Đặt vấn đề Trong giai đoạn hiện nay, người ta quan tâm nhiều hơn tới vấn đề kinh tế, ít quan tâm tới các chức năng khác của rừng. Diện tích rừng được trồng hiện nay chủ yếu là rừng sản xuất với mục đích kinh tế, những cây trồng chính có thời gian sinh trưởng ngắn như: keo, mỡ, quế. Trong khi cấu trúc rừng chưa kịp ổn định, chưa phát huy được hết chức năng rừng.Những cây có thời gian sinh trưởng dài như: Đinh, Lim, Nghiến, Lát… chưa được chú trọng trong khi những loài cây này có khả năng phòng hộ cao, tạo cấu trúc rừng bền vững. Với những hậu quả xấu do suy giảm tài nguyên rừng gây ra và đáp ứng nhu cầu của con người chúng ta nên chú trọng trồng những cây lâm nghiệp có kích thước lớn, đời sống dài đảm bảo các chức năng của rừng tốt.
Lát hoa thuộc họXoan (Sầu đông) - Meliaceae, với tên khoa học là Chukrasia tabularis. Lát hoa là cây có khả năng thích nghi cao và sinh trưởng tốt với điều kiện khí hậu của nước ta, và có giá trị kinh tế khá cao. Lát hoa cho gỗ đẹp, từ màu sắc đến thớ và vân gỗ nên rất được ưa chuộng. Gỗ Lát hoa được dùng đóng đồ trang trí nội thất, đồ gia dụng và đồ mộc mĩ nghệ.
Nhựa cây màu vàng trong suốt có thể dùng pha trộn với nhiều loại cây khác để sử dụng. Hoa chứa chất nhuộm màu vàng và màu đỏ có thể nghiên cứu làm chất nhuộm màu thực phẩm. Lá non chứa khoảng 15-22% ta-nanh có thể tận dụng cho y học hoặc nhuộm sợi vải. Trong y học người ta dùng vỏ cây như một chất gây se mạnh và thường dùng để hạ sốt.
Lát hoa lớn nhanh, thân thẳng, gỗ tốt, tỷ trọng 0,6, thớ mịn màu hồng nhạt, vân mịn, ít bị nứt, cong vênh, mối mọt.Cây 7-8 tuổi có thể xẻ ván làm ván ghép thanh, bóc làm gỗ dán. Cây 15 tuổi có đường kính khoảng 70-80 cm, chiều dài hữu ích tới 11-12 m, cây gỗ lớn có thể dùng trong trang trí nội n 2 thất, làm đồ gia dụng cao cấp… Năng suất trung bình đạt 10-15 m3/ha/năm, thể tích hữu ích 1,8 -2,5 m3. Cây thích hợp với đất ẩm, thoát nước, tầng đất dày trên 50 cm, độ phì khá, từ ít chua đến trung tính hoặc hơi kiềm. Vấn đề phục vụ công tác trồng rừng hiệu quả ngoài những vấn đề thời gian, nhân lực, vật lực, vốn… công tác sản xuất giống cũng là một việc quan trọng.
Chất lượng cây giống có vai trò quyết định tới hiệu quả của công tác trồng rừng. Có nhiều phương pháp nhân tạo giống cung cấp cho rừng trồng, phương pháp nhân giống bằng hạt đã được áp dụng rộng rãi và lâu đời ở Việt Nam và có hiệu quả khá cao. Thái Nguyên là một tỉnh thuộc khu vực Đông bắc bộ với địa hình nhiều đồi núi khá thích hợp cho việc trồng cây Lát hoa. Xuất phát từ những vấn đề nói trên tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Thử nghiệm gieo ươm và đánh giá ảnh hưởng của thành phần ruột bầu đến sinh trưởng của cây Lát hoa (chukrasia tabularis A.Juss) giai đoạn vườn ươm”.
Mục đích nghiên cứu - Làm quen với công tác nghiên cứu khoa học. - Góp phần tạo giống cây Lát hoa đạt chất lượng phục vụ trồng rừng. Mục tiêu nghiên cứu - Thử nghiệm kĩ thuật sản xuất giống cây Lát hoa. - Củng cố kiến thức lý thuyết, nâng cao khả năng thực hành.
Ý nghĩa của đề tài + Ý nghĩa trong học tập, nghiên cứu khoa học - Củng cố lại kiến thức lý thuyết đã học. - Trong quá trình thực hiện đề tài, việc thu thập số liệu giúp tôi học hỏi thực tế và làm quen với thực tiễn sản xuất, thực hiện được kỹ thuật gieo ươm cây con từ hạt cho loài cây Lát hoa. n 3 - Việc tìm hiểu đề tài là cơ sở cho việc đề xuất phương pháp xử lý hạt, phương pháp tạo bầu, theo dõi tỉ lệ nảy mầm, phương pháp điều tra theo dõi tình hình sinh trưởng của cây và chăm sóc cây Lát hoa giai đoạn vườn ươm. + Ý nghĩa trong thực tiễn sản xuất - Đề tài thực hiện giúp chúng ta đi sâu vào tìm hiểu công tác sản xuất giống cây Lát hoa nhằm cung cấp giống cho việc trồng rừng hiện nay một cách nhanh và hiệu quả hơn.
Rút ngắn thời gian sản xuất và hạ giá thành. n 4 Phần 2 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở khoa học Thời gian trước chúng ta chưa đánh giá được tầm quan trọng và ảnh hưởng to lớn của công tác giống trong lâm nghiệp. Sự quan tâm lúc đó chủ yếu là về mặt số lượng sao cho đủ lượng cây giống để trồng rừng mà chưa quan tâm nhiều về mặt chất lượng của cây giống.
Tuy nhiên cũng đã có những hướng cơ bản trong sản xuất kinh doanh, sử dụng giống tốt. Cần nhấn mạnh rằng hạt giống tốt bao gồm cả sạch bệnh, khỏe mạnh, sức sống cao, có chất lượng di truyền. Chất lượng hạt giống bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như điều kiện thời tiết, khí hậu, loài cây, tuổi cây mẹ, phụ thuộc vào quy tình thu hái và bảo quản, xử lí hạt giống… Xứ lý hạt giống là một khâu quan trọng trong công tác gieo ươm, tùy thuộc cấu tạo vỏ hạt, đặc điểm sinh lý khác nhau của mỗi loài nên có những phương pháp xử lý hạt khác nhau. Quá trình xử lý hạt giống cần điều chỉnh nhiệt độ, độ ẩm, không khí…cho phù hợp và tác động một cách đồng loạt lên hạt giống nhằm kích thích hạt nảy mầm nhanh, đều.
Và cần kết hợp phòng trừ, tiêu diệt bệnh hại, nấm trong lô hạt, giảm thiệt hại trong quá trình gieo ươm về sau. Ngày nay có khá nhiều phương pháp xử lý hạt giống như xử lý bằng nhiệt độ, thuốc hóa học, tia phóng xạ, cơ giới… Hạt Lát hoa có cánh dài 1 - 1.5cm, rộng 5mm, xử lý bằng cách ngâm với nước ấm. Theo bộ Lâm nghiệp, (1994), cây con sản xuất trong vườn ươm phải đảm bảo phẩm chất tốt, phù hợp với điều kiện tự nhiên, khí hậu, đất đai để n 5 giảm bớt sự cạnh tranh của loài với cây khác. Việc chăm sóc cây con trong vườn ươm sẽ đảm bảo cho sự sinh trưởng và phát triển của cây sau khi trồng ngoài vườn.
Các loại phân hóa học được sử dụng trong thời gian ngắn, kết hợp với các biện pháp lâm sinh như nhổ cỏ, tưới nước, phá váng, phòng trừ sâu bệnh… Theo Nguyễn Văn Sở(2003)[4], thành phần hỗn hợp ruột bầu là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng rất lớn đến sinh trưởng của cây con giai đoạn đầu vườn ươm. Hỗn hợp ruột bầu tốt phải đảm bảo những điều kiện lý tính và hóa tính giúp cây sinh trưởng nhanh và khỏe mạnh. Một hỗn hợp ruột bầu nhẹ, thoáng khí, khả năng giữ nước cao nhưng nghèo chất khoáng cũng không giúp cây phát triển tốt. Ngược lại một hỗn hợp ruột bầu chứa nhiều chất khoáng nhưng cấu trúc đất nặng, khó thấm nước và thoát nước cũng làm ảnh hưởng tới cây con.
Thành phần hỗn hợp ruột bầu bao gồm đất, phân bón (hữu cơ và vô cơ) và chất phụ gia để đảm bảo điều kiện lý hóa tính của ruột bầu. Đất làm ruột bầu là loại đất tầng A, khả năng giữ ẩm và thoát nước tốt, thành phần cơ giới từ cát pha đến thịt nhẹ, pH trung tính, không mang mầm mống sâu bệnh hại. Theo Nguyễn Xuân Quát (1985)[3], để giúp cây con sinh trưởng phát triển tốt việc bổ sung chất khoáng bằng cách bón phân là rất cần thiết. Trong giai đoạn vườn ươm các yếu tố cần được quan tâm là đạm, lân, kali.
Đạm (N) mặc dù có hàm lượng không cao nhưng lại có vai trò quan trọng bậc nhất. Thiếu Nito cây không thể tồn tại. Nito là thành phần chính cấu tạo nên các axit amin từ đó tổng hợp nên các protein trong cơ thể thực vật. Vai trò của protein đối với sự sống của cơ thể thực vật là không thể thay thế được.
Nito thúc đẩy cây tăng trưởng chiều cao, đâm chồi nhiều, lá to và xanh, quang hợp mạnh. Nếu thiếu đạm cây sinh trưởng chậm, còi cọc, lá ít, vàng lá. n 6 Nhưng nếu bón quá nhiều đạm cũng sẽ gây hại, cây sinh trưởng quá mức, dễ đổ gãy, sâu bệnh nhiều. Lân (P) là yếu tố quan trọng trong quá trình trao đổi năng lượng.
Lân làm tăng khả năng chịu lạnh cho cây trồng, thúc đẩy hệ rễ phát triển. Lân cần thiết cho sự phân chia tế bào, mô phân sinh, kích thích sự ra rễ, ra hoa, sự phát triển của quả và hạt. Nếu thiếu Lân cây nhỏ, lá phồng cứng có màu xanh đậm sau chuyển dần sang thân cây mềm, thấp, năng suất chất khô giảm. Thiếu lân cũng hạn chế hiệu quả hấp thu đạm của cây.
Khi thừa lân thì tác hại cũng không nghiêm trọng như thừa đạm. Kali (K) có vai trò trong việc chuyển hóa năng lượng và quá trình đồng hóa của cây, điều khiển quá trình sử dụng nước, thúc đẩy quá trình sử dụng đạm ở dạng NH4+, giúp cây tăng khả năng chống đổ, chống sâu bệnh, chịu hạn và rét. Do vậy nếu thiếu kali cây có các biểu hiện về hình thái như lá hơi ngắn, phiến lá hẹp, màu lục tối sau chuyển sang màu vàng, xuất hiện những chấm đỏ, lá bị khô cháy rồi rủ xuống. Các chất phụ gia thường được sử dụng là tro trấu, tro rơm rạ… chúng có tác dụng làm cho đất tơi xốp, giữ ẩm và thoáng khí.
Những nghiên cứu trên Thế giới Theo Thomas (1985)[10], chất lượng cây con có mối quan hệ logic với tình trạng chất khoáng. Nito và Photpho cung cấp nguyên liệu cho sự sinh trưởng và phát triển của cây con. Phẩm chất của cây con biểu hiện rõ ràng qua hình thái lá, nên phân tích thành phần hóa học của mô là cách duy nhất đo lường mức độ thiếu hụt chất dinh dưỡng của cây con. Ekata khurana and J.Singh (2000) [11], phân tích proteomic của quá trình nảy mầm của hạt giống cây Arbidopsis bằng cách sử dụng ecotype Landberg erecta.
n 7 Nghiên cứu về số lượng và kích thước hạt cây gỗ Tếch nảy mầm (Tectona grandis L.) được tổ chức tại tỉnh Lampang và phòng thí nghiệm hạt giống, Cục lâm Nghiệp Hoàng Gia, Bangkok. Nghiên cứu về ảnh hưởng của presowing, phương pháp điều tra hạt giống nảy mầm của 10 loại cây lâm nghiệp, sau khi lưu trữ một năm, được thực hiện nhằm tăng tỉ lệ nảy mầm của những hạt giống bằng cách xem xét giá trị nảy mầm.