Luận Văn Thạc Sĩ: Thể Chế Hóa Phương Pháp Khuyến Nông Có Sự Tham Gia Ở Tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu

Luận văn thạc sĩ UEH phân tích thể chế hóa phương pháp khuyến nông có sự tham gia tại tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu, mang lại giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Lê Văn Gia Nhỏ
• Người hướng dẫn: Tiến sĩ. Trần Tiến Khai
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Chính sách công
• Đề tài: Thể Chế Hóa Phương Pháp Khuyến Nông Có Sự Tham Gia Tại Bà Rịa - Vũng Tàu
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết
• 0.2. Phạm vi nghiên cứu
• 0.3. Đối tượng nghiên cứu
• 0.4. Phương pháp nghiên cứu
• 0.4.1. Phương pháp sử dụng
• 0.4.2. Khung phân tích của đề tài
• 0.4.2.1. Khung khái niệm
• 0.4.2.2. Thể chế hóa PTD
• 0.4.2.3. Khung phân tích
• 0.4.3. Các công cụ sử dụng
• 0.5. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.6. Những kết quả đạt được
• 0.7. Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ PHƢƠNG PHÁP KHUYẾN NÔNG
• 1.1. Các phương pháp khuyến nông
• 1.2. Phương pháp tham gia
• 1.2.1. Khái niệm về phương pháp tham gia
• 1.2.2. Lịch sử phát triển của phương pháp tham gia
• 1.3. Các dạng tham gia
• 1.4. Phương pháp phát triển kỹ thuật có sự tham gia – PTD
• 1.4.1. Khái niệm về PTD
• 1.4.2. Các bước tiến trình PTD
• 1.4.3. Các thành phần trong tiến trình PTD
• 2. CHƯƠNG 2: THỂ CHẾ VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA KHUYẾN NÔNG TỈNH BÀ RỊA – VŨNG TÀU
• 2.1. Cơ cấu tổ chức của khuyến nông
• 2.2. Tiến trình xây dựng kế hoạch của tổ chức khuyến nông cấp tỉnh
• 2.3. Sự phân cấp, phân quyền trong triển khai các mô hình khuyến nông
• 2.4. Các phối hợp trong quá trình hoạt động khuyến nông
• 3. CHƯƠNG 3: ÁP DỤNG THỬ NGHIỆM PTD Ở TỈNH BÀ RỊA – VŨNG TÀU
• 3.1. Quá trình triển khai PTD ở tỉnh BR-VT
• 3.2. Các hoạt động chủ yếu
• 3.2.1. Tập huấn nâng cao năng lực địa phương
• 3.2.2. Tổ chức triển khai các thử nghiệm ở các CLB
• 3.2.3. Tổ chức tham quan, hội thảo
• 3.3. Đánh giá hoạt động của CLB
• 3.4. Những hạn chế trong việc áp dụng PTD ở tỉnh BR-VT
• 3.4.1. Tổ chức thử nghiệm
• 3.4.2. Thành viên tham gia CLB
• 3.4.3. Sự chính thức hóa
• 3.4.4. Mất nhiều thời gian
• 4. CHƯƠNG 4: CHÍNH SÁCH THỂ CHẾ HÓA PTD
• 4.1. Kinh nghiệm thể chế hóa PTD ở một số nước
• 4.2. Cơ sở áp dụng PTD trong hoạt động khuyến nông BR-VT
• 4.2.1. Các cơ sở nguồn lực để áp dụng PTD ở tỉnh BR-VT
• 4.2.2. Sự tương thích giữa PTD và hoạt động hiện tại của khuyến nông BR-VT
• 4.3. Gợi ý chính sách thể chế hóa PTD trong hoạt động khuyến nông
• 4.3.1. Xây dựng và quản lý câu lạc bộ nông dân
• 4.3.2. Chính sách tài chính hỗ trợ khuyến nông
• 4.3.3. Xây dựng kế hoạch khuyến nông
• 4.3.3.1. Cơ chế phối hợp với các nhà nghiên cứu, nhà khoa học
• PHẦN PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về thể chế hóa phương pháp khuyến nông tại Bà Rịa Vũng Tàu

Thể chế hóa phương pháp khuyến nông có sự tham gia là một trong những yếu tố quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động khuyến nông tại tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu. Phương pháp này không chỉ giúp nông dân tiếp cận công nghệ mới mà còn khuyến khích sự tham gia của cộng đồng trong quá trình phát triển nông nghiệp. Việc áp dụng phương pháp này đã được thực hiện từ năm 2005, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc thể chế hóa.

1.1. Khái niệm về phương pháp khuyến nông có sự tham gia

Phương pháp khuyến nông có sự tham gia (Participatory Agricultural Extension) là một cách tiếp cận nhằm khuyến khích nông dân tham gia vào quá trình phát triển kỹ thuật và công nghệ. Phương pháp này giúp nông dân không chỉ là người nhận thông tin mà còn là người đóng góp ý kiến và kinh nghiệm của mình.

1.2. Lịch sử phát triển phương pháp khuyến nông tại Bà Rịa Vũng Tàu

Từ năm 2005, phương pháp khuyến nông có sự tham gia đã được áp dụng tại Bà Rịa - Vũng Tàu thông qua các dự án do tổ chức V.B tài trợ. Tuy nhiên, việc chính thức hóa phương pháp này vẫn chưa được thực hiện đầy đủ, dẫn đến nhiều khó khăn trong việc triển khai.

II. Vấn đề và thách thức trong thể chế hóa phương pháp khuyến nông

Mặc dù phương pháp khuyến nông có sự tham gia đã được công nhận là hiệu quả, nhưng việc thể chế hóa vẫn gặp nhiều thách thức. Các vấn đề như thiếu chính sách pháp quy, sự không đồng bộ trong tổ chức và quản lý là những rào cản lớn. Cần có sự điều chỉnh và cải cách để phương pháp này có thể được áp dụng rộng rãi.

2.1. Thiếu chính sách pháp quy cho khuyến nông

Hiện tại, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu chưa có các chính sách pháp quy rõ ràng để hỗ trợ cho việc áp dụng phương pháp khuyến nông có sự tham gia. Điều này dẫn đến việc khó khăn trong việc triển khai các hoạt động khuyến nông hiệu quả.

2.2. Sự không đồng bộ trong tổ chức khuyến nông

Cơ cấu tổ chức khuyến nông tại Bà Rịa - Vũng Tàu còn nhiều bất cập, dẫn đến việc triển khai các mô hình khuyến nông không đạt hiệu quả như mong muốn. Cần có sự phân cấp và phân quyền hợp lý để nâng cao hiệu quả hoạt động.

III. Phương pháp và giải pháp chính cho khuyến nông có sự tham gia

Để thể chế hóa phương pháp khuyến nông có sự tham gia, cần áp dụng các giải pháp cụ thể như xây dựng mạng lưới khuyến nông viên, tổ chức các câu lạc bộ nông dân và phát triển các chương trình đào tạo. Những giải pháp này sẽ giúp nâng cao năng lực cho nông dân và tăng cường sự tham gia của họ trong quá trình phát triển nông nghiệp.

3.1. Xây dựng mạng lưới khuyến nông viên cấp xã

Mạng lưới khuyến nông viên cấp xã sẽ giúp kết nối nông dân với các chuyên gia, tạo điều kiện cho việc chia sẻ thông tin và kinh nghiệm. Điều này sẽ nâng cao hiệu quả của các hoạt động khuyến nông.

3.2. Tổ chức các câu lạc bộ nông dân

Câu lạc bộ nông dân là nơi để nông dân giao lưu, học hỏi và chia sẻ kinh nghiệm. Việc thành lập các câu lạc bộ sẽ tạo ra một môi trường thuận lợi cho việc áp dụng các phương pháp khuyến nông mới.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Bà Rịa Vũng Tàu

Các nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn về phương pháp khuyến nông có sự tham gia tại Bà Rịa - Vũng Tàu đã cho thấy những kết quả tích cực. Nông dân đã có cơ hội tiếp cận công nghệ mới và cải thiện năng suất sản xuất. Tuy nhiên, vẫn cần tiếp tục theo dõi và đánh giá để điều chỉnh các phương pháp cho phù hợp.

4.1. Kết quả từ các dự án khuyến nông

Các dự án khuyến nông có sự tham gia đã giúp nông dân cải thiện năng suất và chất lượng sản phẩm. Những kết quả này cho thấy tính khả thi của phương pháp khuyến nông có sự tham gia.

4.2. Đánh giá hiệu quả của phương pháp PTD

Đánh giá hiệu quả của phương pháp PTD cho thấy rằng nông dân đã tích cực tham gia vào quá trình phát triển kỹ thuật, từ đó nâng cao năng lực sản xuất và cải thiện đời sống.

V. Kết luận và tương lai của phương pháp khuyến nông tại Bà Rịa Vũng Tàu

Việc thể chế hóa phương pháp khuyến nông có sự tham gia tại Bà Rịa - Vũng Tàu là cần thiết để nâng cao hiệu quả hoạt động khuyến nông. Cần có sự hỗ trợ từ chính phủ và các tổ chức liên quan để phát triển bền vững nông nghiệp tại địa phương.

5.1. Tương lai của phương pháp khuyến nông có sự tham gia

Phương pháp khuyến nông có sự tham gia sẽ tiếp tục được phát triển và mở rộng tại Bà Rịa - Vũng Tàu, với sự hỗ trợ từ các chính sách và chương trình đào tạo.

5.2. Đề xuất chính sách cho khuyến nông

Cần xây dựng các chính sách hỗ trợ cụ thể cho việc áp dụng phương pháp khuyến nông có sự tham gia, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho nông dân trong việc tiếp cận công nghệ mới.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh phát triển nông nghiệp bền vững, việc áp dụng các phương pháp khuyến nông có sự tham gia ngày càng được quan tâm nhằm nâng cao hiệu quả chuyển giao tiến bộ kỹ thuật và đáp ứng nhu cầu thực tế của nông dân. Tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu (BR-VT) đã thử nghiệm phương pháp phát triển kỹ thuật có sự tham gia (Participatory Technology Development – PTD) từ năm 2005 thông qua các dự án do tổ chức V.B (Vương Quốc Bỉ) tài trợ. Mặc dù PTD được đánh giá là phương pháp mới, phù hợp với nhu cầu của nông dân, nhưng đến nay vẫn chưa được chính thức hóa trong hoạt động khuyến nông của tỉnh do thiếu các chính sách pháp quy và cần điều chỉnh phù hợp với điều kiện địa phương.

Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2005-2009 tại tỉnh BR-VT nhằm đánh giá tính phù hợp của thể chế khuyến nông hiện tại với việc áp dụng PTD, đồng thời đề xuất các chính sách thể chế hóa phương pháp này. Qua đó, nghiên cứu hướng tới mục tiêu nâng cao hiệu quả hoạt động khuyến nông, tăng cường sự tham gia của nông dân và phát triển bền vững nông nghiệp địa phương. Việc thể chế hóa PTD được kỳ vọng sẽ góp phần cải thiện các chỉ số về mức độ áp dụng kỹ thuật mới, sự hài lòng của nông dân và hiệu quả sản xuất nông nghiệp tại BR-VT.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên khung lý thuyết thể chế, tập trung vào ba khía cạnh chính: luật lệ (chính thức và phi chính thức), cơ chế thực thi và tổ chức (World Bank, 2002). Phương pháp PTD được xem là một hình thức khuyến nông có sự tham gia, nhấn mạnh vai trò chủ động của nông dân trong việc thử nghiệm và lựa chọn kỹ thuật phù hợp với điều kiện sản xuất của họ.

Hai lý thuyết nền tảng được áp dụng gồm:

• Lý thuyết thể chế: Giúp phân tích sự tương thích giữa các quy định, cơ chế và tổ chức hiện hành với việc áp dụng PTD trong khuyến nông.
• Mô hình phát triển kỹ thuật có sự tham gia (PTD): Bao gồm sáu bước chính từ chuẩn bị, phân tích vấn đề, tìm kiếm giải pháp kỹ thuật, thực hiện thử nghiệm, chia sẻ kết quả đến thể chế hóa, với ba thành phần chủ đạo là nông dân, cán bộ khuyến nông và nhà nghiên cứu.

Các khái niệm chính bao gồm: thể chế hóa, sự mở rộng (scaling up), sự nhân rộng (scaling out), câu lạc bộ nông dân (CLB), mạng lưới khuyến nông viên cấp xã, và sự tham gia của nông dân trong khuyến nông.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính với cách tiếp cận thể chế, kết hợp thu thập số liệu sơ cấp và thứ cấp. Cỡ mẫu gồm:

• 3 cán bộ khuyến nông chủ chốt tại các huyện Long Điền, Tân Thành, Xuyên Mộc được phỏng vấn bán cấu trúc (SSI).
• 77 hộ nông dân thuộc 8 CLB khuyến nông áp dụng PTD được khảo sát bằng bảng câu hỏi chính thức.

Nguồn dữ liệu thứ cấp bao gồm các báo cáo tổng hợp từ các dự án khuyến nông có sự tham gia do tổ chức V.B tài trợ tại BR-VT giai đoạn 2005-2009. Phân tích dữ liệu tập trung vào đánh giá sự tương thích thể chế, hiệu quả áp dụng PTD, các khó khăn và đề xuất chính sách phù hợp.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2005 đến 2009, tập trung vào quá trình thử nghiệm và áp dụng PTD trong hoạt động khuyến nông tỉnh BR-VT.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thể chế khuyến nông chưa phù hợp với PTD: Hệ thống khuyến nông tỉnh BR-VT chưa có mạng lưới khuyến nông viên cấp xã và CLB khuyến nông hoạt động hiệu quả, gây khó khăn trong việc nhân rộng và áp dụng PTD. Việc phân cấp, phân quyền còn tập trung ở cấp tỉnh, hạn chế sự tham gia chủ động của nông dân trong lập kế hoạch và triển khai mô hình.

2. Hiệu quả áp dụng PTD tại CLB: Từ 2005-2009, 10 CLB đã thực hiện 40 thử nghiệm kỹ thuật, trong đó 30 thử nghiệm đạt mục tiêu đề ra. Gần 80% số hộ thành viên CLB áp dụng các kỹ thuật mới vào sản xuất (bảng 3.2). Tuy nhiên, sự lan tỏa kỹ thuật ra vùng lân cận còn hạn chế do tính đặc thù của thử nghiệm và thiếu kinh phí tuyên truyền.

3. Hạn chế trong tổ chức và quản lý CLB: Việc theo dõi, ghi chép thử nghiệm chưa khoa học, chỉ đạt khoảng 59% yêu cầu. Thành viên CLB đa dạng về sở thích, dẫn đến CLB có xu hướng chuyển thành nhóm cùng sở thích, hạn chế sự tham gia rộng rãi. CLB chưa được chính thức hóa, thiếu sự quản lý rõ ràng sau khi dự án kết thúc.

4. Chi phí và thời gian áp dụng PTD cao: Cán bộ khuyến nông và nông dân đều phản ánh PTD tốn nhiều thời gian cho các hoạt động thực địa, hội họp, theo dõi thử nghiệm. Tuy nhiên, khi CLB hoạt động ổn định, nhược điểm này giảm bớt.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy PTD phù hợp với nhu cầu thực tế của nông dân và có tiềm năng nâng cao hiệu quả khuyến nông tại BR-VT. Tuy nhiên, thể chế hiện tại chưa tạo điều kiện thuận lợi cho việc áp dụng rộng rãi PTD. Việc thiếu mạng lưới khuyến nông viên cấp xã và CLB hoạt động hiệu quả làm giảm khả năng nhân rộng kỹ thuật mới.

So sánh với các nghiên cứu ở các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long và kinh nghiệm quốc tế (Cameroon, Kyrgyztan, Costa Rica), việc thể chế hóa PTD cần sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà nước, tổ chức đoàn thể và nông dân, đồng thời có chính sách tài chính linh hoạt hỗ trợ thử nghiệm và nhân rộng.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ áp dụng kỹ thuật mới của nông dân trong CLB theo năm, bảng đánh giá hoạt động CLB với các tiêu chí quản lý, thử nghiệm, tranh thủ sự ủng hộ và hoạt động đa dạng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng mạng lưới khuyến nông viên cấp xã: Triển khai đồng bộ mạng lưới khuyến nông viên cấp xã để tăng cường hỗ trợ kỹ thuật và nhân rộng PTD. Thời gian thực hiện: 1-2 năm. Chủ thể: Trung tâm Khuyến nông tỉnh phối hợp UBND xã.

2. Thành lập và quản lý CLB khuyến nông cấp thôn, ấp: Xây dựng CLB đại diện cho sản xuất chính của địa phương, với chủ nhiệm là chi hội trưởng Hội Nông dân thôn, ấp hoặc người có uy tín. Thành viên CLB là những người có sở thích học hỏi kỹ thuật mới và sinh sống gần nhau. CLB cần thành lập quỹ hoạt động từ đóng góp thành viên để hỗ trợ thử nghiệm và tham quan. Thời gian: 1-3 năm. Chủ thể: Trung tâm Khuyến nông, Hội Nông dân.

3. Xây dựng kế hoạch khuyến nông có sự tham gia: Áp dụng mô hình xây dựng kế hoạch từ dưới lên, dựa trên kế hoạch hoạt động của CLB, đảm bảo sát với nhu cầu thực tế của nông dân. Thời gian: hàng năm. Chủ thể: Trung tâm Khuyến nông, Trạm Khuyến nông, CLB.

4. Chính sách tài chính hỗ trợ thử nghiệm PTD: Dành kinh phí riêng từ ngân sách tỉnh cho các hoạt động thử nghiệm tại CLB, ngoài kinh phí mô hình khuyến nông thường niên. Xây dựng cơ chế tài chính linh hoạt, giảm thủ tục hành chính để thuận lợi cho việc triển khai. Thời gian: 1-2 năm. Chủ thể: Sở NN&PTNT, UBND tỉnh.

5. Tăng cường phối hợp với nhà nghiên cứu, nhà khoa học: Xây dựng các dự án khuyến nông dài hạn (3-5 năm) có hợp đồng với các viện, trường đại học để hỗ trợ kỹ thuật và nghiên cứu ứng dụng trong PTD. Chủ thể: Trung tâm Khuyến nông, Viện nghiên cứu, Trường đại học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý và nhân viên khuyến nông: Nắm bắt các phương pháp khuyến nông có sự tham gia, đặc biệt là PTD, để áp dụng hiệu quả trong công tác chuyển giao kỹ thuật và phát triển nông nghiệp địa phương.

2. Nhà hoạch định chính sách nông nghiệp: Tham khảo các đề xuất chính sách thể chế hóa PTD nhằm xây dựng cơ chế, chính sách phù hợp thúc đẩy sự tham gia của nông dân và nâng cao hiệu quả khuyến nông.

3. Các tổ chức phi chính phủ và nhà tài trợ: Hiểu rõ về thực trạng và tiềm năng của PTD tại BR-VT để thiết kế các dự án hỗ trợ phù hợp, góp phần phát triển bền vững nông nghiệp và nông thôn.

4. Nông dân và các CLB nông dân: Nắm bắt phương pháp PTD, tăng cường sự tham gia chủ động trong các hoạt động khuyến nông, từ đó nâng cao năng lực sản xuất và áp dụng kỹ thuật mới.

Câu hỏi thường gặp

1. PTD là gì và khác gì so với phương pháp khuyến nông truyền thống?
   PTD là phương pháp phát triển kỹ thuật có sự tham gia của nông dân, trong đó nông dân chủ động thử nghiệm và lựa chọn kỹ thuật phù hợp. Khác với phương pháp truyền thống mang tính áp đặt từ trên xuống, PTD tăng cường sự tham gia và phát huy kinh nghiệm bản địa của nông dân.

2. Tại sao PTD chưa được chính thức hóa ở tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu?
   Do thể chế khuyến nông hiện tại chưa tương thích, thiếu mạng lưới khuyến nông viên cấp xã và CLB hoạt động hiệu quả, cùng với thiếu các chính sách pháp lý và tài chính hỗ trợ cụ thể cho PTD.

3. Các khó khăn chính khi áp dụng PTD là gì?
   Bao gồm tổ chức thử nghiệm chưa khoa học, thành viên CLB đa dạng sở thích gây khó khăn trong quản lý, CLB chưa được chính thức hóa, và chi phí, thời gian áp dụng PTD cao.

4. Làm thế nào để nâng cao sự tham gia của nông dân trong PTD?
   Thành lập CLB khuyến nông đại diện cho sản xuất chính, tổ chức tập huấn cho cả cán bộ và thành viên CLB, xây dựng quỹ hoạt động và tạo cơ chế quản lý phù hợp để tăng tính bền vững và chủ động của nông dân.

5. Chính sách tài chính nào cần thiết để hỗ trợ PTD?
   Cần có nguồn kinh phí riêng từ ngân sách tỉnh dành cho các hoạt động thử nghiệm tại CLB, ngoài kinh phí mô hình thường niên, cùng với cơ chế tài chính linh hoạt, giảm thủ tục để thuận lợi cho triển khai.

Kết luận

• Thể chế khuyến nông tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu hiện chưa phù hợp để áp dụng rộng rãi phương pháp PTD.
• PTD đã mang lại kết quả tích cực, được nông dân ủng hộ, nhưng cần điều chỉnh phù hợp với điều kiện địa phương.
• Cán bộ khuyến nông đóng vai trò cầu nối quan trọng giữa nông dân và nhà khoa học trong quá trình áp dụng PTD.
• Việc thể chế hóa PTD phù hợp với chủ trương, chính sách của Nhà nước về khuyến nông, khuyến ngư.
• Các bước tiếp theo cần tập trung xây dựng mạng lưới khuyến nông viên cấp xã, thành lập CLB khuyến nông cấp thôn, xây dựng kế hoạch khuyến nông có sự tham gia và chính sách tài chính hỗ trợ thử nghiệm PTD.

Hành động ngay hôm nay: Các cơ quan quản lý và tổ chức liên quan cần phối hợp triển khai các đề xuất chính sách để PTD trở thành phương pháp khuyến nông hiệu quả, góp phần phát triển nông nghiệp bền vững tại tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu: giới thiệu tổng quát về đề tài nghiên cứu, phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 1-Tổng quan về phƣơng pháp khuyến nông Trong phần này đề cập tổng quát các phƣơng pháp khuyến nông thƣờng đƣợc áp dụng trên thế giới và các phƣơng pháp khuyến nông đang áp dụng ở Việt Nam. Trong phần này cũng đề cập đến các nguyên tắc cơ bản của phƣơng pháp phát triển kỹ thuật có sự tham gia PTD. Chƣơng 2- Hoạt động và thể chế của khuyến nông tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu Trong chƣơng này trình bày tổng quát về tổ chức khuyến nông nói chung và tổ chức khuyến nông BR-VT nói riêng, phân tích quá trình xây dựng kế hoạch, quá trình triển khai các mô hình khuyến nông để làm cơ sở cho việc phân tích, đối chiếu với việc áp dụng PTD trong hoạt động khuyến nông. Chƣơng 3- Áp dụng thử nghiệm PTD ở tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu Chƣơng này giới thiệu tổng quát quá trình áp dụng thử nghiệm phƣơng pháp PTD ở tỉnh BR-VT từ năm 2005-2009, và những kết quả và hạn chế của phƣơng pháp này.

Chƣơng 4- Chính sách thể chế PTD Đây là chƣơng tổng hợp từ các chƣơng trƣớc trên cơ sở phân tích các thể chế (tổ chức, cơ chế hoạt động, các luật lệ) để xem xét sự tƣơng tích giữa hoạt động khuyến nông hiện tại và phƣơng pháp PTD, đề xuất cách thức áp dụng và cải tiến cần thiết PTD trong điều kiện của tỉnh BR-VT. Kết luận LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 Chƣơng 1 – TỔNG QUÁT VỀ PHƢƠNG PHÁP KHUYẾN NÔNG 1.1 Các phƣơng pháp khuyến nông Theo George (1992) [6] có 8 phƣơng pháp khuyến nông phổ biến: (1) Khuyến nông chung; (2) Khuyến nông chuyên ngành; (3) Khuyến nông đào tạo và tham quan (Training and Visit); (4) Khuyến nông có sự tham gia; (5) Khuyến nông dự án; (6)Khuyến nông theo hệ thống nông nghiệp; (7) Khuyến nông cùng chịu phí tổn; (8) Khuyến nông theo tổ chức giáo dục (xem phụ lục 1). Tuy là tám phƣơng pháp khuyến nông, nhƣng giữa các phƣơng pháp này có những đặc điểm chung: (i) sử dụng các hình thức đào tạo không chính thức; (ii) nội dung hoạt động liên quan đến nông nghiệp; (iii) tìm cách nâng cao mức sống của nhân dân nông thôn (George, 1992) [8]. Theo Cục Khuyến nông- Khuyến lâm (1995) [3] (nay là Trung tâm Khuyến nông Khuyến ngƣ Quốc gia – gọi tắt theo tên tiếng Anh là NAFEC) ở Việt Nam, có bốn phƣơng pháp khuyến nông áp dụng phổ biến: (1) Khuyến nông thực hiện theo chƣơng trình, dự án; (2) Khuyến nông xây dựng mô hình, tổ chức đào tạo, tham quan tại chỗ; (3) Phƣơng pháp khuyến nông có sự tham gia: Chủ yếu áp dụng trong các chƣơng trình, dự án do các tổ chức nƣớc ngoài tài trợ cho Việt Nam nhƣ các lớp tập huấn FFS (Farmer Field School), PTD; (4) Phƣơng pháp khuyến nông có sự hỗ trợ kinh phí hoặc vật chất của nhà nƣớc.

Nhà nƣớc hỗ trợ nông dân để chi phí cho: (i) phần vật tƣ chênh lệch do ứng dụng các tiến bộ mới phát sinh (chiếm 30-40% chi phí); (ii) tổ chức tập huấn và tham quan hội thảo đầu bờ của mô hình. Hiện tại, bốn phƣơng pháp khuyến nông này đƣợc áp dụng ở tỉnh BR-VT, trong đó phƣơng pháp khuyến nông có sự tham gia, cụ thể là phƣơng pháp phát triển kỹ thuật có sự tham gia PTD đã đƣợc giới thiệu từ năm 2005 cho đến nay. Phƣơng pháp này đƣợc xem là phƣơng pháp khuyến nông mới, đáp ứng đƣợc nhu cầu của nông dân hơn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 so với phƣơng pháp khuyến nông tiếp cận theo hƣớng chỉ đạo từ trên xuống (top- down).2 Phƣơng pháp tham gia 1.1 Khái niệm về phƣơng pháp tham gia Có nhiều định nghĩa cũng nhƣ cách giải thích về phƣơng pháp tham gia, theo Sofie Dhollander (2007) [9] phƣơng pháp tham gia bao hàm hoạt động của nhiều ngƣời trong các tổ chức khác nhau dẫn đến các đổi mới bền vững cho nông dân. Mặc dù có các phƣơng cách khác nhau trong sử dụng phƣơng pháp tham gia, hầu nhƣ có cùng nguyên tắc chính là: Gồm phƣơng pháp luận đƣợc xác định và tiến trình học tập hệ thống Mềm dẻo Học tập theo nhóm Nội dung chuyên biệt Chuyên gia và nông dân tham gia Dẫn tới sự thay đổi 1.2 Lịch sử phát triển của phƣơng pháp tham gia Phƣơng pháp tham gia đƣợc sử dụng ngày nay có nhiều nguồn gốc, năm trong số này có tầm quan trọng đặc biệt (Jules N Pretty -1995) [16]: (i) Nghiên cứu tham gia của các nhà xã hội học-APR (Activist Participatory Research) đƣợc đƣa ra bởi Paulo Freire vào năm 1968.

Phƣơng pháp này sử dụng đối thoại và tham gia trong nghiên cứu để tăng cƣờng nhận thức, sự tự tin của ngƣời dân và trao quyền cho họ trong hành động. Đóng góp chính của phƣơng pháp này cho phƣơng pháp tham gia hiện nay là nhận thấy ngƣời dân thì sáng tạo, có năng lực và nên trao quyền cho họ, những ngƣời bên ngoài (outsiders) giữ vai trò nhƣ là một tác nhân xúc tác, thúc đẩy cho các hoạt động của ngƣời dân diễn ra tốt hơn, nhanh hơn. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 (ii) Phân tích sinh thái nông nghiệp- AEA (Agro-Ecosystem Analysis): Đƣợc phát triển bởi Godon Conway (1987), phƣơng pháp này kết hợp phân tích hệ thống với phân tích không gian, thời gian, các dòng vật chất và mối quan hệ, các giá trị tƣơng đối và các quyết định. Đóng góp của phƣơng pháp này cho phƣơng pháp tham gia ngày nay là sử dụng các sơ đồ lát cắt (transects), xây dựng các bản đồ, sơ đồ không chính thức, sử dụng cách cho điểm, xếp hạng.

(iii) Nhân loại học ứng dụng (Applied Anthropology): Mặc dù Nhân loại học - xã hội học truyền thống quan tâm chủ yếu để hiểu hơn là làm cho thay đổi. Phƣơng pháp này đƣợc thừa nhận vào những năm thập niên 80, nó nhấn mạnh việc quan sát ngƣời tham gia, các cuộc trao đổi và tầm quan trọng của thái độ, hành vi và sự hòa hợp. (iv) Nghiên cứu hệ thống canh tác – FSR (Farming Systems Research): Có hai nguyên tắc trong FSR là xem các hoạt động của các nông hộ nhỏ nhƣ là những nhà thử nghiệm. Do đó trọng tâm của phƣơng pháp này là sự tham gia của ngƣời dân trong nghiên cứu nông nghiệp, đặc biệt là nghiên cứu những mối quan hệ, sự đa dạng và chống rủi ro trong hệ thống canh tác.

(v) Đánh giá nhanh nông thôn RRA (Rapid Rural Appraisal): Phƣơng pháp này nổi lên từ cuối thập niên 70. Sử dụng phƣơng pháp này đảm bảo cho các nhà nghiên cứu thu đƣợc thông tin từ ngƣời dân về điều kiện nông thôn với chi phí thấp và thời gian hợp lý. Nó khắc phục đƣợc tính nhàm chán, tốn kém và thông tin thiếu chính xác trong các cuộc khảo sát bằng các bảng câu hỏi. Trên cơ sở phƣơng pháp RRA, sau này phƣơng pháp đánh giá nông thôn có sự tham – PRA (Participatory Rural Appraisal) đƣợc phát triển và đƣợc sử dụng phổ biến trong các phƣơng pháp tham gia.

Do các phƣơng pháp AEA, FSR, RRA đều không thích hợp trong việc chuyển giao kỹ thuật cho nông dân. Nên vào thập niên 1980 nổi lên phƣơng pháp phát triển kỹ thuật có sự tham gia - PTD (Participatory Technology Development), đƣợc xem nhƣ là một phƣơng pháp chuyển giao kỹ thuật đáp ứng theo nhu cầu của nông dân đƣợc sử dụng trong các tổ chức nghiên cứu về phát triển nông nghiệp, nông thôn và phù hợp LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 10 với hoạt động khuyến nông. Trong những năm gần đây (từ năm 2000), nổi lên phƣơng pháp PAR – Participatory Action Research (tạm dịch là Tham gia hành động trong nghiên cứu) với ba nội dung chính: nghiên cứu, giáo dục và các hoạt động chính trị-xã hội. Phƣơng pháp này không chỉ giải quyết các vấn đề kỹ thuật cho nông dân mà còn đƣợc xem nhƣ là phƣơng pháp để phát triển nông thôn.

Các dạng tham gia Theo Pretty (1994, đƣợc trích bởi Jules N. Pretty, Irene Guijt, Ian Scooner và John Thomas, 1995) [16] có bảy cách cơ bản để giải thích và sử dụng thuật ngữ tham gia, xếp hạng từ tham gia thụ động, trong trƣờng hợp này ngƣời dân chỉ nói cái gì sẽ xảy ra, đến tự hành động, ngƣời dân chủ động (xem phụ lục 2). Tuy nhiên, nếu mục tiêu là để đạt đƣợc phát triển bền vững, thì tham gia theo chức năng là đủ (Sofie Dhollander - 2007) [9] (mức 5). Việc áp dụng PTD có thể thúc đẩy nông dân tham gia vào hoạt động khuyến nông ở mức 6, tức là tham gia tƣơng hỗ.

Hiện nay phần lớn trong hoạt động khuyến nông Việt Nam thƣờng mức độ tham gia của nông dân ở mức 4 là phổ biến, tức là trong các hoạt động khuyến nông, ngƣời nông dân tham gia vì các khuyến khích vật chất nhiều hơn, thể hiện qua các mức hỗ trợ tham gia thực hiện các mô hình khuyến nông, đôi khi những mô hình này là không cần thiết đối với nông dân.1 Lợi ích và phí tổn cho việc áp dụng phƣơng pháp tham gia Lợi ích Phí tổn -Đạt đƣợc những thành tựu với chi phí thấp -Tốn nhiều thời gian -Phá vỡ đƣợc các rào cản (văn hóa, xã hội) -Đóng góp tự nguyện -Tăng cƣờng tiến trình dân chủ hóa -Chịu trách nhiệm những gì phát biểu -Xây dựng các mối quan hệ -Mất lợi thế cạnh tranh -Sự thừa nhận tình trạng xã hội -Mất quyền sở hữu ý tƣởng cá nhân -Tạo đƣợc niềm tin và sự nhân nhƣợng -Trách nhiệm tình nguyện -Tạo ra quyền sở hữu nhóm -Tăng xung đột -Xây dựng mạng lƣới và liên kết -Mất quyền lực -Có cái nhìn rộng hơn -Tốn chi phí đàm phán -Đƣợc huấn luyện và tăng cƣờng các kỹ năng (Nguồn: Viện Nghiên cứu Quốc tế Tái thiết nông thôn IIRR, 2006) [15] LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 11 Phƣơng pháp tham gia cũng có nhiều lợi ích, nhƣng cũng có cái giá phải trả (phí tổn) cho việc áp dụng phƣơng pháp này. Một trong những giá phải trả (phí tổn) thƣờng gặp đó là tốn nhiều thời gian. Có thể liệt kê một số lợi ích, cũng nhƣ chi phí khi áp dụng phƣơng pháp tham gia (bảng 1.4 Phƣơng pháp phát triển kỹ thuật có sự tham gia – PTD 1.1 Khái niệm về PTD Theo Sofie Dhollander (2007) [9], PTD là một phƣơng pháp tạo sự tham gia, nông dân dẫn dắt khuyến nông viên, và làm cho hoạt động và việc học tập thông qua thực hành đƣợc thực hiện trên đồng ruộng của nông dân. Nguyên tắc chính của phƣơng pháp này là ngƣời nông dân học tốt nhất bằng kinh nghiệm của họ, thay vì đƣợc đào tạo, giảng dạy nhƣ trong môi trƣờng lớp học.