Thi công mô hình bộ ly hợp trên ô tô

Đồ án thi công mô hình bộ ly hợp trên ô tô tại Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM

• Tác giả: Huỳnh Vĩ Khang
• Người hướng dẫn: ThS. Thái Huy Phát
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Công nghệ Kỹ thuật Ô tô
• Đề tài: Thi công mô hình bộ ly hợp trên ô tô
• Loại tài liệu: Đồ án tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng quan về đề tài thi công mô hình bộ ly hợp trên ô tô

Đề tài thi công mô hình bộ ly hợp trên ô tô được triển khai tại Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM. Công trình do sinh viên Huỳnh Vĩ Khang và Hoàng Phương Thảo thực hiện dưới sự hướng dẫn của ThS. Thái Huy Phát. Mục tiêu trọng tâm là chế tạo mô hình học cụ trực quan. Thiết bị phục vụ công tác giảng dạy chuyên ngành Công nghệ Kỹ thuật Ô tô. Bộ ly hợp giữ vai trò then chốt trong hệ thống truyền lực. Bộ phận này nằm giữa động cơ và hộp số. Cụm cơ cấu đảm nhận nhiệm vụ truyền hoặc ngắt dòng công suất. Quá trình truyền lực diễn ra êm dịu, dứt khoát. Người vận hành chuyển số dễ dàng nhờ ly hợp hoạt động chuẩn xác. Ngoài ra, ly hợp còn bảo vệ hệ thống truyền lực khỏi hiện tượng quá tải đột ngột. Mô hình thực tế giúp thu hẹp khoảng cách giữa lý thuyết và thực tiễn. Sinh viên dễ dàng tiếp cận nguyên lý làm việc của hệ thống cơ khí phức tạp. Thiết bị tạo tiền đề vững chắc cho việc rèn luyện kỹ năng thực hành xưởng.

1.1. Mục tiêu nghiên cứu và bối cảnh đào tạo kỹ thuật ô tô

Ngành công nghệ kỹ thuật ô tô đòi hỏi kiến thức thực nghiệm cao. Việc học lý thuyết đơn thuần qua giáo trình gây khó khăn trong nhận thức cấu tạo máy. Sinh viên thường thiếu điều kiện quan sát các cụm chi tiết vận hành kín bên trong vỏ xe. Đề tài chế tạo mô hình xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của xưởng thực hành. Sản phẩm hoàn thiện cung cấp giáo cụ cắt bổ sinh động. Mô hình giúp quan sát rõ từng chi tiết cơ khí chuyển động. Giảng viên thuận lợi truyền đạt nguyên lý đóng ngắt dòng mô men xoắn. Người học nắm vững quy trình tháo lắp, kiểm tra và bảo dưỡng. Đồ án đáp ứng chuẩn đầu ra của chương trình đào tạo chất lượng cao.

1.2. Cấu tạo cơ bản của cụm ly hợp ma sát một đĩa

Ly hợp ma sát một đĩa bao gồm ba nhóm bộ phận chính. Phần chủ động gồm bánh đà gắn liền đuôi trục khuỷu, vỏ ly hợp và đĩa ép. Bánh đà quay truyền mô men trực tiếp từ trục động cơ. Đĩa ép dịch chuyển tịnh tiến dọc trục nhờ hệ thống lò xo ép mạnh mẽ. Phần bị động cấu thành từ đĩa ma sát gắn then hoa trên trục sơ cấp hộp số. Hai mặt đĩa ma sát bọc lớp vật liệu chịu nhiệt, chịu mòn cao. Cơ cấu điều khiển gồm bàn đạp, ty đẩy, càng ngắt và bạc đạn chà. Bạc đạn chà tiếp xúc trực tiếp với đầu đòn mở ly hợp. Lực đạp chân tác động làm đĩa ép tách khỏi đĩa ma sát.

II. Phân tích kết cấu và sự cố của bộ ly hợp trên ô tô thực tế

Hệ thống ly hợp ô tô chịu tải trọng cơ học và nhiệt lượng rất lớn trong quá trình vận hành. Bộ phận này thường xuyên ma sát trượt khi đóng ngắt công suất. Các yếu tố môi trường và thói quen lái xe dễ gây ra nhiều hư hỏng kỹ thuật. Hiện tượng trượt ly hợp là sự cố phổ biến nhất trên ô tô. Khi bị trượt, mô men xoắn động cơ không truyền trọn vẹn đến trục hộp số. Xe mất lực kéo, tăng tốc kém và tiêu hao nhiên liệu nghiêm trọng. Bên cạnh đó, hiện tượng dính ly hợp khiến việc gài số gặp khó khăn. Bánh răng hộp số dễ phát sinh tiếng va đập mạnh khi chuyển cấp số. Tiếng kêu bất thường tại cụm ly hợp cảnh báo hư hỏng bạc đạn chà hoặc đĩa ép bị cong vênh. Người thợ cần phân tích chính xác nguyên nhân gốc rễ thông qua các thông số kỹ thuật. Việc nắm vững dấu hiệu hư hỏng giúp quá trình chẩn đoán diễn ra chuẩn xác. Thiết kế mô hình đào tạo cần mô phỏng chân thực các lỗi hư hỏng này.

2.1. Hiện tượng trượt ly hợp do mòn đĩa và nhiễm dầu mỡ

Đĩa ma sát mòn quá giới hạn là căn nguyên hàng đầu gây trượt ly hợp. Chiều cao bề mặt đĩa ma sát so với đầu đinh tán phải đạt tối thiểu 0,5mm. Khi đĩa mòn vượt mốc quy định, hệ số ma sát suy giảm nghiêm trọng. Lực ép lò xo không còn đủ sức giữ chặt các bề mặt tiếp xúc. Ngoài ra, hiện tượng rò rỉ dầu mỡ gây tổn hại lớn đến đĩa ma sát. Dầu bôi trơn từ phớt đuôi trục khuỷu hoặc phớt trục sơ cấp có thể rò rỉ ra ngoài. Lượng mỡ dư thừa từ bạc đạn đỡ cũng bám vào bề mặt làm việc. Lớp dầu mỡ làm trơn trượt bề mặt tiếp xúc, sinh nhiệt cao và gây cháy tấm ma sát.

2.2. Sự cố cơ khí tại đĩa ép lò xo và đòn bẩy điều khiển

Mâm ép đóng vai trò trung gian ép chặt đĩa ma sát vào bánh đà. Bề mặt mâm ép bị cào xước hoặc láng bóng sẽ triệt tiêu lực bám ma sát. Lò xo ép bị gãy hoặc suy giảm độ cứng khiến lực nén không đồng đều. Hiện tượng này làm đĩa ma sát nhanh mòn vẹt và phát sinh rung giật. Các đòn bẩy ngắt ly hợp nếu bị cong sẽ mất tính đồng phẳng tại các đầu tiếp xúc. Bạc đạn chà tiếp xúc lệch tâm gây mòn vẹt và kẹt cơ cấu ngắt. Khe hở giữa càng đẩy và bạc đạn chà điều chỉnh sai dẫn đến ly hợp ngắt không hoàn toàn. Mô hình thực hành cần tái hiện chuẩn xác từng chi tiết hư hỏng cơ học này.

III. Phương pháp thi công mô hình bộ ly hợp trên ô tô chuẩn kỹ thuật

Quy trình thi công mô hình bộ ly hợp trên ô tô đòi hỏi tính toán kỹ thuật chặt chẽ. Nhóm sinh viên Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM áp dụng phương pháp gia công kết hợp phục hồi linh kiện ô tô thực tế. Quá trình triển khai chia làm hai giai đoạn thiết kế khung và gia công chi tiết cơ khí. Khung giá đỡ được chế tạo từ thép hộp định hình chịu lực cao. Bề mặt kim loại được xử lý làm sạch và sơn tĩnh điện chống gỉ sét. Bánh đà, mâm ép và vỏ ly hợp được lựa chọn từ các dòng xe thương mại thông dụng. Nhóm tiến hành bổ cắt các vị trí then chốt trên vỏ ly hợp. Kỹ thuật cắt bổ mở ra góc quan sát trực quan vào bên trong buồng ly hợp. Sinh viên nhìn rõ chuyển động tịnh tiến của đĩa ép khi đạp bàn đạp. Hệ thống dẫn động cơ khí hoặc thủy lực được lắp ghép chuẩn xác theo sơ đồ thiết kế. Mỗi mối ghép ren, then hoa đều qua kiểm tra đồng tâm nghiêm ngặt. Mô hình hoàn thiện bảo đảm an toàn vận hành, thẩm mỹ công nghiệp và tính sư phạm cao.

3.1. Thiết kế khung giá đỡ và cơ cấu dẫn động bàn đạp

Bộ khung giá đỡ là nền tảng chịu tải của toàn bộ cụm ly hợp. Khung sắt được gia công hàn vững chắc, trang bị bánh xe có khóa hãm để tiện di chuyển trong xưởng. Chiều cao khung mô hình thiết kế vừa tầm thao tác thực hành của người học. Cụm bàn đạp dẫn động được bố trí theo góc nghiêng thực tế trên khoang lái ô tô. Bàn đạp liên kết với đòn kéo hoặc xi lanh dẫn động qua khớp cầu linh hoạt. Lò xo hồi vị được cân chỉnh lực kéo chuẩn xác. Khi nhả chân bàn đạp, hệ thống tự động đưa bàn đạp về vị trí ban đầu nhanh chóng. Cơ cấu bảo đảm không phát sinh kẹt dính khi thao tác liên tục.

3.2. Quy trình gá đặt và hiệu chỉnh các chi tiết ly hợp

Các chi tiết cơ khí đòi hỏi quy trình gá đặt chuẩn xác tuyệt đối. Kỹ thuật viên sử dụng trục định tâm chuyên dụng để căn chỉnh đĩa ma sát vào tâm bánh đà. Việc xiết bu lông mâm ép thực hiện đối xứng chéo từng bước theo lực xiết tiêu chuẩn. Kỹ thuật này tránh làm cong vênh đĩa ép và vỏ ly hợp. Tiếp theo, đòn mở ly hợp được căn chỉnh đồng phẳng bằng đồng hồ so cơ khí. Độ lệch mặt phẳng giữa các đầu đòn mở không vượt quá 0,1mm. Khe hở giữa bạc đạn chà và đầu đòn mở được thiết lập chuẩn 2 đến 3mm. Quy trình hiệu chỉnh giúp mô hình ngắt dứt khoát và vận hành trơn tru.

IV. Đánh giá ứng dụng thực tiễn của mô hình bộ ly hợp trên ô tô

Mô hình bộ ly hợp trên ô tô là thành quả nghiên cứu ứng dụng có giá trị sư phạm cao. Đồ án của sinh viên Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM giải quyết bài toán thiếu hụt thiết bị thực nghiệm chuyên sâu. Mô hình chuyển hóa các kiến thức cơ học lý thuyết trừu tượng thành hình ảnh cơ khí sinh động. Người học quan sát tường tận cấu trúc bánh đà, đĩa ép và chuyển động trượt của đĩa ma sát. Thiết bị cho phép sinh viên thực hành nhiều bài tập kỹ năng thực tế. Các bài tập gồm đo kiểm độ dày lá côn, cân chỉnh đòn mở và kiểm tra lực ép lò xo. Người học trực tiếp trải nghiệm cảm giác đạp ly hợp và thao tác căn chỉnh khe hở bạc đạn chà. Thiết bị giúp nâng cao tay nghề chẩn đoán ban bệnh hệ thống truyền lực trước khi sinh viên bước vào môi trường doanh nghiệp sửa chữa chuyên nghiệp. Dự án minh chứng năng lực đào tạo gắn liền với thực tiễn sản xuất của nhà trường.

4.1. Hiệu quả giảng dạy thực hành tại xưởng ô tô đại học

Mô hình trực quan tạo chuyển biến tích cực trong phương pháp giảng dạy kỹ thuật ô tô. Giảng viên tiết kiệm thời gian truyền đạt nhờ mô hình cắt bổ lộ rõ chi tiết bên trong. Sinh viên hiểu sâu sắc quy luật phân bố mô men xoắn và sự trượt ma sát. Quá trình kiểm tra kỹ năng tháo lắp diễn ra an toàn, hạn chế tối đa va đập hỏng hóc thiết bị thật trên xe. Người học chủ động thực hiện các thao tác đo đạc bằng thước cặp, đồng hồ so và panme. Mô hình rèn luyện tư duy phân tích lỗi hư hỏng cho kỹ sư tương lai. Tính tương tác trực quan thúc đẩy niềm đam mê nghiên cứu khoa học kỹ thuật.

4.2. Hướng phát triển và tích hợp cảm biến cho mô hình

Mô hình cơ khí truyền thống có nhiều tiềm năng nâng cấp trong tương lai. Hướng phát triển khả thi là tích hợp động cơ điện truyền động kéo bánh đà quay. Việc lắp đặt biến tần cho phép điều chỉnh dải vận tốc quay linh hoạt. Bên cạnh đó, mô hình có thể tích hợp thêm các cảm biến hành trình và cảm biến đo lực ép. Cảm biến tốc độ thu thập dữ liệu trượt ma sát hiển thị trực tiếp lên màn hình điện tử. Phần mềm thu thập dữ liệu giúp số hóa các hiện tượng cơ học phục vụ nghiên cứu chuyên sâu. Mô hình ly hợp thông minh sẽ mở rộng phạm vi ứng dụng trong giảng dạy công nghệ ô tô hiện đại.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Đề tài "Thi công mô hình bộ ly hợp trên ô tô" do sinh viên Huỳnh Vĩ Khang và Hoàng Phương Thảo (lớp 18145CL1A, khóa 2018, Khoa Đào tạo Chất lượng cao, Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh) thực hiện dưới sự hướng dẫn của ThS. Thái Huy Phát và phản biện của ThS. Văn Ánh Dương, hoàn thành vào tháng 12 năm 2022.

Xuất phát từ bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, ngành công nghiệp ô tô đóng vai trò huyết mạch trong việc vận chuyển hành khách và hàng hóa. Cùng với sự phát triển của kỹ thuật cơ khí động lực, các hệ thống truyền động trên ô tô liên tục được cải tiến, trong đó bộ ly hợp là cụm cơ cấu trung gian đóng vai trò quyết định đến tính êm dịu và an toàn truyền lực. Là cơ sở đào tạo trọng điểm về ngành Công nghệ Kỹ thuật Ô tô, việc bổ sung các trang thiết bị trực quan phục vụ công tác thực hành và nghiên cứu là nhu cầu cấp thiết. Đề tài được lựa chọn nhằm giải quyết việc thiếu hụt thiết bị thực hành trực quan, giúp người học có thể quan sát trực tiếp chuyển động, cấu tạo bên trong và thao tác chẩn đoán các lỗi cơ khí của bộ ly hợp.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu được văn bản xác định cụ thể:

1. Nghiên cứu tổng quan về cấu tạo, công dụng và nguyên lý hoạt động đóng ngắt của bộ ly hợp trên xe ô tô.
2. Thiết kế và thi công hoàn chỉnh mô hình bộ ly hợp trên ô tô (dạng cắt bổ kết hợp hệ thống dẫn động điều khiển) phục vụ công tác giảng dạy, học tập và nghiên cứu.
3. Xây dựng tập tài liệu chuyên đề chi tiết về cấu tạo, nguyên lý, các dạng hư hỏng và quy trình bảo dưỡng ly hợp.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Bộ ly hợp ma sát sử dụng lò xo màng (lò xo đĩa) dẫn động thủy lực trên xe ô tô; quy trình gia công, thiết kế và chế tạo mô hình học cụ trực quan.
• Phạm vi nghiên cứu: Thực hiện trong khuôn viên và xưởng thực hành của Khoa Đào tạo Chất lượng cao, Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh; thời gian thực hiện từ ngày 26/09/2022 đến ngày 15/12/2022.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết của đồ án dựa trên nguyên lý cơ học truyền động ô tô và lịch sử phát triển ly hợp:

• Lịch sử phát triển: Ghi nhận phát minh ly hợp đầu tiên trên ô tô chạy động cơ đốt trong của Karl Benz (1885), ly hợp trượt của Charles Borg và Marshall Beck, cùng phát minh ly hợp ma sát nhiều đĩa hoạt động ướt của Giáo sư Henry Selby Hele-Shaw (1905).
• Phân loại ly hợp kỹ thuật: Phân loại theo phương pháp truyền mômen (ma sát, thủy lực, điện từ); theo trạng thái làm việc (thường đóng, thường mở); theo phương pháp phát sinh lực ép (lò xo trụ, lò xo đĩa/màng, bán ly tâm, ly tâm); theo cơ chế dẫn động (cơ khí bằng cáp/thanh đòn, thủy lực, điện - cơ điện tử).
• Cấu trúc chức năng của cụm ly hợp ô tô gồm 3 phần: phần chủ động (bánh đà, vỏ ly hợp, đĩa ép), phần bị động (đĩa ma sát, trục sơ cấp hộp số/trục bị động), và cơ cấu điều khiển ngắt truyền lực (bàn đạp, thanh nối, khớp trượt, càng bẩy, vòng bi cắt ly hợp - bi T, lò xo ép).

Phương pháp nghiên cứu thực tế:

• Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết: Hệ thống hóa tài liệu kỹ thuật, giáo trình chuyên ngành cơ khí ô tô về hệ thống truyền lực, tiêu chuẩn mòn đĩa ma sát và mâm ép.
• Phương pháp khảo sát thực tế: Khảo sát các mô hình học cụ hiện hữu tại xưởng thực hành để tìm phương án bố trí không gian, cơ cấu cắt bổ quan sát chuyển động.
• Phương pháp thiết kế cơ khí và thực nghiệm chế tạo: Tiến hành đo đạc, cắt gọt kim loại, tiện trục sơ cấp, hàn định vị khung giá đỡ, loe ống đồng hệ thống thủy lực, gia công tấm mica làm đế và lắp ráp hoàn thiện mô hình.
• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thông số kỹ thuật ly hợp từ tài liệu hướng dẫn sửa chữa ô tô, tiêu chuẩn lắp ráp cơ khí, tài liệu chuyên môn do ThS. Thái Huy Phát cung cấp và dữ liệu thực nghiệm đo đạc trực tiếp trên chi tiết hộp số thực tế.

Thiết kế và triển khai

Là đồ án thuộc nhóm thiết kế - thi công hệ thống kỹ thuật phục vụ đào tạo, nhóm tác giả đã triển khai chế tạo mô hình thực tế qua các bước gia công cơ khí cụ thể:

1. Thi công vỏ hộp số: Cắt bổ một phần khoang chứa vỏ hộp số để lộ rõ không gian bên trong chứa bánh đà, đĩa ma sát và mâm ép; tiến hành mài nhẵn các cạnh kim loại sau cắt để đảm bảo an toàn thao tác; gia công và lắp đặt bản lề vỏ hộp số phía trước và bản lề phía sau, cho phép đóng mở linh hoạt phần vỏ bao che khi quan sát.
2. Gia công trục sơ cấp hộp số: Tháo cụm bánh răng trục sơ cấp, tiến hành cắt ngắn chiều dài trục theo kích thước thiết kế, đưa lên máy tiện để tiện trục sơ cấp đạt độ đồng tâm và lắp bản lề giữ trục sơ cấp gá vào mô hình.
3. Chế tạo bộ phận gá bàn đạp ly hợp: Cắt và hàn các thanh sắt định hình để tạo giá đỡ cụm bàn đạp côn; gia công bản lề bàn đạp côn và liên kết trục xoay giúp bàn đạp truyền lực chính xác tới piston xy lanh chính.
4. Chế tạo đường ống dẫn động thủy lực: Sử dụng bộ dụng cụ lã ống đồng chuyên dụng để loe hai đầu ống dẫn dầu; uốn đường ống đồng theo biên dạng khung đỡ nhằm kết nối kín khít giữa xy lanh chính (gắn bàn đạp) với xy lanh phụ (xy lanh cắt gắn tại vỏ ly hợp).
5. Gia công khung đỡ và hoàn thiện: Cắt, hàn khung sắt hộp chịu lực; sử dụng tấm mica trong suốt làm mặt đế gá đặt; tiến hành sơn bảo vệ toàn bộ khung mô hình, chân đế vỏ hộp số, càng cắt, nắp ly hợp và vỏ hộp số; lắp cụm đĩa ma sát lò xo màng, đĩa ép, vòng bi cắt (bi T), càng gạt, châm dầu phanh vào xy lanh chính và tiến hành xả gió hệ thống thủy lực để kiểm tra hoạt động đóng ngắt thực tế.

Nội dung chính theo từng chương

Phần A: Tổng quan

Trình bày tính cấp thiết của đề tài gắn liền với nhu cầu trang bị học cụ trực quan tại Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh. Xác định rõ mục đích, mục tiêu, đối tượng nghiên cứu (ly hợp ma sát lò xo màng), phương pháp tiếp cận và kế hoạch thực hiện qua 3 giai đoạn: nghiên cứu tài liệu; thiết kế, thi công mô hình và khung trưng bày; thử nghiệm và hoàn thiện báo cáo.

Chương 1: Tổng quan về ly hợp

Hệ thống hóa lịch sử hình thành từ năm 1885 đến đầu thế kỷ 20. Trình bày khái niệm, vai trò của ly hợp trong việc ngắt kết nối động cơ với hệ thống truyền lực, dập tắt dao động xoắn và chống quá tải cho hệ thống truyền lực. Đưa ra 7 yêu cầu kỹ thuật: truyền mômen tối ưu, đóng êm dịu, mở dứt khoát nhanh chóng, mômen quán tính phần bị động nhỏ, điều khiển nhẹ nhàng, thoát nhiệt tốt và kết cấu đơn giản dễ bảo dưỡng. Phân tích chi tiết các bộ phận: bánh đà, đĩa ly hợp (lá côn), vòng bi cắt ly hợp tự định tâm (bi T), bàn đạp ly hợp, xy lanh chính, xy lanh cắt ly hợp (loại tự điều chỉnh có lò xo côn và loại điều chỉnh vít) cùng nắp ly hợp.

Chương 2: Phân loại ly hợp

Phân loại toàn diện các loại ly hợp sử dụng trong kỹ thuật ô tô và máy kéo:

• Theo phương pháp truyền mômen: Phân tích nguyên lý, ưu nhược điểm của ly hợp ma sát (kết cấu đơn giản, truyền mômen ở tốc độ cao nhưng sinh nhiệt và mòn lá côn), ly hợp thủy lực (cấu tạo gồm bánh bơm, tuabin, stator, ly hợp khóa; ưu điểm khởi hành êm, dập tắt va đập nhưng hiệu suất giảm do trượt chất lỏng, không thể phanh xe bằng gài số) và ly hợp điện từ (dùng nam châm điện).
• Theo trạng thái làm việc: Ly hợp thường đóng (dùng trên ô tô) và ly hợp thường mở (dùng trên máy kéo xích do phải mở ly hợp trong thời gian dài).
• Theo phương pháp sinh lực ép: Lò xo (xung quanh, trung tâm, đĩa), nửa ly tâm và ly tâm.
• Theo phương pháp dẫn động: Dẫn động cơ khí bằng dây cáp (kết cấu đơn giản nhưng lực đạp nặng, cáp dễ giãn), dẫn động thủy lực (vận hành êm, lực đạp nhẹ nhưng chi phí cao, dễ lọt khí/nước) và dẫn động điện (sử dụng cảm biến góc xoay ở bàn đạp để bộ xử lý điều khiển cơ cấu chấp hành thủy lực/cơ điện).

Chương 3: Cấu tạo và nguyên lý làm việc của ly hợp ma sát

Đi sâu vào cấu tạo chi tiết các dòng ly hợp cơ khí:

• Ly hợp lò xo trụ: Sử dụng nhiều lò xo trụ bố trí đối xứng trên nắp ly hợp, đặc tính tuyến tính ổn định nhưng độ nén giữa các lò xo sau thời gian làm việc dễ không đều, dẫn đến mòn vặn đĩa ép.
• Ly hợp lò xo một đĩa và nhiều đĩa: Cung cấp bảng so sánh chi tiết giữa hai dạng kết cấu về mặt cơ học:

Tiêu chí so sánh	Ly hợp một đĩa ma sát	Ly hợp nhiều đĩa ma sát
Cấu tạo	Đơn giản, giá thành thấp, kích thước vỏ lớn.	Phức tạp, nhiều đĩa ma sát, kích thước vỏ nhỏ gọn hơn do đường kính ngoài đĩa nhỏ.
Quá trình đóng mở	Đóng mở dứt khoát, vận hành êm dịu, khả năng thoát nhiệt tốt.	Đóng mở không dứt khoát, kém êm dịu do các đĩa đóng cùng lúc có độ trễ, thoát nhiệt kém.
Xu hướng ứng dụng	Sử dụng phổ biến cho xe du lịch, xe tải nhẹ.	Sử dụng trên xe đua, xe tải hạng nặng cần truyền mômen lớn.

So sánh lò xo đĩa (lò xo màng) với lò xo trụ: Lò xo đĩa có ưu điểm vượt trội gồm lực bàn đạp nhẹ, lực ép lên đĩa ép phân bố đều hơn, độ mòn của mặt ma sát không làm suy giảm lực ép màng, không giảm lực ép ở dải tốc độ cao, kết cấu gọn gàng và cân bằng động tốt.

Chương này cũng tổng hợp 8 biến chứng hư hỏng thực tế kèm nguyên nhân và biện pháp xử lý:

1. Đĩa ép bị cháy: Do rà côn, chỉnh sai hành trình tự do; khắc phục bằng cách thay đĩa ép, kiểm tra bánh đà, chỉnh hành trình tự do.
2. Đai thép (strap) đĩa ép bị mất hoặc cong: Do phanh bằng số, dồn số gấp, buông côn đột ngột; xử lý bằng thay đĩa ép và dùng côn nhẹ nhàng.
3. Đĩa ép bị cong: Do xiết bulông bắt bánh đà sai thông số, làm rơi đĩa ép hoặc không vệ sinh bề mặt lắp; xử lý bằng thay mới và xiết bulông đúng tiêu chuẩn.
4. Lò xo giảm chấn lỏng hoặc mất: Do côn đóng đột ngột hoặc hỏng bạc đạn đỡ bánh đà; xử lý bằng thay đĩa ma sát và bạc đạn.
5. Moay ơ mòn hoặc nứt: Do quá trình lắp ráp hộp số bị treo tì lên trục sơ cấp, hoặc do mỏi cơ học; xử lý bằng căn chỉnh hộp số, kiểm tra trục sơ cấp và thay thế.
6. Đĩa ma sát nhiễm dầu: Do rò rỉ dầu từ phớt đuôi trục khuỷu hoặc phớt trục sơ cấp hộp số; xử lý bằng cách khắc phục rò rỉ và thay đĩa ma sát mới.
7. Đĩa ma sát bị mòn quá giới hạn: Do chỉnh sai hành trình tự do hoặc rà côn quá mức.
8. Đĩa ma sát bị vỡ: Do dồn số gấp hoặc rà côn quá nhiệt gây vỡ kết cấu phíp ma sát.

Về hiện tượng trượt ly hợp (xe trượt côn), tác giả hệ thống hóa 5 phương pháp kiểm tra thực tế:

• Cách 1 (Thử tại chỗ bằng phanh tay): Chèn bánh xe, kéo hết phanh tay, đạp côn, khởi động động cơ, gài số cao nhất, tăng dần ga và nhả chậm bàn đạp côn; nếu động cơ không tắt máy chứng tỏ ly hợp bị trượt.
• Cách 2 (Thử tại chỗ bằng phanh chân): Đỗ xe trên đường bằng, gài số 4 hoặc số 5, đạp giữ phanh chân, tăng ga tải lớn và nhả côn từ từ; nếu máy không chết là ly hợp trượt.
• Cách 3 (Thử giữ trên dốc): Đỗ xe trên dốc 8-10 độ, đầu xe hướng xuống dốc, tắt máy, gài số 1 (số thấp nhất), từ từ nhả phanh chân; nếu xe bị trôi dốc là ly hợp trượt.
• Cách 4 (Thử đẩy xe): Xe con đứng yên đường bằng, tắt máy, gài số 1, dùng lực 3-4 người đẩy xe; nếu xe bị dịch chuyển là ly hợp mất khả năng bám.
• Cách 5 (Thử theo mùi khét): Nhận biết mùi cháy khét của vật liệu ma sát khi xe vận hành đầy tải.

Văn bản nêu rõ chỉ số kỹ thuật an toàn: Chiều dày lớp ma sát của đĩa ly hợp phải cao hơn bề mặt đầu đinh tán ít nhất 0,5 mm; nếu mòn dưới ngưỡng này lực ma sát giảm mạnh gây trượt và làm cào xước bề mặt bánh đà, mâm ép.

Chương 4: Phương pháp lắp ráp và bảo dưỡng ly hợp

Trình bày quy trình tháo rã cơ khí theo thứ tự bu lông đối xứng, kỹ thuật dùng tay đỡ cụm ly hợp để tránh cong vênh trục, dụng cụ chuyên dùng định tâm lá côn. Hướng dẫn chi tiết phương pháp kiểm tra hao mòn mặt ma sát bánh đà, kiểm tra độ rơ bạc đạn dẫn hướng đầu trục sơ cấp, đo độ mòn đĩa ép, kiểm tra độ đàn hồi của lò xo và kiểm tra độ mòn đồng phẳng của đòn mở ly hợp.

Chương 5: Thi công mô hình

Trình bày toàn bộ quá trình thiết kế 3D mô phỏng và thực tế gia công chế tạo mô hình học cụ:

• Cắt và mài phẳng khoang vỏ hộp số, lắp bản lề đóng mở quan sát.
• Cắt, tiện đầu trục sơ cấp và gá đặt trên bệ đỡ bản lề.
• Hàn khung sắt gá bàn đạp côn, lắp ráp xy lanh chính, dùng dụng cụ lã ống đồng để chế tạo đường dẫn dầu phanh sang xy lanh cắt ly hợp.
• Lắp đặt toàn bộ các cụm chi tiết lên khung sắt và đế tấm mica, sơn màu phân định các cụm chi tiết máy, châm dầu phanh và chạy thử nghiệm ngắt truyền lực.

Kết quả và đóng góp

Kết quả thực nghiệm và kỹ thuật:

• Đã hoàn thành chế tạo thành công một mô hình bộ ly hợp ma sát lò xo màng nguyên bản kết hợp vỏ hộp số cắt bổ có bản lề đóng mở linh hoạt.
• Hệ thống dẫn động thủy lực vận hành chính xác: Bàn đạp ly hợp điều khiển dịch chuyển piston xy lanh chính, ép dầu phanh qua đường ống đồng đã loe kín khít tới xy lanh phụ, đẩy càng cắt tác động lên vòng bi cắt (bi T) ép lò xo đĩa để giải phóng đĩa ma sát.
• Báo cáo đã lượng hóa được thông số hao mòn an toàn của đĩa ma sát (bề mặt lá côn phải cao hơn đầu đinh tán tối thiểu 0,5 mm) và độ dốc thử nghiệm khả năng bám cơ học (8 đến 10 độ).
• Xây dựng hoàn chỉnh tài liệu thuyết minh kỹ thuật và bài trình chiếu chuyên đề về kết cấu, bảo dưỡng ly hợp ô tô.

Giải pháp kỹ thuật tác giả đề xuất:

• Giải pháp cắt bổ vỏ hộp số kết hợp bản lề xoay phía trước và phía sau giúp mô hình vừa có khả năng vận hành thực tế vừa quan sát trực quan được chuyển động tách - ép của đĩa ma sát và mâm ép.
• Đề xuất quy trình 5 bước kiểm tra trượt ly hợp không cần tháo rã, tối ưu hóa công tác chẩn đoán nhanh trong xưởng sửa chữa.

Đóng góp của đề tài:

• Về mặt đào tạo: Cung cấp một thiết bị học cụ trực quan thực tế cho Khoa Đào tạo Chất lượng cao, hỗ trợ sinh viên các khóa sau quan sát tường minh không gian làm việc bên trong bộ ly hợp mà các cụm động cơ kín không thể thấy được.
• Về mặt tài liệu: Tổng hợp có hệ thống các dạng hư hỏng biến chứng của đĩa ép, đĩa ma sát và cơ cấu ngắt, phục vụ hiệu quả cho các học phần thực hành khung gầm ô tô.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đồ án:

• Do giới hạn thời gian thực hiện đồ án tốt nghiệp (từ ngày 26/09/2022 đến ngày 15/12/2022), mô hình tập trung thi công cụm ly hợp ma sát một đĩa lò xo màng dẫn động thủy lực phổ thông, chưa tích hợp được mô hình động cơ điện kéo quay mô phỏng trạng thái truyền mômen ở dải vòng tua cao.
• Mô hình chưa tích hợp các dạng ly hợp điều khiển điện tử hoặc ly hợp ướt nhiều đĩa của hộp số tự động.

Hướng nghiên cứu và phát triển tiếp:

• Lắp đặt thêm một động cơ điện mini và biến tần kéo trục bánh đà quay để mô phỏng chính xác sự trượt và ngắt truyền động khi xe vận hành thực tế.
• Tích hợp thêm các cảm biến vị trí bàn đạp hoặc cơ cấu chấp hành điện cơ để phát triển thành mô hình ly hợp điều khiển điện tử (Clutch-by-wire).

Giá trị tham khảo

Tài liệu đồ án mang lại giá trị thực tiễn cho nhiều nhóm đối tượng:

• Đối với sinh viên chuyên ngành Công nghệ Kỹ thuật Ô tô: Cung cấp nguồn tư liệu học tập chi tiết về cấu tạo cơ khí, phân tích ưu nhược điểm giữa lò xo trụ và lò xo đĩa, giữa ly hợp ma sát và ly hợp thủy lực.
• Đối với giảng viên và kỹ thuật viên xưởng thực hành: Phần thuyết minh thi công mô hình tại Chương 5 là tài liệu tham khảo chi tiết về quy trình gia công, cắt bổ vỏ hộp số, kỹ thuật tiện trục sơ cấp và lã ống đồng dẫn động thủy lực để tự chế tạo thiết bị dạy học.
• Đối với người làm công tác chẩn đoán, sửa chữa ô tô: Phần tổng hợp các hư hỏng (đĩa ép cháy, cong vênh, đai thép hỏng, đĩa ma sát nhiễm dầu) và 5 quy trình kiểm tra trượt ly hợp tại Chương 3 là quy chuẩn kiểm tra nhanh rất hữu ích trong thực tế xưởng.

Câu hỏi thường gặp

1. Tiêu chuẩn mòn cho phép của đĩa ma sát ly hợp được xác định như thế nào trong đồ án? Theo văn bản, giới hạn mòn an toàn của đĩa ly hợp là bề mặt đĩa ma sát phải cao hơn đầu đinh tán ít nhất 0,5 mm. Nếu mòn vượt quá giới hạn này, bề mặt ma sát bị giảm nghiêm trọng gây hiện tượng trượt ly hợp và đầu đinh tán sẽ cào xước làm hỏng bề mặt mâm ép, bánh đà.

2. Quy trình kiểm tra trượt ly hợp bằng phương pháp giữ xe trên dốc được tiến hành ra sao? Cần chọn đoạn đường phẳng có độ dốc từ 8 đến 10 độ. Cho xe đứng bằng phanh trên mặt dốc, đầu xe hướng theo chiều xuống dốc, tắt động cơ, gài cần số ở số thấp nhất (số 1), sau đó từ từ nhả bàn đạp phanh chân. Nếu bánh xe không bị lăn xuống dốc chứng tỏ ly hợp bám tốt; nếu xe bị trôi lăn xuống dốc chứng tỏ ly hợp đã bị trượt lớn.

3. Điểm khác biệt căn bản giữa xy lanh cắt ly hợp loại tự điều chỉnh và loại có thể điều chỉnh là gì? Ở loại tự điều chỉnh, bên trong buồng xy lanh có bố trí một lò xo côn luôn ép cần đẩy vào càng cắt, giữ cho hành trình tự do bàn đạp không đổi khi lá côn mòn. Ở loại điều chỉnh được, khi đĩa ly hợp mòn làm thay đổi vị trí lò xo đĩa, kỹ thuật viên phải chủ động vặn vít điều chỉnh ở đầu cần đẩy để càng cắt ép sát vào vòng bi.

4. Để thi công mô hình quan sát trực quan, nhóm tác giả đã xử lý vỏ hộp số như thế nào? Nhóm tác giả đã cắt khoang vỏ hộp số theo biên dạng để lộ không gian chứa ly hợp, tiến hành mài nhẵn bavia mép cắt, sau đó hàn gia công bản lề phía trước và bản lề phía sau vỏ hộp số, cho phép đóng mở linh hoạt phần vỏ để quan sát cấu tạo bên trong.

5. Vì sao lò xo đĩa (lò xo màng) lại được ưu tiên sử dụng thay thế lò xo trụ trên các xe ô tô du lịch hiện đại? Văn bản chỉ rõ lò xo đĩa có các ưu điểm: giữ lực bàn đạp ly hợp ở mức thấp nhất; lực ép tác dụng lên mâm ép đều hơn; đĩa ly hợp mòn không làm suy giảm lực ép; lực lò xo không suy giảm ở dải tốc độ cao; kết cấu dạng tròn đơn giản, cân bằng động tốt hơn và tránh được hiện tượng trượt ly hợp khi các mặt ma sát bị mòn.

Kết luận

Đồ án tốt nghiệp "Thi công mô hình bộ ly hợp trên ô tô" của sinh viên Huỳnh Vĩ Khang và Hoàng Phương Thảo đã giải quyết hoàn chỉnh mục tiêu nghiên cứu lý thuyết và chế tạo thành công một mô hình học cụ trực quan có tính thực tiễn cao. Bằng việc cắt bổ vỏ hộp số kết hợp hệ thống dẫn động thủy lực ống đồng nguyên bản, mô hình mô tả rõ nét cơ chế hoạt động của cụm ly hợp ma sát lò xo màng. Toàn bộ nội dung đồ án cung cấp hệ thống dữ liệu kỹ thuật chuẩn xác về nguyên lý, các phương pháp chẩn đoán hư hỏng và quy trình bảo dưỡng cơ khí, đóng góp thiết thực cho công tác giảng dạy chuyên ngành Công nghệ Kỹ thuật Ô tô tại nhà trường.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ LY HỢP 1. Lịch sử ly hợp Lịch sử về ly hợp là một lịch sử phức tạp. Người phát minh ra ly hợp trên ô tô đầu tiên là Karl Benz, ông cũng là người đã thiết kế và cấp bằng sáng chế cho chiếc ô tô chạy bằng động cơ đốt trong đầu tiên trên thế giới vào năm 1885. Tuy nhiên, Charles Borg và Marshall Beck được ghi nhận là người đã phát minh ra bộ ly hợp trượt và Giáo sư Henry Selby Hele-Shaw đã phát minh ra ly hợp ma sát.

Bộ ly hợp được phát triển qua nhiều năm và trở thành một bộ phận quan trọng trong hệ thống truyền động phức tạp. Ly hợp Hele-Shaw là ly hợp nhiều đĩa và ra đời sau ly hợp trượt vào năm 1905. Giáo sư Henry Selby Hele-Shaw là người phát minh ra loại ly hợp này được sử dụng trong cả ô tô và hàng hải. Trên thực tế, bộ ly hợp này đã được sử dụng cho các hệ thống đẩy có công suất cực cao.

Không giống như ly hợp trượt, ly hợp Hele-Shaw có khả năng chống quá nhiệt cao và sự hao mòn điển hình mà các phương tiện sử dụng ly hợp vào thời kỳ đó. Ly hợp Hele-Shaw được thiết kế để hoạt động ướt, nghĩa là nó liên tục cần dầu bôi trơn trong quá trình vận hành. Bộ ly hợp Hele-Shaw cũng là một bộ ly hợp có nhiều đĩa và không giống như tất cả các bộ ly hợp trước đây, bộ ly hợp Hele-Shaw không sử dụng ma sát. Đó là một hệ thống ly hợp đầu tiên dựa vào chất lỏng và áp suất, phù hợp đến từ một người đàn ông nổi tiếng về sự hiểu biết của mình về độ nhớt.

Những đổi mới công nghệ trong bộ ly hợp không thay đổi nhiều so với phiên bản của Hele-Shaw, nhưng chắc chắn có nhiều phức tạp hơn về chức năng và khả năng tích hợp của chúng với các hệ thống truyền động tự động ngày nay. Cả ly hợp khô và ướt vẫn được sử dụng cho đến ngày nay và mặc dù công nghệ, chủ yếu là về vật liệu, đã được cải thiện kể từ thập kỷ đầu tiên của thế kỷ 20, các khái niệm do Benz, Borg, Beck và Hele-Shaw khởi xướng vẫn không thay đổi. Khái niệm về ly hợp Ly hợp là một thiết bị cơ khí trung gian trong việc đóng hoặc ngắt quá trình truyền động từ động cơ đến hộp số, ly hợp ô tô có một số nhiệm vụ cụ thể sau: - Thực hiện nhiệm vụ kết nối giữa động cơ ô tô với hệ thống truyền lực trong quá trình xe ô tô di chuyển (cụ thể là truyền mô men xoắn từ động cơ đến các bánh xe để ô tô có thể di chuyển). Đảm bảo sự phù hợp giữa chế độ làm việc của động cơ với mô men sản sinh ra trong quá trình ô tô chuyển động.

- Ngắt đường truyền mô men trong thời gian dài khi động cơ ô tô vẫn hoạt động. - Đổi chiều chuyển động của ô tô. Bên cạnh đó, ly hợp còn có nhiệm vụ đảm bảo sự an toàn cho các bộ phận của hệ thống truyền lực trong những trường hợp bị quá tải như trường hợp phanh đột ngột mà không nhả ly hợp. - Dập tắt các dao động cộng hưởng nhằm mục đích nâng cao chất lượng truyền lực của hệ thống truyền lực.

Yêu cầu của ly hợp Để đảm bảo thực hiện tốt được vai trò, nhiệm vụ của mình, ly hợp phải đảm bảo được các yêu cầu sau: - Ly hợp phải đảm bảo được khả năng truyền lực tối ưu. Tức là phải có khả năng truyền tối đa mô men lực từ động cơ đến bánh xe chủ động mà không bị hao hụt, thất thoát trong bất cứ điều kiện nào. - Ly hợp phải có khả năng đóng êm dịu để làm giảm lực va đập sinh ra ở các răng của hộp số trong quá trình khởi hành ô tô và khi sang số trong khi ô tô đang chuyển động. - Ly hợp phải đảm bảo được khả năng đóng, mở dứt khoát và nhanh chóng, phải có khả năng tách rời giữa động cơ với hệ thống truyền lực một cách dứt khoát trong khoảng thời gian ngắn.

- Phần bị động của ly hợp phải có mô men quán tính nhỏ giúp giảm tối đa lực va đập của phần bị động ly hợp lên các bánh răng khi xe khởi hành hoặc sang số. 4 - Ly hợp phải có khả năng điều khiển dễ dàng trong điều kiện lực tác động lên bàn đạp ly hợp ở mức độ nhỏ. - Các bề mặt ma sát của ly hợp phải có khả năng thoát nhiệt tốt. - Ly hợp phải có kết cấu đơn giản, dễ dàng điều chỉnh và bảo dưỡng.

Các bộ phận của ly hợp Cấu tạo ly hợp ô tô bao gồm 3 phần chính: - Phần chủ động bao gồm: bánh đà ,vỏ ly hợp, đĩa ép và giá đỡ lên vỏ ly hợp. - Phần bị động bao gồm: đĩa ma sát và trục bị động. - Cơ cấu điều khiển dùng để ngắt ly hợp khi cần, bao gồm: bàn đạp, thanh nối, khớp trượt, các cần bẩy và các lò xo ép. Cấu tạo các bộ phận ly hợp.

Bánh đà là bộ phận nhằm tạo ra mômen quán tính khối lượng giúp động cơ hoạt động. Bánh đà thường được khoan các lỗ để gắn các bộ phận ly hợp. Bánh đà thường nhẵn để tạo ra bề mặt ma sát và được làm từ chất liệu dày để hấp thụ lượng nhiệt lớn tỏa ra khi sử dụng ly hợp. Bạc đạn ở tâm của bánh đà giống như một ổ lót dẫn hướng có vai trò giữ cho đầu ngoài cùng của trục sơ cấp hộp số, và luôn cần phải được bôi trơn.

Đĩa ly hợp (lá côn) Hình 1. 6 Đĩa ly hợp được lắp ráp sao cho tiếp xúc một cách đồng đều với bề mặt ma sát của đĩa ép ly hợp và bánh đà. Đĩa ly hợp hình tròn, mỏng được làm từ thép với một mayơ đặt ở giữa, bề mặt ngoài của đĩa ly hợp được ép vật liệu ma sát bằng đinh tán. Vật liệu ma sát được tán vào những phần gợn sóng ở phần ngoài của đĩa ly hợp.

Chúng như đệm đàn hồi, giúp giảm va chạm khi đĩa ly hợp bị ép mạnh vào bánh đà. Đĩa ly hợp có thể dịch chuyển dọc theo trục, nhưng khi đĩa quay thì trục cũng phải quay theo. Vòng bi cắt ly hợp Hình 1. Vòng bi cắt ly hợp.

Vòng bi cắt ly hợp là một chi tiết khá quan trọng trong cấu tạo, có vai trò đóng và cắt ly hợp. Vòng bi được gắn trên ống trượt có thể trượt dọc trục, nó đã được bôi mỡ đầy đủ tại nhà máy và không cần bảo dưỡng trong suốt thời gian sử dụng. Vòng bi cắt ly hợp hấp thụ chênh lệch tốc độ quay giữa càng cắt li hợp (bộ phận không quay) và lò xo đĩa (bộ phận quay sau đó truyền chuyển động của càng cắt vào lò xo đĩa). Vòng bi cắt ly hợp tự định tâm dùng để tránh tiếng ồn do ma sát giữa lò xo đĩa và vòng bi cắt ly hợp.

Vòng bi cắt ly hợp tự định tâm sẽ tự động điều chỉnh giữ cho đường tâm của vòng bi cắt ly hợp (trục khuỷu) thẳng với đường tâm của trục sơ cấp hộp số. Bàn đạp ly hợp Hình 1. Bàn đạp cắt ly hợp. Bàn đạp ly hợp có vai trò là tạo ra áp suất thủy lực trong xi lanh chính, áp suất này tác dụng lên xy lanh cắt ly hợp và sẽ tạo ra việc đóng và ngắt ly hợp.

Trong những tình huống khi đạp hết hành trình mà không thể cắt được động lực thì nguyên nhân ly hợp đã bị mòn hoặc hành trình tự do của bàn đạp ly hợp không chuẩn. Hành trình tự do của bạn đạp chính là khoảng cách mà bàn đạp ly hợp có thể dịch chuyển được cho đến khi vòng bi cắt ly hợp ép vào lò xo đĩa. Khi nhấn bàn đạp ly hợp, một cần liên động hoặc piston thuỷ lực sẽ tác dụng lên một cần bẩy (còn gọi là càng cua ly hợp) một lực khá lớn. Lực này được truyền đến vòng bi chặn của ly hợp, còn gọi là bi T (viết tắt của từ throw-out bearing) làm cho lò xo đĩa trung tâm (diaphragm spring) bị nén lại.

Nhờ kết cấu cơ khí dẫn động, đĩa ma sát được giải phóng ra khỏi bánh đà và đĩa ép ly hợp. Do đó trục sơ cấp của hộp số được giải phóng khỏi động cơ. 8 Khi nhả bàn đạp ly hợp, các lò xo đẩy mâm bàn ép bộ ly hợp (pressure plate) vào các đĩa ma sát (clutch plate) và ép chặt chúng với bánh đà. Điều này đã làm cho bánh đà động cơ bị khoá vào trục sơ cấp của hộp số làm cho chúng quay cùng một tốc độ.

Độ lớn của momen lực mà ly hợp có thể truyền được phụ thuộc vào ma sát giữa các đĩa ma sát với bánh đà và lực nén mà các lò xo tác dụng lên các đĩa ma sát. Xy lanh chính của ly hợp Hình 1. Xy lanh chính của ly hợp. Xy lanh chính của ly hợp gồm có cần đẩy, piston xy lanh chính, các lò xo hãm và lò xo côn, buồng chứa dầu.

Trong quá trình hoạt động, sự trượt của pít tông tạo ra áp suất thuỷ lực để điều khiển đóng cắt ly hợp. Lò xo sẽ phản hồi của bàn đạp liên tục kéo cần đẩy về phía bàn đạp ly hợp. Xy lanh cắt ly hợp Hình 1. Xy lanh phụ cắt ly hợp.

9 Xy lanh cắt ly hợp nhận áp suất dầu thuỷ lực từ xy lanh chính để điều khiển pít tông dịch chuyển, từ đó điều khiển càng cắt ly hợp thông qua cần đẩy. Hiện nay, các xe thường sử dụng hai loại xy lanh cắt ly hợp là loại tự điều chỉnh và loại có thể điều chỉnh được. Đối với loại tự điều chỉnh thì có một lò xo côn ngay trong buồng xy lanh cắt ly hợp. Lò xo này luôn luôn ép cần đẩy vào càng cắt ly hợp để làm cho hành trình tự do của bàn đạp không thay đổi.

Loại có thể điều chỉnh được thì nếu ly hợp bị mòn, vị trí của lò xo đĩa thay đổi, vòng bi cắt ly hợp không áp sát vào lò xo đĩa làm hành trình tự do của bàn đạp thay đổi. Vì vậy chúng ta buộc phải điều chỉnh vít lắp ở đầu cần đẩy để càng ly hợp ép sát vào vòng bi. Nắp ly hợp Hình 1. Nắp ly hợp.

Nắp ly hợp có tác dụng để nối và ngắt công suất của động cơ. Nắp ly hợp có lò xo để đẩy đĩa ép ly hợp vào đĩa ly hợp. Có 2 loại lò xo là lò xo đĩa hoặc lò xo xoắn nhưng hiện nay chủ yếu sử dụng lò xo đĩa.