Bé C«ng th−¬ng Tæng C«ng ty M¸y ®éng lùc vµ m¸y n«ng nghiÖp ViÖn C«ng nghÖ B¸o c¸o tæng kÕt ®Ò tµi KH-CN M∙ sè: 239.08RD/H§-KHCN Tªn ®Ò tµi: Nghiªn cøu thiÕt kÕ chÕ t¹o m¸y hµnInverter mét chiÒu ®iÒu khiÓn Kü thuËt sè, ®¹t dßng hµn 160 A C¬ quan chñ qu¶n: Bé C«ng th−¬ng C¬ quan chñ tr×: ViÖn C«ng nghÖ Chñ nhiÖm ®Ò tµi: KS. NguyÔn v¨n thèng 7100 16/2/2009 Hµ Néi, 2 – 2009 Bé C«ng th−¬ng Tæng C«ng ty M¸y ®éng lùc vµ m¸y n«ng nghiÖp ViÖn C«ng nghÖ B¸o c¸o tæng kÕt ®Ò tµi KH-CN M∙ sè: 239.rd/H§-KHCN Tªn ®Ò tµi: nghiªn cøu thiÕt kÕ chÕ t¹o m¸y hµn Inverter mét chiÒu ®iÒu khiÓn kü thuËt sè, ®¹t dßng hµn 160 A C¬ quan chñ tr× ViÖn C«ng nghÖ Hµ Néi, 2 – 2009 1 Nh÷ng ng−êi thùc hiÖn 1. ViÖn C«ng nghÖ 2. TrÇn Thanh TuyÒn ViÖn C«ng nghÖ 3.
Lª Sü Lan ViÖn C«ng nghÖ 4. NguyÔn ViÖt Hµ ViÖn C«ng NghÖ 5. Tr−¬ng V¨n Thoa ViÖn C«ng NghÖ 2 Môc lôc Lêi më ®Çu. Kh¸i qu¸t vÒ m¸y hµn Inverter mét chiÒu ®iÒu khiÓn kÜ thuËt sè.
øng dông kÜ thuËt sè vµo ®iÒu khiÓn m¸y hµn. Sù ph¸t triÓn cña m¸y hµn Inverter. ThiÕt kÕ m¸y hµn Inverter mét chiÒu ®iÒu khiÓn kÜ thuËt sè ®¹t dßng hµn 160 A. S¬ ®å m¹ch ®iÖn chung - s¬ ®å khèi.
Bé n¾n dßng vµ bé läc ®Çu vµo. Bé c«ng suÊt cao tÇn. BiÕn ¸p fe-rit c«ng suÊt. Bé n¾n cao tÇn vµ bé läc ®Çu ra.
§iÒu khiÓn kü thuËt sè. Mµn h×nh hiÓn thÞ. PhÇn giao tiÕp m¸y tÝnh. PhÇn vá m¸y vµ khung g¸ linh kiÖn.
M¸y hµn Inverter ®−îc thiÕt kÕ, chÕ t¹o. H−íng dÉn sö dông m¸y hµn Inverter mét chiÒu ®iÒu khiÓn kÜ thuËt sè, ®¹t dßng hµn 160 A. C¸c th«ng sè c¬ b¶n cña m¸y hµn. ¶nh m¸y hµn vµ bè trÝ bªn trong m¸y hµn.
C¸c b¶n vÏ chÝnh. Biªn b¶n nghiÖm thu s¶n phÈm ®Ò tµi. 48 Tµi liÖu tham kh¶o. 49 1 Lêi më ®Çu M¸y hµn ®−îc s¶n xuÊt theo c«ng nghÖ truyÒn thèng th−êng cã träng l−îng lín, cã thÓ ®Õn vµi tr¨m c©n.
PhÇn nÆng nhÊt trong c¸c m¸y hµn lo¹i nµy lµ biÕn ¸p hµn, nã chiÕm kho¶ng 2/ 3 träng l−îng m¸y. M¸y hµn to nÆng võa g©y tèn kÐm vËt liÖu khi chÕ t¹o võa g©y khã kh¨n cho viÖc vËn chuyÓn, di chuyÓn trong l−u th«ng ph©n phèi vµ trong trong s¶n xuÊt. Trong rÊt nhiÒu tr−êng hîp c«ng viÖc hµn ph¶i di chuyÓn tõ n¬i nµy sang n¬i kh¸c th−êng xuyªn, hay ph¶i ®−a lªn c¸c tÇng cao, v× vËy cã ®−îc thiÕt bÞ hµn m¹nh mµ l¹i gän, nhÑ lµ −íc muèn cña nhiÒu nhµ s¶n xuÊt m¸y hµn vµ thî hµn. Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, trªn thÕ giíi xuÊt hiÖn lo¹i m¸y hµn míi ®−îc gäi lµ m¸y hµn Inverter.
Cïng cho mét c−êng ®é dßng ®iÖn hµn nh− m¸y hµn th«ng th−êng th× träng l−îng cña m¸y Inverter cã thÓ nhÑ h¬n ®Õn c¶ chôc lÇn. M¸y hµn Inverter lµ s¶n phÈm cña c«ng nghÖ cao. C¸c bé phËn cña m¸y Inverter tõ biÕn ¸p hµn ®Õn nhiÒu linh kiÖn ®iÖn tö, m¹ch ®iÖn ®Òu lµ s¶n phÈm cña c«ng nghÖ cao. C«ng nghÖ Inverter trong chÕ t¹o m¸y hµn ho¹t ®éng trªn nguyªn lÝ n©ng tÇn sè cña dßng ®iÖn b×nh th−êng ( 50 hoÆc 60 Hz ) lªn tÇn sè hµng ngh×n, thËm chÝ hµng chôc ngh×n Hz.
Dßng ®iÖn tÇn sè cao nµy ®−îc ®−a ®Õn ®Çu vµo cña biÕn ¸p hµn. Nhê lµm viÖc víi tÇn sè cao nªn biÕn ¸p nµy cã kÝch th−íc vµ träng l−îng nhá, cã thÓ nhá h¬n biÕn ¸p th«ng th−êng ®Õn vµi chôc lÇn. ViÖc thiÕt kÕ m¹ch ®iÖn tÇn sè cao nµy ®ßi hái nhµ thiÕt kÕ ph¶i cã kinh nghiÖm, tÝnh to¸n chÝnh x¸c vµ ph¶i qua nhiÒu b−íc thö nghiÖm ®Ó cho ra ®êi mét m¹ch ®iÖn lµm viÖc æn ®Þnh. Sù øng dông c«ng nghÖ sè vµo c¸c thiÕt bÞ c«ng nghiÖp gióp cho c¸c thiÕt bÞ nµy lµm viÖc chÝnh x¸c h¬n, hiÖu qu¶ cao h¬n, dÔ ®iÒu khiÓn h¬n.
Theo xu thÕ chung cña thêi ®¹i nhiÒu m¸y hµn Inverter còng ®· ®−îc sè ho¸. M¸y hµn Inverter cña nhiÒu n−íc ®−îc nhËp vµo n−íc ta, ®−îc sö dông réng r·i vµ ®−îc −a chuéng. Mét sè c«ng ty cña n−íc ta còng c«ng bè ®· s¶n xuÊt ®−îc m¸y hµn Inverter, nh−ng thùc tÕ ch−a thÊy b¸n trªn thÞ tr−êng. Nhãm thùc hiÖn ®Ò tµi mong muèn qua ®Ò tµi: “ nghiªn cøu, thiÕt kÕ, chÕ t¹o m¸y hµn Inverter mét chiÒu ®iÒu khiÓn kü thuËt sè, ®¹t dßng hµn 160 A “ ®ãng gãp ®−îc mét sè kinh nghiÖm vÒ viÖc chÕ t¹o lo¹i m¸y hµn míi nµy.
Kh¸i qu¸t vÒ m¸y hµn Inverter mét chiÒu ®iÒu khiÓn kÜ thuËt sè. M¸y hµn ®−îc chÕ t¹o theo ph−¬ng ph¸p th«ng th−êng nãi chung cã träng l−îng lín. PhÇn nÆng nhÊt cña m¸y hµn lµ biÕn ¸p hµn, biÕn ¸p hµn chiÕm kho¶ng 2/ 3 träng l−îng m¸y. §Ó hµn ®−îc dßng ®iÖn cµng lín víi chu kú t¶i cao ( 100 % ) th× biÕn ¸p cµng ph¶i lín.
BiÕn ¸p cµng lín th× cµng nÆng, biÕn ¸p lín vµ nÆng lµm cho c¸c bé phËn liªn quan nh− ®å g¸, vá, th©n m¸y còng ph¶i to h¬n dµy h¬n nªn lµm cho m¸y hµn nÆng thªm. ViÖc chÕ t¹o m¸y hµn to, nÆng tiªu tèn nhiÒu vËt t− nh−: s¾t thÐp ®Ó lµm vá vµ ®å g¸, t«n silic ®Ó lµm lâi biÕn ¸p, ®©y ®ång ®Ó quÊn biÕn ¸p, mµ c¸c vËt t− nµy cã gi¸ ngµy cµng t¨ng. Do m¸y hµn cång kÒnh vµ nÆng nªn viÖc chuyªn chë chóng trong l−u th«ng ph©n phèi còng tèn kÐm v× mçi lÇn chØ vËn chuyÓn ®−îc sè l−îng Ýt mµ gi¸ x¨ng dÇu ngµy cµng t¨ng. Trong s¶n xuÊt, c«ng viÖc hµn nhiÒu khi ph¶i di chuyÓn tõ n¬i nµy sang n¬i kh¸c hoÆc chuyÓn tõ tÇng cao nµy sang tÇng cao kh¸c, lóc nµy m¸y hµn nÆng lµm cho ng−êi thî rÊt vÊt v¶.
Trong m¸y hµn bé phËn chuyÓn ®æi n¨ng l−îng tõ ®iÖn l−íi thµnh dßng ®iÖn phï hîp cho c«ng viÖc hµn lµ biÕn ¸p. C«ng thøc chung ®−îc dïng trong thiÕt kÕ biÕn ¸p lµ: Pth = W.Bmax [ 10 ] Trong ®ã: - Pth lµ n¨ng l−îng mµ biÕn ¸p cã thÓ chuyÓn t¶i. - W lµ th«ng sè vßng d©y quÊn. - A lµ th«ng sè lâi biÕn ¸p.
- F lµ tÇn sè lµm viÖc. - Bmax lµ mËt ®é tõ th«ng b·o hoµ cña lâi. Qua c«ng thøc trªn ta nhËn thÊy r»ng: n¨ng l−îng ®−îc chuyÓn t¶i qua biÕn ¸p tØ lÖ thuËn víi tÇn sè lµm viÖc, mËt ®é tõ th«ng b·o hoµ vµ th«ng sè kÝch th−íc lâi, d©y quÊn.Bmax ®−îc coi lµ hÖ sè hiÖu suÊt cña biÕn ¸p; khi t¨ng tÇn sè lµm viÖc ( F ) hoÆc t¨ng mËt ®é tõ th«ng b·o hoµ ( Bmax ), hoÆc c¶ hai th× kh¶ n¨ng chuyÓn t¶i cña biÕn ¸p t¨ng lªn. Cßn nÕu nh− ta gi÷ nguyªn kh¶ n¨ng chuyÓn t¶i cña biÕn ¸p th× lóc nµy ta cã thÓ gi¶m th«ng sè vßng d©y quÊn ( W ) vµ th«ng sè lâi biÕn ¸p ( A ), cã nghÜa lµ gi¶m bít vßng d©y quÊn vµ thu nhá lâi biÕn ¸p, còng cã nghÜa lµ kÝch th−íc cña biÕn ¸p ®−îc thu l¹i nhá h¬n.
Tuy nhiªn ®Çu vµo cña biÕn ¸p th«ng th−êng lµ ®iÖn l−íi cã tÇn sè 50 Hz, nªn biÕn ¸p còng ho¹t ®éng víi tÇn sè 50 Hz. Lâi biÕn ¸p th−êng ®−îc lµm b»ng t«n si- lic nªn mËt ®é tõ th«ng b·o hoµ cña nã bÞ h¹n chÕ ë giíi h¹n nhÊt ®Þnh Ýt ®−îc c¶i thiÖn. V× vËy biÕn ¸p ®−îc chÕ t¹o theo ph−¬ng ph¸p truyÒn thèng tõ l©u ®· kh«ng thÓ thu nhá kÝch th−íc h¬n ®−îc n÷a. 3 Nh− vËy ®Ó cã ®−îc lo¹i biÕn ¸p míi cã kÝch th−íc nhá ta ph¶i n©ng ®−îc tÇn sè dßng ®iÖn ®Çu vµo cña biÕn ¸p lªn, ®ång thêi t×m ra lo¹i vËt liÖu míi cã thÓ lµm ra lâi biÕn ¸p cã ®−îc mËt ®é tõ th«ng b·o hoµ cao.
C«ng nghÖ Inverter ¸p dông vµo viÖc chÕ t¹o m¸y hµn gióp gi¶i quyÕt viÖc n©ng tÇn sè dßng ®iÖn cho ®Çu vµo cña biÕn ¸p lªn hµng tr¨m, hµng chôc ngh×n Hz, thËm chÝ ®Õn c¶ tr¨m ngh×n Hz. Trong bµi “ Inverter Technology “ trªn trang Web cña c«ng ty Damien vµ bµi “Compact Frequency Inverters “ trªn trang Web cña c«ng ty T. Snow “ cho ta biÕt c«ng nghÖ Inverter ®−îc ¸p dông vµo viÖc chÕ t¹o m¸y hµn nh− thÕ nµo. Qua s¬ ®å nguyªn lÝ m¸y hµn Inverter ( h×nh 1 ) ta thÊy ®Çu vµo cña m¸y hµn vÉn lµ ®iÖn l−íi b×nh th−êng cã thÓ cã ®iÖn ¸p 220 V hoÆc 380 V xoay chiÒu, víi tÇn sè 50 Hz.
Dßng ®iÖn xoay chiÒu nµy ®−îc bé n¾n dßng biÕn ®æi thµnh dßng 1 chiÒu. Dßng 1 chiÒu nµy lµ ®Çu vµo cña bé Inverter, thùc chÊt bé Inverter lµ mét c¬ cÊu gåm 1 côm ®ãng ng¾t nhanh kÕt hîp víi mét biÕn ¸p. Côm ®ãng ng¾t nhanh ®−îc m« t¶ cho dÔ hiÓu b»ng 2 cÆp tiÕp ®iÓm S1 vµ S2. Hai cÆp tiÕp ®iÓm nµy ho¹t ®éng liªn hoµn víi nhau: khi cÆp tiÕp ®iÓm S1 ®ãng th× cÆp S2 më vµ ng−îc l¹i.
Sù ®ãng ng¾t liªn hoµn nµy biÕn dßng ®iÖn 1 chiÒu tr−íc ®©y, sau khi qua ®Êy trë thµnh dßng xoay chiÒu, nh−ng dßng xoay chiÒu nµy cã tÇn sè kh¸c víi dßng xoay chiÒu cña ®Çu vµo m¸y hµn. Tèc ®é ®ãng ng¾t cña 2 cÆp tiÕp ®iÓm t¹o nªn tÇn sè cho dßng ®iÖn xoay chiÒu míi, tèc ®é ®ãng ng¾t cµng cao th× tÇn sè dßng ®iÖn cµng cao. Dßng ®iÖn xoay chiÒu míi nµy lµ ®Çu vµo cña biÕn ¸p. §Çu ra cña biÕn ¸p vÉn lµ dßng xoay chiÒu cã tÇn sè t−¬ng tù nh− ®Çu vµo víi ®iÖn ¸p thÊp h¬n.
Dßng ®iÖn xoay chiÒu tÇn sè cao, ®iÖn ¸p thÊp nµy ®−îc n¾n dßng trë thµnh dßng 1 chiÒu phôc vô cho c«ng viÖc hµn. s2 s1 dc ac 80V 220V s2 s1 H×nh 1. 4 Lâi cña biÕn ¸p th«ng th−êng ®−îc lµm tõ c¸c tÊm t«n si-lic máng, c¸c tÊm t«n nµy ®−îc phñ líp c¸ch ®iÖn ®Ó h¹n chÕ sù ph¸t sinh dßng ®iÖn c¶m øng xo¸y trong lâi biÕn ¸p, v× nÕu dßng nµy m¹nh th× sÏ g©y tæn thÊt trong viÖc truyÒn t¶i n¨ng l−îng cña biÕn ¸p vµ lµm biÕn ¸p nãng lªn. Khi nãng qu¸ møc th× sÏ lµm háng líp c¸ch ®iÖn cña d©y quÊn dÉn ®Õn háng biÕn ¸p, ®ång thêi sù ph¸t sinh nhiÖt cµng lín th× tæn thÊt truyÒn t¶i cña biÕn ¸p còng cµng lín h¬n, v× vËy cµng h¹n chÕ ®−îc sù ph¸t sinh nhiÖt th× hiÖu suÊt cña biÕn ¸p cµng cao.
TÊm t«n si-lic nµy cµng máng th× tæn thÊt do nã g©y ra cµng nhá h¬n. Theo bµi “ Transformer “ cña trang th«ng tin “Wikipedia, the free enciclopedia “ th× mét vµi lo¹i thËt máng cã kh¶ n¨ng ho¹t ®éng ®Õn tÇn sè 10. Nh− vËy nÕu ta muèn biÕn ¸p ho¹t ®éng víi tÇn sè cao h¬n 10.000 Hz th× ph¶i t×m kiÕm lo¹i vËt liÖu míi cho lâi biÕn ¸p.