Luận Án Tiến Sĩ Về Thu Hút Vốn FDI Của Nhật Bản Nhằm Thúc Đẩy Tăng Trưởng Xanh Tại Tỉnh Quảng Ninh

Tăng trưởng xanh là một mô hình phát triển được nhiều quốc gia trên thế giới quan tâm, đặc biệt là ở khu vực… 195 trang · Học viện Khoa học Xã hội · 2023.

• Tác giả: Phạm Hồng Biên
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Bình Giang
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Kinh tế Quốc tế
• Đề tài: Thu Hút Vốn FDI Nhật Bản Để Thúc Đẩy Tăng Trưởng Xanh Tại Quảng Ninh
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ THU HÚT NGUỒN VỐN FDI CỦA NHẬT BẢN NHẰM THÚC ĐẨY TĂNG TRƯỞNG XANH TẠI QUẢNG NINH
• 1.1. Các nghiên cứu về thu hút vốn FDI của Nhật Bản
• 1.2. Các nghiên cứu về tăng trưởng xanh ở Việt Nam
• 1.3. Các nghiên cứu có liên quan tới nguồn vốn FDI nhằm thúc đẩy tăng trưởng xanh ở Việt Nam
• 1.4. Các nghiên cứu có liên quan tới phát triển kinh tế Quảng Ninh
• 1.5. Khoảng trống nghiên cứu
• 1.6. Khung phân tích của luận án
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM CỦA MỘT SỐ ĐỊA PHƯƠNG VỀ THU HÚT FDI NHẰM THỰC HIỆN TĂNG TRƯỞNG XANH
• 2.1. Nguồn vốn FDI
• 2.2. Tăng trưởng xanh
• 2.3. Vốn FDI với tăng trưởng xanh
• 2.4. Kinh nghiệm của một số địa phương về thu hút FDI nhằm thúc đẩy tăng trưởng xanh
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG THU HÚT NGUỒN VỐN FDI CỦA NHẬT BẢN NHẰM THÚC ĐẨY TĂNG TRƯỞNG XANH TẠI QUẢNG NINH
• 3.1. Khái quát một số nội dung về tăng trưởng xanh ở Việt Nam
• 3.2. Thực trạng nguồn vốn FDI Nhật Bản vào kinh tế xanh tại Quảng Ninh
• 3.3. Công tác thu hút nguồn vốn FDI Nhật Bản nhằm thúc đẩy tăng trưởng xanh của chính quyền tỉnh Quảng Ninh
• 4. CHƯƠNG 4: ĐỊNH HƯỚNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP THU HÚT NGUỒN VỐN FDI CỦA NHẬT BẢN NHẰM THÚC ĐẨY TĂNG TRƯỞNG XANH TẠI TỈNH QUẢNG NINH TỚI NĂM 2030, TẦM NHÌN TỚI NĂM 2035
• 4.1. Bối cảnh quốc tế và trong nước đối với vấn đề về môi trường
• 4.2. Quan điểm, mục tiêu và định hướng thu hút FDI nhằm thúc đẩy tăng trưởng xanh tại Quảng Ninh
• 4.3. Các giải pháp thu hút nguồn vốn FDI của Nhật Bản nhằm thúc đẩy tăng trưởng xanh tại Quảng Ninh
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC HỘP
• MỞ ĐẦU

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Thu Hút Vốn FDI Nhật Bản Tại Quảng Ninh

Tăng trưởng xanh là một mô hình phát triển được nhiều quốc gia trên thế giới quan tâm, đặc biệt là ở khu vực Châu Á - Thái Bình Dương. Việt Nam đã xác định tăng trưởng xanh là một nội dung quan trọng của phát triển bền vững, đảm bảo phát triển kinh tế nhanh, hiệu quả và bền vững. Quảng Ninh, một tỉnh công nghiệp với tiềm năng lớn, đang đối mặt với những thách thức về môi trường. Việc thu hút vốn FDI Nhật Bản đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng xanh tại tỉnh. Tuy nhiên, Quảng Ninh vẫn chưa thu hút hiệu quả nguồn vốn này, và cần có những giải pháp để cải thiện môi trường đầu tư. Theo Quyết định số 1658/QĐ-TTg, Việt Nam cam kết giảm phát thải khí nhà kính trên GDP ít nhất 15% so với năm 2014 vào năm 2030. Quảng Ninh cần tận dụng lợi thế so sánh, nâng cao hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế thông qua kinh tế xanh. Mối quan hệ giữa Quảng Ninh và Nhật Bản ngày càng phát triển, và FDI Nhật Bản đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế xã hội của địa phương.

1.1. Vai trò của FDI Nhật Bản trong tăng trưởng xanh

Vốn FDI Nhật Bản đóng vai trò quan trọng trong việc chuyển giao công nghệ, kinh nghiệm quản lý và nguồn lực tài chính cho các dự án xanh tại Quảng Ninh. Điều này giúp tỉnh nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững. Các dự án FDI từ Nhật Bản thường đi kèm với các tiêu chuẩn cao về môi trường và xã hội, góp phần thúc đẩy các doanh nghiệp địa phương áp dụng các phương pháp sản xuất sạch hơn và thân thiện với môi trường. Việc thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài từ Nhật Bản cũng tạo ra cơ hội việc làm mới và nâng cao trình độ tay nghề cho người lao động địa phương, đồng thời thúc đẩy sự phát triển của các ngành công nghiệp hỗ trợ.

1.2. Chiến lược tăng trưởng xanh của Quảng Ninh

Quảng Ninh đã xác định tăng trưởng xanh là một trong những ưu tiên hàng đầu trong chiến lược phát triển kinh tế xã hội của tỉnh. Tỉnh tập trung vào việc chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ dựa vào khai thác tài nguyên sang dựa vào công nghệ, đổi mới sáng tạo và phát triển các ngành công nghiệp xanh. Quảng Ninh cũng chú trọng đến việc bảo vệ môi trường, giảm thiểu ô nhiễm và ứng phó với biến đổi khí hậu. Để đạt được mục tiêu này, tỉnh đã ban hành nhiều chính sách ưu đãi và hỗ trợ cho các doanh nghiệp đầu tư vào các dự án xanh, đồng thời tăng cường hợp tác quốc tế để thu hút vốn FDI và chuyển giao công nghệ.

II. Thách Thức Thu Hút Vốn FDI Nhật Bản Cho Tăng Trưởng Xanh

Quảng Ninh đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc thu hút vốn FDI Nhật Bản cho tăng trưởng xanh. Thủ tục hành chính còn rườm rà, chính sách thuế phức tạp, hạ tầng cơ sở chưa hoàn thiện và thông tin đầu tư còn thiếu là những rào cản lớn. Bên cạnh đó, nhiều dự án FDI có tác động tiêu cực đến môi trường, gây ô nhiễm và suy thoái. Việc nhập khẩu công nghệ lạc hậu và thiếu giải pháp xử lý chất thải cũng là một vấn đề đáng lo ngại. Theo đánh giá của các doanh nghiệp nước ngoài, đặc biệt là các doanh nghiệp Nhật Bản, môi trường đầu tư của tỉnh Quảng Ninh cần được cải thiện để thu hút đầu tư bền vững. Cần có những giải pháp đồng bộ để tháo gỡ những "nút thắt" này và tạo môi trường đầu tư thông thoáng, hiệu quả.

2.1. Rào cản về thủ tục hành chính và chính sách

Thủ tục hành chính rườm rà và chính sách thuế phức tạp là những rào cản lớn đối với các nhà đầu tư nước ngoài, đặc biệt là các doanh nghiệp Nhật Bản. Việc thiếu minh bạch và nhất quán trong các quy định pháp luật cũng gây khó khăn cho các doanh nghiệp trong quá trình hoạt động. Để cải thiện tình hình này, Quảng Ninh cần đẩy mạnh cải cách hành chính, đơn giản hóa thủ tục và tạo ra một môi trường pháp lý ổn định và minh bạch. Tỉnh cũng cần tăng cường đối thoại với các doanh nghiệp để lắng nghe ý kiến và giải quyết kịp thời các khó khăn, vướng mắc.

2.2. Tác động tiêu cực đến môi trường từ dự án FDI

Một số dự án FDI tại Quảng Ninh có tác động tiêu cực đến môi trường, gây ô nhiễm và suy thoái. Điều này là do các doanh nghiệp chưa tuân thủ đầy đủ các quy định về bảo vệ môi trường, sử dụng công nghệ lạc hậu và thiếu giải pháp xử lý chất thải hiệu quả. Để giải quyết vấn đề này, Quảng Ninh cần tăng cường kiểm tra, giám sát các dự án FDI, xử lý nghiêm các vi phạm và khuyến khích các doanh nghiệp áp dụng các công nghệ sản xuất sạch hơn và thân thiện với môi trường. Tỉnh cũng cần xây dựng các tiêu chuẩn môi trường cao hơn và yêu cầu các dự án FDI phải đáp ứng các tiêu chuẩn này.

2.3. Hạ tầng cơ sở chưa đáp ứng yêu cầu tăng trưởng xanh

Hạ tầng cơ sở của Quảng Ninh chưa đáp ứng được yêu cầu của tăng trưởng xanh, đặc biệt là hạ tầng giao thông, năng lượng và xử lý chất thải. Điều này gây khó khăn cho các doanh nghiệp trong việc vận chuyển hàng hóa, tiếp cận nguồn năng lượng sạch và xử lý chất thải một cách hiệu quả. Để cải thiện tình hình này, Quảng Ninh cần đầu tư mạnh vào phát triển hạ tầng cơ sở, đặc biệt là hạ tầng xanh như hệ thống giao thông công cộng, năng lượng tái tạo và các khu xử lý chất thải hiện đại. Tỉnh cũng cần khuyến khích các doanh nghiệp tham gia vào việc xây dựng và vận hành các công trình hạ tầng này thông qua hình thức hợp tác công tư (PPP).

III. Giải Pháp Thu Hút Vốn FDI Nhật Bản Cho Tăng Trưởng Xanh

Để thu hút vốn FDI Nhật Bản hiệu quả cho tăng trưởng xanh, Quảng Ninh cần có những giải pháp đồng bộ và toàn diện. Cần cải thiện môi trường đầu tư, đơn giản hóa thủ tục hành chính, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và phát triển hạ tầng cơ sở. Đồng thời, cần có chính sách ưu đãi hấp dẫn cho các dự án xanh, khuyến khích chuyển giao công nghệ và tăng cường hợp tác quốc tế. Theo luận án, việc sử dụng mô hình Topsis để đánh giá tiềm năng của các địa điểm thu hút FDI là một giải pháp hiệu quả. Các kết quả nghiên cứu sẽ là căn cứ để đề xuất các giải pháp thu hút vốn FDI Nhật Bản nhằm thúc đẩy tăng trưởng xanh của tỉnh.

3.1. Cải thiện môi trường đầu tư và chính sách ưu đãi

Cải thiện môi trường đầu tư là yếu tố then chốt để thu hút vốn FDI Nhật Bản. Quảng Ninh cần đơn giản hóa thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ và tạo ra một môi trường pháp lý ổn định và minh bạch. Tỉnh cũng cần có chính sách ưu đãi hấp dẫn cho các dự án xanh, như giảm thuế, phí và tiền thuê đất. Ngoài ra, cần tăng cường đối thoại với các doanh nghiệp để lắng nghe ý kiến và giải quyết kịp thời các khó khăn, vướng mắc. Việc công khai minh bạch thông tin về quy hoạch, chính sách và thủ tục đầu tư cũng là rất quan trọng.

3.2. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực xanh

Nguồn nhân lực chất lượng cao là yếu tố quan trọng để thu hút vốn FDI vào các ngành công nghiệp xanh. Quảng Ninh cần đầu tư vào đào tạo và phát triển nguồn nhân lực, đặc biệt là các kỹ năng liên quan đến công nghệ xanh, quản lý môi trường và năng lượng tái tạo. Tỉnh cũng cần khuyến khích các doanh nghiệp tham gia vào quá trình đào tạo, tạo cơ hội thực tập và làm việc cho sinh viên và người lao động. Việc thu hút các chuyên gia và nhà khoa học giỏi từ Nhật Bản và các nước khác cũng là một giải pháp hiệu quả.

3.3. Phát triển hạ tầng cơ sở xanh đồng bộ

Phát triển hạ tầng cơ sở xanh là điều kiện cần thiết để thu hút vốn FDI vào các dự án xanh. Quảng Ninh cần đầu tư vào xây dựng các khu công nghiệp xanh, hệ thống giao thông công cộng, năng lượng tái tạo và các khu xử lý chất thải hiện đại. Tỉnh cũng cần khuyến khích các doanh nghiệp tham gia vào việc xây dựng và vận hành các công trình hạ tầng này thông qua hình thức hợp tác công tư (PPP). Việc sử dụng các vật liệu xây dựng thân thiện với môi trường và áp dụng các công nghệ tiết kiệm năng lượng cũng là rất quan trọng.

IV. Ứng Dụng Mô Hình Topsis Đánh Giá Tiềm Năng Thu Hút FDI

Luận án đề xuất sử dụng mô hình Topsis để đánh giá tiềm năng của các địa điểm thu hút FDI Nhật Bản vào Quảng Ninh theo hướng tăng trưởng xanh. Mô hình này sẽ giúp xác định các địa phương có điều kiện thuận lợi nhất để tiếp nhận vốn FDI và thúc đẩy phát triển kinh tế xanh. Các tiêu chí đánh giá bao gồm hạ tầng cơ sở, nguồn nhân lực, chính sách ưu đãi và môi trường đầu tư. Kết quả đánh giá sẽ là cơ sở để đề xuất các giải pháp thu hút vốn FDI phù hợp với từng địa phương.

4.1. Các tiêu chí đánh giá tiềm năng thu hút FDI

Các tiêu chí đánh giá tiềm năng thu hút FDI bao gồm hạ tầng cơ sở (giao thông, năng lượng, xử lý chất thải), nguồn nhân lực (trình độ, kỹ năng), chính sách ưu đãi (thuế, phí, tiền thuê đất) và môi trường đầu tư (thủ tục hành chính, minh bạch, ổn định). Các tiêu chí này được lựa chọn dựa trên kinh nghiệm quốc tế và đặc điểm của Quảng Ninh. Mỗi tiêu chí được gán một trọng số khác nhau, phản ánh mức độ quan trọng của nó đối với việc thu hút vốn FDI.

4.2. Kết quả đánh giá và lựa chọn địa điểm tiềm năng

Kết quả đánh giá cho thấy Thành phố Móng Cái là địa phương có tiềm năng thu hút FDI lớn nhất, nhờ vào vị trí địa lý thuận lợi, hạ tầng cơ sở phát triển và chính sách ưu đãi hấp dẫn. Các địa phương khác như Hạ Long, Đông Triều và Quảng Yên cũng có tiềm năng, nhưng cần cải thiện một số tiêu chí như nguồn nhân lực và môi trường đầu tư. Kết quả đánh giá này là cơ sở để đề xuất các giải pháp thu hút vốn FDI phù hợp với từng địa phương.

V. Kinh Nghiệm Quốc Tế Thu Hút FDI Cho Tăng Trưởng Xanh Tại QN

Nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế về thu hút FDI cho tăng trưởng xanh là rất quan trọng để Quảng Ninh có thể học hỏi và áp dụng các bài học thành công. Các quốc gia như Hàn Quốc, Singapore và Đức đã có nhiều kinh nghiệm trong việc thu hút vốn FDI vào các ngành công nghiệp xanh, phát triển năng lượng tái tạo và bảo vệ môi trường. Quảng Ninh có thể học hỏi kinh nghiệm của các quốc gia này về chính sách ưu đãi, đào tạo nguồn nhân lực và phát triển hạ tầng cơ sở.

5.1. Bài học từ Hàn Quốc về phát triển công nghiệp xanh

Hàn Quốc đã thành công trong việc chuyển đổi từ một nền kinh tế dựa vào công nghiệp nặng sang một nền kinh tế dựa vào công nghiệp xanh và công nghệ cao. Hàn Quốc đã đầu tư mạnh vào nghiên cứu và phát triển (R&D), khuyến khích các doanh nghiệp áp dụng các công nghệ sản xuất sạch hơn và thân thiện với môi trường. Hàn Quốc cũng đã xây dựng các khu công nghiệp xanh và áp dụng các tiêu chuẩn môi trường cao hơn. Quảng Ninh có thể học hỏi kinh nghiệm của Hàn Quốc về chính sách hỗ trợ R&D, khuyến khích chuyển giao công nghệ và xây dựng các khu công nghiệp xanh.

5.2. Kinh nghiệm của Singapore về thu hút đầu tư vào năng lượng tái tạo

Singapore đã thành công trong việc thu hút đầu tư vào các dự án năng lượng tái tạo, như điện mặt trời và điện gió. Singapore đã có chính sách ưu đãi hấp dẫn cho các nhà đầu tư, như giảm thuế, phí và tiền thuê đất. Singapore cũng đã xây dựng các cơ chế hỗ trợ giá điện và đảm bảo kết nối lưới điện cho các dự án năng lượng tái tạo. Quảng Ninh có thể học hỏi kinh nghiệm của Singapore về chính sách ưu đãi, cơ chế hỗ trợ giá điện và đảm bảo kết nối lưới điện cho các dự án năng lượng tái tạo.

VI. Định Hướng Và Giải Pháp Thu Hút Vốn FDI Nhật Bản Đến 2035

Đến năm 2030, tầm nhìn 2035, Quảng Ninh cần xác định rõ định hướng và giải pháp thu hút vốn FDI Nhật Bản nhằm thúc đẩy tăng trưởng xanh. Cần tập trung vào các ngành công nghiệp xanh, năng lượng tái tạo và dịch vụ môi trường. Đồng thời, cần có chính sách ưu đãi hấp dẫn, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và phát triển hạ tầng cơ sở. Theo luận án, việc áp dụng các giải pháp này sẽ giúp Quảng Ninh thu hút được nhiều vốn FDI hơn và đạt được mục tiêu tăng trưởng xanh bền vững.

6.1. Ưu tiên các ngành công nghiệp xanh và năng lượng tái tạo

Quảng Ninh cần ưu tiên thu hút vốn FDI vào các ngành công nghiệp xanh, như sản xuất thiết bị tiết kiệm năng lượng, sản xuất vật liệu xây dựng thân thiện với môi trường và sản xuất các sản phẩm tái chế. Tỉnh cũng cần khuyến khích đầu tư vào các dự án năng lượng tái tạo, như điện mặt trời, điện gió và điện sinh khối. Việc phát triển các ngành công nghiệp xanh và năng lượng tái tạo sẽ giúp Quảng Ninh giảm thiểu ô nhiễm, tiết kiệm năng lượng và tạo ra nhiều việc làm mới.

6.2. Tăng cường hợp tác Việt Nam Nhật Bản trong lĩnh vực xanh

Quảng Ninh cần tăng cường hợp tác với Nhật Bản trong lĩnh vực xanh, thông qua việc trao đổi kinh nghiệm, chuyển giao công nghệ và thu hút vốn FDI. Tỉnh có thể tổ chức các hội thảo, diễn đàn và triển lãm để giới thiệu tiềm năng và cơ hội đầu tư vào các dự án xanh. Quảng Ninh cũng có thể ký kết các thỏa thuận hợp tác với các tổ chức và doanh nghiệp Nhật Bản để thúc đẩy đầu tư và phát triển các dự án xanh.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế với đề tài "Thu hút nguồn vốn FDI của Nhật Bản nhằm thúc đẩy tăng trưởng xanh tại tỉnh Quảng Ninh" được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Phạm Hồng Biên tại Học viện Khoa học xã hội thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Nguyễn Bình Giang và TS. Võ Hải Thanh. Luận án thuộc chuyên ngành Kinh tế Quốc tế, mã số 9.06, hoàn thành và bảo vệ năm 2023.

Tăng trưởng xanh là mô hình phát triển được xác định là nội dung trọng tâm của phát triển bền vững tại Việt Nam, gắn liền với Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn 2050 theo Quyết định số 1658/QĐ-TTg ngày 01/10/2021 của Thủ tướng Chính phủ, hướng tới mục tiêu giảm cường độ phát thải khí nhà kính trên GDP ít nhất 15% vào năm 2030 và 30% vào năm 2050 so với năm 2014, cùng cam kết tại Hội nghị COP26 đạt mức phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Đối với tỉnh Quảng Ninh, việc chuyển đổi phương thức phát triển từ "nâu" sang "xanh" là yêu cầu cấp thiết do địa bàn này tập trung hoạt động khai thác khoáng sản than đá (chiếm khoảng 90% sản lượng cả nước), cùng sự hiện diện của nhiệt điện, công nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng, cơ khí đóng tàu và tốc độ đô thị hóa nhanh gây áp lực lớn lên môi trường sinh thái. Mặc dù vậy, hoạt động thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tại địa phương vẫn gặp nhiều hạn chế: 50% số doanh nghiệp nước ngoài (đặc biệt là doanh nghiệp Nhật Bản) đánh giá thủ tục hành chính còn rườm rà, chính sách thuế phức tạp, hạ tầng cơ sở chưa hoàn thiện và thông tin đầu tư chưa thường xuyên cập nhật. Đồng thời, một số dự án FDI trên địa bàn còn tiềm ẩn nguy cơ phát thải lớn, công nghệ lạc hậu, thiếu biện pháp xử lý triệt để nước thải, khí thải và chất thải rắn. Đến tháng 09/2022, dòng vốn FDI từ Nhật Bản vào Quảng Ninh mới chỉ dừng lại ở 6 dự án với tổng vốn đăng ký gần 45,4 triệu USD.

Mục tiêu chung của luận án là trên cơ sở hệ thống hóa lý luận và thực tiễn về thu hút FDI gắn với tăng trưởng xanh, phân tích đánh giá thực trạng thu hút FDI từ Nhật Bản vào tỉnh Quảng Ninh, ứng dụng mô hình định lượng để chỉ ra địa phương đủ điều kiện tiếp nhận hiệu quả dòng vốn này, từ đó đề xuất các nhóm giải pháp đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2035.

Luận án triển khai 4 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về thu hút nguồn vốn đầu tư nước ngoài FDI đối với việc thúc đẩy tăng trưởng xanh.
2. Phân tích, đánh giá thực trạng thu hút nguồn vốn đầu tư nước ngoài FDI từ Nhật Bản trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh.
3. Sử dụng phương pháp định lượng (TOPSIS) chỉ ra địa phương trong tỉnh Quảng Ninh đủ điều kiện tiếp nhận hiệu quả FDI thúc đẩy tăng trưởng xanh của Nhật Bản vào Quảng Ninh.
4. Đề xuất một số giải pháp nhằm tăng cường thu hút nguồn đầu tư nước ngoài FDI từ Nhật Bản để thúc đẩy tăng trưởng xanh Quảng Ninh.

Câu hỏi nghiên cứu trọng tâm được tác giả đặt ra là: "Thu hút nguồn vốn Nhật Bản như thế nào để phục vụ cho tăng trưởng xanh ở tỉnh Quảng Ninh?".

Đối tượng nghiên cứu là hoạt động thu hút nguồn vốn đầu tư FDI của Nhật Bản vào mục tiêu tăng trưởng xanh tại tỉnh Quảng Ninh.

Phạm vi nghiên cứu:

• Về nội dung: Tập trung vào thực trạng và các yếu tố ảnh hưởng đến thu hút vốn FDI của Nhật Bản nhằm thúc đẩy tăng trưởng xanh.
• Về không gian: Địa bàn tỉnh Quảng Ninh, bao gồm các huyện, thị xã, thành phố trong tỉnh.
• Về thời gian: Dữ liệu phân tích thực trạng giai đoạn 2015-2021 (số liệu các dự án cập nhật lũy kế đến ngày 26/09/2022); định hướng và giải pháp đề xuất cho giai đoạn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2035.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tổng quan tài liệu của luận án được cấu trúc theo 4 nhóm hướng nghiên cứu chính:

Nhóm 1: Các nghiên cứu về thu hút vốn FDI của Nhật Bản. Tác giả điểm lại các công trình của Nguyễn Thị Ngọc Yến (2021) phân tích vai trò và nhân tố ảnh hưởng tới FDI Nhật Bản vào Việt Nam từ sau khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008; Lê Hùng Sơn (2020) sử dụng mô hình EFA và PLS-SEM phân tích 6 nhóm nhân tố ảnh hưởng đến thu hút FDI vào Quảng Ninh giai đoạn 2010-2019; Nguyễn Huy Hoàng (2012) phân tích cơ hội và thách thức dòng vốn FDI Nhật Bản vào Việt Nam; Phạm Đăng Hưng (2009) nghiên cứu hoạt động của các công ty thương mại xuyên quốc gia Nhật Bản; Vũ Văn Hà (2013) làm rõ thực trạng đầu tư FDI Nhật Bản sau khủng hoảng tài chính và tổng kết 6 nguyên nhân khiến Việt Nam duy trì sức hút với giới doanh nhân Nhật Bản.

Nhóm 2: Các nghiên cứu về tăng trưởng xanh ở Việt Nam. Luận án phân tích quan điểm của Bùi Quang Tuấn (2021) về vai trò của công nghệ và nguồn nhân lực; Nguyễn Thu Hằng (2020) về tiêu chí FDI gắn với phát triển bền vững 3 trụ cột tại Thái Nguyên; Phạm Thị Hạnh (2019) về nhân lực công nghiệp phục vụ tăng trưởng xanh tại Đà Nẵng; Song và cộng sự (2019) về mối quan hệ chữ U âm phi tuyến giữa độ mở kinh tế và tăng trưởng xanh tại Trung Quốc; Nguyễn Thị Thu Trang (2019) về ứng dụng công nghệ thông tin trong tăng trưởng xanh; Lê Trường Giang (2018) về chính sách nhiên liệu sạch trong giao thông vận tải; Đỗ Phú Hải (2018) về công cụ chính sách xanh; Đinh Khánh Lê (2018) và Ngô Quang Trung (2018) về quản lý nhà nước đối với FDI theo hướng bền vững; Bùi Quang Tuấn và Hà Ngọc Huy (2017) về kế hoạch hành động tăng trưởng xanh cấp địa phương tại Quảng Ninh; Võ Thị Minh Lệ (2016) về kinh nghiệm Hàn Quốc, Trung Quốc, Thái Lan; Nguyễn Thị Thanh Mai (2016) sử dụng mô hình Harrod-Domar, hệ số ICOR và hàm Solow phân tích tác động của FDI tại đồng bằng sông Hồng; Trần Ngọc Ngoạn (2016), Nguyễn Huy Hoàng (2015), Kim và cộng sự (2014), Nguyễn Quang Thuấn và Nguyễn Xuân Trung (2012), cùng báo cáo của UNESCAP (2012).

Nhóm 3: Các nghiên cứu có liên quan tới nguồn vốn FDI nhằm thúc đẩy tăng trưởng xanh ở Việt Nam. Nhóm này gồm nghiên cứu của Phạm Thị Thùy Dương (2022) về rào cản tiêu chuẩn môi trường trong sàng lọc FDI; Nguyễn Mại (2019) về định hướng hạn chế các ngành tiêu hao nhiều năng lượng (xi măng, sắt thép, điện than, dệt nhuộm) và khuyến khích công nghệ sạch; Nguyễn Lê Đình Quý và Hồ Tuấn Vũ (2019) về vai trò của FDI trong nông nghiệp sạch và hàng hóa môi trường.

Nhóm 4: Các nghiên cứu liên quan tới phát triển kinh tế Quảng Ninh. Tác giả tổng thuật nghiên cứu của Phạm Thị Lệ Ngọc (2019) về quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường; Lê Hồng Giang (2019) sử dụng phân tích SWOT đánh giá các khu kinh tế; Nguyễn Trọng Tuấn (2019) nghiên cứu logistics gắn với kinh tế biển; Hà Tôn Vinh (2014) về các yếu tố nền tảng phát triển khu kinh tế; Takeshi Mukai (2014) về quy hoạch du lịch sinh thái từ góc độ phía cung.

Khoảng trống nghiên cứu được tác giả xác định:

• Các nghiên cứu trước đây chưa phân tích chuyên sâu và có hệ thống mối quan hệ hữu cơ giữa bảo vệ môi trường với phát triển kinh tế và phát triển xã hội trong thu hút FDI tại Quảng Ninh, mà thường tách rời từng khía cạnh riêng lẻ.
• Phần lớn công trình dừng lại ở thống kê mô tả, hoặc sử dụng mô hình hồi quy, mô hình cấu trúc tuyến tính PLS-SEM; hoàn toàn vắng bóng việc ứng dụng các mô hình hỗ trợ ra quyết định đa tiêu chí, cụ thể là mô hình TOPSIS, để đánh giá tiềm năng và lựa chọn địa điểm đầu tư tối ưu cho dòng vốn FDI gắn với tăng trưởng xanh.
• Thiếu vắng công trình nghiên cứu chuyên biệt phân tích thực trạng dòng vốn FDI của Nhật Bản kết nối trực tiếp với các tiêu chí tăng trưởng xanh trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh nhằm nhận diện thuận lợi, khó khăn thực tế và đề xuất giải pháp khả thi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Về cơ sở lý thuyết, luận án tổng hợp các định nghĩa học thuật về FDI từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF, 2003), Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD, 1996 với tiêu chí sở hữu từ 10% cổ phiếu thường hoặc quyền biểu quyết) và quy định tại Điều 3 Luật Đầu tư năm 2020 của Việt Nam. Luận án khái quát 5 đặc điểm cốt lõi của vốn FDI (chủ sở hữu trực tiếp quản lý, bao gồm cả vốn vay và lợi nhuận tái đầu tư, mang tính dài hạn gắn với tài sản cố định, không tạo nợ quốc gia, nhằm tìm kiếm lợi nhuận) và phân loại theo cách thức xâm nhập, định hướng thị trường, hình thức pháp lý. Về các nhân tố tác động đến thu hút FDI, tác giả điểm qua các nghiên cứu về thể chế kinh tế (Acemoglu và cộng sự, 2005; Adams, 2009; Easterly, 2005; Bengoa và Sanchez-Robles, 2005; Alfaro và cộng sự, 2004, 2009; Durham, 2004; Đặng Đức Anh, 2013); trình độ giáo dục và vốn con người (Borensztein và cộng sự, 1998; Blomstrom và cộng sự, 2001; Miao Wang, 2011); cơ sở hạ tầng (Li và Liu, 2004); mức độ đô thị hóa (Hoselitz, 1960); và sự ổn định kinh tế vĩ mô (Demekas và cộng sự, 2007; Prufer và Tondl, 2008).

Về lý thuyết tăng trưởng xanh, luận án trích dẫn khái niệm của UNEP (2011), OECD (2012), Ngân hàng Thế giới (WB, 2012) và văn bản chính sách Việt Nam (Quyết định số 1393/QĐ-TTg ngày 25/09/2012, Quyết định số 1658/QĐ-TTg ngày 01/10/2021). Luận án xác lập khung khái niệm của CIEM (2014) tích hợp 5 nhóm mục tiêu: tăng trưởng kinh tế, phát triển con người và xóa đói giảm nghèo, bảo tồn đa dạng sinh học, thích ứng biến đổi khí hậu và giảm phát thải các-bon thấp.

Khung phân tích của luận án kết nối hai nhánh lý luận và thực tiễn:

• Nhánh lý thuyết xác định 6 nhóm yếu tố tác động đến thu hút FDI Nhật Bản vào tăng trưởng xanh: Cơ sở hạ tầng xanh (C1); Vận tải phát thải các-bon thấp (C2); Quản lý nước bền vững (C3); Quản lý chất thải bền vững (C4); Công nghệ sản xuất thân thiện với môi trường (C5); Các yếu tố khác (C6).
• Nhánh thực tiễn xem xét dòng vốn FDI Nhật Bản vào các lĩnh vực kinh tế xanh tại Việt Nam (năng lượng, giao thông vận tải, công nghiệp, xây dựng, nông nghiệp, lâm nghiệp, y tế, du lịch) gắn với việc đáp ứng các điều kiện đặc thù của doanh nghiệp Nhật Bản (vị trí địa lý, khu công nghiệp chuyên biệt, sự hỗ trợ từ các cơ quan Nhật Bản và hướng dẫn đầu tư ngành lợi thế).

Phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa định tính và định lượng:

• Phương pháp tiếp cận: Tiếp cận lịch sử/logic, tiếp cận quản lý nhà nước, tiếp cận kinh tế học chuyên ngành và tiếp cận ý kiến chuyên gia.
• Dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ các văn bản pháp quy của Đảng và Chính phủ; số liệu từ Tổng cục Thống kê, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Quảng Ninh, VCCI và CIEM.
• Dữ liệu sơ cấp: Khảo sát thông qua bảng hỏi trực tiếp gửi đến 5 chuyên gia công tác tại Bộ Kế hoạch và Đầu tư và Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Quảng Ninh, kết hợp phỏng vấn sâu theo dàn bài soạn sẵn.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng thống kê mô tả để đánh giá quy mô, cơ cấu dự án; phân tích định tính làm rõ cơ chế quản lý; phương pháp định lượng đa tiêu chí TOPSIS (Technique for Order Preference by Similarity to Ideal Solution). Mô hình TOPSIS tính toán khoảng cách từ các phương án địa phương tới giải pháp lý tưởng tích cực (Positive Ideal Solution - PIS) và giải pháp lý tưởng tiêu cực (Negative Ideal Solution - NIS), dựa trên trọng số trung bình của 6 nhóm tiêu chí C1-C6 nhằm xếp hạng mức độ hấp dẫn của các đơn vị hành chính trong tỉnh.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu về thu hút nguồn vốn FDI của Nhật Bản nhằm thúc đẩy tăng trưởng xanh tại Quảng Ninh

Chương 1 hệ thống hóa các tài liệu nghiên cứu trong và ngoài nước chia theo bốn tuyến nội dung: các nghiên cứu về dòng vốn FDI của Nhật Bản; các công trình nghiên cứu về tăng trưởng xanh tại Việt Nam; mối liên hệ giữa dòng vốn FDI và tăng trưởng xanh; các nghiên cứu về phát triển kinh tế và khu kinh tế tại tỉnh Quảng Ninh.

Trên cơ sở tổng thuật, tác giả chỉ ra các hạn chế trong nghiên cứu trước đó: phần lớn chỉ tập trung vào phân tích định tính hoặc mô hình hồi quy kinh tế lượng cơ bản, thiếu ứng dụng công cụ hỗ trợ ra quyết định đa tiêu chí như TOPSIS trong việc lựa chọn địa điểm phân bổ dự án; các công trình thường đánh giá khía cạnh kinh tế đơn thuần mà chưa lồng ghép đồng bộ các tiêu chuẩn môi trường và xã hội. Từ khoảng trống này, Chương 1 xây dựng khung phân tích cho luận án (Hình 1.1), thiết lập mối liên kết giữa 6 nhóm tiêu chí tác động (từ C1 đến C6) với việc tiếp nhận vốn FDI Nhật Bản vào các phân ngành kinh tế xanh, làm tiền đề lý luận và phương pháp cho toàn bộ luận án.

Chương 2: Cơ sở lý luận và kinh nghiệm của một số địa phương về thu hút FDI nhằm thực hiện tăng trưởng xanh

Chương 2 tập trung làm rõ các khái niệm công cụ: bản chất và đặc trưng của nguồn vốn FDI; phân loại FDI theo hình thức gia nhập, định hướng thị trường và quy định pháp lý. Chương này đi sâu phân tích 5 nhóm nhân tố ảnh hưởng tới thu hút FDI: chất lượng thể chế kinh tế, trình độ nguồn nhân lực, chất lượng cơ sở hạ tầng, quá trình đô thị hóa và mức độ ổn định kinh tế vĩ mô.

Về nội dung tăng trưởng xanh, chương phân tích các quan điểm của UNEP, OECD, WB và Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh của Việt Nam, làm rõ tiêu chí xác định doanh nghiệp xanh (dựa trên sản phẩm dịch vụ xanh và quy trình sản xuất sạch). Mối quan hệ giữa FDI và tăng trưởng xanh được luận giải qua hai khía cạnh: tác động tích cực thông qua chuyển giao công nghệ sạch và gia tăng nguồn vốn đầu tư môi trường; tác động tiêu cực tiềm ẩn qua nguy cơ nhập khẩu công nghệ lạc hậu, tiêu hao tài nguyên và phát sinh chất thải.

Phần kinh nghiệm thực tiễn tổng kết bài học thu hút FDI hướng tới tăng trưởng xanh từ 4 địa phương: Đồng Nai, Bình Dương, Bắc Ninh và Thành phố Hồ Chí Minh. Các bài học rút ra cho Quảng Ninh gồm: sàng lọc dự án theo tiêu chí môi trường ngay từ khâu cấp phép; đầu tư đồng bộ hạ tầng xử lý nước thải tập trung trong khu công nghiệp; chuẩn bị sẵn mặt bằng sạch và quỹ đất công nghiệp chuyên biệt; nâng cao năng lực giám sát xả thải và đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật cao.

Chương 3: Thực trạng thu hút nguồn vốn FDI của Nhật Bản nhằm thúc đẩy tăng trưởng xanh tại Quảng Ninh

Chương 3 trình bày bức tranh toàn diện về dòng vốn FDI Nhật Bản tại tỉnh Quảng Ninh trên cơ sở số liệu thống kê và kết quả khảo sát chuyên gia. Về tổng quan, số lượng và quy mô vốn FDI của Nhật Bản vào tỉnh còn rất khiêm tốn so với tiềm năng.

Số liệu thống kê các dự án FDI Nhật Bản vào Quảng Ninh lũy kế đến ngày 26/09/2022 được tổng hợp theo các chiều phân loại:

Tiêu chí phân loại	Phân nhóm cụ thể	Số lượng dự án	Tổng vốn đầu tư đăng ký (triệu USD)	Tỷ trọng vốn (%)
Ngành kinh tế	Công nghiệp chế biến, chế tạo	4	N/A	Chiếm đa số
	Nông, lâm nghiệp và thủy sản	1	N/A	N/A
	Hoạt động chuyên môn, KH&CN (tư vấn)	1	N/A	N/A
Địa bàn hành chính	Thành phố Hạ Long	2	N/A	N/A
	Thị xã Đông Triều	1	N/A	N/A
	Thị xã Quảng Yên	1	N/A	N/A
	Huyện Hải Hà	1	N/A	N/A
	Huyện Vân Đồn	1	N/A	N/A
Hình thức phân bố	Trong các KCN, KKT	4	N/A	N/A
	Ngoài KCN, KKT	2	N/A	N/A
Tổng cộng toàn tỉnh		6	Gần 45,4	100

Nguồn: Tác giả luận án tổng hợp từ số liệu Sở KH&ĐT Quảng Ninh tính đến 26/09/2022 (Bảng 3.1 - 3.4)

Về công tác xúc tiến và môi trường thu hút đầu tư, kết quả thăm dò doanh nghiệp Nhật Bản ghi nhận 50% ý kiến phản ánh thủ tục hành chính phức tạp, chính sách thuế thiếu linh hoạt, kết cấu hạ tầng kỹ thuật chưa đồng bộ và kênh thông tin đầu tư chưa được cập nhật liên tục.

Về phân tích định lượng, luận án sử dụng mô hình TOPSIS dựa trên đánh giá của 5 chuyên gia thuộc Bộ Kế hoạch và Đầu tư và Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Quảng Ninh. Tác giả đánh giá thực trạng các địa phương trong tỉnh theo 6 nhóm tiêu chí: C1 (Cơ sở hạ tầng xanh), C2 (Vận tải phát thải các-bon thấp), C3 (Quản lý nước bền vững), C4 (Quản lý chất thải bền vững), C5 (Công nghệ sản xuất thân thiện với môi trường) và C6 (Các yếu tố khác). Thông qua việc xác định trọng số tiêu chí (Bảng 3.5, Bảng 3.6), tính toán giải pháp tối ưu mờ (Bảng 3.7), khoảng cách tới PIS, NIS và hệ số chặt chẽ (Bảng 3.8), kết quả mô hình chỉ ra Thành phố Móng Cái là địa bàn xếp hạng cao nhất, có tiềm năng và điều kiện tiếp nhận tối ưu nhất đối với các dự án FDI Nhật Bản hướng đến mục tiêu tăng trưởng xanh.

Chương 4: Định hướng và một số giải pháp thu hút nguồn vốn FDI của Nhật Bản nhằm thúc đẩy tăng trưởng xanh tại tỉnh Quảng Ninh tới năm 2030, tầm nhìn tới năm 2035

Chương 4 phân tích bối cảnh phát triển mới, các cam kết quốc tế về biến đổi khí hậu và mục tiêu của Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh đến năm 2030, tầm nhìn 2050. Luận án đề xuất hệ thống quan điểm chuyển dịch kinh tế từ mô hình thâm dụng tài nguyên sang kinh tế tuần hoàn, kinh tế xanh và ứng dụng công nghệ số.

Trên cơ sở đánh giá thực trạng và kết quả tính toán của mô hình TOPSIS, tác giả đề xuất 9 nhóm giải pháp cụ thể:

1. Giải pháp quy hoạch: Rà soát, đồng bộ hóa quy hoạch tỉnh, quy hoạch phân khu các khu kinh tế, khu công nghiệp theo hướng sinh thái, bố trí không gian hợp lý cho các dự án xanh.
2. Hoàn thiện cơ chế, chính sách: Xây dựng bộ tiêu chí địa phương để thẩm định, sàng lọc dự án FDI dựa trên cường độ phát thải và định mức tiêu hao năng lượng; ban hành cơ chế ưu đãi đầu tư đối với công nghệ sạch.
3. Cải thiện hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và hạ tầng KCN, KKT: Đầu tư hoàn thiện hệ thống xử lý nước thải, chất thải tập trung đạt chuẩn 100% tại các KCN; phát triển hạ tầng giao thông kết nối phát thải thấp.
4. Phát triển công nghiệp hỗ trợ: Xây dựng hệ sinh thái doanh nghiệp phụ trợ địa phương nhằm đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật của các nhà đầu tư Nhật Bản, gia tăng tỷ lệ nội địa hóa.
5. Phát triển khoa học công nghệ: Khuyến khích chuyển giao công nghệ hiện đại, thúc đẩy ứng dụng công nghệ xử lý chất thải tuần hoàn trong các doanh nghiệp sản xuất.
6. Quản lý đất đai và bảo vệ môi trường: Chuẩn bị quỹ đất sạch, quản lý nghiêm ngặt việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất; tăng cường thanh tra, giám sát môi trường định kỳ đối với các cơ sở công nghiệp.
7. Phát triển nguồn nhân lực: Đào tạo lực lượng lao động kỹ thuật cao, bổ sung kỹ năng vận hành công nghệ sạch và trình độ ngoại ngữ (tiếng Nhật).
8. Đổi mới công tác xúc tiến đầu tư: Tiếp cận trực tiếp các tập đoàn, doanh nghiệp vừa và nhỏ của Nhật Bản có thế mạnh về công nghệ môi trường; phối hợp chặt chẽ với các tổ chức xúc tiến của Nhật Bản (JETRO, JICA).
9. Cải cách hành chính: Đơn giản hóa quy trình thẩm định dự án, áp dụng dịch vụ công trực tuyến, công khai minh bạch thông tin chính sách và quy hoạch nhằm giảm chi phí tuân thủ cho nhà đầu tư.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận:

• Luận án hệ thống hóa cơ sở lý luận về thu hút FDI gắn với tăng trưởng xanh cấp địa phương, xây dựng khung phân tích kết nối 6 nhóm yếu tố tác động (hạ tầng xanh, giao thông phát thải thấp, quản lý nước, quản lý chất thải, công nghệ sạch và các yếu tố khác) với yêu cầu thu hút vốn FDI của Nhật Bản.
• Luận án là công trình tiên phong trong việc ứng dụng mô hình định lượng đa tiêu chí TOPSIS (kết hợp đo lường khoảng cách tới giải pháp tối ưu tích cực PIS và giải pháp tiêu cực NIS) để đánh giá tiềm năng tiếp nhận FDI xanh giữa các đơn vị hành chính trong phạm vi một tỉnh.

Đóng góp về mặt thực tiễn:

• Cung cấp bức tranh thực nghiệm chi tiết về dòng vốn FDI của Nhật Bản tại tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2015-2021 (lũy kế đến 26/09/2022 có 6 dự án với gần 45,4 triệu USD), xác định rõ cơ cấu ngành và địa bàn bố trí.
• Nhận diện các điểm nghẽn thực tế: 50% doanh nghiệp Nhật Bản gặp trở ngại về thủ tục hành chính, thuế, hạ tầng; nhiều dự án công nghiệp trên địa bàn còn gây áp lực xả thải lớn; nguy cơ du nhập công nghệ cũ thiếu kiểm soát.
• Kết quả từ mô hình TOPSIS xác định Thành phố Móng Cái là địa phương xếp hạng ưu tiên cao nhất, có điều kiện thuận lợi nhất để thu hút và tiếp nhận các dự án FDI Nhật Bản theo định hướng tăng trưởng xanh.
• Đề xuất hệ thống 9 nhóm giải pháp toàn diện, có tính ứng dụng cho chính quyền tỉnh Quảng Ninh trong việc hoạch định chính sách thu hút FDI xanh giai đoạn đến năm 2030 và tầm nhìn 2035.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của luận án:

• Cỡ mẫu khảo sát sơ cấp phục vụ mô hình TOPSIS còn hẹp, dừng lại ở 5 chuyên gia công tác tại Bộ Kế hoạch và Đầu tư và Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Quảng Ninh do tính đặc thù của việc tiếp cận nguồn nhân lực chuyên sâu về FDI xanh.
• Số lượng dự án FDI Nhật Bản trên địa bàn tỉnh tại thời điểm nghiên cứu còn ít (6 dự án), dữ liệu thực trạng dừng ở mốc thời gian 2015-2021 và cập nhật danh mục đến tháng 09/2022, chưa bao quát được các biến động đầu tư quốc tế ở giai đoạn sau đó.

Hướng nghiên cứu tiếp:

• Mở rộng quy mô điều tra khảo sát với số lượng chuyên gia lớn hơn, bổ sung đối tượng là các hiệp hội doanh nghiệp, nhà đầu tư Nhật Bản đang hoạt động tại các địa phương lân cận.
• Mở rộng phạm vi nghiên cứu so sánh đối chiếu giữa tỉnh Quảng Ninh với các tỉnh, thành phố khác trong vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ về mức độ hiệu quả trong việc tiếp nhận FDI xanh từ các quốc gia phát triển.

Giá trị tham khảo

Luận án mang lại giá trị tham khảo cụ thể cho các nhóm đối tượng:

• Cơ quan quản lý nhà nước tại địa phương: UBND tỉnh Quảng Ninh, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh Quảng Ninh có thể tham khảo quy trình đánh giá địa bàn tiếp nhận dự án (thông qua mô hình TOPSIS) và hệ thống 9 nhóm giải pháp để xây dựng danh mục dự án xúc tiến đầu tư xanh phù hợp quy hoạch.
• Nhà đầu tư và tổ chức xúc tiến: Các doanh nghiệp FDI, đặc biệt là doanh nghiệp Nhật Bản và các tổ chức như JETRO, JICA, có thêm kênh thông tin thực chứng về môi trường đầu tư, thứ hạng tiềm năng của từng địa bàn (tiêu biểu như TP. Móng Cái) và các rào cản hành chính đang được địa phương nhận diện tháo gỡ.
• Nhà nghiên cứu và cơ sở đào tạo: Nghiên cứu sinh, giảng viên chuyên ngành Kinh tế quốc tế, Quản lý kinh tế có thể khai thác phương pháp ứng dụng mô hình TOPSIS trong đánh giá đa tiêu chí kinh tế môi trường, cũng như tham khảo hệ thống tổng quan tài liệu về tăng trưởng xanh và FDI.

Câu hỏi thường gặp

1. Quy mô và cơ cấu dòng vốn FDI của Nhật Bản vào tỉnh Quảng Ninh tính đến tháng 09/2022 đạt mức độ nào? Tính đến ngày 26/09/2022, toàn tỉnh Quảng Ninh có 6 dự án FDI của Nhật Bản với tổng vốn đầu tư đăng ký đạt gần 45,4 triệu USD. Về cơ cấu ngành, có 4 dự án thuộc lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo; 1 dự án thuộc lĩnh vực nông, lâm nghiệp và thủy sản; 1 dự án thuộc hoạt động chuyên môn, khoa học công nghệ (tư vấn). Về địa bàn, các dự án phân bổ tại Hạ Long (2 dự án), Đông Triều (1 dự án), Quảng Yên (1 dự án), Hải Hà (1 dự án) và Vân Đồn (1 dự án). Có 4 dự án thực hiện trong KCN, KKT và 2 dự án thực hiện ngoài KCN, KKT.

2. Khảo sát thực tế trong luận án ghi nhận khó khăn lớn nhất của các doanh nghiệp Nhật Bản khi đầu tư vào Quảng Ninh là gì? Kết quả thăm dò ý kiến ghi nhận 50% số doanh nghiệp cho rằng thủ tục hành chính còn rườm rà, chính sách thuế còn phức tạp, kết cấu hạ tầng cơ sở chưa hoàn thiện và việc cập nhật thông tin đầu tư chưa thường xuyên, thiếu tính kịp thời.

3. Phương pháp định lượng TOPSIS được luận án ứng dụng như thế nào và cho kết quả ra sao? Luận án sử dụng mô hình TOPSIS để đánh giá tiềm năng tiếp nhận FDI tăng trưởng xanh tại các địa phương trong tỉnh dựa trên ý kiến đánh giá của 5 chuyên gia đối với 6 nhóm tiêu chí (từ C1 đến C6). Mô hình đo lường đồng thời khoảng cách hình học tới giải pháp tối ưu tích cực (PIS) và giải pháp tối ưu tiêu cực (NIS). Kết quả tính toán chỉ ra Thành phố Móng Cái là địa phương đạt thứ hạng cao nhất, có điều kiện tiếp nhận dòng vốn FDI Nhật Bản theo định hướng tăng trưởng xanh tốt nhất trong tỉnh.

4. Luận án đã tham khảo bài học thực tiễn thu hút FDI gắn với tăng trưởng xanh từ những tỉnh, thành nào ở Việt Nam? Luận án khảo cứu kinh nghiệm thực tế từ 4 địa phương: Đồng Nai, Bình Dương, Bắc Ninh và Thành phố Hồ Chí Minh; từ đó rút ra các bài học về thẩm định tiêu chuẩn môi trường, đầu tư hạ tầng kỹ thuật xử lý chất thải và chính sách tạo mặt bằng sạch đón đầu dòng vốn.

5. Các nhóm tiêu chí đánh giá địa bàn tiếp nhận FDI xanh (từ C1 đến C6) trong luận án bao gồm những nội dung gì? Sáu nhóm tiêu chí gồm: C1 - Cơ sở hạ tầng xanh; C2 - Vận tải phát thải các-bon thấp; C3 - Quản lý nước bền vững; C4 - Quản lý chất thải bền vững; C5 - Công nghệ sản xuất thân thiện với môi trường; C6 - Các yếu tố khác (vị trí địa lý, thể chế, lao động).

Kết luận

Luận án của tác giả Phạm Hồng Biên là công trình nghiên cứu chuyên khảo về việc kết hợp dòng vốn FDI từ đối tác Nhật Bản với mục tiêu tăng trưởng xanh tại một địa bàn công nghiệp khai khoáng đặc thù như tỉnh Quảng Ninh. Thông qua việc kết hợp phân tích thực trạng với mô hình hỗ trợ ra quyết định đa tiêu chí TOPSIS, luận án đã định vị được tiềm năng tiếp nhận dự án của các địa phương trong tỉnh, trong đó xác định Thành phố Móng Cái giữ vị trí tối ưu. Các kết quả nghiên cứu và hệ thống 9 nhóm giải pháp cung cấp luận cứ khoa học hữu ích cho chính quyền tỉnh Quảng Ninh trong quá trình chuyển đổi mô hình kinh tế từ "nâu" sang "xanh" giai đoạn đến năm 2030 và tầm nhìn 2035.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ THU HÚT NGUỒN VỐN FDI CỦA NHẬT BẢN NHẰM THÚC ĐẨY TĂNG TRƯỞNG XANH TẠI QUẢNG NINH 1. Các nghiên cứu về thu hút vốn FDI của Nhật Bản Nguyễn Thị Ngọc Yến (2021) trên cơ sở phân tích lý luận và thực tiễn đã khẳng định thu hút FDI có vai trò quan trọng nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội ở các quốc gia, trong đó có Việt Nam. Luận án phân tích thực trạng thu hút FDI Nhật Bản vào Việt Nam từ sau khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 đến nay và phân tích những nhân tố ảnh hưởng tới dòng vốn FDI Nhật Bản vào Việt Nam; Từ đó đánh giá tác động của FDI Nhật Bản đến nền kinh tế Việt Nam từ sau khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 đến nay. Trên cơ sở đó đề xuất giải pháp nhằm tăng cường thu hút hiệu quả FDI Nhật Bản vào Việt Nam trong thời gian tới (2022 – 2030).

Lê Hùng Sơn, 2020, đã phân tích thực trạng thu hút vốn FDI vào tỉnh Quảng Ninh; đánh giá những kết quả thu hút vốn FDI vào tỉnh Quảng Ninh trong giai đoạn 2010-2019. Luận án sử dụng mô hình phân tích nhân tố khám phá EFA, mô hình cấu trúc tuyến tính dựa trên bình phương tối thiểu từng phần (PLS-SEM) để phân tích các nhân tố ảnh hưởng tới thu hút vốn FDI vào tỉnh Quảng Ninh thông qua mô hình cấu trúc tuyến tính với “Ý định đầu tư” là biến phụ thuộc và 6 biến độc lập là 6 nhóm nhân tố hội tụ từ rất nhiều quan sát gồm: “cơ sở hạ tầng”, “chính sách thu hút”, “nguồn nhân lực”, “lợi thế vị trí”, “môi trường sống” và “chất lượng dịch vụ công”. Và rút ra được kết luận về sự ảnh hưởng và mức độ ảnh hưởng của các nhóm nhân tố cũng như của ảnh hưởng của các biến quan sát. Nghiên cứu cũng làm rõ quan điểm, mục tiêu, định hướng thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào tỉnh Quảng Ninh và đề xuất các 11 nhóm giải pháp nhằm tăng cường thu hút vốn FDI vào tỉnh Quảng Ninh trong bối cảnh mới.

Nguyễn Huy Hoàng (2012) nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn về thu hút FDI của Nhật Bản vào Việt Nam dựa trên các số liệu thứ cấp. Nghiên cứu đã phân tích cơ hội, thách thức đối với việc thu hút FDI của Nhật Bản vào Việt Nam, trên cơ sở đó đánh giá những ưu nhược điểm, tìm ra nguyên nhân các tồn tại và đề xuất một số giải pháp tăng cường thu hút vốn FDI Nhật Bản vào Việt Nam. Phạm Đăng Hưng (2009) đã khai thác khía cạnh các công ty xuyên quốc gia của Nhật Bản và các hoạt động đầu tư của các công ty Nhật Bản ở Việt Nam. Các công ty trong nghiên cứu chỉ ra đều là các công ty thương mại.

Tuy nhiên nghiên cứu cũng chưa chỉ ra được những điểm khác biệt, cũng như vai trò của dòng vốn FDI Nhật Bản so với các dòng vốn khác. Vũ Văn Hà (2013) đã nghiên cứu thực trạng đầu tư trực tiếp của Nhật Bản vào Việt Nam sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu. Nghiên cứu chỉ ra rằng, sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu nhiều dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), dự án liên doanh, liên kết tại Việt Nam bị rút vốn hoặc chậm tiến độ đầu tư, nhưng những dự án đầu tư của Nhật Bản vào Việt Nam sau nhịp sụt giảm năm 2009, thì từ năm 2010 đến nay tiếp tục gia tăng, mở ra nhiều hy vọng mới trong thu hút đầu tư tại Việt Nam.