụng thực tiễn cao. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để hoàn thiện hệ thống chính sách môi trường Việt Nam, nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường và góp phần vào sự phát triển bền vững của đất nước. Các giải pháp và kiến nghị được đề xuất trong luận án có thể được áp dụng vào thực tiễn quản lý nhà nước, cũng như các hoạt động hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường.

5.1. Giải pháp cho ô nhiễm môi trường Việt Nam

Luận án đưa ra những giải pháp cụ thể để giải quyết các vấn đề ô nhiễm môi trường, bao gồm ô nhiễm không khí, ô nhiễm nước và ô nhiễm đất. Các giải pháp này bao gồm việc kiểm soát nguồn gây ô nhiễm, xây dựng các hệ thống xử lý chất thải và phục hồi các khu vực bị ô nhiễm.

5.2. Góp phần vào phát triển bền vững Việt Nam

Bằng việc nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường, luận án góp phần vào sự phát triển bền vững của Việt Nam. Bảo vệ môi trường là một trong những yếu tố quan trọng để đảm bảo sự phát triển kinh tế và xã hội lâu dài.

5.3. Ảnh hưởng của công ước quốc tế về môi trường

Các công ước quốc tế về môi trường ảnh hưởng đến hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường. Việt Nam cần phải tuân thủ các điều khoản của các công ước này, và đồng thời tận dụng các cơ hội hợp tác quốc tế để thực hiện các cam kết của mình.

VI. Tương Lai Hợp Tác Quốc Tế Bảo Vệ Môi Trường Hướng Đi Mới

Trong bối cảnh thế giới ngày càng đối mặt với nhiều thách thức về môi trường, hợp tác quốc tế sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc giải quyết các vấn đề này. Việt Nam cần chủ động tham gia vào các hoạt động hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường, đồng thời phát huy vai trò là một thành viên tích cực của cộng đồng quốc tế. Cần xây dựng một tầm nhìn dài hạn và chiến lược rõ ràng về hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường, đảm bảo sự phát triển bền vững của đất nước.

6.1. Nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế

Việc tham gia tích cực vào các hoạt động hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường sẽ giúp Việt Nam nâng cao vị thế và uy tín trên trường quốc tế. Điều này sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho Việt Nam trong việc thu hút đầu tư và hợp tác về các lĩnh vực khác.

6.2. Tầm nhìn về một Việt Nam xanh và bền vững

Luận án hướng tới một tầm nhìn về một Việt Nam xanh và bền vững, nơi môi trường được bảo vệ và phát triển kinh tế và xã hội hài hòa. Hợp tác quốc tế đóng vai trò quan trọng trong việc hiện thực hóa tầm nhìn này.

6.3. Tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về chủ đề này

Chủ đề hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường là một lĩnh vực rộng lớn và phức tạp. Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về chủ đề này để có thể đưa ra những giải pháp và kiến nghị phù hợp với thực tiễn của Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Tính cấp thiết của đề tài

Trong tiến trình phát triển kinh tế - xã hội, các hoạt động sản xuất và sinh hoạt của con người đang tạo ra áp lực lớn đối với hệ sinh thái toàn cầu. Những thách thức như ô nhiễm không khí tại các đô thị lớn, ô nhiễm nguồn nước, suy thoái đất, sa mạc hóa, cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên, suy giảm đa dạng sinh học và biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp. Do các vấn đề môi trường mang tính chất liên vùng và xuyên biên giới, không một quốc gia đơn lẻ nào có thể tự giải quyết nếu thiếu sự liên kết, phối hợp với cộng đồng quốc tế. Hợp tác quốc tế trong lĩnh vực bảo vệ môi trường trở thành đòi hỏi khách quan nhằm bảo đảm mục tiêu phát triển bền vững.

Tại Việt Nam, Đảng và Nhà nước đã từng bước xây dựng và hoàn thiện khung khổ pháp lý về bảo vệ môi trường thông qua các văn bản luật như Luật Bảo vệ môi trường, Luật Đất đai, Luật Đa dạng sinh học, Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo. Tuy nhiên, hoạt động hợp tác quốc tế trong lĩnh vực này chưa được ban hành dưới dạng một văn bản chính sách độc lập mà nằm rải rác trong các luật chuyên ngành. Quá trình tổ chức thực hiện chính sách còn bộc lộ một số bất cập: việc triển khai chưa thích ứng đầy đủ với tính chất xuyên biên giới của các sự cố môi trường; tính kịp thời hạn chưa cao; nguồn vốn đầu tư công và nguồn lực tài chính cho hoạt động hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường còn hạn chế; năng lực và trình độ của đội ngũ cán bộ tham mưu, thực thi chưa đồng đều. Mặt khác, các công trình nghiên cứu trong nước trước đây chủ yếu tập trung vào chính sách bảo vệ môi trường nói chung, các nghiên cứu chuyên sâu về chu trình thực hiện chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường dưới giác độ khoa học chính sách công còn rất khiêm tốn.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của đề tài được xác định gồm hai nội dung chính:

• Đánh giá tình hình thực hiện chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường tại Việt Nam trong giai đoạn từ năm 2010 đến nay.
• Làm rõ những kết quả đạt được, những hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế trong quá trình thực hiện chính sách, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp cho các cấp quản lý nhà nước nhằm tăng cường thực hiện chính sách trong giai đoạn tiếp theo.

Để đạt được mục đích trên, luận án xác định 5 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Tổng quan các tài liệu nghiên cứu trong và ngoài nước có liên quan đến đề tài, xác định các khoảng trống học thuật và định hình nội dung nghiên cứu.
2. Hệ thống hóa các vấn đề lý luận cơ bản về chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường và chu trình thực hiện chính sách, xây dựng khung phân tích cho luận án.
3. Khảo cứu kinh nghiệm thực tiễn về thực hiện chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường của một số quốc gia trên thế giới (Thái Lan, Trung Quốc, Nhật Bản, Hoa Kỳ), từ đó rút ra các bài học kinh nghiệm có giá trị tham khảo cho Việt Nam.
4. Vận dụng khung lý thuyết để phân tích, đánh giá thực trạng thực hiện chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường tại Việt Nam; chỉ rõ ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân của thực trạng.
5. Đề xuất các quan điểm, định hướng và nhóm giải pháp cụ thể cùng kiến nghị với Chính phủ nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách trong thời gian tới.

Câu hỏi nghiên cứu

Luận án giải quyết hai câu hỏi nghiên cứu trọng tâm:

1. Thực trạng thực hiện chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường ở Việt Nam diễn ra như thế nào theo từng khâu của quy trình thực hiện chính sách, có những ưu điểm, hạn chế gì và nguyên nhân do đâu?
2. Cần thực hiện những giải pháp và kiến nghị chính sách nào để hoàn thiện và nâng cao hiệu quả chu trình thực hiện chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường ở Việt Nam hiện nay?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Việc thực hiện chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường, bao gồm việc thực thi các chính sách do Nhà nước Việt Nam ban hành và việc tham gia, tuân thủ các điều ước, công ước, thỏa thuận quốc tế về bảo vệ môi trường.
• Phạm vi không gian: Khảo sát tại Việt Nam (tập trung vào các đơn vị trực thuộc Bộ Tài nguyên và Môi trường, một số bộ ngành liên quan và các địa phương gồm Hải Phòng, Quảng Ninh, Nghệ An, Đà Nẵng); kết hợp khảo cứu so sánh với một số quốc gia (Thái Lan, Trung Quốc, Nhật Bản, Hoa Kỳ).
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn trọng tâm từ năm 2010 đến nay. Năm 2010 là mốc tổng kết Chiến lược bảo vệ môi trường quốc gia đến năm 2010 và định hướng đến năm 2020 (phê duyệt theo Quyết định số 256/2003/QĐ-TTg ngày 02/12/2003) và chuyển sang giai đoạn thực hiện Chiến lược bảo vệ môi trường quốc gia đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030 (phê duyệt theo Quyết định số 1216/QĐ-TTg ngày 05/9/2012). Luận án cũng có sự so sánh đối chiếu với giai đoạn 2002 đến trước năm 2010.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu liên quan đã được điểm luận

Tác giả luận án đã phân loại các tài liệu nghiên cứu trong và ngoài nước theo ba nhóm nội dung chính:

Nhóm 1: Các nghiên cứu về cơ sở lý luận chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường

• Nghiên cứu về chính sách bảo vệ môi trường khu vực và quốc tế: Barnes và Lan G. Barnes (1999) trong cuốn "Environmental Policy in the European Union" phân tích các thời kỳ chính sách môi trường của Liên minh Châu Âu và nhấn mạnh tính hợp tác nội khối. Randall Baker trong "Environmental Law and Policy in the European Union and the United States" so sánh chính sách bảo vệ môi trường giữa Châu Âu và Hoa Kỳ.
• Nghiên cứu về khái niệm và nguyên tắc hợp tác: Chu Manh (2009) trong luận án tại Đại học Lâm nghiệp Bắc Kinh tiếp cận khái niệm hợp tác quốc tế bảo vệ môi trường dựa trên Hiến chương Liên hợp quốc và Luật Bảo vệ môi trường quốc tế. Hứa Kiện (Đại học Phúc Châu) và Lưu Giai (Đại học Hải dương Trung Quốc) luận giải các nguyên tắc hợp tác quốc tế, mối quan hệ giữa tự do hóa thương mại và nghĩa vụ môi trường.
• Tiếp cận chính sách theo góc độ thực thể và hành động: Báo cáo "The Direction of international environmental cooperation" (7/2005) của Nhật Bản coi chính sách hợp tác là các hoạt động thực thi kế hoạch nhằm thiết lập đối tác. Vig và Kraft (2010) trong "Environmental Policy: New directions for the 21st century" khẳng định chính sách hợp tác quốc tế về môi trường là chính sách đa cơ quan. Estela Maria Souza Costa Neves (Brazil) chỉ ra 5 đặc trưng cơ bản của chính sách hợp tác môi trường: số lượng bên tham gia là số nhiều; các bên có sự giao thoa lẫn nhau; chủ thể đa dạng; không gian và thời gian khác biệt; tồn tại mâu thuẫn giữa tập trung hóa và phân cấp hóa. Báo cáo "New paths to international environmental cooperation" (3/2013) của Hội đồng Tư vấn các vấn đề quốc tế Hà Lan đặt chính sách này trong mối quan hệ với chính sách đối ngoại, an ninh, kinh tế và phát triển bền vững.
• Về lý luận quan hệ quốc tế: Helen Milner nghiên cứu hợp tác theo chủ nghĩa hiện thực; Barry Buzan và Richard Little phân tích khái niệm "quốc tế" xuyên quốc gia theo trường phái chính trị học thế giới; Hoàng Khắc Nam phân loại chủ thể hợp tác gồm chủ thể quốc gia, phi quốc gia và dưới quốc gia.

Nhóm 2: Các nghiên cứu về thực hiện chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường

• Về thể chế và công cụ thực thi: Henrik Selin phân tích cơ chế đàm phán chính sách qua các ủy ban của EU. Thái Thủ Thu nghiên cứu hệ thống pháp luật môi trường Châu Âu. Báo cáo của Hà Lan tổng kết việc sử dụng ba nhóm công cụ: thể chế (văn bản pháp luật), kinh tế (ưu đãi tài chính) và thuyết phục (truyền thông, giáo dục).
• Về bảo vệ môi trường biển: Luận án tiến sĩ của Phạm Hiểu Lợi (2003, Đại học Chính trị và Pháp luật Trung Quốc) khảo sát các công ước UNCLOS 1982, CLC 1992, MARPOL 1973/1978. Tại Việt Nam, Vũ Thanh Ca (2016) trên Tạp chí Môi trường hệ thống hóa các quy định quốc tế và luật pháp Việt Nam về kiểm soát ô nhiễm biển và ứng phó sự cố tràn dầu. Đỗ Nam Thắng tổng kết sự chuyển biến trong tư duy hợp tác môi trường của Việt Nam từ thụ động tiếp nhận viện trợ sang chủ động hội nhập và chia sẻ trách nhiệm.

Nhóm 3: Các nghiên cứu về giải pháp thực hiện chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường

• Phạm Khôi Nguyên phân tích các giải pháp hội nhập kinh tế quốc tế trong ngành tài nguyên và môi trường (đối thoại chính sách, xây dựng thể chế). Khoa Pháp luật kinh tế - Trường Đại học Luật Hà Nội nghiên cứu việc áp dụng các công cụ kinh tế. Đại Lệ Hoa (2009) nghiên cứu cơ chế hợp tác ứng phó biến đổi khí hậu theo Nghị định thư Kyoto tại Trung Quốc. Lý Hân (2012) tại Viện Nghiên cứu khoa học tài chính (Bộ Tài chính Trung Quốc) tổng kết các giải pháp tham gia điều ước quốc tế và trao đổi thông tin môi trường.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án xác định

Qua tổng quan tài liệu, luận án xác định 4 khoảng trống nghiên cứu cơ bản:

1. Khoảng trống về mặt lý luận: Các nghiên cứu trước chủ yếu tiếp cận hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường dưới dạng các hoạt động đối ngoại đơn lẻ, chưa xây dựng hệ thống lý luận hoàn chỉnh dưới góc độ khoa học chính sách công (bao gồm khái niệm, nội hàm, công cụ, chủ thể và quy trình các bước thực hiện chính sách).
2. Khoảng trống về phạm vi thực trạng: Các công trình sẵn có thường chỉ đi sâu vào một phân ngành hẹp (biến đổi khí hậu, môi trường biển, quản lý tài nguyên nước) hoặc đề cập chung đến chính sách môi trường, thiếu một nghiên cứu tổng thể, đa khía cạnh về chu trình thực hiện chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường.
3. Khoảng trống về hệ thống giải pháp: Hầu hết các giải pháp trước đây mới dừng lại ở việc định hướng các hoạt động chuyên môn, sự vụ hoặc mang tính vi mô, chưa khái quát thành hệ thống giải pháp hoàn thiện quy trình thực hiện chính sách công từ khâu lập kế hoạch đến thanh tra, kiểm tra của cơ quan quản lý nhà nước.
4. Khoảng trống về tính chuyên biệt: Chưa có công trình nào đánh giá thực trạng chu trình thực hiện chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường ở Việt Nam dựa trên sự kết hợp giữa dữ liệu thể chế và dữ liệu điều tra thực nghiệm đối với đội ngũ cán bộ trực tiếp thực thi trong giai đoạn từ năm 2010 đến nay.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

• Phương pháp luận: Luận án dựa trên phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng Mác - Lênin, xem xét mối quan hệ biện chứng giữa nhận thức lý luận và thực tiễn thực hiện chính sách; bảo đảm nguyên tắc khách quan và tính lịch sử cụ thể.
• Cách tiếp cận:
  • Tiếp cận khoa học chính sách công: nghiên cứu quy trình thực hiện chính sách như một chu trình khép kín gồm các khâu: xây dựng kế hoạch; tuyên truyền, phổ biến; tổ chức phân công; đôn đốc, giám sát; tổng kết, đánh giá; thanh tra, kiểm tra.
  • Tiếp cận thể chế - pháp lý: phân tích hệ thống văn bản quy phạm pháp luật (Luật Bảo vệ môi trường 2020, các luật chuyên ngành và văn bản hướng dẫn thi hành).
  • Tiếp cận hệ thống: xem xét chính sách theo chiều dọc từ Trung ương đến địa phương và theo chiều ngang giữa các bộ ngành.
  • Tiếp cận lịch sử: đối chiếu sự chuyển biến chính sách giữa các thời kỳ (giai đoạn 2002 - 2010 và giai đoạn 2010 đến nay).
• Khái niệm và nội hàm cốt lõi:
  • Môi trường: Định nghĩa theo Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 là hệ thống các yếu tố vật chất tự nhiên và nhân tạo quan hệ mật thiết với nhau, bao quanh con người, có ảnh hưởng đến đời sống, kinh tế, xã hội, sự tồn tại, phát triển của con người, sinh vật và tự nhiên.
  • Hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường: Quá trình phối hợp hành động giữa các quốc gia và các chủ thể quan hệ quốc tế nhằm giải quyết các vấn đề môi trường có tính chất xuyên biên giới, bảo vệ lợi ích sinh thái chung.
  • Chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường: Tập hợp các quyết định hành động của Nhà nước nhằm định hướng, điều chỉnh và tổ chức các mối quan hệ hợp tác với các quốc gia, vùng lãnh thổ, tổ chức quốc tế trong lĩnh vực bảo vệ môi trường.
  • Khung công cụ thực thi: Kết hợp công cụ thể chế, công cụ kinh tế và công cụ tuyên truyền thuyết phục.

Phương pháp nghiên cứu cụ thể và nguồn dữ liệu

Phương pháp nghiên cứu	Đối tượng / Quy mô áp dụng	Mục đích áp dụng trong luận án
Thu thập thông tin	Văn bản pháp luật, báo cáo định kỳ của Bộ Tài nguyên và Môi trường, báo cáo chuyên môn tại Hải Phòng, Quảng Ninh, Nghệ An, Đà Nẵng	Hệ thống hóa khung chính sách Trung ương và địa phương, tạo dữ liệu thứ cấp phân tích thực trạng
Thống kê mô tả	Dữ liệu văn bản, chỉ số khảo sát thực tế	Mô tả đặc điểm, tiến độ và mức độ đáp ứng của hệ thống chính sách
So sánh, đối chiếu	So sánh giữa Việt Nam và các nước (Thái Lan, Trung Quốc, Nhật Bản, Hoa Kỳ); so sánh giai đoạn 2002–2010 với 2010–nay	Làm rõ sự chuyển biến trong tư duy quản lý và rút ra bài học kinh nghiệm quốc tế
Điều tra xã hội học	Khảo sát bằng phiếu hỏi đối với 150 cán bộ, công chức, viên chức công tác trực tiếp trong lĩnh vực hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường	Thu thập dữ liệu sơ cấp đánh giá chất lượng từng bước trong quy trình thực hiện, các rào cản và nguyên nhân hạn chế
Phỏng vấn chuyên gia	Phỏng vấn sâu các nhà quản lý, nhà khoa học giữ chức vụ: Phó Cục trưởng, Vụ trưởng, Trưởng phòng, Chuyên viên chính, Nghiên cứu viên chính	Thu thập nhận định chuyên sâu về vướng mắc thể chế, cơ chế phối hợp liên ngành và tính khả thi của giải pháp

Cơ cấu đối tượng điều tra xã hội học (150 mẫu) gồm cán bộ thuộc các đơn vị:

• Vụ Hợp tác quốc tế - Bộ Tài nguyên và Môi trường.
• Vụ Hợp tác quốc tế - Cục Hàng hải Việt Nam (Bộ Giao thông Vận tải).
• Phòng Khoa học, Công nghệ và Hợp tác quốc tế - Cục Biển và Hải đảo Việt Nam (Bộ Tài nguyên và Môi trường).
• Vụ Khoa học, Công nghệ và Hợp tác quốc tế - Tổng cục Khí tượng Thủy văn (Bộ Tài nguyên và Môi trường).
• Một số đơn vị chuyên môn và địa phương liên quan.

Cơ cấu chuyên gia phỏng vấn sâu gồm đại diện lãnh đạo và cán bộ chuyên trách của: Vụ Hợp tác quốc tế, Vụ Pháp chế, Vụ Khoa học Công nghệ, Viện Khoa học Khí tượng thủy văn và Biến đổi khí hậu, Cục Biển và Hải đảo Việt Nam.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tài liệu nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án

Chương 1 tập trung hệ thống hóa các tài liệu khoa học trong nước và quốc tế theo ba mảng nội dung: lý luận chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường; thực trạng tổ chức thực hiện chính sách; và các giải pháp can thiệp chính sách. Trên cơ sở phân tích các công trình của các học giả quốc tế (Barnes, Baker, Chu Manh, Hứa Kiện, Neves, Vig, Kraft) và Việt Nam (Phạm Khôi Nguyên, Vũ Thanh Ca, Đỗ Nam Thắng), tác giả nhận định các nghiên cứu trước đây chủ yếu tiếp cận theo hướng luật học so sánh hoặc mô tả hoạt động đối ngoại thuần túy. Chương này xác định rõ 4 khoảng trống tri thức và đề xuất 2 câu hỏi nghiên cứu làm kim chỉ nam cho các chương tiếp theo.

Chương 2: Cơ sở lý luận và kinh nghiệm quốc tế thực hiện chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường

Chương 2 làm rõ các khái niệm công cụ: môi trường, bảo vệ môi trường, hợp tác quốc tế, chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường và bản chất của việc thực hiện chính sách. Tác giả luận giải tính tất yếu của hợp tác quốc tế xuất phát từ tính lan truyền xuyên biên giới của sự cố môi trường và phương châm "tư duy toàn cầu, hành động địa phương".

Nội dung chương xây dựng khung quy trình thực hiện chính sách gồm 6 giai đoạn:

1. Xây dựng kế hoạch thực hiện chính sách.
2. Tuyên truyền, phổ biến nội dung chính sách.
3. Tổ chức phân công thực hiện chính sách.
4. Đôn đốc, giám sát thực hiện.
5. Tổng kết, đánh giá thực hiện.
6. Thanh tra, kiểm tra quá trình thực hiện.

Chương này cũng phân tích các nhóm nhân tố khách quan (bối cảnh quốc tế, đặc điểm tự nhiên, trình độ phát triển kinh tế) và chủ quan (năng lực bộ máy, chất lượng đội ngũ cán bộ, nguồn lực tài chính) tác động đến việc thực thi. Về kinh nghiệm quốc tế, chương 2 khảo cứu mô hình của 4 quốc gia: Thái Lan (kinh nghiệm quản lý môi trường lưu vực và khu vực ASEAN), Trung Quốc (kinh nghiệm tham gia các điều ước khí hậu và kiểm soát ô nhiễm), Nhật Bản (mô hình đối thoại chính sách song phương, đa phương và ứng dụng công nghệ), Hoa Kỳ (khung pháp lý và cơ chế phối hợp liên cơ quan), từ đó rút ra các bài học về hoàn thiện thể chế, phân bổ ngân sách và nâng cao năng lực đàm phán cho Việt Nam.

Chương 3: Thực trạng thực hiện chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường tại Việt Nam

Chương 3 phân tích thực trạng thực thi chính sách tại Việt Nam từ năm 2010 đến nay. Trước hết, tác giả rà soát hệ thống văn bản chính sách ở cấp Trung ương (các Luật, Nghị định, Chiến lược bảo vệ môi trường quốc gia phê duyệt tại Quyết định 256/2003/QĐ-TTg và Quyết định 1216/QĐ-TTg) và cấp địa phương tại các tỉnh/thành phố điển hình ven biển và biên giới (Hải Phòng, Quảng Ninh, Nghệ An, Đà Nẵng).

Tiếp đó, chương 3 phân tích sâu thực trạng triển khai theo 6 khâu của chu trình chính sách, lồng ghép dữ liệu điều tra từ 150 phiếu hỏi và ý kiến chuyên gia:

• Xây dựng kế hoạch: Phân tích cụ thể qua Hộp 1 về Kế hoạch thực hiện chính sách hợp tác các mục tiêu của Cộng đồng Văn hóa - Xã hội ASEAN đến năm 2025. Kế hoạch đã ban hành nhưng việc phân bổ nguồn lực thực thi còn dàn trải.
• Tổ chức phân công thực hiện: Thể hiện qua Hộp 2 về quy trình phân công tổ chức thực hiện việc ký kết Biên bản Thỏa thuận quốc tế trong lĩnh vực bảo vệ môi trường; chỉ ra sự lúng túng trong xác định cơ quan chủ trì và cơ quan phối hợp giữa Bộ Tài nguyên và Môi trường với các bộ ngành khác.
• Đôn đốc, giám sát: Khảo sát qua Hộp 3 về quá trình đôn đốc, giám sát Kế hoạch hành động quốc gia về hợp tác quản lý rác thải nhựa đại dương đến năm 2030; phát hiện cơ chế theo dõi chưa liên tục, thiếu các chỉ số đo lường định lượng cụ thể.
• Tuyên truyền, tổng kết, đánh giá và thanh tra, kiểm tra: Công tác tuyên truyền còn nặng tính hình thức; việc tổng kết đánh giá chưa thực chất, chủ yếu dừng ở báo cáo hành chính; công tác thanh tra, kiểm tra các dự án hợp tác quốc tế chưa diễn ra thường xuyên.

Chương 3 kết luận bằng việc đánh giá tổng quát: bên cạnh kết quả thu hút nguồn lực tài trợ quốc tế, mở rộng quan hệ đối ngoại và nâng cao nhận thức, quá trình thực thi còn tồn tại hạn chế do thiếu cơ chế điều phối liên ngành, kinh phí hạn hẹp, năng lực đàm phán của cán bộ hạn chế và sự thiếu tương thích giữa một số quy định trong nước với cam kết quốc tế.

Chương 4: Quan điểm, định hướng và giải pháp tăng cường thực hiện chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường tại Việt Nam

Chương 4 phân tích bối cảnh quốc tế (các cam kết giảm phát thải, rào cản xanh trong thương mại) và bối cảnh trong nước để xác định hệ quan điểm chỉ đạo. Trên cơ sở đó, luận án đề xuất 7 nhóm giải pháp cụ thể:

1. Nâng cao chất lượng xây dựng kế hoạch thực hiện chính sách bám sát nhu cầu thực tiễn và tính khả thi về nguồn lực.
2. Đổi mới nội dung và phương thức tuyên truyền thực hiện chính sách, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin.
3. Rà soát, phân định rõ ràng vai trò chủ trì và trách nhiệm phối hợp giữa các bộ, ngành và địa phương, tránh chồng chéo chức năng.
4. Thực chất hóa công tác sơ kết, tổng kết, đánh giá thực hiện chính sách dựa trên bộ chỉ số kết quả cụ thể.
5. Chú trọng đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng chuyên môn, ngoại ngữ và pháp luật quốc tế cho đội ngũ cán bộ làm công tác đối ngoại môi trường.
6. Hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, bảo đảm tính thống nhất, tương thích giữa luật pháp Việt Nam và các điều ước quốc tế đã ký kết.
7. Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, kiểm toán việc tiếp nhận và sử dụng các nguồn lực hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường.

Đồng thời, chương 4 đề xuất các kiến nghị cụ thể đối với Chính phủ nhằm hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước và cơ chế phân bổ tài chính phục vụ công tác hợp tác quốc tế.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận

• Xây dựng hệ thống lý luận chuyên biệt về "thực hiện chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường" dưới lăng kính của chuyên ngành Chính sách công, khắc phục cách tiếp cận sự vụ hoặc luật học thuần túy của các công trình trước đây.
• Xác định rõ nội hàm chính sách gồm 3 thành tố: vấn đề chính sách (tính chất xuyên biên giới của sự cố môi trường), nội dung chính sách (hệ thống quyết định hành động cấp Trung ương và địa phương) và mục tiêu chính sách (bảo tồn sinh thái, phục vụ phát triển bền vững và huy động nguồn lực quốc tế).
• Chuẩn hóa khung quy trình thực hiện chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường gồm 6 bước logic, làm cơ sở khoa học để đánh giá thực trạng quản lý nhà nước trong lĩnh vực này.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn

• Cung cấp bức tranh thực trạng thực hiện chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường tại Việt Nam từ năm 2010 đến nay thông qua sự kết hợp giữa phân tích thể chế với dữ liệu sơ cấp từ điều tra 150 cán bộ công chức trực tiếp làm việc tại Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Giao thông Vận tải và phỏng vấn sâu đội ngũ chuyên gia, lãnh đạo cấp vụ, cục.
• Nhận diện có căn cứ thực nghiệm những khâu còn yếu kém trong chu trình chính sách: xây dựng kế hoạch còn thiếu nguồn lực bảo đảm, phân công phối hợp còn chồng chéo, đôn đốc giám sát thiếu công cụ đo lường và đánh giá còn mang tính hình thức.
• Đề xuất 7 nhóm giải pháp đồng bộ gắn với quy trình chính sách và các kiến nghị cụ thể với Chính phủ nhằm tháo gỡ rào cản thể chế, nhân lực và tài chính trong quản lý nhà nước về hợp tác môi trường.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Luận án giới hạn phạm vi khảo sát thực tế tại cơ quan quản lý Trung ương (trọng tâm là Bộ Tài nguyên và Môi trường cùng một số bộ ngành liên quan) và một số địa phương trọng điểm đại diện vùng (Hải Phòng, Quảng Ninh, Nghệ An, Đà Nẵng). Do đó, dữ liệu chưa bao quát toàn bộ 63 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương. Về mặt dữ liệu định lượng, đề tài sử dụng phương pháp thống kê mô tả từ mẫu khảo sát 150 cán bộ chuyên trách, chưa sử dụng các mô hình kinh tế lượng để đo lường định lượng tác động kinh tế - xã hội của từng dự án hợp tác quốc tế cụ thể.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu đánh giá việc thực thi chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường tại toàn bộ các địa phương có đường biên giới trên đất liền và các vùng sinh thái đặc thù; nghiên cứu sâu tác động của các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (như CPTPP, EVFTA) với các cam kết phi thương mại về tiêu chuẩn môi trường đối với quá trình hoạch định và thực thi chính sách tại Việt Nam.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với cơ quan quản lý nhà nước: Luận án là tài liệu tham khảo cho Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Ngoại giao, các đơn vị hợp tác quốc tế của các bộ ngành và Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trong việc rà soát, điều chỉnh quy trình ký kết, triển khai và giám sát các thỏa thuận quốc tế về môi trường; hỗ trợ chuẩn bị các nội dung đàm phán song phương và đa phương.
• Đối với công tác đào tạo và nghiên cứu: Luận án cung cấp nguồn tư liệu học thuật phục vụ giảng dạy, nghiên cứu cho giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên cao học thuộc các chuyên ngành Chính sách công, Quản lý công, Luật Quốc tế và Quản lý tài nguyên môi trường tại Học viện Khoa học xã hội và các cơ sở giáo dục đại học khác.
• Phần nội dung có giá trị tham khảo cao: Khung quy trình 6 bước thực hiện chính sách (Chương 2); hệ thống 3 hộp nghiên cứu điển hình về kế hoạch ASEAN, ký kết thỏa thuận quốc tế và giám sát rác thải nhựa đại dương (Chương 3); cùng hệ thống 7 nhóm giải pháp hoàn thiện chu trình chính sách (Chương 4).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Đối tượng khảo sát điều tra xã hội học trong luận án gồm những ai và thuộc cơ quan nào?
Luận án tiến hành khảo sát bằng phiếu hỏi đối với mẫu gồm 150 cán bộ, công chức, viên chức trực tiếp làm công tác hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường. Các đối tượng thuộc: Vụ Hợp tác quốc tế (Bộ Tài nguyên và Môi trường); Vụ Hợp tác quốc tế - Cục Hàng hải (Bộ Giao thông Vận tải); Phòng Khoa học, Công nghệ và Hợp tác quốc tế - Cục Biển và Hải đảo Việt Nam; Vụ Khoa học, Công nghệ và Hợp tác quốc tế - Tổng cục Khí tượng Thủy văn và một số cơ quan, địa phương liên quan.

2. Tại sao luận án lựa chọn mốc thời gian nghiên cứu trọng tâm từ năm 2010 đến nay?
Năm 2010 là mốc hoàn thành Chiến lược bảo vệ môi trường quốc gia đến năm 2010 và định hướng đến năm 2020 (theo Quyết định số 256/2003/QĐ-TTg ngày 02/12/2003). Giai đoạn từ 2010 trở đi mở ra việc triển khai Chiến lược bảo vệ môi trường quốc gia đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030 (theo Quyết định số 1216/QĐ-TTg ngày 05/9/2012) với nhiều biến động quốc tế và cam kết hội nhập mới, bảo đảm tính thời sự của đề tài.

3. Theo kết quả tổng quan tài liệu, 5 đặc trưng cơ bản của chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường được tác giả nào chỉ ra?
Năm đặc trưng này được tác giả Estela Maria Souza Costa Neves nêu trong công trình nghiên cứu về chính sách môi trường và hợp tác liên chính phủ tại Brazil, bao gồm: số lượng bên tham gia là số nhiều; các bên có sự giao thoa lẫn nhau; chủ thể và tổ chức xây dựng, thực hiện đa dạng; diễn ra trong không gian và thời gian khác nhau; tồn tại mâu thuẫn giữa xu hướng tập trung hóa và phân cấp hóa hoạt động của nhà nước.

4. Luận án khảo cứu kinh nghiệm thực hiện chính sách hợp tác quốc tế về môi trường của những quốc gia nào?
Luận án khảo sát kinh nghiệm thực tiễn của 4 quốc gia: Thái Lan, Trung Quốc, Nhật Bản và Hoa Kỳ. Đây là các quốc gia đại diện cho các mức độ phát triển, đặc điểm thể chế và phương thức hợp tác đa dạng (từ đối thoại đa phương khu vực đến xây dựng khung luật pháp liên bang).

5. Luận án xây dựng quy trình thực hiện chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường gồm những bước nào?
Quy trình được luận án chuẩn hóa gồm 6 bước: (1) Xây dựng kế hoạch thực hiện chính sách; (2) Tuyên truyền, phổ biến nội dung chính sách; (3) Phân công, tổ chức thực hiện chính sách; (4) Đôn đốc, giám sát thực hiện; (5) Tổng kết, đánh giá thực hiện; (6) Thanh tra, kiểm tra quá trình thực hiện.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ "Thực hiện chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường ở Việt Nam" của tác giả Nguyễn Diệu Hà là công trình nghiên cứu chuyên khảo trong ngành Chính sách công. Bằng việc kết hợp phương pháp luận duy vật biện chứng với cách tiếp cận chu trình chính sách công và dữ liệu điều tra thực nghiệm 150 mẫu cùng phỏng vấn chuyên gia, luận án đã làm rõ khung lý thuyết và thực trạng thực thi chính sách hợp tác môi trường tại Việt Nam giai đoạn 2010–2024. Công trình chỉ ra những khoảng trống thể chế, sự phối hợp liên ngành còn hạn chế và đề xuất 7 nhóm giải pháp có căn cứ khoa học nhằm nâng cao năng lực quản lý nhà nước về hợp tác môi trường trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan tài liệu nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án; - Chương 2: Cơ sở lý luận và kinh nghiệm quốc tế thực hiện chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường; - Chương 3: Thực trạng thực hiện chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường tại Việt Nam; - Chương 4: Quan điểm, định hướng và giải pháp tăng cường thực hiện chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường tại Việt Nam. 10 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Tình hình nghiên cứu về cơ sở lý luận Chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trƣờng Trên thế giới, chủ yếu các học giả mới chỉ nghiên cứu các chính sách bảo vệ môi trường, trong đó, có đề cập đến các quy định và chính sách hợp tác quốc tế như một giải pháp tất yếu để thực hiện chính sách bảo vệ môi trường nói chung. Ở trong nước, lĩnh vực này vẫn được coi là rất mới và khá ít người quan tâm.

Do vậy, tình hình nghiên cứu về cơ sở lý luận của chính sách này cho đến nay vẫn khá mờ nhạt. Có thể tóm lược như sau: Một vài nghiên cứu xuất phát từ những khái niệm cơ bản về các hoạt động hợp tác quốc tế, bảo vệ môi trường, và hợp tác quốc tế trong bảo vệ môi trường, sau đó mới đi đến tiếp cận lý giải khái niệm chính trên cơ sở những khái niệm đã được giải thích như trên. Barnes và Lan G. Barnes năm 1999 đã cho ra đời cuốn “Environmental Policy in the European Union”[91], nhà xuất bản Edward Elgar.

Hai tác giả đã phân tích những vấn đề môi trường và chính sách bảo vệ môi trường của Liên minh Châu Âu ở những thời kỳ khác nhau trên các phương diện kinh tế, xã hội và môi trường. Trong đó, phạm vi nghiên cứu là trong khối Liên minh Châu Âu nên các tác giả cũng hết sức nhấn mạnh tính hợp tác giữa các nước trong khối trong quá trình bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế chung. Tác giả Randall Baker lại nhìn hợp tác quốc tế trong phạm vi rộng hơn khi nghiên cứu và tìm hiểu về chính sách bảo vệ môi trường của Châu Âu với Mỹ, qua đó rút ra những bài học kinh nghiệm và gợi mở chính sách cho các nước Châu Âu tại tác phẩm “Environmental Law and Policy in the European Union and the United States”[92]. 11 Nếu chỉ để giải quyết về nội hàm khái niệm “hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường”, tác giả Chu Manh trong luận án “Nghiên cứu về chính sách và những khó khăn hợp tác quốc tế bảo vệ môi trường sinh thái”, bảo vệ năm 2009 tại Đại học Lâm nghiệp Bắc Kinh trên cơ sở giải thích khái niệm tại Luật Bảo vệ môi trường quốc tế và Hiến chương Liên hợp quốc đã rút ra quan điểm cá nhân, cho rằng: hợp tác quốc tế bảo vệ môi trường là để chỉ các thành viên của cộng đồng quốc tế tích cực hợp tác và áp dụng những hành động chung trong quá trình đề cập đến vấn đề môi trường đa phương hoặc song phương nhằm mục đích duy trì lợi ích chung [78].

Tuy nhiên, việc giải thích nội hàm theo cách này là hoàn toàn mơ hồ, chưa làm rõ được thế nào là quá trình hợp tác vì lợi ích chung. Do vậy, khái niệm này vẫn chưa được cụ thể hóa và quan trọng hơn là tác giả chưa lý giải được nó như là một hoạt động cụ thể giữa các chính phủ mà chỉ coi nó như là một quá trình hình thành nên những hành động quyết sách song phương và đa phương. Tác giả Hứa Kiện, Học viện Pháp luật, Đại học Phúc Châu, Trung Quốc với đề tài luận văn “Bàn về nguyên tắc hợp tác quốc tế trong việc phát triển lĩnh vực bảo vệ môi trường quốc tế” lại xuất phát từ những nguy cơ ô nhiễm môi trường để nói về các nguyên tắc hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường. Nghiên cứu này chủ yếu nghiêng về những nguyên tắc được áp dụng thực hiện trong quá trình hợp tác quốc tế và áp dụng cụ thể trong lĩnh vực bảo vệ môi trường với những đặc thù riêng, thể hiện trên các phương diện về sự tiến bộ của quan niệm hợp tác mỗi nước, sự đa dạng của các chủ thể tham gia quá trình hợp tác, sự linh hoạt của phương thức hợp tác.

Trên cơ sở đó, tác giả đã chứng minh được tính tất yếu của việc các nước trong khu vực và trên thế giới cần chung tay góp sức, phát huy sức mạnh tập thể để giải quyết vấn đề toàn cầu. Tác giả Lưu Giai, chuyên ngành Luật pháp quốc tế, Đại học Hải dương Trung Quốc trong đề tài luận văn “Bàn về nguyên tắc hợp tác quốc tế trong 12 lĩnh vực bảo vệ môi trường”, cũng trên cơ sở lý luận về nguyên tắc hợp tác quốc tế đã đưa ra một số giải pháp hợp tác để bảo vệ môi trường. Cụ thể như: thúc đẩy hợp tác chính trị liên quan đến bảo vệ môi trường giữa các nước, giải quyết mối quan hệ giữa tự do thương mại và hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường. Qua đó, tác giả cũng đã đưa ra một số gợi mở trong lý luận chính trị về môi trường toàn cầu, những hạn chế và hiện thực về giải quyết vấn đề môi trường toàn cầu.

Ngoài ra, một vài nghiên cứu trực tiếp đưa ra khái niệm chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường với những cách tiếp cận khá đa dạng. Trong Báo cáo “The Direction of international environmental cooperation” (tháng 7 năm 2005) có đưa ra khái niệm chính sách này trên cơ sở nhấn mạnh “các quốc gia tạo được mối quan hệ đối tác bằng việc thực thi các kế hoạch và thực hiện các chính sách của mình để đạt được mục tiêu hợp tác với các quốc gia khác”[89]. Cách lý giải này tương đối mới và cho đến nay nó cũng đã trở thành một xu hướng nghiên cứu khoa học chính sách công mới khi cho rằng chính sách công cũng có đời sống riêng của nó, là một thực thể khách quan, tồn tại khách quan trong đời sống xã hội cho dù con người có ý thức được nó hay không. Định nghĩa này không tiếp cận chính sách trên cơ sở thể chế mà tiếp cận trên cơ sở các hoạt động chính sách, coi chính sách như một đời sống chân thực, có mục tiêu và hoạt động cụ thể.

Đời sống chính sách này được hiểu là tổng thể các loại hình và các hình thức hoạt động, hành vi liên kết với nhau của Chính phủ các nước trong lĩnh vực bảo vệ môi trường. Nó là một bộ phận cấu thành và là một dạng đặc biệt của đời sống xã hội, gắn liền với đời sống kinh tế và đời sống chính trị của mỗi nước. Các chính sách này cũng là một bộ phận của đời sống tinh thần của người dân, chỉ rõ đặc điểm của từng quốc gia dân tộc[73]. Mỗi quốc gia khác nhau sẽ có những chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường khác nhau dựa trên đặc điểm văn hóa, chính trị, điều kiện tự nhiên môi trường của mỗi nước.

Có thể thấy cách tiếp cận khái 13 niệm chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường như trong tác phẩm này là rất sáng tạo, đặt chính sách trong một phạm trù mang tính vận động chứ không hề tĩnh tại như các quan điểm truyền thống. Các tác giả Vig và Kraft trong tác phẩm “Environmental Policy: New directions for the 21 century” (năm 2010) lại có cách lý giải khái niệm chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường ở một góc độ khác. Hai ông đã chỉ ra: chính sách hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường bao gồm những hoạt động chung của các tổ chức trong các chính sách môi trường, và khẳng định đây là chính sách đa cơ quan[95]. Như vậy, khái niệm này được chỉ ra trong vị trí là một bộ phận của chính sách bảo vệ môi trường nói chung, đặt chính sách hợp tác quốc tế như là một thành phần nội dung đối ngoại trong chỉnh thể hệ thống chính sách bảo vệ môi trường.

Đây được coi là cách lý giải khá phổ biến của các học giả, đặc biệt là những học giả trong nước. Bởi từ trước đến nay, mối quan tâm hơn cả của giới nghiên cứu về lĩnh vực bảo vệ môi trường là toàn bộ hệ thống chính sách bảo vệ môi trường, trong đó có những quy định chính sách về hợp tác quốc tế nhỏ lẻ nói riêng. Những đối tượng quan tâm nghiên cứu chính sách riêng về hợp tác quốc tế trong bảo vệ môi trường thường là những cá nhân, tổ chức công tác trong lĩnh vực cụ thể này, bởi mối quan tâm của họ mới thực sự là những thể chế, quy định để tiến hành thực thi công tác hợp tác quốc tế theo đúng luật pháp quốc gia và không vi phạm luật pháp quốc tế, nhằm mục tiêu chung để bảo vệ môi trường. Về đặc trưng cơ bản của chính sách hợp tác quốc tế bảo vệ môi trường, trong bài viết “Environmental policy, municipalities and intergovernmental cooperation in Brazil” của tác giả Estela Maria Souza Costa Neves có chỉ ra năm đặc trưng cơ bản như sau: - Số lượng các bên tham gia chính sách phải là số nhiều: để thực hiện được một chính sách hợp tác quốc tế trong bảo vệ môi trường, bắt buộc phải có sự tham gia của nhiều nền chính trị, nhiều nền hành chính quản lý trong 14 lĩnh vực môi trường.

Nguyên nhân là bởi các vấn đề về sự cố môi trường thường vượt qua các giới hạn hành chính, phạm vi lãnh thổ thông thường, đồng thời lại có liên quan đến nhiều thực thể chính trị - hành chính trong việc bảo vệ và quản lý (có thể là trong phạm vi mối quan hệ giữa các quốc gia hay phạm vi mối quan hệ giữa các địa phương trong cùng một quốc gia). - Các bên tham gia có sự giao thoa lẫn nhau: có nghĩa là khẳng định có sự can thiệp của nhà nước theo những yêu cầu cụ thể trong các lĩnh vực thuộc trách nhiệm của các ngành hành chính khác có khả năng tác động đến chất lượng môi trường. Vấn đề môi trường là một vấn đề có quy trình khép kín, thường “đóng gói” chính sách trong các cơ quan ngành chiếm ưu thế ngay cả trong cơ cấu hành chính của các nước tiên tiến.