Nghiên Cứu Về Sự Tham Gia Của Người Dân Trong Quản Lý Rủi Ro Thiên Tai Tại Tỉnh Bình Định

Luận văn thạc sĩ phân tích sự tham gia của người dân trong quản lý rủi ro thiên tai trên địa bàn tỉnh bình định, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho

• Tác giả: Hà Văn Cát
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Tấn Khuyên
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quản lý công
• Đề tài: Tham Gia Của Người Dân Trong Quản Lý Rủi Ro Thiên Tai Tại Bình Định
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: TP Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG
• 1.1. Bối cảnh nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu và nguồn thông tin
• 1.5.1. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5.2. Nguồn thông tin dự kiến
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Tình hình thiên tai và Biến đổi khí hậu ở Việt Nam
• 2.2. Tình hình thiên tai và BĐKH ở tỉnh Bình Định
• 2.2.1. Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội
• 2.2.1.1. Vị trí địa lý
• 2.2.1.2. Đặc điểm địa hình
• 2.2.1.3. Đặc điểm khí hậu
• 2.2.1.4. Đặc điểm sông ngòi
• 2.2.2. Hiện trạng kinh tế - xã hội
• 2.2.3. Các loại hình thiên tai và phạm vi ảnh hưởng
• 2.2.3.1. Đặc điểm và phạm vi ảnh hưởng của các loại hình thiên tai
• 2.2.4. Tác động của thiên tai đến các mặt của đời sống xã hội
• 2.2.5. Tác động của BĐKH tại tỉnh Bình Định
• 2.2.6. Tình hình quản lý và đánh giá rủi ro thiên tai trên thế giới và ở Việt Nam
• 2.2.6.1. Thực tiễn quản lý và đánh giá rủi ro thiên tai trên thế giới
• 2.2.6.2. Đánh giá rủi ro thiên tai có sự tham gia của người dân (dựa vào cộng đồng) tại Việt Nam
• 2.2.6.3. Công tác PCTT và đánh giá rủi ro thiên tai có sự tham gia của người dân tại tỉnh Bình Định
• 2.2.7. Khái quát tình trạng dễ bị tổn thương ở tỉnh Bình Định
• 2.2.8. Nhận định về nguy cơ những loại hình thiên tai (lụt bão) có thể xảy ra trong thời gian tới
• 3. CHƯƠNG 3: TỔNG QUAN CƠ SỞ LÝ THUYẾT, CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Lý thuyết về sự tham gia của người dân
• 3.1.1. Một số quan niệm
• 3.1.2. Cơ sở lý thuyết về sự tham gia của người dân
• 3.2. Tổng quan các nghiên cứu trước về sự tham gia của người dân
• 3.3. Khái niệm thiên tai, BĐKH và tình trạng dễ bị tổn thương
• 3.3.1. Rủi ro thiên tai và cấp độ rủi ro thiên tai
• 3.3.2. Biến đổi khí hậu
• 3.3.3. Thích ứng với BĐKH
• 3.3.4. Năng lực phòng, chống thiên tai (ứng phó)
• 3.3.5. Tình trạng dễ bị tổn thương
• 3.3.5.1. Đối tượng dễ bị tổn thương trong thiên tai
• 3.3.6. Đánh giá rủi ro có sự tham gia
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Địa bàn nghiên cứu
• 3.4.2. Cách tiếp cận của phương pháp nghiên cứu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VỀ SỰ THAM GIA CỦA NGƯỜI DÂN
• 4.1. Đặc điểm tình hình các xã, phường nghiên cứu
• 4.1.1. Phường Nhơn Bình, thành phố Quy Nhơn
• 4.1.2. Xã Cát Chánh, huyện Phù Cát
• 4.1.3. Xã Ân Hảo Đông, huyện Hoài Ân
• 4.1.4. Xã Vĩnh Thịnh, huyện Vĩnh Thạnh
• 4.2. Thực trạng tham gia của người dân trong QLRRTT
• 4.2.1. Thông tin về thiên tai, BĐKH
• 4.2.2. Ứng phó của người dân trong PCTT
• 4.2.3. Người dân tham gia đóng góp ý kiến vào kế hoạch PCTT
• 4.2.4. Người dân trực tiếp tham gia QLRRTT
• 4.2.5. Người dân tham gia kiểm tra, giám sát
• 4.2.6. Một số khó khăn khi người dân tham gia QLRRTT
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Bối cảnh nghiên cứu

Việt Nam là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề từ rủi ro thiên tai. Tình hình thiên tai tại tỉnh Bình Định đặc biệt nghiêm trọng với nhiều loại hình thiên tai như bão, lũ lụt. Theo thống kê, hàng năm có khoảng 750 người chết và thiệt hại tài sản ước tính từ 1-1,5% GDP. Biến đổi khí hậu đã làm gia tăng cường độ và tần suất của thiên tai, khiến cho người dân và chính quyền địa phương phải đối mặt với nhiều thách thức. Để giảm thiểu thiệt hại, việc tham gia của người dân trong quản lý rủi ro thiên tai là rất cần thiết. Chính quyền và các tổ chức xã hội cần hỗ trợ người dân trong việc nâng cao nhận thức và kỹ năng ứng phó với thiên tai.

1.1. Tình hình thiên tai tại Bình Định

Tỉnh Bình Định thường xuyên phải đối mặt với các loại hình thiên tai như bão, lũ lụt, hạn hán. Trong giai đoạn 1990-2015, tỉnh này đã hứng chịu nhiều cơn bão và lũ lụt, gây thiệt hại lớn về người và tài sản. Cụ thể, năm 2009, hai cơn bão đã làm 29 người chết và thiệt hại kinh tế khoảng 972 tỷ đồng. Năm 2016, tình hình thiên tai diễn ra nghiêm trọng với 42 người chết và hàng trăm ngôi nhà bị hư hại. Những thiệt hại này không chỉ ảnh hưởng đến đời sống của người dân mà còn tác động đến sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Do đó, việc quản lý thiên tai và phòng chống thiên tai cần được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả.

II. Sự tham gia của người dân trong quản lý rủi ro thiên tai

Sự tham gia của người dân trong quản lý rủi ro thiên tai là một yếu tố quan trọng giúp nâng cao hiệu quả công tác phòng chống thiên tai. Người dân không chỉ là đối tượng chịu ảnh hưởng mà còn là những người có thể đóng góp ý kiến và tham gia vào quá trình ra quyết định. Theo lý thuyết Bậc thang của sự tham gia của David Arnstein, sự tham gia của người dân có thể được phân loại thành nhiều cấp độ khác nhau, từ thông tin đến tham gia quyết định. Việc giáo dục cộng đồng về quản lý rủi ro và phòng chống thiên tai là cần thiết để tăng cường nhận thức và khả năng ứng phó của người dân. Các chương trình đào tạo và hoạt động cộng đồng cần được tổ chức thường xuyên để người dân có thể chủ động hơn trong việc ứng phó với thiên tai.

2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự tham gia

Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến sự tham gia của người dân trong quản lý rủi ro thiên tai. Đầu tiên, nhận thức của người dân về tác động của thiên tai và biến đổi khí hậu là rất quan trọng. Nếu người dân hiểu rõ về nguy cơ và hậu quả của thiên tai, họ sẽ có xu hướng tham gia tích cực hơn. Thứ hai, sự hỗ trợ từ chính quyền và các tổ chức xã hội cũng đóng vai trò quan trọng. Các chương trình hỗ trợ, đào tạo và cung cấp thông tin sẽ giúp người dân có thêm kiến thức và kỹ năng cần thiết. Cuối cùng, các yếu tố văn hóa và xã hội cũng ảnh hưởng đến mức độ tham gia của người dân. Những cộng đồng có truyền thống hợp tác và tương trợ lẫn nhau thường có khả năng ứng phó tốt hơn với thiên tai.

III. Khuyến nghị nâng cao sự tham gia của người dân

Để nâng cao sự tham gia của người dân trong quản lý rủi ro thiên tai, cần thực hiện một số khuyến nghị quan trọng. Thứ nhất, cần tăng cường giáo dục cộng đồng về quản lý rủi ro thiên tai thông qua các chương trình đào tạo và hội thảo. Thứ hai, chính quyền địa phương cần tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tham gia vào các hoạt động phòng chống thiên tai, như tổ chức các cuộc họp cộng đồng để lắng nghe ý kiến và đề xuất của người dân. Thứ ba, cần xây dựng các mô hình quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng, trong đó người dân là trung tâm của quá trình ra quyết định. Cuối cùng, cần có các chính sách hỗ trợ cụ thể để khuyến khích người dân tham gia vào các hoạt động phòng chống thiên tai, từ đó nâng cao khả năng ứng phó và giảm thiểu thiệt hại do thiên tai gây ra.

3.1. Tăng cường hợp tác giữa các bên liên quan

Sự hợp tác giữa chính quyền, tổ chức xã hội và người dân là rất cần thiết trong quản lý rủi ro thiên tai. Các bên liên quan cần phối hợp chặt chẽ để xây dựng các kế hoạch phòng chống thiên tai hiệu quả. Chính quyền cần lắng nghe ý kiến của người dân và tạo điều kiện cho họ tham gia vào quá trình ra quyết định. Các tổ chức xã hội cũng cần hỗ trợ người dân trong việc nâng cao nhận thức và kỹ năng ứng phó với thiên tai. Sự kết hợp này sẽ giúp tạo ra một mạng lưới hỗ trợ vững chắc, từ đó nâng cao khả năng ứng phó của cộng đồng trước các rủi ro thiên tai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề bởi thiên tai, đặc biệt là bão và lũ lụt, với trung bình hàng năm khoảng 750 người chết và mất tích, thiệt hại kinh tế ước tính chiếm từ 1 đến 1,5% GDP. Tỉnh Bình Định, nằm trong khu vực Duyên hải miền Trung, là một trong những địa phương chịu tác động mạnh mẽ của thiên tai như bão, lũ lụt, hạn hán và xâm nhập mặn. Từ năm 1990 đến nay, Bình Định trung bình mỗi năm xảy ra 3,5 đợt lũ và chịu ảnh hưởng trực tiếp của 0,5 cơn bão, gây thiệt hại lớn về người và tài sản. Ví dụ, năm 2013, hoàn lưu bão số 15 kết hợp với không khí lạnh đã làm 19 người chết, 14 người bị thương, hơn 100.000 nhà bị ngập nước và thiệt hại kinh tế ước tính lên đến hàng nghìn tỷ đồng.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu (BĐKH) làm gia tăng tần suất và cường độ thiên tai, sự tham gia của người dân trong quản lý rủi ro thiên tai (QLRRTT) trở nên cấp thiết nhằm giảm thiểu thiệt hại và tăng cường khả năng ứng phó của cộng đồng. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là đánh giá mức độ tham gia của người dân trong QLRRTT tại tỉnh Bình Định, phân tích các yếu tố ảnh hưởng, thuận lợi và khó khăn, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác này trong điều kiện BĐKH hiện nay. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 4 xã, phường trọng điểm về thiên tai của tỉnh, khảo sát 120 hộ dân trong khoảng thời gian từ năm 2005 đến 2015. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc góp phần xây dựng chính sách và nâng cao nhận thức cộng đồng, giúp giảm thiểu thiệt hại do thiên tai gây ra, đồng thời thúc đẩy phát triển bền vững địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn sử dụng lý thuyết “Bậc thang của sự tham gia” của David Arnstein, phân chia mức độ tham gia của người dân thành 8 bậc từ thấp đến cao, bao gồm: không tham gia, tham gia thụ động, tham gia cung cấp thông tin, tham gia bởi nghĩa vụ, tham gia bởi định hướng từ bên ngoài, tham gia tự nguyện, hợp tác, ủy quyền và người dân quản lý trực tiếp. Lý thuyết này giúp đánh giá mức độ thực chất của sự tham gia trong các hoạt động QLRRTT.

Bên cạnh đó, cách tiếp cận “Nghiên cứu sự tham gia” (Participatory Research - PR) và “Nghiên cứu hành động tham gia” (Participatory Action Research - PAR) được áp dụng nhằm khuyến khích người dân không chỉ là đối tượng nghiên cứu mà còn là chủ thể tham gia vào quá trình thu thập, phân tích dữ liệu và ra quyết định. Các khái niệm chính bao gồm: rủi ro thiên tai, tình trạng dễ bị tổn thương, năng lực phòng chống thiên tai, thích ứng với biến đổi khí hậu và quản lý rủi ro dựa vào cộng đồng (Community-Based Disaster Risk Management - CBDRM).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu nghiên cứu bao gồm số liệu thứ cấp từ các cơ quan như Ban chỉ huy Phòng chống thiên tai tỉnh, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Hội Chữ thập đỏ tỉnh, cùng với số liệu sơ cấp thu thập qua khảo sát 120 hộ dân tại 4 xã, phường trọng điểm về thiên tai của tỉnh Bình Định: Phường Nhơn Bình (TP Quy Nhơn), xã Cát Chánh (Phù Cát), xã Ân Hảo Đông (Hoài Ân) và xã Vĩnh Thịnh (Vĩnh Thạnh). Phương pháp chọn mẫu phi xác suất được sử dụng nhằm đảm bảo tính đại diện cho các vùng địa lý và đặc điểm thiên tai khác nhau.

Phân tích dữ liệu kết hợp phương pháp định tính và định lượng, sử dụng thống kê mô tả, phân tích so sánh và tham vấn chuyên gia. Thời gian nghiên cứu kéo dài 3 tháng, từ tháng 5 đến tháng 7 năm 2016. Các công cụ nghiên cứu dựa trên thang đo của David Arnstein và các phương pháp PR, PAR nhằm đánh giá mức độ và chất lượng sự tham gia của người dân trong QLRRTT.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Mức độ nhận thức và tham gia của người dân: Khoảng 85% người dân được khảo sát nhận thức được tác động của thiên tai và biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, chỉ khoảng 60% biết về kế hoạch phòng chống thiên tai (PCTT) tại địa phương, và 45% tham gia đóng góp ý kiến vào kế hoạch này. Tỷ lệ người dân tham gia trực tiếp vào các hoạt động QLRRTT chỉ đạt khoảng 35%.

2. Vai trò trung tâm của người dân trong QLRRTT: Người dân được xác định là trung tâm trong quá trình ra quyết định và triển khai các hoạt động quản lý rủi ro. Hành vi của người dân đã chuyển từ “ỷ lại” sang chủ động ứng phó, bảo vệ tính mạng và tài sản. Tỷ lệ người dân tham gia kiểm tra, giám sát các công trình phòng chống thiên tai đạt khoảng 30%.

3. Yếu tố ảnh hưởng đến sự tham gia: Các yếu tố thuận lợi gồm có sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương, các tổ chức xã hội và dự án giảm nhẹ thiên tai dựa vào cộng đồng. Khó khăn chính là hạn chế về nguồn lực, thiếu thông tin dự báo chính xác, và nhận thức chưa đồng đều trong cộng đồng. Khoảng 40% người dân cho biết thiếu kinh phí và trang thiết bị là rào cản lớn.

4. Tác động của BĐKH làm gia tăng rủi ro: Biến đổi khí hậu làm tăng tần suất và cường độ thiên tai, khiến cho các hoạt động QLRRTT càng trở nên cấp thiết. Người dân tại các vùng ven biển và miền núi chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, với tỷ lệ thiệt hại về nhà cửa và sản xuất nông nghiệp cao hơn 50% so với các vùng khác.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy sự tham gia của người dân trong QLRRTT tại Bình Định đã có những chuyển biến tích cực, phù hợp với lý thuyết bậc thang của Arnstein khi người dân dần được trao quyền và tham gia sâu hơn vào các hoạt động quản lý. Tuy nhiên, mức độ tham gia vẫn còn hạn chế so với yêu cầu, đặc biệt ở các cấp độ cao như ủy quyền và quản lý trực tiếp.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế, việc áp dụng phương pháp CBDRM và VCA (Đánh giá tình trạng dễ bị tổn thương dựa vào cộng đồng) đã chứng minh hiệu quả trong việc nâng cao năng lực ứng phó của cộng đồng. Tại Bình Định, các dự án do Hội Chữ thập đỏ và các tổ chức quốc tế tài trợ đã góp phần nâng cao nhận thức và kỹ năng cho người dân, nhưng phạm vi còn nhỏ và chưa đồng đều.

Việc thiếu nguồn lực, thông tin dự báo chưa chính xác và sự phối hợp chưa chặt chẽ giữa các cấp chính quyền là những nguyên nhân chính làm giảm hiệu quả tham gia của người dân. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ tham gia của người dân theo từng hoạt động QLRRTT và bảng phân tích các yếu tố thuận lợi, khó khăn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác tuyên truyền và nâng cao nhận thức: Triển khai các chương trình đào tạo, tập huấn thường xuyên cho người dân về tác động của thiên tai và BĐKH, nâng cao kỹ năng ứng phó. Mục tiêu tăng tỷ lệ người dân biết và tham gia kế hoạch PCTT lên trên 80% trong vòng 2 năm. Chủ thể thực hiện: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp với Hội Chữ thập đỏ tỉnh.

2. Phát triển hệ thống thông tin dự báo và truyền tin hiệu quả: Đầu tư nâng cấp công nghệ dự báo thời tiết, xây dựng kênh truyền thông đa dạng, đảm bảo thông tin đến tận cộng đồng nhanh chóng và chính xác. Mục tiêu giảm thiểu thiệt hại do thông tin sai lệch hoặc chậm trễ. Chủ thể thực hiện: Ban chỉ huy Phòng chống thiên tai tỉnh và Sở Thông tin và Truyền thông, trong vòng 1 năm.

3. Khuyến khích sự tham gia chủ động của người dân trong lập kế hoạch và giám sát: Xây dựng cơ chế tham vấn và phản hồi ý kiến người dân trong quá trình xây dựng kế hoạch PCTT, đồng thời thành lập các tổ giám sát cộng đồng. Mục tiêu nâng tỷ lệ người dân tham gia trực tiếp lên 50% trong 3 năm. Chủ thể thực hiện: UBND các xã, phường phối hợp với các tổ chức xã hội.

4. Tăng cường nguồn lực và trang thiết bị cho công tác ứng phó: Huy động nguồn lực từ ngân sách địa phương và các tổ chức tài trợ để trang bị thiết bị, đào tạo đội ứng phó nhanh chuyên nghiệp tại cấp xã, phường. Mục tiêu hoàn thiện đội ứng phó tại 100% xã, phường trọng điểm trong 2 năm. Chủ thể thực hiện: UBND tỉnh, Sở Tài chính và các đơn vị liên quan.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý nhà nước về phòng chống thiên tai: Giúp hiểu rõ vai trò và cách thức huy động sự tham gia của cộng đồng trong QLRRTT, từ đó xây dựng chính sách phù hợp.

2. Các tổ chức phi chính phủ và tổ chức quốc tế: Là tài liệu tham khảo để thiết kế các dự án giảm nhẹ thiên tai dựa vào cộng đồng, nâng cao hiệu quả can thiệp.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành quản lý công, môi trường và phát triển bền vững: Cung cấp cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu thực tiễn về sự tham gia cộng đồng trong quản lý rủi ro thiên tai.

4. Cộng đồng dân cư và các nhóm dễ bị tổn thương: Giúp nâng cao nhận thức về quyền và trách nhiệm trong phòng chống thiên tai, từ đó chủ động tham gia các hoạt động ứng phó.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao sự tham gia của người dân trong quản lý rủi ro thiên tai lại quan trọng?
   Sự tham gia giúp người dân nâng cao nhận thức, chủ động ứng phó, giảm thiểu thiệt hại và tăng cường khả năng thích ứng với thiên tai và biến đổi khí hậu. Ví dụ, tại Bình Định, người dân chủ động hơn trong việc bảo vệ tài sản và tính mạng sau khi tham gia các chương trình đào tạo.

2. Các yếu tố nào ảnh hưởng đến mức độ tham gia của người dân?
   Bao gồm nhận thức, nguồn lực, thông tin dự báo, sự hỗ trợ của chính quyền và tổ chức xã hội. Khó khăn như thiếu kinh phí và trang thiết bị cũng làm giảm sự tham gia.

3. Làm thế nào để nâng cao sự tham gia của người dân trong QLRRTT?
   Thông qua tuyên truyền, đào tạo, xây dựng cơ chế tham vấn, tăng cường nguồn lực và phát triển đội ứng phó chuyên nghiệp tại địa phương.

4. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng để đánh giá sự tham gia của người dân?
   Kết hợp phương pháp định tính và định lượng, sử dụng thang đo bậc thang của Arnstein, cùng với cách tiếp cận nghiên cứu hành động tham gia (PAR) để thu thập và phân tích dữ liệu.

5. Biến đổi khí hậu ảnh hưởng như thế nào đến rủi ro thiên tai tại Bình Định?
   BĐKH làm tăng tần suất và cường độ các hiện tượng thiên tai như bão, lũ, hạn hán, gây thiệt hại lớn hơn cho cộng đồng, đặc biệt là các vùng ven biển và miền núi.

Kết luận

• Người dân là trung tâm và chủ thể quan trọng trong quản lý rủi ro thiên tai, sự tham gia của họ góp phần giảm thiểu thiệt hại và tăng cường khả năng ứng phó.
• Mức độ tham gia hiện nay tại Bình Định còn hạn chế, cần nâng cao nhận thức và tạo điều kiện để người dân tham gia sâu hơn vào các hoạt động QLRRTT.
• Biến đổi khí hậu làm gia tăng rủi ro thiên tai, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa người dân, chính quyền và các tổ chức xã hội.
• Các giải pháp đề xuất tập trung vào nâng cao nhận thức, cải thiện hệ thống thông tin, khuyến khích sự tham gia chủ động và tăng cường nguồn lực ứng phó.
• Tiếp tục nghiên cứu và triển khai các chương trình đào tạo, dự án giảm nhẹ thiên tai dựa vào cộng đồng trong giai đoạn tới nhằm phát huy hiệu quả quản lý rủi ro thiên tai tại Bình Định.

Các cơ quan chức năng và tổ chức xã hội cần phối hợp triển khai các khuyến nghị, đồng thời mở rộng nghiên cứu để cập nhật và điều chỉnh chính sách phù hợp với diễn biến thiên tai và biến đổi khí hậu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HCM ---------------- HÀ VĂN CÁT SỰ THAM GIA CỦA NGƯỜI DÂN TRONG QUẢN LÝ RỦI RO THIÊN TAI TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BÌNH ĐỊNH LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ TP Hồ Chí Minh - Năm 2017 123doc BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HCM ---------------- HÀ VĂN CÁT SỰ THAM GIA CỦA NGƢỜI DÂN TRONG QUẢN LÝ RỦI RO THIÊN TAI TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BÌNH ĐỊNH Chuyên ngành: Quản lý công Mã số : 60340403 LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. NGUYỄN TẤN KHUYÊN TP Hồ Chí Minh - Năm 2017 123doc LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn này hoàn toàn do cá nhân tôi khảo sát, tham khảo tài liệu và thực hiện.

Mọi trích dẫn và số liệu sử dụng trong luận văn đều đƣợc dẫn nguồn và có độ chính xác cao trong phạm vi hiểu biết của cá nhân tôi. Luận văn đƣợc thực hiện trên cơ sở tổng hợp những kiến thức, nghiên cứu các dữ liệu, tài liệu nhiều cơ quan, đơn vị và khảo sát thực tế của tác giả. Hồ Chí Minh, ngày 22 tháng 12 năm 2016 TÁC GIẢ HÀ VĂN CÁT 123doc MỤC LỤC CHƢƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG. Bối cảnh nghiên cứu:.

Mục tiêu nghiên cứu:. Mục tiêu tổng quát:. Mục tiêu cụ thể:. Câu hỏi nghiên cứu:.

Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu:. Phƣơng pháp nghiên cứu và nguồn thông tin:. Phƣơng pháp nghiên cứu:. Nguồn thông tin dự kiến: .7 CHƢƠNG 2: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU.

Tình hình thiên tai và Biến đổi khí hậu ở Việt Nam:. Tình hình thiên tai và BĐKH ở tỉnh Bình Định:. Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội:. Vị trí địa lý:.

Đặc điểm địa hình:. Đặc điểm khí hậu:. Đặc điểm sông ngòi:. Hiện trạng kinh tế - xã hội:.

Các loại hình thiên tai và phạm vi ảnh hƣởng:. Đặc điểm và phạm vi ảnh hƣởng của các loại hình thiên tai:. Tác động của thiên tai đến các mặt của đời sống xã hội:. Tác động của BĐKH tại tỉnh Bình Định:.

Tình hình quản lý và đánh giá rủi ro thiên tai trên thế giới và ở Việt Nam:. Thực tiễn quản lý và đánh giá rủi ro thiên tai trên thế giới:. Đánh giá rủi ro thiên tai có sự tham gia của ngƣời dân (dựa vào cộng đồng) tại Viêt Nam:. Công tác PCTT và đánh giá rủi ro thiên tai có sự tham gia của ngƣời dân tại tỉnh Bình Định:.

Khái quát tình trạng dễ bị tổn thƣơng ở tỉnh Bình Định:. Nhận định về nguy cơ những loại hình thiên tai (lụt bão) có thể xảy ra trong thời gian tới: .32 CHƢƠNG 3: TỔNG QUAN CƠ SỞ LÝ THUYẾT, CÁC NGHIÊN CỨU TRƢỚC VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Lý thuyết về sự tham gia của ngƣời dân:. Một số quan niệm:.

Cơ sở lý thuyết về sự tham gia của ngƣời dân:. Tổng quan các nghiên cứu trƣớc về sự tham gia của ngƣời dân:. Khái niệm thiên tai, BĐKH và tình trạng dễ bị tổn thƣơng:. Rủi ro thiên tai và cấp độ rủi ro thiên tai:.

Biến đổi khí hậu:. Thích ứng với BĐKH:. Năng lực phòng, chống thiên tai (ứng phó):. Tình trạng dễ bị tổn thƣơng:.

Đối tƣợng dễ bị tổn thƣơng trong thiên tai:. Đánh giá rủi ro có sự tham gia:. Phƣơng pháp nghiên cƣú:. Địa bàn nghiên cứu:.

Cách tiếp cận của phƣơng pháp nghiên cứu: .51 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VỀ SỰ THAM GIA CỦA NGƢỜI DÂN. Đặc điểm tình hình các xã, phƣờng nghiên cứu:. Phƣờng Nhơn Bình, thành phố Quy Nhơn:. Xã Cát Chánh, huyện Phù Cát:.

Xã Ân Hảo Đông, huyện Hoài Ân:. Xã Vĩnh Thịnh, huyện Vĩnh Thạnh:. Thực trạng tham gia của ngƣời dân trong QLRRTT:. Thông tin về thiên tai, BĐKH:.

Ứng phó của ngƣời dân trong PCTT:. Ngƣời dân tham gia đóng góp ý kiến vào kế hoạch PCTT:. Ngƣời dân trực tiếp tham gia QLRRTT:. Ngƣời dân tham gia kiểm tra, giám sát:.

Một số khó khăn khi ngƣời dân tham gia QLRRTT: .73 CHƢƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ .77 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC Phụ luc 2 Phụ lục 3 123doc DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT BCHPCTT Ban chỉ huy Phòng chống thiên tai BĐKH Biến đổi khí hậu BĐRC Hội Chữ thập đỏ tỉnh Bình Định CBDRM Quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng DRR Giảm thiểu rủi ro thảm họa DMC Trung tâm Phòng tránh và giảm nhẹ thiên tai HVCA Đánh giá hiểm họa, tình trạng dễ bị tổn thƣơng và năng lực phòng tránh giảm nhẹ thiên tai (Còn gọi là Đánh giá rủi ro thiên tai) GRC Hội Chữ thập đỏ Đức GIZ Tổ chức Hợp tác Phát triển Đức IPCC Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi khí hậu IFRC Liên đoàn quốc tế Chữ thập đỏ và Trăng lƣỡi liềm đỏ RRTT Rủi ro thiên tai NNPTNT Nông nghiệp và Phát triển nông thôn PCD Phƣơng pháp phát triển cộng đồng PCLB Phòng chống lụt bão PCTT Phòng chống thiên tai PR Nghiên cứu sự tham gia (Participatory Research) PAR Nghiên cứu hành động tham gia (Participatory Action Research) TKCN Tìm kiếm cứu nạn TNTM Tài nguyên và Môi trƣờng UNDP Chƣơng trình Phát triển Liên hợp Quốc (United Nations Development Programme) UBND Ủy ban nhân dân VCA Đánh giá tình trạng dễ bị tổn thƣơng và năng lực VNRC Hội Chữ thập đỏ Việt Nam WB Ngân hàng Thế giới (World bank) 123doc DANH MỤC SƠ ĐỒ, BẢNG, BIỂU ĐỒ, HÌNH Sơ đồ: Sơ đồ 1.1: Khung phân tích.2: Trình tự các bƣớc nghiên cứu.1: Các cấp độ tham gia của ngƣời dân. Bậc thang của sự tham gia. Bậc thang của sự tham gia từ cao xuống thấp.1: Số lƣợng và cơ cấu lao động phân theo ngành.2: Cơ cấu kinh tế phân theo ngành giai đoạn 2005 - 2015.3: Một số chỉ tiêu về tăng trƣởng kinh tế theo GDP (%).1: Thông tin nhận biết về thiên tai của ngƣời dân.2: Công tác chuẩn bị của ngƣời dân khi nắm bắt thông tin về thiên tai.3: Tỷ lệ ngƣời dân biết về BĐKH.4: Nhận thức của ngƣời dân về tác động của BĐKH .5: Nhận thức của ngƣời dân về quản lý, ứng phó với RRTT.6: Tỷ lệ ngƣời dân biết kế hoạch PCTT ở địa phƣơng.7: Tỷ lệ ngƣời dân biết về mục đích của kế hoạch PCTT.8: Ý kiến ngƣời dân là quyết định trong lập kế hoạch PCTT.9: Nhận thức của ngƣời dân về tầm quan trọng của Bản đồ QLRRTT.10: Tỷ lệ ngƣời dân tham gia các hoạt động PCTT tại địa phƣơng.11: Tỷ lệ ngƣời dân biết phƣơng châm “4 tại chỗ”.12: Ngƣời dân quyết định về mức đóng góp các công trình.13: Hình thức đóng góp của ngƣời dân.14: Tỷ lệ ngƣời dân tham gia kiểm tra, giám sát. Bản đồ hành chính tỉnh Bình Định.2: Bản đồ PCTT phƣờng Nhơn Bình, thành phố Quy Nhơn.

65 123doc TÓM TẮT Hiện nay, trong điều kiện thiên tai ngày càng diễn biến cực đoan do tác động của biến đổi khí hậu, làm ảnh hƣởng không nhỏ đến đời sống xã hội và sự phát triển của đất nƣớc. Trong đó ngƣời dân là đối tƣợng chịu tác động nhiều nhất. Mục tiêu của luận văn tập trung giải quyết những vấn đề cơ bản là: phân tích sự tham gia của ngƣời dân trong quản lý rủi ro thiên tai, các yếu tố ảnh hƣởng, khó khăn, thuận lợi… và đƣa ra một số khuyến nghị để làm tốt hơn công tác quản lý rủi ro thiên tai tại cộng đồng. Luận văn sử dụng Lý thuyết “Bậc thang của sự tham gia” của David Arnstein’s, và cách tiếp cận “Nghiên cứu sự tham gia” (PR), “Nghiên cứu cộng đồng tham gia” (PAR), cùng với việc phân tích thống kê, tham vấn, thực chứng để đƣa ra các giải pháp tối ƣu nhất.

Tác giả luận văn đã đi nghiên cứu, khảo sát 120 hộ dân với phƣơng pháp chọn mẫu phi xác suất tại 4 xã, phƣờng trọng điểm về thiên tai (bão lũ) và mang tính đại diện cho các vùng, địa phƣơng của tỉnh, gồm: Phƣờng Nhơn Bình, thành phố Quy Nhơn; xã Cát Chánh, huyện Phù Cát; xã Ân Hảo Đông, huyện Hoài Ân và xã Vĩnh Thịnh, huyện Vĩnh Thạnh. Thời gian thực hiện khảo sát là 3 tháng, từ tháng 5 đến tháng 7 năm 2016. Kết quả nghiên cứu của luận văn cho thấy: Sự tham gia của ngƣời dân trong công tác quản lý rủi ro thiên tai là cần thiết, ngƣời dân là “trung tâm” của quá trình ra quyết định các hoạt động, quản lý rủi ro thiên tai làm giảm nhẹ tình trạng dễ bị tổn thƣơng, tăng cƣờng khả năng ứng phó, thích nghi của cộng đồng với tác động của thiên tai trong bối cảnh biến đổi khí hậu; hành vi của ngƣời dân đã thay đổi từ “ỷ lại” và “trông chờ” hỗ trợ từ bên ngoài sang chủ động, ứng phó, bảo vệ tính mạng bản thân, gia đình và xây dựng cộng đồng mà họ đang sinh sống an toàn hơn. Chính quyền và các tổ chức xã hội ở địa phƣơng có trách nhiệm tham gia và hỗ trợ ngƣời dân trong công tác này.

Đề tài đã đƣa ra 7 khuyến nghị cơ bản nhất với mục đích góp phần cùng với địa phƣơng và ngƣời dân làm tốt công tác quản lý rủi ro thiên tai trên địa bàn tỉnh Bình Định. 123doc 1 CHƢƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG 1. Bối cảnh nghiên cứu: Việt Nam nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, là một trong những ổ bão của khu vực Châu Á - Thái Bình Dƣơng thƣờng xuyên phải đối mặt với nhiều loại hình thiên tai khốc liệt, nhất là thiên tai bão lụt. Trong 10 năm trở lại đây, trung bình hàng năm có 750 ngƣời chết và mất tích, thiệt hại về ngƣời và tài sản ƣớc tính tƣơng đƣơng khoảng 1 - 1,5% GDP.

Thêm vào đó, BĐKH toàn cầu đã và đang làm thiên tai ở nƣớc ta có chiều hƣớng ngày càng gia tăng và phức tạp, kèm theo những đột biến khó lƣờng (DMC - BNNPTNT, 2011). Minh chứng cụ thể nhất là Cơn bão số 6 (Xangsane) năm 2006 đã gây thiệt hại 1,2 tỉ đô la Mỹ tại 15 tỉnh miền Trung. Hoàn lƣu cơn bão số 3 ở các tỉnh phía Bắc và lũ lụt ở các tỉnh Bắc miềm Trung 2016 đã làm hàng chục ngƣời chết và mất tích, thiệt hại cho các tỉnh này lên đến hàng trăm tỷ đồng. Cơ sở hạ tầng và dân cƣ ngày càng tập trung tại các vùng có mức độ tổn thƣơng cao nhƣ vùng đồng bằng hay bị lũ lụt và vùng ven biển.

Qua đó thấy rằng thiệt hại sẽ ngày càng lớn trong tƣơng lai, khoảng 70% dân số Việt Nam dễ bị rủi ro thiên tai - nhất là tại các vùng nông thôn, nơi sinh kế bị đe dọa nhiều nhất (WB).