Challenges encountered by englishmajored students taking the translation 1 course at thang long university

Khám phá những thách thức sinh viên chuyên ngành tiếng Anh gặp phải khi học môn Dịch 1 tại Đại học Thăng Long. Nghiên cứu chuyên sâu về kỹ năng dịch thuật.

• Tác giả: Nguyễn Thanh Đạt
• Người hướng dẫn: PTS. Phi Thị Thu Trang
• Trường học: Đại học Thăng Long
• Chuyên ngành: Tiếng Anh
• Đề tài: Challenges Encountered By English-Majored Students Taking The “Translation 1” Course At Thang Long University
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• ACKNOWLEDGEMENTS
• STATEMENT FROM CANDIDATE
• ABSTRACT
• TABLE OF CONTENTS
• 1. INTRODUCTION
• 1.1. Object and scope of the study
• 1.2. Research objectives
• 1.3. Research questions
• 1.4. Research methods
• 1.5. Significance of the study
• 1.6. Structure of the study
• 2. CHAPTER 1: DEFINITION OF TRANSLATION
• 2.1. Translation methods
• 2.2. Common challenges in translation
• 3. CHAPTER 2: METHODOLOGY
• 4. CHAPTER 3: FINDINGS AND DISCUSSION
• 5. CONCLUSION AND RECOMMENDATIONS
• REFERENCES
• APPENDICES

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Thách Thức Dịch Thuật Cho Sinh Viên TLU 55 ký tự

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, dịch thuật đóng vai trò then chốt trong việc kết nối các nền văn hóa và tri thức. Tại Đại học Thăng Long, chuyên ngành Tiếng Anh chú trọng đào tạo kỹ năng dịch thuật cho sinh viên. Tuy nhiên, quá trình học tập và thực hành dịch thuật không hề dễ dàng. Sinh viên phải đối mặt với nhiều khó khăn dịch thuật khác nhau, từ vấn đề về ngôn ngữ đến kiến thức văn hóa và kỹ năng chuyên môn. Nghiên cứu này tập trung vào việc xác định và phân tích những thách thức này, đồng thời đề xuất giải pháp giúp sinh viên vượt qua. Theo tài liệu gốc, việc thiếu các nghiên cứu trước đây về vấn đề này tại Đại học Thăng Long khiến việc đánh giá và cải thiện chất lượng giảng dạy trở nên khó khăn hơn.

1.1. Tầm quan trọng của dịch thuật trong bối cảnh toàn cầu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay, dịch thuật đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc thúc đẩy giao lưu văn hóa, kinh tế và tri thức giữa các quốc gia. Dịch thuật giúp xóa bỏ rào cản ngôn ngữ, tạo điều kiện cho sự hợp tác và phát triển trên nhiều lĩnh vực khác nhau. Nhu cầu về dịch thuật ngày càng tăng cao, đòi hỏi nguồn nhân lực chất lượng cao, có khả năng đáp ứng yêu cầu khắt khe của thị trường lao động. Do đó, việc trang bị kỹ năng dịch thuật cho sinh viên chuyên ngành Tiếng Anh là vô cùng cần thiết. Erling (2015) kết luận rằng có trình độ tiếng Anh tốt có thể mang lại lợi ích, đặc biệt đối với những người muốn có được một công việc với thu nhập kha khá trong tương lai.

1.2. Vai trò của Đại học Thăng Long trong đào tạo dịch thuật

Đại học Thăng Long đóng vai trò quan trọng trong việc đào tạo nguồn nhân lực dịch thuật chất lượng cao, góp phần vào sự phát triển của đất nước. Trường cung cấp các chương trình đào tạo chuyên ngành Tiếng Anh chất lượng, chú trọng trang bị cho sinh viên những kiến thức và kỹ năng cần thiết để trở thành những dịch giả chuyên nghiệp. Tuy nhiên, quá trình đào tạo dịch thuật vẫn còn nhiều thách thức, đòi hỏi sự nỗ lực không ngừng của cả giảng viên và sinh viên. Theo tài liệu, Đại học Thăng Long, là một tổ chức giáo dục uy tín, đóng một vai trò quan trọng trong việc định hình thế hệ dịch giả chất lượng tiếp theo và giải quyết mọi trở ngại mà sinh viên của trường gặp phải để phát triển liên tục.

II. Xác Định Những Khó Khăn Dịch Thuật Của Sinh Viên 58 ký tự

Nghiên cứu này tập trung vào việc xác định những khó khăn dịch thuật mà sinh viên chuyên ngành Tiếng Anh tại Đại học Thăng Long thường gặp phải trong quá trình học môn “Translation 1”. Các khó khăn này có thể xuất phát từ nhiều yếu tố khác nhau, bao gồm: hạn chế về vốn từ vựng dịch thuật, sự phức tạp của cấu trúc ngữ pháp, thiếu kiến thức về văn hóa, và kỹ năng dịch thuật chưa thành thạo. Việc hiểu rõ những thách thức này là bước đầu tiên để đưa ra các giải pháp hiệu quả. Dựa trên quan sát và trao đổi ngắn với các bạn cùng lớp, sinh viên gặp nhiều khó khăn trong năng lực ngôn ngữ, kiến thức nền và giao tiếp giữa các nền văn hóa, cản trở sinh viên đạt được điểm số mong muốn trong khóa học.

2.1. Khó khăn về ngôn ngữ vốn từ ngữ pháp văn phong

Một trong những khó khăn lớn nhất mà sinh viên gặp phải là hạn chế về vốn từ vựng, đặc biệt là các thuật ngữ chuyên ngành. Ngữ pháp phức tạp và sự khác biệt về văn phong giữa tiếng Anh và tiếng Việt cũng gây nhiều khó khăn cho sinh viên. Việc diễn đạt ý tưởng một cách chính xác và tự nhiên trong ngôn ngữ dịch là một thách thức không nhỏ. Việc dịch trung thành có nghĩa là chuyển các thuật ngữ văn hóa trong khi vẫn giữ được sự vụng về về từ vựng và ngữ pháp.

2.2. Thiếu kiến thức văn hóa và ngữ cảnh dịch thuật

Hiểu biết về văn hóa của cả ngôn ngữ gốc và ngôn ngữ đích là yếu tố then chốt để đảm bảo tính chính xác và phù hợp của bản dịch. Sinh viên thường gặp khó khăn trong việc nắm bắt ngữ cảnh dịch thuật và truyền tải các yếu tố văn hóa một cách tinh tế. Sự khác biệt về phong tục, tập quán, và cách diễn đạt giữa các nền văn hóa có thể dẫn đến những sai sót nghiêm trọng trong dịch thuật. Điều quan trọng đối với người dịch thuật là phải nhận thức được các khía cạnh của diễn ngôn.

2.3. Kỹ năng dịch thuật và kinh nghiệm dịch thuật còn hạn chế

Kỹ năng dịch thuật là một quá trình rèn luyện lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì và thực hành thường xuyên. Sinh viên mới bắt đầu học dịch thuật thường thiếu kinh nghiệm dịch thuật và gặp khó khăn trong việc áp dụng các phương pháp dịch thuật khác nhau. Việc lựa chọn từ ngữ phù hợp, cấu trúc câu mạch lạc, và văn phong tự nhiên là những thách thức lớn đối với sinh viên. Ngoài ra, khả năng sử dụng thành thạo các công cụ hỗ trợ dịch thuật cũng là một yếu tố quan trọng. Người dịch cần có khả năng sử dụng thành thạo các công cụ hỗ trợ dịch thuật.

III. Giải Pháp Nâng Cao Kỹ Năng Dịch Thuật Sinh Viên 59 ký tự

Để giúp sinh viên chuyên ngành Tiếng Anh tại Đại học Thăng Long vượt qua những thách thức dịch thuật, cần có những giải pháp đồng bộ từ phía nhà trường, giảng viên và bản thân sinh viên. Các giải pháp này tập trung vào việc nâng cao kỹ năng dịch thuật, mở rộng vốn từ vựng dịch thuật, tăng cường kiến thức văn hóa, và tạo điều kiện cho sinh viên thực hành dịch thuật thường xuyên. Việc áp dụng các phương pháp dịch thuật hiệu quả và sử dụng công cụ hỗ trợ dịch thuật cũng đóng vai trò quan trọng.

3.1. Phát triển vốn từ vựng chuyên ngành và kỹ năng sử dụng từ điển

Việc xây dựng một vốn từ vựng dịch thuật phong phú là nền tảng để dịch thuật thành công. Sinh viên cần chủ động học hỏi và ghi nhớ các thuật ngữ chuyên ngành, cũng như rèn luyện kỹ năng sử dụng từ điển một cách hiệu quả. Nên khuyến khích sinh viên đọc nhiều tài liệu tiếng Anh thuộc các lĩnh vực khác nhau để mở rộng vốn từ vựng và làm quen với các văn phong dịch thuật khác nhau. Việc dịch và biên tập sau dịch có vai trò quan trọng đối với sinh viên ngành tiếng Anh.

3.2. Áp dụng các phương pháp dịch thuật hiệu quả và linh hoạt

Có nhiều phương pháp dịch thuật khác nhau, và việc lựa chọn phương pháp phù hợp phụ thuộc vào loại văn bản và mục đích dịch thuật. Sinh viên cần được trang bị kiến thức về các phương pháp dịch thuật phổ biến, như dịch Anh Việt, dịch Việt Anh, dịch thoát ý, dịch sát nghĩa, v.v. Đồng thời, cần rèn luyện khả năng áp dụng các phương pháp này một cách linh hoạt và sáng tạo. Newmark tuyên bố rằng hai phương pháp này là những phương pháp duy nhất đạt được hiệu quả các mục tiêu kép của dịch thuật: độ chính xác và hiệu quả.

3.3. Tăng cường thực hành dịch thuật và nhận phản hồi từ giảng viên

Thực hành là chìa khóa để nâng cao kỹ năng dịch thuật. Sinh viên cần được tạo điều kiện để thực hành dịch thuật thường xuyên, thông qua các bài tập trên lớp, các dự án cá nhân, và các hoạt động dịch thuật cộng đồng. Việc nhận phản hồi từ giảng viên và các bạn cùng lớp giúp sinh viên nhận ra những điểm yếu và cải thiện kỹ năng của mình.

IV. Nghiên Cứu Các Lỗi Dịch Thuật Thường Gặp Của Sinh Viên 60 ký tự

Nghiên cứu về những lỗi dịch thuật thường gặp của sinh viên chuyên ngành Tiếng Anh tại Đại học Thăng Long có ý nghĩa quan trọng trong việc cải thiện chất lượng đào tạo. Việc xác định và phân tích các lỗi này giúp giảng viên điều chỉnh phương pháp giảng dạy và đưa ra những biện pháp hỗ trợ phù hợp. Sinh viên cũng có thể tự nhận biết những lỗi sai của mình và chủ động khắc phục. Một số sinh viên phải vật lộn với những khía cạnh ngôn ngữ, bao gồm vốn từ vựng không đủ, thuật ngữ chuyên ngành và các câu phức tạp.

4.1. Các lỗi liên quan đến từ vựng sử dụng sai từ dịch sai nghĩa

Một trong những lỗi phổ biến nhất là sử dụng sai từ hoặc dịch sai nghĩa của từ. Điều này có thể do sinh viên chưa nắm vững nghĩa của từ trong ngữ cảnh cụ thể, hoặc nhầm lẫn giữa các từ có nghĩa gần giống nhau. Để khắc phục lỗi này, sinh viên cần tra cứu từ điển cẩn thận và chú ý đến ngữ cảnh. Việc sử dụng các công cụ hỗ trợ dịch thuật sẽ giúp sinh viên nâng cao kỹ năng dịch thuật.

4.2. Các lỗi liên quan đến ngữ pháp cấu trúc câu sai sai thì sai giới từ

Lỗi ngữ pháp cũng là một vấn đề thường gặp trong dịch thuật. Sinh viên có thể mắc lỗi về cấu trúc câu, sai thì, sai giới từ, hoặc sử dụng sai các quy tắc ngữ pháp khác. Để tránh những lỗi này, sinh viên cần nắm vững kiến thức ngữ pháp và luyện tập thường xuyên. Hơn nữa, bản dịch trung thực cố gắng sao chép ý nghĩa chính xác theo ngữ cảnh của bản gốc trong khi vẫn tuân thủ các cấu trúc ngữ pháp của ngôn ngữ nguồn.

4.3. Các lỗi liên quan đến văn phong không tự nhiên không phù hợp

Một bản dịch tốt không chỉ chính xác về nội dung mà còn phải tự nhiên và phù hợp về văn phong. Sinh viên thường gặp khó khăn trong việc tạo ra một văn phong dịch thuật tự nhiên và phù hợp với ngữ cảnh. Để cải thiện văn phong, sinh viên cần đọc nhiều tài liệu tiếng Việt và tiếng Anh, cũng như luyện tập viết thường xuyên.

V. Đề Xuất Giải Pháp Cải Thiện Chất Lượng Dịch Thuật 57 ký tự

Dựa trên kết quả nghiên cứu, có thể đề xuất một số giải pháp nhằm cải thiện chất lượng dịch thuật cho sinh viên chuyên ngành Tiếng Anh tại Đại học Thăng Long. Các giải pháp này bao gồm: đổi mới phương pháp giảng dạy, xây dựng chương trình học phù hợp, tăng cường sự hỗ trợ từ giảng viên, và khuyến khích sinh viên tự học và rèn luyện. Quan trọng nhất, chúng ta cần xác định những trở ngại ảnh hưởng đến hiệu suất của sinh viên và nhanh chóng có hành động để sửa đổi chương trình giảng dạy và phương pháp giảng dạy để đảm bảo rằng sinh viên có thể đạt được kết quả học tập mong muốn.

5.1. Đổi mới phương pháp giảng dạy tăng tính tương tác thực hành

Phương pháp giảng dạy cần được đổi mới theo hướng tăng tính tương tác và thực hành. Giảng viên nên khuyến khích sinh viên tham gia vào các hoạt động thảo luận, tranh biện, và làm việc nhóm. Cần tăng cường các bài tập thực hành dịch thuật và tạo cơ hội cho sinh viên trình bày và nhận phản hồi. Đổi mới phương pháp là một phần quan trọng trong việc nâng cao kỹ năng dịch thuật.

5.2. Xây dựng chương trình học phù hợp tăng cường kiến thức chuyên ngành

Chương trình học cần được xây dựng phù hợp với trình độ và nhu cầu của sinh viên. Cần tăng cường kiến thức chuyên ngành và cung cấp cho sinh viên những kỹ năng cần thiết để dịch thuật các loại văn bản khác nhau. Chương trình học cần phải đi sát với thực tế ngành dịch thuật hiện tại.

5.3. Tăng cường sự hỗ trợ từ giảng viên tư vấn phản hồi hướng dẫn

Giảng viên đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ sinh viên học dịch thuật. Giảng viên nên sẵn sàng tư vấn, phản hồi, và hướng dẫn sinh viên trong quá trình học tập. Cần tạo ra một môi trường học tập thân thiện và cởi mở, nơi sinh viên có thể thoải mái đặt câu hỏi và chia sẻ khó khăn. Điều quan trọng là giảng viên hỗ trợ sinh viên học dịch thuật hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong xu thế toàn cầu hóa, tiếng Anh xác lập vị thế là ngôn ngữ chung quốc tế (lingua franca), kéo theo nhu cầu chuyển ngữ tài liệu sang bản ngữ nhằm tiếp cận tri thức khoa học, kinh tế và công nghệ tại các quốc gia đang phát triển như Việt Nam. Đào tạo biên dịch trở thành một cấu phần trọng tâm tại các cơ sở giáo dục đại học. Tại Trường Đại học Thăng Long (TLU), học phần "Biên dịch 1" (Translation 1) được thiết kế là môn học bắt buộc đối với sinh viên chuyên ngành Ngôn ngữ Anh, đóng vai trò nền tảng trước khi bước vào các học phần chuyên sâu. Tuy nhiên, qua quan sát thực tế và các trao đổi học thuật nội bộ, sinh viên thường gặp nhiều rào cản về năng lực song ngữ, kiến thức nền tảng và giao tiếp liên văn hóa, dẫn đến kết quả học tập chưa đạt kỳ vọng. Đáng chú ý, tại Khoa Tiếng Anh (ED - Thang Long University), các công trình nghiên cứu khóa luận chuyên sâu về những khó khăn cụ thể của sinh viên trong học phần này còn thiếu vắng, khiến giảng viên gặp khó khăn trong việc nắm bắt toàn diện vướng mắc của người học để điều chỉnh sư phạm phù hợp.

Khóa luận xác định mục tiêu và các nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể như sau:

1. Đo lường nhận thức và thái độ của sinh viên chuyên ngành Ngôn ngữ Anh đối với việc học môn Biên dịch và học phần "Biên dịch 1".
2. Xác định và phân loại các thách thức mà sinh viên gặp phải trong quá trình học tập học phần "Biên dịch 1", tập trung vào các khía cạnh ngôn ngữ, văn hóa, phương pháp giảng dạy và các yếu tố cá nhân.
3. Đề xuất các khuyến nghị sư phạm thực tiễn dành cho sinh viên, giảng viên và Khoa Tiếng Anh nhằm nâng cao hiệu quả dạy và học học phần "Biên dịch 1".

Tương ứng với các mục tiêu trên, nghiên cứu giải quyết 3 câu hỏi nghiên cứu:

1. Thái độ của sinh viên chuyên ngành Ngôn ngữ Anh đối với việc học biên dịch như thế nào?
2. Những thách thức sinh viên chuyên ngành Ngôn ngữ Anh gặp phải khi tham gia học phần "Biên dịch 1" là gì?
3. Những giải pháp khả thi nào giúp sinh viên chuyên ngành Ngôn ngữ Anh cải thiện kết quả học tập trong học phần "Biên dịch 1"?

Đối tượng nghiên cứu là những khó khăn, trở ngại trong việc học và thực hành kỹ năng dịch viết của sinh viên chuyên ngành Ngôn ngữ Anh tại Trường Đại học Thăng Long. Phạm vi không gian được giới hạn tại Trường Đại học Thăng Long (Hà Nội). Phạm vi thời gian và khách thể tập trung vào sinh viên khóa K33 và K34 đang theo học học kỳ 3 (Nhóm 1, Năm học 2023 - 2024), với dữ liệu thực nghiệm được thu thập từ tháng 4 đến tháng 6 năm 2024.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khóa luận xây dựng khung lý thuyết dựa trên các khái niệm và mô hình kinh điển trong nghiên cứu dịch thuật:

• Khái niệm dịch thuật: Đối chiếu quan điểm của Roman Jakobson (1959) về 3 hình thức dịch (nội ngôn ngữ, liên ngôn ngữ, liên ký hiệu); Peter Newmark (1995) với định nghĩa dịch thuật là tái hiện ý nghĩa văn bản nguồn theo đúng chủ đích của tác giả; Basil Hatim và Jeremy Munday (2004) tiếp cận dịch thuật dưới hai góc độ quá trình (process) và sản phẩm (product); cùng định nghĩa của Lê Hùng Tiến và Nguyễn Hồng Cổn (2008) về sự tương đương ngữ nghĩa và phong cách.
• Phương pháp dịch: Vận dụng mô hình 8 phương pháp dịch theo sơ đồ chữ V bẹt của Newmark (1988), bao gồm định hướng ngôn ngữ nguồn (dịch từng từ - word-for-word, dịch nguyên văn - literal, dịch trung thành - faithful, dịch ngữ nghĩa - semantic) và định hướng ngôn ngữ đích (dịch phóng tác - adaptation, dịch tự do - free, dịch đặc ngữ - idiomatic, dịch truyền đạt - communicative).
• Phân loại thách thức: Hệ thống hóa các rào cản dịch thuật theo 5 nhóm: Diễn ngôn (Nord, 2005); Ngữ pháp gồm thì, thể, sự hòa hợp chủ - vị, từ loại, trật tự từ, câu bị động và câu phức (Vinay & Darbelnet, 1995; Munday, 2016; Baker, 2018; Larson, 1998); Từ vựng gồm từ đa nghĩa, thuật ngữ công nghệ mới, từ viết tắt (Sofer, 1999); Văn hóa và khoảng trống liên ngôn ngữ (Nida, 1964; Vu, 2011; thuyết tương đối ngôn ngữ Sapir-Whorf); Yếu tố cá nhân như quá tải nhận thức (cognitive overload), quản lý thời gian và tâm lý tiếp nhận phản hồi (Muñoz Martín, 2014).
• Đánh giá chất lượng bản dịch (TQA): Khảo cứu các khung đánh giá của Juliane House (1986), Eugene Nida (1964), Wolfram Wilss (1982), Amparo Hurtado Albir (1995) và Paul Kussmaul (1995).

Phương pháp nghiên cứu áp dụng thiết kế nghiên cứu kết hợp (mixed-methods design), tích hợp giữa phương pháp định lượng và định tính:

• Quần thể và mẫu khảo sát: Quần thể nghiên cứu gồm 656 sinh viên chuyên ngành Ngôn ngữ Anh tại TLU. Nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu xác suất (probability sampling), phát phiếu khảo sát tới 106 sinh viên. Sau khi sàng lọc, loại bỏ 6 sinh viên chưa học môn này, mẫu nghiên cứu định lượng chính thức gồm 100 sinh viên đã hoàn thành học phần "Biên dịch 1". Đối với giai đoạn định tính, tác giả chọn ngẫu nhiên 8 sinh viên từ nhóm này để tiến hành phỏng vấn bán cấu trúc (semi-structured interview).
• Công cụ thu thập dữ liệu: Bảng hỏi khảo sát được kế thừa và hiệu chỉnh từ công trình của Nguyễn (2010), gồm 3 phần (Phần A: Thông tin nhân khẩu học; Phần B: Nhận thức và thái độ đối với việc học dịch theo thang đo Likert 5 mức độ; Phần C: Các khó khăn cụ thể theo thang đo 5 mức độ từ "Rất khó" đến "Rất dễ"). Bảng câu hỏi phỏng vấn gồm 4 câu hỏi mở tập trung vào lợi ích, thách thức, chiến lược khắc phục và kỳ vọng đối với giảng viên.
• Xử lý và phân tích dữ liệu: Dữ liệu định lượng được thống kê mô tả (tần số, tỷ lệ phần trăm, giá trị trung bình Mean) bằng phần mềm SPSS phiên bản 20.0. Dữ liệu định tính từ các tệp ghi âm phỏng vấn được gỡ băng văn bản (transcribed), mã hóa (coded) và phân tích theo chủ đề (thematic analysis).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tài liệu (Literature Review)

Chương 1 thiết lập nền tảng lý luận toàn diện cho đề tài. Tác giả phân tích tiến trình phát triển các định nghĩa dịch thuật từ thế kỷ XV đến hiện đại, tập trung vào mô hình của Jakobson, Newmark, Hatim & Munday. Trọng tâm của chương là việc hệ thống hóa 8 phương pháp dịch thuật theo Newmark (1988), chỉ rõ sự khác biệt giữa phương pháp dịch tác động lên toàn văn bản và thủ pháp dịch (translation procedures) tác động lên các đơn vị ngôn ngữ nhỏ hơn. Chương này cũng phân tích sâu các yếu tố quyết định thành công của một bản dịch theo nhóm PACTE (2003) và bộ quy tắc đạo đức nghề nghiệp FIT Europe.

Phần tổng quan nghiên cứu trước đã phân tích và đối sánh các công trình tiêu biểu tại Việt Nam: nghiên cứu của Nguyễn (2010) tại Đại học Công nghiệp Hà Nội (HaUI) chỉ ra sinh viên ít gặp khó về ngữ pháp/diễn ngôn nhưng lúng túng về từ vựng kỹ thuật; Đinh (2014) khảo sát lỗi dịch thuật tại Công ty Khai thác Chế biến Khoáng sản Núi Pháo; Bùi (2013) tại Trường Đại học Ngoại ngữ - ĐHQGHN (ULIS) về dịch thành ngữ kinh tế; Trần (2015) khảo sát biên dịch viên tại báo điện tử Dân trí; và Triệu (2013) tại ULIS xác định từ vựng là rào cản lớn nhất (chiếm 24,19% lỗi). Qua đó, tác giả khẳng định khoảng trống tri thức tại môi trường đào tạo thực tế của TLU.

Chương 2: Phương pháp nghiên cứu (Methodology)

Chương 2 trình bày chi tiết quy trình thực nghiệm. Tác giả làm rõ thiết kế hỗn hợp với quy trình 2 giai đoạn: định lượng trước để khái quát hóa hiện trạng, định tính sau nhằm đào sâu bản chất vấn đề. Quy trình nghiên cứu diễn ra trong 4 tuần: 2 tuần đầu phát bảng hỏi trực tuyến qua Google Forms và Microsoft Teams, đồng thời phỏng vấn trực tiếp 8 sinh viên (được mã hóa danh tính từ Candidate A đến Candidate H để đảm bảo đạo đức nghiên cứu); 2 tuần tiếp theo làm sạch dữ liệu, nhập liệu và vận hành phân tích trên phần mềm SPSS 20.0 cùng quy trình mã hóa dữ liệu phỏng vấn.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu và thảo luận (Findings and Discussion)

Chương 3 trình bày các kết quả thống kê mô tả từ bảng hỏi và các phát hiện định tính từ phỏng vấn. Về sự tham gia, 94,34% mẫu khảo sát đã hoàn thành học phần.

1. Thái độ của sinh viên đối với việc học môn Biên dịch: Dữ liệu khảo sát ghi nhận thái độ nhìn chung tích cực nhưng có sự phân hóa theo mục tiêu nghề nghiệp:

• Mức độ yêu thích môn học đạt điểm trung bình tương đối khả quan (Q1 Mean = 3,47; Q2 Mean = 3,49). Có 32,1% đồng ý và gần 20% rất đồng ý rằng họ yêu thích môn học.
• Nhận thức về tầm quan trọng của dịch thuật trong đời sống đạt mức rất cao (Q3 Mean = 4,01 với 76,4% tán thành). Tính cần thiết của môn học đạt Mean = 3,44 với 56% đồng ý hoặc rất đồng ý.
• Về phương pháp học, sinh viên ưu tiên cả phương pháp tương tác nhóm/sửa bài chéo (Q5 Mean = 3,35, với 33% đồng ý) lẫn phương pháp tự học tự định hướng (Q6 Mean = 3,31, với hơn 52% đồng ý và rất đồng ý).
• Về định hướng nghề nghiệp, có sự nghịch lý rõ rệt: sinh viên không có nguyện vọng trở thành dịch giả chuyên nghiệp (Q7 Mean = 2,51; hơn 40% phản đối), nhưng phần lớn lại muốn sử dụng kỹ năng dịch như một công cụ hỗ trợ công việc chính sau này (Q8 Mean = 3,45; 47% đồng ý và rất đồng ý).
• Về tài nguyên và phương pháp giảng dạy: Giáo trình được đánh giá cập nhật (Q9 Mean = 3,13); công cụ hỗ trợ dịch (từ điển giấy, Google Dịch) được đánh giá cao (Q11 Mean = 3,64). Tuy nhiên, có tới gần 68% sinh viên cho biết Khoa Tiếng Anh chưa tổ chức các hoạt động/sự kiện thực tế (Q10). Hoạt động khởi động trước giờ học bị đánh giá thấp (Q13 Mean = 2,83; 31,1% không đồng ý).

2. Các thách thức sinh viên gặp phải trong học phần "Biên dịch 1": Tác giả đo lường mức độ khó khăn (thang đo 5 mức độ từ 1 = Rất khó đến 5 = Rất dễ; điểm trung bình càng thấp thì mức độ khó càng cao):

Nhóm thách thức	Tiêu chí khảo sát cụ thể	Điểm trung bình (Mean)	Tỷ lệ khó khăn nổi bật
Về diễn ngôn	Hiểu nội dung văn bản nguồn (Q17)	3,58	51,8% đánh giá dễ/rất dễ
	Mối quan hệ giữa các đoạn văn (Q18)	2,85	43,4% gặp khó khăn
	Nhận diện cấu trúc câu (Q19)	3,46	53,7% đánh giá dễ/rất dễ
	Liên từ và dấu hiệu diễn ngôn (Q20)	2,69	40,6% gặp khó khăn (23,6% rất khó)
Về ngữ pháp	Nhận diện từ loại (Q21)	3,75	Hơn 60% đánh giá dễ/rất dễ
	Câu chủ động và bị động (Q22)	3,58	51,9% đánh giá dễ/rất dễ
	Mệnh đề chính - phụ câu phức (Q23)	2,98	35,8% gặp khó khăn
	Trật tự từ (Q24)	3,66	Đa số đánh giá dễ, chỉ 1,3% rất khó
Về từ vựng	Thuật ngữ chuyên ngành (Q25)	2,17	28,3% rất khó, 43,4% khó (tổng 71,7%)
	Suy luận nghĩa theo ngữ cảnh (Q26)	2,49	Đa số gặp khó khăn hoặc trung lập
	Đoán nghĩa qua cấu tạo từ (Q27)	3,34	42,5% đánh giá dễ/rất dễ
	Chọn nghĩa cho từ đa nghĩa (Q28)	2,77	43,4% gặp khó khăn
Về chiến thuật	Tránh dịch từng từ (Q29)	3,25	34,9% đánh giá dễ
	Xử lý từ vựng khó (Q30)	2,71	54,7% gặp khó khăn (30,2% khó, 24,5% rất khó)
	Ngôn ngữ đặc thù văn hóa (Q31)	2,61	50,9% gặp khó khăn (25,5% rất khó)
	Kỹ thuật diễn giải lại (Q32)	3,45	Hơn 50% đánh giá dễ/rất dễ
	Tách câu phức thành cụm nhỏ (Q33)	3,11	Mức độ cân bằng (34% khó vs 38% dễ)
	Bảo toàn văn phong, giọng điệu (Q34)	2,92	Khó khăn đối với sinh viên mới bắt đầu
	Ngôn ngữ mơ hồ, bóng bẩy (Q35)	2,17	40% rất khó, 19,8% khó
Yếu tố cá nhân	Duy trì tập trung kéo dài (Q36)	2,72	45,3% gặp khó khăn
	Tiếp nhận phản hồi/chỉ trích (Q37)	2,76	28,3% khó, 25,5% trung lập
	Quản lý thời gian nhiều bài dịch (Q38)	2,83	31,1% khó, 14,2% rất khó

Kết quả định tính từ phỏng vấn củng cố dữ liệu định lượng: sinh viên thừa nhận học phần giúp mở rộng vốn từ và tư duy ngữ pháp, nhưng bị áp lực bởi khối lượng bài tập, tốc độ dịch và việc tiếp nhận nhận xét tiêu cực trong các hoạt động sửa bài trên lớp.

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính

1. Khóa luận xác định hai rào cản kỹ thuật nghiêm trọng nhất đối với sinh viên TLU là thuật ngữ chuyên ngành (Q25) và ngôn ngữ mơ hồ, mang nghĩa bóng (Q35), cả hai đều có giá trị trung bình thấp nhất trong khảo sát (Mean = 2,17). Có tới 71,7% sinh viên gặp khó khăn với thuật ngữ các chủ đề môi trường, kinh tế, dân số, du lịch.
2. Về mặt ngữ pháp và diễn ngôn, sinh viên không gặp trở ngại với các cấu trúc căn bản như từ loại (Mean = 3,75), trật tự từ (Mean = 3,66) hay câu bị động (Mean = 3,58). Khó khăn tập trung khu biệt tại việc xử lý liên từ/dấu hiệu liên kết diễn ngôn (Mean = 2,69) và phân tích mệnh đề trong câu phức (Mean = 2,98).
3. Về mặt tâm lý và quản lý học tập, sinh viên chịu tác động lớn từ sự suy giảm tập trung do quá tải nhận thức (Mean = 2,72) và kỹ năng quản lý thời gian khi xử lý đồng thời nhiều văn bản dịch (Mean = 2,83).

Giải pháp và khuyến nghị của tác giả

• Đối với sinh viên chuyên ngành Ngôn ngữ Anh: Cần chủ động xây dựng bảng thuật ngữ chuyên ngành cá nhân theo chủ đề; rèn luyện thói quen đọc mở rộng các văn bản tin tức kinh tế - xã hội song ngữ; tận dụng hiệu quả từ điển chuyên ngành thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào dịch máy; phát triển tâm lý cởi mở đối với phản hồi sửa lỗi của giảng viên.
• Đối với giảng viên Khoa Tiếng Anh: Thiết kế thêm các hoạt động khởi động tương tác đầu giờ (khắc phục điểm nghẽn Q13 Mean = 2,83); tăng cường hướng dẫn kỹ thuật phân tích câu phức và nhận diện cấu trúc diễn ngôn; cung cấp trước danh mục thuật ngữ nền tảng theo từng chủ đề bài học; áp dụng phương pháp chữa bài mang tính xây dựng, giảm áp lực tâm lý cho người học.
• Đối với Khoa Tiếng Anh (TLU): Bổ sung các buổi hội thảo chuyên đề (workshops) và tọa đàm chia sẻ kinh nghiệm thực tế từ các biên dịch viên chuyên nghiệp nhằm giải quyết khoảng trống thực hành mà 68% sinh viên đã chỉ ra; rà soát và cân đối thời lượng phân bổ giữa lý thuyết và bài tập thực hành trong đề cương chi tiết học phần.

Đóng góp của đề tài

• Đóng góp khoa học: Khóa luận bổ sung dữ liệu thực nghiệm vào mảng nghiên cứu giảng dạy dịch thuật tại Việt Nam, đặc biệt là việc đối sánh kết quả với các nghiên cứu trước đây (Nguyễn, 2010; Triệu, 2013; Trần, 2015). Kết quả nghiên cứu xác nhận tính phổ quát của rào cản thuật ngữ chuyên ngành, đồng thời phát hiện điểm khác biệt: sinh viên TLU gặp khó khăn rõ rệt với dấu hiệu liên kết diễn ngôn, trái ngược với nhận định của công trình tại HaUI.
• Đóng góp thực tiễn: Cung cấp bức tranh thực chứng toàn diện đầu tiên về học phần "Biên dịch 1" tại Trường Đại học Thăng Long, tạo cơ sở thực tế để Ban chủ nhiệm Khoa và các giảng viên bộ môn biên dịch điều chỉnh phương pháp sư phạm và tài liệu giảng dạy.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận chỉ ra một số hạn chế gắn liền với phạm vi thực hiện:

• Quy mô và đối tượng mẫu: Nghiên cứu mới được triển khai trong phạm vi một cơ sở đào tạo là Trường Đại học Thăng Long, tập trung vào sinh viên khóa K33 và K34 ở học kỳ 3. Do đó, khả năng khái quát hóa cho toàn bộ sinh viên ngôn ngữ Anh ở các cơ sở đào tạo khác cần được xem xét thận trọng.
• Cấp độ môn học: Nghiên cứu chỉ đánh giá học phần "Biên dịch 1" (giai đoạn đầu của quá trình đào tạo biên dịch), chưa bao quát các học phần dịch nâng cao hoặc dịch chuyên ngành sâu hơn.
• Dung lượng phỏng vấn: Mẫu phỏng vấn định tính gồm 8 sinh viên, tuy cung cấp được các góc nhìn cụ thể nhưng chưa đại diện hết cho các phân nhóm học lực khác nhau.

Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng khảo sát sang các học phần "Biên dịch 2", "Biên dịch chuyên ngành", hoặc tiến hành nghiên cứu so sánh đối chiếu (comparative study) giữa sinh viên TLU với sinh viên các trường đào tạo ngoại ngữ khác như ULIS hay HANU.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên chuyên ngành Ngôn ngữ Anh và Biên phiên dịch: Đặc biệt là người học chuẩn bị bước vào học phần "Biên dịch 1", giúp nhận diện trước các lỗi dịch phổ biến về ngữ nghĩa ngữ cảnh, cấu trúc câu phức và thuật ngữ để chủ động xây dựng chiến lược phòng ngừa.
• Giảng viên bộ môn Biên dịch: Cung cấp số liệu cụ thể về nhận thức của người học đối với các hoạt động sư phạm trên lớp (hoạt động khởi động, sửa bài nhóm, cung cấp kiến thức nền), hỗ trợ việc thiết kế bài giảng bám sát năng lực thực tế của sinh viên.
• Người làm nghiên cứu phương pháp giảng dạy dịch thuật: Bảng hỏi khảo sát 3 phần chi tiết (được kế thừa và chuẩn hóa) và quy trình xử lý dữ liệu định lượng qua SPSS 20.0 là khung tham chiếu tốt cho các nghiên cứu mô tả thực trạng giáo dục ngôn ngữ.

Câu hỏi thường gặp

1. Yếu tố ngôn ngữ nào gây trở ngại lớn nhất cho sinh viên TLU trong học phần "Biên dịch 1"?

Dữ liệu khảo sát chỉ ra thuật ngữ chuyên ngành (specialised terminology) là rào cản lớn nhất với điểm trung bình độ dễ thấp nhất trong khảo sát (Mean = 2,17), trong đó có tới 71,7% sinh viên đánh giá là "Khó" hoặc "Rất khó". Bên cạnh đó, ngôn ngữ mơ hồ/bóng bẩy (figurative/ambiguous language) cũng ghi nhận mức độ khó tương đương (Mean = 2,17 với 40% chọn "Rất khó").

2. Sinh viên chuyên ngành Ngôn ngữ Anh tại TLU có định hướng trở thành dịch giả chuyên nghiệp không?

Phần lớn sinh viên không có nguyện vọng trở thành dịch giả chuyên nghiệp toàn thời gian sau khi tốt nghiệp (Q7 Mean = 2,51; hơn 40% phản đối). Tuy nhiên, có tới 47% sinh viên (Q8 Mean = 3,45) mong muốn sử dụng kỹ năng dịch thuật như một công cụ hỗ trợ thiết yếu cho sự nghiệp chuyên môn chính của mình.

3. Về mặt ngữ pháp, sinh viên gặp khó khăn ở khía cạnh nào nhất?

Sinh viên không gặp nhiều khó khăn với từ loại (Mean = 3,75), trật tự từ (Mean = 3,66) hay câu chủ động/bị động (Mean = 3,58). Khó khăn ngữ pháp lớn nhất là việc phân tích và xác định mệnh đề chính - phụ trong các câu phức (Q23 Mean = 2,98), với 35,8% sinh viên xác nhận thường xuyên bị nhầm lẫn.

4. Đánh giá của sinh viên về các hoạt động hỗ trợ thực tế của Khoa Tiếng Anh (TLU) như thế nào?

Có tới gần 68% sinh viên tham gia khảo sát (Q10) cho biết Khoa Tiếng Anh chưa tổ chức đủ các sự kiện, tọa đàm hoặc hội thảo để sinh viên có cơ hội cọ xát và tích lũy kinh nghiệm dịch thuật thực tế từ các chuyên gia trong ngành.

5. Những yếu tố tâm lý, cá nhân nào ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình dịch thuật của sinh viên?

Duy trì sự tập trung trong thời gian dài là trở ngại cá nhân lớn nhất (Mean = 2,72; 45,3% sinh viên gặp khó khăn) do hiện tượng quá tải nhận thức khi xử lý ngôn ngữ. Ngoài ra, tâm lý e ngại phản hồi tiêu cực khi sửa bài (Mean = 2,76) và kỹ năng quản lý thời gian khi làm nhiều bài dịch cùng lúc (Mean = 2,83) cũng gây áp lực đáng kể.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Nguyễn Thanh Đạt đã phản ánh toàn diện thực trạng dạy và học môn "Biên dịch 1" tại Khoa Tiếng Anh, Trường Đại học Thăng Long thông qua phương pháp nghiên cứu kết hợp chặt chẽ. Kết quả phân tích khẳng định thuật ngữ chuyên ngành, liên từ diễn ngôn và mệnh đề câu phức là những rào cản ngôn ngữ trọng yếu, đồng thời hiện tượng quá tải nhận thức ảnh hưởng trực tiếp đến sự tập trung của sinh viên. Công trình cung cấp các luận cứ thực nghiệm xác đáng giúp nhà trường, giảng viên và người học chủ động điều chỉnh chiến lược sư phạm nhằm nâng cao năng lực dịch thuật trong giai đoạn đào tạo nền tảng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

THANG LONG UNIVERSITY ENGLISH DEPARTMENT GRADUATION PAPER CHALLENGES ENCOUNTERED BY ENGLISH- MAJORED STUDENTS TAKING THE “TRANSLATION 1” COURSE AT THANG LONG UNIVERSITY Supervisor: PhD Phi Thi Thu Trang Student name: Nguyen Thanh Dat Student code: A41596 Major: English Language Hanoi, June 2024 THANG LONG UNIVERSITY ENGLISH DEPARTMENT GRADUATION PAPER CHALLENGES ENCOUNTERED BY ENGLISH- MAJORED STUDENTS TAKING THE “TRANSLATION 1” COURSE AT THANG LONG UNIVERSITY Supervisor: PhD Phi Thi Thu Trang Student’s name: Nguyen Thanh Dat Student’s code: A41596 Major: English Language Hanoi, June 2024 ACKNOWLEDGEMENTS First and foremost, my sincere thanks go to Thang Long University and English Department for giving me this precious opportunity to conduct my Graduation Thesis. I would like to extend my deepest gratitude to my thesis supervisor PhD Phi Thi Thu Trang whose support and guidance inflames my passion for researching. Had it not been for her continuous provision of constructive comments, feedback and encouragement, the Graduation Thesis could have not been completed on time. Furthermore, I would like to give thanks to Ms.

Nguyen Phuong Ha for giving feedback and comments on my questionnaire design and other useful information about the Thesis. Her valuable insights and guidance saved me valuable time and effort in conducting my research. My profound thanks are also given to Mr. Bui Viet Vuong and Ms.

Bui Thi Ha Tu for their ongoing support, guidance and encouragement during the time I worked on my research and participated in their class. I am also indebted to all of my close friends who always stayed by my side, giving me advice, support and encouragement throughout the time I conducted the Thesis. My special thanks go to two fellow students as well, Dang Thu Trang and Nguyen Ngoc Dung, for their ongoing support, valuable advice and encouragement during the research process. My utmost gratitude is also felt towards 106 students who took part in my research.

Without your participation, the research would not have been possible. Last but not least, I wish to thank my two sisters Thanh Lam and Anh Huy, and my whole family for their company, empathy, inspiration, and support throughout the most difficult time of the research period. I STATEMENT FROM CANDIDATE This graduation paper contains no material which has been submitted for examination in any other course or accepted for any other degree or diploma in any University. To the best of my knowledge and belief, it contains no material previously published or written by another person, except where due reference is made in the text.

Supervisor’s signature Student’s signature (ký và ghi rõ họ tên) (ký và ghi rõ họ tên) II ABSTRACT English has long been considered a lingua franca, leading to the rise of numerous translation programmes. In line with this trend, Thang Long University has made translation as a compulsory subject in its curriculum. This research focuses on examining the challenges encountered by English-majored students at Thang Long University during the “Translation 1” course. Data were gathered from 106 students through a questionnaire and some interviews, and the responses were then analysed using SPSS software version 20.

The findings reveal that students primarily struggle with linguistic aspects, including an insufficient vocabulary base, specialised terminology, and complex sentences. Additionally, the teaching methodology employed by lecturers and personal factors such as the concentration and the handling of negative feedback and criticism also posed significant challenges for students. Keywords: Translation, challenges, English-majored students III TABLE OF CONTENTS INTRODUCTION. Object and scope of the study.

Significance of the study. Structure of the study. Definition of translation. Common challenges in translation.

Factors that contribute to a successful translation. Translation quality assessment (TQA). Review of previous studies. Population and sampling.

FINDINGS AND DISCUSSION. Findings from the questionnaire. Attitude towards learning translation. Challenges encountered during the “Translation 1” course.

Findings from the interview. Benefits gained after taking the “Translation 1” course. Challenges encountered during the course of “Translation 1”. Strategies employed by students to overcome difficulties in the course.

Expectations towards teachers to help students learn translation better. CONCLUSION AND RECOMMENDATIONS. For English-majored students at TLU .