Chương 1: Những vấn đề lý luận và pháp luật về thực hiện chính quyền điện tử trong giải quyết thủ tục hành chính Chương 2: Thực trạng thực hiện và giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện chính quyền điện tử trong giải quyết thủ tục hành chính tại quận Hồng Bàng, thành phố Hải Phòng Chương 3: Quan điểm và giải pháp bảo đảm thực hiện hiệu quả chính quyền điện tử trong giải quyết thủ tục hành chính tại quận Hồng Bàng, thành phố Hải Phòng 8 CHƢƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ THỰC HIỆN CHÍNH QUYỀN ĐIỆN TỬ TRONG GIẢI QUYẾT THỦ TỤC HÀNH CHÍNH 1. Khái niệm và đặc điểm của thực hiện chính quyền điện tử trong giải quyết thủ tục hành chính 1. Khái niệm thực hiện chính quyền điện tử trong giải quyết thủ tục hành chính 1. Khái niệm chính quyền điện tử Các quốc gia đều coi việc xây dựng và phát triển CQĐT như một giải pháp hữu hiệu để tăng hiệu quả làm việc của chính quyền địa phương.
Bởi một chính quyền ứng dụng CNTT trong quản lý nhà nước, giải quyết các TTHC sẽ góp phần tăng cường công khai, minh bạch thông tin, cung cấp DVC tốt hơn cho người dân và doanh nghiệp. Đặc biệt việc cung cấp DVC nhanh hơn, thuận tiện hơn khi các TTHC thực hiện qua DVC trực tuyến. Chính quyền điện tử (E-Government) là một khái niệm bao gồm việc sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông (ICT) để cải thiện các quy trình quản lý, dịch vụ công, và tăng cường sự tham gia của người dân vào các hoạt động của chính quyền. Chính quyền điện tử nhằm mục tiêu tạo ra một chính quyền hiệu quả hơn, minh bạch hơn, và phục vụ tốt hơn cho người dân và doanh nghiệp.
Tại mỗi địa phương khi thiết lập được CQĐT góp phần hình thành Chính phủ điện tử giúp các công việc được xử lý qua trực tuyến như giải quyết TTHC, tư vấn về chính sách, tổ chức cuộc họp… nhằm tạo ra sự tương tác và phản hồi trực tiếp từ phía công dân, tổ chức qua đó giúp các cơ quan nhà nước, Chính phủ cải thiện năng lực quản lý, tăng cường tính minh bạch và hiệu quả, tiết kiệm chi phí cung cấp DVC cho mọi tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp. Một CQĐT hay Chính phủ điện tử cần đảm bảo “bốn không” 9 là: họp không gặp mặt, xử lý văn bản không giấy, giải quyết thủ tục hành chính không tiếp xúc và thanh toán không dùng tiền mặt. Một Chính phủ điện tử là “Chính phủ sử dụng CNTT (mạng diện rộng WAN, Internet, máy tính và các thiết bị điện tử di dộng) nhằm thay đổi cách thức giao tiếp với công dân, doanh nghiệp và các cơ quan chính phủ khác. Các công nghệ này có thể phục vụ nhiều mục đích khác nhau; cung cấp các dịch vụ công của chính phủ cho người dân một cách tốt hơn, cải thiện tương tác với doanh nghiệp, trao quyền tiếp cận thông tin cho người dân hoặc tăng hiệu quả quản lý của chính phủ” [29].
Tuy nhiên, tại Việt Nam, chỉ đơn giản “Chính phủ điện tử là chính phủ ứng dụng CNTT – truyền thông nhằm tăng hiệu quả hoạt động của các cơ quan chính phủ, phục vụ người dân và doanh nghiệp tốt hơn” [1]. Từ cách hiểu về Chính phủ điện tử và cách tiếp cận CQĐT theo phạm vi rộng bao gồm cả Chính phủ điện tử và CQĐT các cấp ở cơ sở (cấp tỉnh, huyện, xã). Có thể hiểu CQĐT là việc ứng dụng CNTT, truyền thông (ICT) để các cơ quan chính quyền đổi mới cách làm việc, phương thức giao tiếp với người dân và tổ chức, nhằm nâng cao chất lượng phục vụ trong cung cấp các dịch vụ công; cải thiện mối quan hệ giữa các cơ quan hành chính nhà nước với người dân và doanh nhiệp, giúp các chủ thể chịu sự quản lý nhà nước được hưởng thụ các dịch vụ công một cách công bằng, minh bạch, hiệu quả và hiệu suất. Khi triển khai CQĐT tại các cấp sẽ giúp cho người dân và doanh nghiệp được sử dụng các DCV trực tuyến thay vì phải liên hệ trực tiếp và chi phí đi lại, chờ đợi để có kết quả giải quyết TTHC.
Thêm vào đó, CQĐT giúp cho các cán bộ, công chức mất ít thời gian để giải quyết công việc hàng ngày hơn với các mẫu văn bản được điền sẵn, độ chính xác cao thay vì thực hiện thủ công. 10 Thực hiện CQĐT gồm hai nhóm công việc chính là: (1) cung cấp các DVC trực tuyến qua các trang thông tin, cổng thông tin để tiếp nhận thông tin, giải đáp pháp luật và giải quyết các TTHC cho công dân, tổ chức mà không phải đến trực tiếp tại trụ sở các cơ quan nhà nước. Khái niệm thủ tục hành chính và giải quyết thủ thục hành chính Một trong những đặc điểm cơ bản của mỗi nhà nước là tổ chức và hoạt động theo trật tự pháp lý, cụ thể hơn là pháp luật quy định về cơ cấu tổ chức, thẩm quyền, trình tự thực hiện các hoạt động của cơ quan nhà nước nhằm giải quyết các công việc liên quan đến chức năng, nhiệm vụ quyền hạn của cơ quan đó. Với cách thức tiến hành công việc theo một trình tự, quy trình được luật định được khái quát thành khái niệm “thủ tục” hay “trình tự”.
Khi thủ tục này được thực hiện bởi các cơ quan nhà nước, tổ chức và cá nhân có thẩm quyền nhân danh Nhà nước tiến hành đã được khái quát thành cách hiểu về “thủ tục hành chính”. Các quy phạm pháp luật hành chính do cơ quan hành chính nhà nước ban hành trên cơ sở các văn bản quy phạm pháp luật của cơ quan quyền lực nhà nước, nhằm quy định cụ thể các TTHC, xác định thẩm quyền giải quyết các TTHC, quyền và nghĩa vụ các bên, thời gian, phạm vi và biện pháp cũng như các quy định chế tài khi vi phạm (cưỡng chế hành chính). Có nhiều cách hiểu khác nhau về TTHC, theo nghĩa chung nhất thì TTHC là phương thức, cách thức giải quyết công việc theo một trình tự, hình thức nhất định với các bước thực hiện liên quan chặt chẽ với nhau nhằm thực hiện một nhiệm vụ nhất định. Và TTHC này là quy trình và cách thức giải quyết công việc của cơ quan hành chính nhà nước.
Các TTHC này liên quan trực tiếp đến quyền và nghĩa vụ của cá nhân, tổ chức trong đời sống, xã hội. Thông qua việc giải quyết các TTHC để đảm bảo quyền lợi của các chủ thể trong xã hội, đồng thời các cơ quan hành chính nhà nước thực hiện chức năng quản lý nhà nước của mình. 11 Chính phủ xác định “Thủ tục hành chính là trình tự, cách thức thực hiện, hồ sơ và yêu cầu, điều kiện do cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền quy định để giải quyết một công việc cụ thể liên quan đến cá nhân, tổ chức. Cũng có cách hiểu cho rằng TTHC là” trình tự, cách thức giải quyết công việc của cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền trong mối quan hệ nội bộ hành chính và mối quan hệ giữa cơ quan hành chính nhà nước với tổ chức công dân” [15, tr.
Hay “thủ tục hành chính là trình tự, cách thức tổ chức thực hiện hoạt động quản lý hành chính nhà nước, theo đó cơ quan, cán bộ, công chức thực hiện nhiệm vụ, cá nhân, tổ chức thực hiện quyền, nghĩa vụ theo quy định của pháp luật trong quá trình giải quyết các công việc quản lý hành chính nhà nước” [16]. Như vậy, có thể hiểu thủ tục hành chính là trình tự, cách thức thực hiện thẩm quyền của cơ quan hành chính nhà nước do pháp luật quy định trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước mang tính nội bộ hành chính và trong mối quan hệ giữa cơ quan hành chính nhà nước với tổ chức, công dân. Từ cách hiểu này khi đề cập đến cụm từ “giải quyết TTHC” trong luận văn tiếp cận dưới góc độ là trình tự, cách thức các cơ quan hành chính nhà nước (chủ yếu là Chính phủ và Ủy ban nhân dân các cấp) thực hiện các yêu cầu, đề nghị chính đáng của cá nhân, tổ chức theo quy định của pháp luật hành chính. Vì vậy, giải quyết TTHC sẽ cần được đề cập đến các bước gồm: (1) Tiếp nhận hồ sơ qua việc cung cấp các DVC trực tuyến và qua việc người dân trực tiếp liên hệ; (2) Kiểm tra, xem xét hồ sơ: Xác minh tính chính xác, hợp lệ của các giấy tờ, thông tin trong hồ sơ thể hiện năng lực chuyên môn của đội ngũ cán bộ công chức của cơ quan hành chính nhà nước; (3) Xử lý hồ sơ: Thực hiện các bước, thủ tục cần thiết theo quy định của pháp luật để giải quyết yêu cầu của người nộp đơn; (4) Trả kết quả: Cung cấp kết quả xử lý hồ sơ cho người nộp 12 đơn, bao gồm các giấy tờ, quyết định, thông báo theo quy định; (5) Lưu trữ hồ sơ: Lưu giữ hồ sơ đã giải quyết để phục vụ cho việc tra cứu, kiểm tra sau này.
Tại Việt nam, nền hành chính nhà nước là hệ thống các cơ quan hành chính nhà nước từ trung ương đến địa phương, bao gồm Chính phủ và chính quyền địa phương (Ủy ban nhân dân các cấp). Hoạt động của nền hành chính nhà nước là quản lý, duy trì và thúc đẩy sự phát triển xã hội, bảo đảm cung cấp DVC cho xã hội theo quy định của pháp luật nhằm đạt những mục tiêu nhất định. Vì vậy, khi xây dựng hay thực hiện CQĐT bản chất là xây dựng cách thức, công cụ góp phần thực hiện quyền hành pháp hiệu quả, liêm chính, công bằng, minh bạch và tăng khả năng tiếp cận DVC cho người dân. Luận văn giới hạn phạm vi nghiên cứu việc thực hiện CQĐT trong giải quyết TTHC tại địa bàn cấp quận/huyện nên với những phân tích bên trên, có thể quan niệm thực hiện CQĐT trong giải quyết TTHC là việc chính quyền địa phương ứng dụng CNTT và truyền thông trong việc giải quyết các TTHC theo sự phân cấp trong quản lý hành chính nhà nước, được quy định trong pháp luật nhằm thực hiện các mục tiêu quản lý nhà nước và thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội.
Bản chất của việc thực hiện CQĐT trong giải quyết TTHC là việc cơ quan hành chính nhà nước ứng dụng CNTT để thực hiện các dịch vụ liên quan đến hoạt động thực thi pháp luật do cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp cho tổ chức, cá nhân dưới các hình thức các loại giấy tờ có giá trị pháp lý trên môi trường mạng, qua đó bảo vệ và bảo đảm quyền con người, quyền của tổ chức, cá nhân khi thực hiện các TTHC.