THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG BÀI TẬP PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC KHOA HỌC TỰ NHIÊN THEO TIẾP CẬN PISA TRONG DẠY ...

• Tác giả: Võ Thị Thu Hằng
• Người hướng dẫn: Ths. Bùi Ngọc Phương Châu
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng
• Chuyên ngành: Sư phạm Hóa học
• Đề tài: Thiết Kế Và Sử Dụng Bài Tập Phát Triển Năng Lực Khoa Học Tự Nhiên Theo Tiếp Cận Pisa Trong Dạy Học Chủ Đề “Hydrocarbon” Và “Nguồn Nhiên Liệu Thông Dụng” Trong Dạy Học Môn Hóa Học Lớp 9 Và Môn Khoa Học Tự Nhiên
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, BẢNG
• MỞ ĐẦU
• 1. Lý do chọn đề tài
• 2. Mục đích nghiên cứu
• 3. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 4. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
• 4.1. Khách thể nghiên cứu
• 4.2. Đối tượng nghiên cứu
• 5. Phạm vi nghiên cứu
• 6. Phương pháp nghiên cứu
• 6.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lí thuyết
• 6.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
• 6.2.1. Điều tra thực trạng
• 6.2.2. Khảo nghiệm sư phạm
• 6.2.3. Phương pháp chuyên gia
• 6.2.4. Phương pháp xử lí thông tin
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG BÀI TẬP THEO TIẾP CẬN PISA TRONG DẠY HỌC MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN
• 1.1. Tổng quan về PISA
• 1.1.1. Tìm hiểu chung về chương trình đánh giá học sinh quốc tế PISA
• 1.1.2. PISA là gì?
• 1.1.3. Đặc điểm của PISA
• 1.1.4. Mục tiêu của PISA
• 1.1.5. Cấu trúc bài tập trong đề thi của PISA
• 1.1.6. Ưu điểm của bài tập PISA trong việc đánh giá năng lực học sinh
• 1.2. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu
• 1.2.1. Tình hình nghiên cứu về bài tập PISA trên thế giới
• 1.3. Định hướng đổi mới phương pháp giáo dục phổ thông
• 1.3.1. Đổi mới chương trình giáo dục trung học cơ sở
• 1.3.2. Định hướng về đổi mới mục tiêu, nội dung giáo dục
• 1.3.2.1. Đổi mới mục tiêu giáo dục
• 1.3.2.2. Đổi mới nội dung giáo dục
• 1.3.3. Định hướng đổi mới phương pháp giáo dục nhằm hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực cho học sinh trung học cơ sở
• 1.3.4. Định hướng đổi mới phương pháp kiểm tra, đánh giá hoạt động học tập của học sinh trung học cơ sở
• 1.4. Một số vấn đề về năng lực, năng lực khoa học PISA
• 1.4.1. Khái niệm năng lực
• 1.4.2. Cấu trúc của năng lực
• 1.4.3. Năng lực của học sinh
• 1.4.4. Năng lực khoa học PISA
• 1.4.5. Năng lực khoa học tự nhiên
• 1.5. Cơ sở lý luận của việc xây dựng và sử dụng bài tập phát triển năng lực khoa học tự nhiên theo tiếp cận Pisa trong dạy học môn Khoa học tự nhiên
• 1.5.1. Ý nghĩa của bài tập khoa học tự nhiên
• 1.5.2. Một số định hướng trong việc xây dựng bài tập
• 1.6. Thực trạng của việc sử dụng hệ thống bài tập tiếp cận PISA phát triển năng lực khoa học tự nhiên của học sinh ở trường trung học cơ sở hiện nay
• 1.6.1. Mục đích khảo sát
• 1.6.2. Nội dung khảo sát
• 1.6.3. Đối tượng khảo sát
• 1.6.4. Phương pháp khảo sát
• 1.6.5. Địa bàn khảo sát
• 1.6.6. Phân tích và đánh giá kết quả khảo sát
• 1.7. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG BÀI TẬP THEO TIẾP CẬN PISA TRONG DẠY HỌC MÔN HÓA HỌC LỚP 9 VÀ KHOA HỌC TỰ NHIÊN
• 2.1. Phân tích chương trình hóa học lớp 9
• 2.2. Nguyên tắc thiết kế hệ thống bài tập theo hướng tiếp cận PISA
• 2.3. Thiết kế bài tập theo hướng tiếp cận PISA cho học sinh THCS
• 2.3.1. Cơ sở để xây dựng bài tập
• 2.3.2. Thiết kế bài tập phát triển năng lực theo tiếp cận PISA chủ đề “ Hydrocarbon” và “Nguồn nhiên liệu thông dụng”
• 2.4. Sử dụng hệ thống bài tập phát triển năng lực khoa học tự nhiên theo tiếp cận PISA cho học sinh trung học cơ sở
• 2.4.1. Sử dụng bài tập phát triển năng lực khoa học tự nhiên theo tiếp cận PISA trong các khâu của tiền trình dạy học
• 2.4.1.1. Sử dụng khi dạy bài mới
• 2.4.1.2. Sử dụng trong hoạt động luyện tập, vận dụng và củng cố
• 2.4.1.3. Sử dụng trong kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh
• 2.4.1.4. Sử dụng khi tự học ở nhà
• 2.5. Giáo án minh họa sử dụng bài tập tiếp cận PISA trong dạy học
• 2.5.1. Tiến trình lên lớp
• 2.6. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: KHẢO NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích, nhiệm vụ khảo nghiệm sư phạm
• 3.1.1. Mục đích khảo nghiệm sư phạm
• 3.1.2. Nhiệm vụ khảo nghiệm sư phạm
• 3.2. Thời gian, đối tượng, cơ sở khảo nghiệm
• 3.3. Quá trình tiến hành khảo nghiệm
• 3.3.1. Lựa chọn đối tượng khảo nghiệm
• 3.3.2. Kiểm tra mẫu trước khi khảo nghiệm
• 3.3.3. Lựa chọn giáo viên dạy khảo nghiệm
• 3.3.4. Thiết kế chương trình khảo nghiệm
• 3.3.5. Tiến hành khảo nghiệm
• 3.3.6. Thực hiện chương trình khảo nghiệm
• 3.4. Kết quả khảo nghiệm và xử lý kết quả khảo nghiệm
• 3.4.1. Kết quả kiểm tra trước khảo nghiệm
• 3.4.2. Kết quả kiểm tra sau khảo nghiệm
• 3.5. Đánh giá kết quả khảo nghiệm sư phạm và hệ thống bài tập
• 3.5.1. Phân tích kết quả KNSP qua phiếu điều tra ý kiến của GV và HS
• 3.5.2. Phân tích kết quả KNSP theo các bảng và hình phân tích số liệu
• 3.6. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 1. Nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài
• 2. Xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập theo hướng tiếp cận PISA trong dạy học khoa học tự nhiên
• 3. Tiến hành khảo nghiệm sư phạm để kiểm chứng tính hiệu quả và tính khả thi của đề tài
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHIẾU KHẢO SÁT VỀ THỰC TRẠNG THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG BÀI TẬP TIẾP CẬN PISA TRONG DẠY HỌC MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN Ở TRƯỜNG THCS
• PHIẾU THAM KHẢO Ý KIẾN GIÁO VIÊN
• PHIẾU ĐÁNH GIÁ TỪ HỌC SINH

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Thiết Kế Bài Tập PISA Hóa 9 Lợi Ích

Việc thiết kế và sử dụng bài tập PISA trong dạy học Hóa học lớp 9 đang trở thành xu hướng tất yếu. Lí do chính là sự chuyển dịch từ chương trình tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực. Thay vì chỉ tập trung vào việc học sinh học được những gì, giáo viên quan tâm hơn đến việc học sinh có thể vận dụng kiến thức vào thực tế ra sao. Việt Nam đã tham gia PISA từ năm 2012 và đạt được những thành tích đáng khích lệ, cho thấy tiềm năng của học sinh Việt Nam khi được tiếp cận với phương pháp đánh giá năng lực tiên tiến này. Tuy nhiên, cần thừa nhận rằng số lượng nghiên cứu về thiết kế và sử dụng bài tập theo hướng tiếp cận PISA vẫn còn hạn chế, đặc biệt là cho môn Hóa học lớp 9.

1.1. Chương Trình PISA Đánh Giá Năng Lực Học Sinh Quốc Tế

PISA (Programme for International Student Assessment) là chương trình đánh giá học sinh quốc tế do OECD khởi xướng. Chương trình này được thực hiện 3 năm một lần, bắt đầu từ năm 2000. Mục tiêu của PISA là cung cấp dữ liệu so sánh quốc tế, giúp các quốc gia cải thiện chính sách và kết quả giáo dục. PISA tập trung đo lường hiểu biết và khả năng giải quyết vấn đề của học sinh trong cuộc sống hàng ngày. Năm 2015, có 72 quốc gia tham gia, với khoảng 540.000 học sinh. PISA đánh giá kết quả học tập và khảo sát mối liên hệ giữa việc học và các yếu tố khác để hiểu rõ sự khác biệt giữa các quốc gia và trong từng quốc gia.

1.2. Ưu Điểm Của Bài Tập PISA Trong Đánh Giá Học Sinh

Bài tập PISA có nhiều ưu điểm so với các kỳ thi truyền thống. Thay vì tập trung vào kiến thức sách vở, PISA đánh giá khả năng vận dụng kiến thức và kỹ năng vào thực tế. Học sinh được đánh giá qua các tình huống thực tế mà họ có thể gặp phải trong cuộc sống, qua đó thể hiện khả năng phân tích, giải thích và truyền đạt thông tin hiệu quả. PISA còn đánh giá năng lực học tập suốt đời của học sinh, bao gồm khả năng tự học, tự nghiên cứu, ý thức học tập và phương pháp học tập hiệu quả. Theo tài liệu gốc, PISA chú trọng đánh giá năng lực học tập suốt đời của học sinh. Khả năng tự học, tự nghiên cứu, ý thức học tập và phương pháp học tập hiệu quả là những yếu tố then chốt để các tôi thành công trong tương lai.

II. Thách Thức Phát Triển Năng Lực KHTN Hóa Học 9 Với PISA

Mặc dù PISA mang lại nhiều lợi ích, việc áp dụng nó vào chương trình Hóa học lớp 9 cũng đặt ra không ít thách thức. Giáo viên cần thay đổi tư duy từ việc truyền đạt kiến thức sang việc tạo điều kiện cho học sinh phát triển năng lực. Thiết kế bài tập PISA đòi hỏi sự sáng tạo và hiểu biết sâu sắc về cả nội dung môn học lẫn cấu trúc và yêu cầu của PISA. Thêm vào đó, việc đánh giá năng lực KHTN đòi hỏi những công cụ và phương pháp khác biệt so với đánh giá kiến thức thông thường. Theo nhận định của nhiều chuyên gia, PISA được đánh giá là cuộc khảo sát tin cậy về năng lực của học sinh. Do đó, cần có sự đầu tư và hỗ trợ để giáo viên có thể vượt qua những thách thức này.

2.1. Đổi Mới Phương Pháp Giáo Dục Hóa Học 9 Hiện Nay

Giáo dục phổ thông đang thực hiện chuyển đổi từ chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực. Thay vì quan tâm HS học được gì, giáo viên quan tâm HS vận dụng được gì qua việc học. Giáo dục Việt Nam đã tham gia PISA 2012, 2015 và 2018, đạt thứ hạng cao. PISA đánh giá khả năng vận dụng kiến thức và kỹ năng vào thực tế của học sinh, giúp phát triển khả năng sáng tạo, tự học, khuyến khích học tập suốt đời. Vì vậy, việc sử dụng hệ thống bài tập PISA trong dạy học môn Hóa học ở trường THCS là rất quan trọng.

2.2. Thực Trạng Sử Dụng Bài Tập Tiếp Cận PISA Hiện Nay

Số lượng đề tài nghiên cứu về thiết kế và sử dụng bài tập tiếp cận PISA để phát triển năng lực cho học sinh còn hạn chế. Đặc biệt, chưa có đề tài nào nghiên cứu về thiết kế và sử dụng hệ thống bài tập lớp 9 THCS nhằm phát triển năng lực cho học sinh theo hướng tiếp cận PISA. Điều này cho thấy cần có thêm nhiều nghiên cứu và ứng dụng thực tế để phát huy tối đa hiệu quả của phương pháp này trong dạy học Hóa học lớp 9.

III. Phương Pháp Thiết Kế Bài Tập PISA Hóa Học 9 Hiệu Quả

Để thiết kế bài tập PISA hiệu quả cho môn Hóa học lớp 9, cần tuân thủ một số nguyên tắc cơ bản. Bài tập phải gắn liền với các tình huống thực tế, gần gũi với cuộc sống của học sinh. Câu hỏi phải kích thích tư duy phản biện, khả năng giải quyết vấn đề và vận dụng kiến thức. Thiết kế bài tập cần chú trọng đến việc phát triển các năng lực KHTN như giải thích các hiện tượng khoa học, đánh giá và thiết kế nghiên cứu khoa học, và diễn giải dữ liệu và bằng chứng khoa học. Quan trọng nhất, giáo viên cần tạo ra môi trường học tập tích cực, khuyến khích học sinh tham gia thảo luận và chia sẻ ý kiến.

3.1. Nguyên Tắc Thiết Kế Bài Tập Theo Hướng Tiếp Cận PISA

Thiết kế bài tập theo hướng tiếp cận PISA cần đảm bảo các nguyên tắc sau: Gắn liền với tình huống thực tế, gần gũi với cuộc sống của học sinh; Kích thích tư duy phản biện, khả năng giải quyết vấn đề và vận dụng kiến thức; Chú trọng phát triển các năng lực KHTN như giải thích các hiện tượng khoa học, đánh giá và thiết kế nghiên cứu khoa học, và diễn giải dữ liệu và bằng chứng khoa học; Tạo ra môi trường học tập tích cực, khuyến khích học sinh tham gia thảo luận và chia sẻ ý kiến. Giáo viên cần am hiểu về cấu trúc bài tập PISA.

3.2. Cơ Sở Để Xây Dựng Bài Tập PISA Hóa Học 9

Cơ sở để xây dựng bài tập PISA cho Hóa học lớp 9 dựa trên chương trình Hóa học lớp 9, các năng lực KHTN theo PISA và các tình huống thực tế liên quan đến môn học. Cần phân tích chương trình Hóa học lớp 9 để xác định các kiến thức, kỹ năng cần thiết. Sau đó, lựa chọn các tình huống thực tế phù hợp để xây dựng bài tập. Bài tập cần đánh giá các năng lực KHTN của học sinh, như khả năng giải thích các hiện tượng hóa học, đánh giá các thí nghiệm và diễn giải dữ liệu hóa học.

IV. Sử Dụng Bài Tập PISA Phát Triển Năng Lực KHTN Trong Hóa 9

Việc sử dụng bài tập PISA không chỉ giới hạn trong các bài kiểm tra. Giáo viên có thể tích hợp chúng vào các hoạt động dạy học hàng ngày, từ khởi động bài học, luyện tập, vận dụng đến củng cố kiến thức. Trong quá trình dạy bài mới, bài tập PISA có thể giúp học sinh khám phá vấn đề, xây dựng kiến thức mới. Trong hoạt động luyện tập, vận dụng và củng cố, bài tập giúp học sinh rèn luyện kỹ năng giải quyết vấn đề và vận dụng kiến thức vào thực tế. Cuối cùng, bài tập PISA là công cụ hữu hiệu để kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh một cách toàn diện.

4.1. Sử Dụng Bài Tập PISA Khi Dạy Bài Mới Hiệu Quả

Khi dạy bài mới, bài tập PISA có thể được sử dụng để khởi động bài học, tạo hứng thú cho học sinh và giúp họ khám phá vấn đề. Giáo viên có thể sử dụng một tình huống thực tế liên quan đến bài học để đặt câu hỏi, yêu cầu học sinh dự đoán hoặc giải thích. Hoạt động này giúp học sinh kết nối kiến thức đã có với kiến thức mới và phát triển tư duy phản biện.

4.2. Ứng Dụng Trong Luyện Tập Vận Dụng Và Củng Cố

Trong hoạt động luyện tập, vận dụng và củng cố, bài tập PISA giúp học sinh rèn luyện kỹ năng giải quyết vấn đề và vận dụng kiến thức vào thực tế. Giáo viên có thể sử dụng bài tập để học sinh thực hành các kỹ năng đã học, như phân tích dữ liệu, thiết kế thí nghiệm hoặc giải thích các hiện tượng khoa học. Hoạt động này giúp học sinh củng cố kiến thức và phát triển năng lực KHTN.

4.3. Kiểm Tra Đánh Giá Kết Quả Học Tập Của Học Sinh

Bài tập PISA là công cụ hữu hiệu để kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh một cách toàn diện. Bài tập có thể đánh giá không chỉ kiến thức mà còn khả năng vận dụng kiến thức, giải quyết vấn đề và tư duy phản biện của học sinh. Kết quả đánh giá giúp giáo viên điều chỉnh phương pháp dạy học và hỗ trợ học sinh phát triển toàn diện.

V. Khảo Nghiệm Đánh Giá Hiệu Quả Bài Tập PISA Hóa 9

Khảo nghiệm sư phạm đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá tính khả thi và hiệu quả của việc thiết kế và sử dụng bài tập PISA trong dạy học Hóa học lớp 9. Mục đích chính là kiểm nghiệm xem hệ thống bài tập có thực sự giúp học sinh phát triển năng lực KHTN hay không. Quá trình khảo nghiệm bao gồm việc lựa chọn đối tượng học sinh, giáo viên, thiết kế chương trình khảo nghiệm, tiến hành khảo nghiệm và phân tích kết quả. Kết quả khảo nghiệm sẽ cung cấp những thông tin quan trọng để điều chỉnh và hoàn thiện hệ thống bài tập.

5.1. Mục Đích Nhiệm Vụ Của Khảo Nghiệm Sư Phạm

Mục đích của khảo nghiệm sư phạm là đánh giá tính khả thi và hiệu quả của việc sử dụng hệ thống bài tập PISA trong dạy học Hóa học lớp 9. Nhiệm vụ bao gồm lựa chọn đối tượng khảo nghiệm (học sinh, giáo viên), thiết kế chương trình khảo nghiệm, tiến hành khảo nghiệm và phân tích kết quả. Kết quả khảo nghiệm sẽ cung cấp những thông tin quan trọng để điều chỉnh và hoàn thiện hệ thống bài tập.

5.2. Quy Trình Tiến Hành Khảo Nghiệm Cụ Thể

Quy trình tiến hành khảo nghiệm bao gồm các bước: Lựa chọn đối tượng khảo nghiệm (học sinh, giáo viên); Thiết kế chương trình khảo nghiệm (bài kiểm tra, phiếu khảo sát); Tiến hành khảo nghiệm (dạy học theo hệ thống bài tập PISA, kiểm tra, khảo sát); Thu thập và xử lý dữ liệu; Phân tích kết quả và đưa ra kết luận. Quá trình này cần được thực hiện một cách khoa học và khách quan để đảm bảo tính tin cậy của kết quả.

VI. Kết Luận Bài Tập PISA Hóa 9 Hướng Đi Tương Lai

Việc thiết kế và sử dụng bài tập PISA trong dạy học Hóa học lớp 9 là một hướng đi đầy triển vọng. Nó không chỉ giúp học sinh phát triển năng lực KHTN mà còn giúp giáo viên đổi mới phương pháp dạy học, tạo ra môi trường học tập tích cực và hiệu quả hơn. Tuy nhiên, để áp dụng thành công phương pháp này, cần có sự đầu tư về thời gian, công sức và nguồn lực từ cả giáo viên, nhà trường và các cơ quan quản lý giáo dục. Với sự nỗ lực của tất cả các bên, bài tập PISA có thể trở thành một công cụ đắc lực để nâng cao chất lượng giáo dục Hóa học ở Việt Nam.

6.1. Tóm Tắt Kết Quả Nghiên Cứu Về Bài Tập PISA

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc thiết kế và sử dụng bài tập PISA trong dạy học Hóa học lớp 9 có thể giúp học sinh phát triển năng lực KHTN, đặc biệt là khả năng giải quyết vấn đề và vận dụng kiến thức vào thực tế. Giáo viên cũng nhận thấy rằng bài tập PISA giúp họ đổi mới phương pháp dạy học và tạo ra môi trường học tập tích cực hơn. Tuy nhiên, cần có thêm nhiều nghiên cứu để đánh giá đầy đủ hiệu quả của phương pháp này.

6.2. Đề Xuất Các Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo

Các hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc thiết kế bài tập PISA cho các chủ đề khác trong chương trình Hóa học lớp 9, đánh giá tác động của phương pháp này đối với các đối tượng học sinh khác nhau (ví dụ: học sinh có học lực khác nhau, học sinh ở các vùng miền khác nhau), và phát triển các công cụ hỗ trợ giáo viên trong việc thiết kế và sử dụng bài tập PISA.