Tách bạch chức năng quản lý hành chính nhà nước và đại diện vốn nhà nước tại doanh nghiệp - Luận ...

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu tách bạch chức năng quản lý hành chính nhà nước với chức năng đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước tại, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Vương Thị Mai
• Người hướng dẫn: PGS.TS Phạm Duy Nghĩa
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Chính sách công
• Đề tài: Tách Bạch Chức Năng Quản Lý Nhà Nước Và Đại Diện Vốn
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN CHỨC NĂNG ĐẠI DIỆN CHỦ SỞ HỮU VỐN NHÀ NƯỚC TẠI DNNN
• 1.1. Đầu tư nhà nước trong doanh nghiệp
• 1.2. Mục tiêu đầu tư của nhà nước vào khu vực doanh nghiệp
• 1.3. Khái niệm DNNN ở Việt Nam
• 1.4. Vai trò của khu vực DNNN
• 1.5. Chức năng quản lý nhà nước đối với DNNN
• 1.6. Quy định quyền CSH nhà nước theo pháp luật và mô hình thực hiện quyền CSH nhà nước tại doanh nghiệp
• 1.6.1. Quy định quyền CSH nhà nước theo pháp luật
• 1.6.2. Mô hình thực hiện quyền CSH nhà nước tại doanh nghiệp
• 1.7. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CƠ CHẾ ĐẠI DIỆN CHỦ SỞ HỮU VỐN NHÀ NƯỚC TẠI DOANH NGHIỆP Ở VIỆT NAM
• 2.1. Cơ chế đại diện CSH vốn nhà nước thông qua bộ quản lý ngành
• 2.2. Cơ chế quản lý DNNN trong quá trình đổi mới
• 2.3. Các vấn đề cần được xử lý trong cơ chế đại diện CSH vốn nhà nước tại doanh nghiệp
• 2.4. Vấn đề trong thiết kế cơ chế quản lý
• 2.5. Vấn đề trong tổ chức thực hiện cơ chế quản lý
• 2.6. Những hệ lụy nảy sinh khi bộ chủ quản thực hiện đồng thời hai chức năng quản lý nhà nước đối với DNNN
• 2.7. Quản lý vốn nhà nước thông qua các tập đoàn, tổng công ty
• 2.7.1. Từ TCT lên tập đoàn thông qua cơ chế công ty mẹ - công ty con
• 2.7.2. Nhiều cơ quan quản lý TCT và TĐKT, nhưng thực tế không biết đơn vị nào thực hiện chức năng đại diện CSH vốn nhà nước
• 2.7.3. Cơ chế giám sát vốn nhà nước tại các TĐKT bị buông lỏng
• 2.8. Thực hiện quyền CSH nhà nước thông qua SCIC
• 2.8.1. Bước đầu hoạt động có hiệu quả
• 2.8.2. Đổi mới cơ chế quản lý vốn giúp tăng hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp
• 2.8.3. Tái cơ cấu lại phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp
• 2.8.4. Một số vấn đề trong việc thực hiện chức năng đại diện CSH vốn nhà nước thông qua SCIC
• 2.8.4.1. Tác dụng còn hạn chế
• 2.8.4.2. Khó khăn về nhân sự
• 2.8.4.3. Mối quan hệ giữa SCIC và người đại diện còn lỏng lẻo
• 2.9. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT MÔ HÌNH THỰC HIỆN CHỨC NĂNG ĐẠI DIỆN CSH VỐN NHÀ NƯỚC TẠI DOANH NGHIỆP PHÙ HỢP VỚI ĐIỀU KIỆN CỤ THỂ Ở VIỆT NAM
• 3.1. Một số kinh nghiệm quốc tế
• 3.1.1. Kinh nghiệm của Trung Quốc
• 3.1.2. Thực hiện tách bạch chức năng quản lý hành chính với chức năng đại diện CSH vốn nhà nước
• 3.1.3. Thực hiện có hiệu quả việc điều chỉnh mối quan hệ Nhà nước - DNNN
• 3.1.4. Kinh nghiệm của Singapore
• 3.2. Gợi ý giải pháp tách bạch chức năng quản lý hành chính nhà nước và chức năng đại diện CSH vốn nhà nước tại doanh nghiệp ở Việt Nam
• 3.2.1. Đề xuất thành lập một cơ quan chuyên trách giám sát và quản lý vốn nhà nước
• 3.2.2. Lý do lựa chọn mô hình
• 3.2.3. Kế hoạch hành động triển khai xây dựng mô hình
• 3.2.3.1. Xây dựng cơ cấu tổ chức. Bố trí cán bộ. Xây dựng quy chế hoạt động cho các tổ chức mới
• 3.2.4. Kết quả kỳ vọng của mô hình
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Phụ lục 1: Danh sách các chuyên gia đã phỏng vấn
• Phụ lục 2: Phân biệt chức năng quản lý hành chính nhà nước và chức năng đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước tại doanh nghiệp
• Phụ lục 3: Cơ chế giám sát và quản lý các tập đoàn kinh tế theo cơ quan của Chính phủ

Tóm tắt

I. Tổng quan về tách bạch chức năng quản lý nhà nước và đại diện vốn

Chức năng quản lý nhà nước và chức năng đại diện vốn nhà nước tại doanh nghiệp là hai khái niệm quan trọng trong quản lý kinh tế. Việc tách bạch hai chức năng này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý mà còn đảm bảo tính minh bạch trong hoạt động của doanh nghiệp nhà nước. Tại Việt Nam, sự tách bạch này đã được thực hiện một phần thông qua việc thành lập Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC). Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần giải quyết để đạt được sự tách bạch hoàn toàn.

1.1. Khái niệm và vai trò của chức năng quản lý nhà nước

Chức năng quản lý nhà nước bao gồm việc điều tiết, giám sát và quản lý các hoạt động kinh tế của doanh nghiệp. Vai trò của chức năng này là đảm bảo sự phát triển bền vững của nền kinh tế, bảo vệ lợi ích công cộng và thực hiện các chính sách kinh tế - xã hội của nhà nước.

1.2. Chức năng đại diện vốn nhà nước tại doanh nghiệp

Chức năng đại diện vốn nhà nước tại doanh nghiệp là việc thực hiện quyền sở hữu vốn của nhà nước tại các doanh nghiệp. Điều này bao gồm việc quyết định các vấn đề liên quan đến đầu tư, quản lý tài sản và phân phối lợi nhuận. Sự tách bạch giữa hai chức năng này là cần thiết để tránh xung đột lợi ích.

II. Vấn đề và thách thức trong việc tách bạch chức năng quản lý nhà nước và đại diện vốn

Việc tách bạch chức năng quản lý nhà nước và đại diện vốn nhà nước tại doanh nghiệp gặp phải nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự chồng chéo trong quản lý, khi mà các bộ ngành vừa thực hiện chức năng quản lý hành chính vừa thực hiện chức năng đại diện vốn. Điều này dẫn đến tình trạng thiếu trách nhiệm và khó khăn trong việc giám sát hoạt động của doanh nghiệp.

2.1. Sự chồng chéo trong quản lý

Sự chồng chéo giữa các chức năng quản lý nhà nước và đại diện vốn nhà nước gây ra nhiều khó khăn trong việc thực hiện các chính sách và quy định. Điều này không chỉ làm giảm hiệu quả quản lý mà còn tạo ra sự không minh bạch trong hoạt động của doanh nghiệp.

2.2. Thiếu trách nhiệm trong quản lý

Khi các cơ quan nhà nước thực hiện đồng thời hai chức năng, trách nhiệm trong quản lý trở nên mơ hồ. Điều này dẫn đến tình trạng không ai chịu trách nhiệm khi xảy ra sai sót, gây ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước.

III. Phương pháp tách bạch chức năng quản lý nhà nước và đại diện vốn hiệu quả

Để tách bạch chức năng quản lý nhà nước và đại diện vốn nhà nước một cách hiệu quả, cần áp dụng một số phương pháp cụ thể. Việc thành lập các cơ quan chuyên trách và quy định rõ ràng về quyền hạn và trách nhiệm của từng cơ quan là rất quan trọng.

3.1. Thành lập cơ quan chuyên trách giám sát vốn nhà nước

Việc thành lập một cơ quan chuyên trách giám sát và quản lý vốn nhà nước sẽ giúp tách bạch rõ ràng giữa chức năng quản lý hành chính và chức năng đại diện vốn. Cơ quan này sẽ chỉ tập trung vào việc thực hiện quyền sở hữu vốn nhà nước tại doanh nghiệp.

3.2. Quy định rõ ràng về quyền hạn và trách nhiệm

Cần có các quy định rõ ràng về quyền hạn và trách nhiệm của các cơ quan nhà nước trong việc quản lý doanh nghiệp. Điều này sẽ giúp nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm trong quản lý.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về tách bạch chức năng

Nghiên cứu về tách bạch chức năng quản lý nhà nước và đại diện vốn nhà nước đã chỉ ra rằng việc thực hiện tách bạch này có thể nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước. Các mô hình thành công từ các quốc gia khác cũng có thể được áp dụng tại Việt Nam.

4.1. Kinh nghiệm quốc tế trong tách bạch chức năng

Nhiều quốc gia như Singapore và Trung Quốc đã thành công trong việc tách bạch chức năng quản lý nhà nước và đại diện vốn nhà nước. Các mô hình này có thể được tham khảo và áp dụng tại Việt Nam để nâng cao hiệu quả quản lý.

4.2. Kết quả đạt được từ mô hình SCIC

Mô hình Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC) đã đạt được một số kết quả tích cực trong việc tách bạch chức năng quản lý và đại diện vốn. Tuy nhiên, vẫn cần tiếp tục cải cách để đạt được hiệu quả cao hơn.

V. Kết luận và tương lai của tách bạch chức năng quản lý nhà nước và đại diện vốn

Việc tách bạch chức năng quản lý nhà nước và đại diện vốn nhà nước tại doanh nghiệp là một yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh hiện nay. Tương lai của việc này phụ thuộc vào sự quyết tâm của các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các giải pháp đã đề xuất.

5.1. Tầm quan trọng của việc tách bạch chức năng

Tách bạch chức năng quản lý nhà nước và đại diện vốn nhà nước không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý mà còn đảm bảo tính minh bạch và trách nhiệm trong hoạt động của doanh nghiệp nhà nước.

5.2. Định hướng tương lai cho quản lý vốn nhà nước

Trong tương lai, cần tiếp tục cải cách và hoàn thiện các cơ chế quản lý vốn nhà nước để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Việc áp dụng các mô hình quản lý tiên tiến sẽ là chìa khóa cho sự thành công.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực doanh nghiệp nhà nước (DNNN) đóng vai trò chủ đạo trong nền kinh tế Việt Nam, chiếm khoảng 34% GDP và hơn 33% đầu tư xã hội năm 2008. Tuy nhiên, việc quản lý vốn nhà nước tại các DNNN hiện còn nhiều bất cập, đặc biệt là sự chồng chéo giữa chức năng quản lý hành chính nhà nước và chức năng đại diện chủ sở hữu (CSH) vốn nhà nước. Luận văn tập trung phân tích cơ sở lý luận, thực trạng và đề xuất mô hình tách bạch hai chức năng này nhằm nâng cao hiệu quả quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp. Phạm vi nghiên cứu chủ yếu tập trung vào các DNNN trung ương, đặc biệt là các tập đoàn kinh tế (TĐKT), tổng công ty (TCT) và các doanh nghiệp chuyển giao về Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC) trong giai đoạn từ năm 1998 đến 2010. Mục tiêu nghiên cứu là làm rõ lý do cần tách bạch chức năng quản lý hành chính và đại diện CSH vốn nhà nước, đề xuất mô hình quản lý phù hợp với điều kiện Việt Nam, đồng thời gợi ý các giải pháp triển khai thực hiện. Việc nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh cải cách DNNN và hội nhập kinh tế quốc tế, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng vốn nhà nước, giảm thiểu thất thoát và tăng cường trách nhiệm giải trình.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên lý thuyết quản trị doanh nghiệp và lý thuyết người ủy quyền – thừa hành (agency theory) để phân tích mối quan hệ giữa Nhà nước với DNNN. Theo đó, Nhà nước là chủ sở hữu vốn nhà nước, ủy quyền cho các đại diện thực hiện quyền CSH nhằm đảm bảo hiệu quả kinh doanh và bảo toàn vốn. Khung lý thuyết cũng phân biệt rõ hai chức năng quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp: (1) quản lý hành chính nhà nước nhằm tạo môi trường kinh doanh bình đẳng, tuân thủ pháp luật; (2) quản lý của CSH vốn nhà nước tập trung vào hiệu quả sử dụng vốn và lợi nhuận doanh nghiệp. Mô hình quản lý vốn nhà nước được tham khảo từ kinh nghiệm quốc tế như mô hình SASAC của Trung Quốc và Temasek của Singapore, nhấn mạnh sự tách bạch chức năng quản lý hành chính và đại diện CSH vốn nhà nước. Các khái niệm chính bao gồm: DNNN, chức năng quản lý hành chính nhà nước, chức năng đại diện CSH vốn nhà nước, mô hình công ty mẹ - công ty con, và cơ chế giám sát vốn nhà nước.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp, kết hợp phân tích tài liệu thứ cấp và khảo sát thực tế. Nguồn dữ liệu bao gồm số liệu thống kê từ Tổng cục Thống kê, Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, báo cáo giám sát của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, báo cáo hoạt động của SCIC, cùng các tài liệu nghiên cứu của Viện Nghiên cứu và Quản lý kinh tế Trung ương. Phương pháp khảo sát thực tế được thực hiện qua làm việc với các Bộ ngành như Bộ Xây dựng, Bộ Giao thông Vận tải và Tổng Công ty Phân bón và Hóa chất dầu khí. Ngoài ra, luận văn tiến hành phỏng vấn chuyên gia kinh tế, quản lý nhà nước và lãnh đạo doanh nghiệp để thu thập ý kiến chuyên sâu. Cỡ mẫu khảo sát gồm hơn 900 người đại diện vốn nhà nước tại các doanh nghiệp do SCIC quản lý. Phân tích dữ liệu sử dụng phương pháp tổng hợp, so sánh và đối chiếu với các mô hình quốc tế. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2008 đến quý I năm 2010, tập trung đánh giá thực trạng và đề xuất mô hình quản lý vốn nhà nước.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Chức năng quản lý hành chính và đại diện CSH vốn nhà nước chưa được tách bạch rõ ràng: Hiện nay, nhiều Bộ ngành vừa thực hiện chức năng quản lý hành chính vừa làm đại diện CSH vốn nhà nước, dẫn đến tình trạng quá tải và xung đột lợi ích. Ví dụ, Bộ Giao thông Vận tải năm 2003 quản lý 4 TCT 91, 12 TCT 90 và 84 DNNN độc lập, gây khó khăn trong việc phân định trách nhiệm và giám sát hiệu quả.

2. SCIC mới quản lý khoảng 1,8% tổng vốn nhà nước tại doanh nghiệp: Tính đến quý I/2010, SCIC quản lý vốn nhà nước tại 574 doanh nghiệp với giá trị sổ sách 11.553 tỷ đồng, chiếm khoảng 26% vốn điều lệ các doanh nghiệp này. Tuy nhiên, phần lớn doanh nghiệp do SCIC quản lý là nhỏ và vừa, trong khi các tập đoàn kinh tế và tổng công ty lớn vẫn chưa thuộc quyền quản lý của SCIC.

3. Hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp do SCIC quản lý có cải thiện rõ rệt: Tính đến cuối năm 2008, vốn điều lệ các doanh nghiệp tiếp nhận tăng 36%, phần vốn nhà nước tăng 26%, doanh thu tăng 44% và lợi nhuận tăng 105%. SCIC cũng đã bán vốn tại 353 doanh nghiệp, thu về 1.207 tỷ đồng, góp phần tái cơ cấu vốn nhà nước.

4. Cơ chế quản lý vốn nhà nước tại các tập đoàn và tổng công ty còn nhiều bất cập: Tỷ lệ nợ phải trả trên vốn chủ sở hữu tại một số TCT lên đến 21,6 lần, nhiều dự án đầu tư không đủ điều kiện vẫn được phê duyệt, đầu tư ngoài ngành chiếm tỷ trọng lớn với hiệu quả thấp. Ví dụ, EVN đầu tư 214 tỷ đồng vào chứng khoán nhưng không sinh lợi nhuận, trong khi thiếu vốn cho các dự án điện trọng điểm.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các vấn đề trên là do sự chồng chéo trong tổ chức và chức năng quản lý vốn nhà nước. Việc giao đồng thời chức năng quản lý hành chính và đại diện CSH vốn nhà nước cho cùng một cơ quan làm giảm tính chuyên nghiệp và hiệu quả quản lý. So sánh với kinh nghiệm quốc tế, như mô hình SASAC của Trung Quốc, việc thành lập cơ quan chuyên trách quản lý vốn nhà nước giúp giảm đầu mối quản lý, tăng tính minh bạch và trách nhiệm giải trình. Mô hình Temasek của Singapore cũng cho thấy hiệu quả khi tách bạch rõ ràng chức năng quản lý vốn nhà nước và quản lý hành chính. Việc SCIC chỉ quản lý phần nhỏ vốn nhà nước và chủ yếu là doanh nghiệp nhỏ khiến hiệu quả chưa đạt kỳ vọng. Các tập đoàn kinh tế lớn với quy mô vốn lớn cần được quản lý tập trung bởi cơ quan chuyên trách để tránh đầu tư tràn lan, lãng phí vốn và giảm thiểu rủi ro tài chính. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng vốn, doanh thu và lợi nhuận của doanh nghiệp do SCIC quản lý, cũng như bảng so sánh tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu của các TCT để minh họa mức độ rủi ro tài chính.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Thành lập cơ quan chuyên trách giám sát và quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp: Cơ quan này chỉ thực hiện chức năng đại diện CSH vốn nhà nước, không tham gia quản lý hành chính, nhằm tập trung chuyên môn và nâng cao hiệu quả quản lý. Thời gian triển khai dự kiến trong vòng 2 năm, do Chính phủ chủ trì phối hợp với các Bộ ngành liên quan.

2. Kiện toàn và mở rộng mô hình SCIC: Tăng cường năng lực nhân sự, chuyên môn và mở rộng phạm vi quản lý vốn nhà nước tại các doanh nghiệp lớn và vừa. Thành lập thêm các Tổng công ty Đầu tư tài chính nhà nước tương tự SCIC để bao phủ toàn bộ các TCT và DNNN độc lập. Thời gian thực hiện trong 3 năm, do Bộ Tài chính và SCIC phối hợp thực hiện.

3. Tách bạch rõ ràng chức năng quản lý hành chính nhà nước và đại diện CSH vốn nhà nước: Bộ ngành chỉ tập trung vào quản lý hành chính, tạo môi trường kinh doanh bình đẳng, trong khi cơ quan chuyên trách quản lý vốn nhà nước tập trung vào hiệu quả sử dụng vốn. Giải pháp này cần được luật hóa và thực thi nghiêm túc trong vòng 1-2 năm.

4. Xây dựng cơ chế giám sát, trách nhiệm giải trình minh bạch và hiệu quả: Thiết lập hệ thống báo cáo, kiểm toán độc lập và cơ chế xử lý vi phạm rõ ràng nhằm nâng cao trách nhiệm của người đại diện vốn nhà nước và các doanh nghiệp. Thời gian triển khai trong 1 năm, do Ủy ban Kiểm tra Nhà nước và các cơ quan liên quan thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về doanh nghiệp và vốn nhà nước: Giúp hiểu rõ cơ chế quản lý vốn nhà nước, từ đó xây dựng chính sách và tổ chức bộ máy phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý.

2. Lãnh đạo và cán bộ các tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước: Nắm bắt các vấn đề quản lý vốn, trách nhiệm giải trình và áp dụng các mô hình quản trị hiện đại để nâng cao hiệu quả hoạt động.

3. Chuyên gia nghiên cứu về chính sách công và quản trị doanh nghiệp: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để phát triển các nghiên cứu sâu hơn về quản lý vốn nhà nước và cải cách DNNN.

4. Nhà đầu tư và cổ đông trong các doanh nghiệp có vốn nhà nước: Hiểu rõ vai trò và trách nhiệm của đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước, từ đó giám sát và thúc đẩy hoạt động doanh nghiệp minh bạch, hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần tách bạch chức năng quản lý hành chính và đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước?
   Việc tách bạch giúp tránh xung đột lợi ích, nâng cao tính chuyên nghiệp và hiệu quả quản lý vốn nhà nước, đồng thời giảm thiểu tình trạng quá tải và lạm dụng quyền lực trong quản lý doanh nghiệp.

2. SCIC hiện quản lý bao nhiêu phần trăm vốn nhà nước tại doanh nghiệp?
   Tính đến quý I/2010, SCIC quản lý khoảng 1,8% tổng vốn nhà nước tại doanh nghiệp, chủ yếu là các doanh nghiệp nhỏ và vừa.

3. Mô hình SASAC của Trung Quốc có điểm gì nổi bật?
   SASAC là cơ quan chuyên trách quản lý vốn nhà nước, tách biệt hoàn toàn với quản lý hành chính, giúp giảm đầu mối quản lý, tăng tính minh bạch và nâng cao hiệu quả hoạt động của DNNN.

4. Những khó khăn chính của SCIC trong việc quản lý vốn nhà nước?
   SCIC gặp khó khăn về nhân sự kiêm nhiệm, năng lực hạn chế, số lượng doanh nghiệp quản lý lớn, mối quan hệ lỏng lẻo với người đại diện vốn tại doanh nghiệp, dẫn đến khó kiểm soát và giám sát hiệu quả.

5. Giải pháp nào giúp nâng cao hiệu quả quản lý vốn nhà nước tại các tập đoàn kinh tế?
   Thành lập cơ quan chuyên trách quản lý vốn nhà nước, tách bạch chức năng quản lý hành chính, xây dựng cơ chế giám sát và trách nhiệm giải trình minh bạch, đồng thời kiện toàn mô hình SCIC và các tổng công ty đầu tư tài chính nhà nước.

Kết luận

• Nhà nước cần tách bạch rõ ràng chức năng quản lý hành chính và đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước tại doanh nghiệp để nâng cao hiệu quả quản lý vốn.
• SCIC đã có bước đầu thành công trong quản lý vốn nhà nước tại các doanh nghiệp nhỏ và vừa, nhưng chưa bao phủ được các tập đoàn kinh tế và tổng công ty lớn.
• Cơ chế quản lý vốn nhà nước tại các tập đoàn và tổng công ty còn nhiều bất cập, dẫn đến đầu tư tràn lan, rủi ro tài chính và hiệu quả thấp.
• Mô hình quản lý vốn nhà nước hai cấp, với cơ quan chuyên trách giám sát vốn nhà nước ở cấp trung ương và các tổng công ty đầu tư tài chính nhà nước ở cấp doanh nghiệp, phù hợp với điều kiện Việt Nam.
• Các bước tiếp theo cần tập trung vào xây dựng cơ chế pháp lý, kiện toàn tổ chức, nâng cao năng lực nhân sự và thiết lập hệ thống giám sát, trách nhiệm giải trình minh bạch.

Các cơ quan quản lý nhà nước, lãnh đạo doanh nghiệp và chuyên gia nghiên cứu cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất nhằm thúc đẩy cải cách quản lý vốn nhà nước, góp phần phát triển kinh tế bền vững và hội nhập quốc tế hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH -------------------------- Vƣơng Thị Mai TÁCH BẠCH CHỨC NĂNG QUẢN LÝ HÀNH CHÍNH NHÀ NƢỚC VỚI CHỨC NĂNG ĐẠI DIỆN CHỦ SỞ HỮU VỐN NHÀ NƢỚC TẠI DOANH NGHIỆP LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ TP. Hồ Chí Minh - Năm 2010 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH -------------------------- CHƢƠNG TRÌNH GIẢNG DẠY KINH TẾ FULBRIGHT Vƣơng Thị Mai TÁCH BẠCH CHỨC NĂNG QUẢN LÝ HÀNH CHÍNH NHÀ NƢỚC VỚI CHỨC NĂNG ĐẠI DIỆN CHỦ SỞ HỮU VỐN NHÀ NƢỚC TẠI DOANH NGHIỆP Chuyên ngành: Chính sách công Mã số: 603114 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS PHẠM DUY NGHĨA TP. Hồ Chí Minh - Năm 2010 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn này hoàn toàn do tôi thực hiện. Các đoạn trích dẫn và số liệu sử dụng trong luận văn đều đƣợc dẫn nguồn và có độ chính xác cao nhất trong phạm vi hiểu biết của tôi. Luận văn này không nhất thiết phản ánh quan điểm của Trƣờng Đại học Kinh tế thành phố Hồ Chí Minh hay Chƣơng trình giảng dạy kinh tế Fulbright. TÁC GIẢ Vương Thị Mai TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ii LỜI CẢM ƠN Tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới PGS.TS Phạm Duy Nghĩa, ngƣời đã tận tình trực tiếp hƣớng dẫn tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn này. Đồng thời, tôi xin trân trọng cảm ơn các chuyên gia: TS. Đặng Đức Đạm, TS. Nguyễn Văn Huy, TS. Nguyễn Tiến Dũng, TS. Phạm Thị Luyến, ThS. Phạm Đăng Nam, Th.S Nguyễn Thị Vân Anh đã đƣa ra những ý kiến đánh giá quý báu về hiện trạng cơ chế quản lý vốn ở Việt Nam. Xin gửi lời cảm ơn chân thành tới quý thầy cô trong trƣờng và các bạn học đã chia sẻ kiến thức và kinh nghiệm nghiên cứu giúp tôi hoàn thành luận văn. Xin cảm ơn các đồng nghiệp ở cơ quan đã tạo điều kiện thuận lợi để tôi đƣợc tiếp cận những tài liệu nghiên cứu hữu ích cho việc thực hiện luận văn này. Trân trọng! TÁC GIẢ Vương Thị Mai TIEU LUAN MOI download : [e-mail] iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN . ii MỤC LỤC . iii GIẢI THÍCH NHỮNG CHỮ VIẾT TẮT . vi DANH MỤC HÌNH, BẢNG BIỂU . vii Danh mục hình . vii Danh mục bảng . vii TÓM TẮT LUẬN VĂN . viii LỜI NÓI ĐẦU . Lý do lựa chọn luận văn và câu hỏi chính sách . Tổng quan về các công trình nghiên cứu liên quan đến luận văn . Mục đích nghiên cứu của luận văn . Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của luận văn . Phƣơng pháp nghiên cứu của luận văn . Kết cấu nội dung của luận văn . Các kết quả kỳ vọng của luận văn.3 Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN CHỨC NĂNG ĐẠI DIỆN CHỦ SỞ HỮU VỐN NHÀ NƢỚC TẠI DNNN. Đầu tƣ nhà nƣớc trong doanh nghiệp . Mục tiêu đầu tƣ của nhà nƣớc vào khu vực doanh nghiệp. Khái niệm DNNN ở Việt Nam . Vai trò của khu vực DNNN . Chức năng quản lý nhà nƣớc đối với DNNN . Quy định quyền CSH nhà nƣớc theo pháp luật và mô hình thực hiện quyền CSH nhà nƣớc tại doanh nghiệp . Quy định quyền CSH nhà nƣớc theo pháp luật . Mô hình thực hiện quyền CSH nhà nƣớc tại doanh nghiệp . 13 Kết luận chƣơng 1 .14 Chƣơng 2: THỰC TRẠNG CƠ CHẾ ĐẠI DIỆN CHỦ SỞ HỮU VỐN NHÀ NƢỚC TẠI DOANH NGHIỆP Ở VIỆT NAM .15 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Cơ chế đại diện CSH vốn nhà nƣớc thông qua bộ quản lý ngành . Cơ chế quản lý DNNN trong quá trình đổi mới . Các vấn đề cần đƣợc xử lý trong cơ chế đại diện CSH vốn nhà nƣớc tại doanh nghiệp . Vấn đề trong thiết kế cơ chế quản lý. Vấn đề trong tổ chức thực hiện cơ chế quản lý . Những hệ lụy nảy sinh khi bộ chủ quản thực hiện đồng thời hai chức năng quản lý nhà nước đối với DNNN . Quản lý vốn nhà nƣớc thông qua các tập đoàn, tổng công ty. Từ TCT lên tập đoàn thông qua cơ chế công ty mẹ - công ty con . Những vấn đề trong cơ chế quản lý vốn nhà nƣớc tại các tập đoàn, TCT22 2. Nhiều cơ quan quản lý TCT 91 và TĐKT, nhưng thực tế không biết đơn vị nào thực hiện chức năng đại diện CSH vốn nhà nước . Cơ chế giám sát vốn nhà nước tại các TĐKT bị buông lỏng . Thực hiện quyền CSH nhà nƣớc thông qua SCIC . Bƣớc đầu hoạt động có hiệu quả . Đổi mới cơ chế quản lý vốn giúp tăng hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp . Tái cơ cấu lại phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp . Một số vấn đề trong việc thực hiện chức năng đại diện CSH vốn nhà nƣớc thông qua SCIC . Tác dụng còn hạn chế . Khó khăn về nhân sự . Mối quan hệ giữa SCIC và người đại diện còn lỏng lẻo .30 Kết luận chƣơng 2 .31 Chƣơng 3: ĐỀ XUẤT MÔ HÌNH THỰC HIỆN CHỨC NĂNG ĐẠI DIỆN CSH VỐN NHÀ NƢỚC TẠI DOANH NGHIỆP PHÙ HỢP VỚI ĐIỀU KIỆN CỤ THỂ Ở VIỆT NAM . Một số kinh nghiệm quốc tế . Kinh nghiệm của Trung Quốc . Thực hiện tách bạch chức năng quản lý hành chính với chức năng đại diện CSH vốn nhà nước . Thực hiện có hiệu quả việc điều chỉnh mối quan hệ Nhà nước - DNNN .34 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Kinh nghiệm của Singapore . Gợi ý giải pháp tách bạch chức năng quản lý hành chính nhà nƣớc và chức năng đại diện CSH vốn nhà nƣớc tại doanh nghiệp ở Việt Nam . Đề xuất thành lập một cơ quan chuyên trách giám sát và quản lý vốn nhà nƣớc . Lý do lựa chọn mô hình . Kế hoạch hành động triển khai xây dựng mô hình . Xây dựng cơ cấu tổ chức. Bố trí cán bộ. Xây dựng quy chế hoạt động cho các tổ chức mới . Kết quả kỳ vọng của mô hình .45 TÀI LIỆU THAM KHẢO.52 Phụ lục 1: Danh sách các chuyên gia đã phỏng vấn .52 Phụ lục 2: Phân biệt chức năng quản lý hành chính nhà nƣớc và chức năng đại diện chủ sở hữu vốn nhà nƣớc tại doanh nghiệp .53 Phụ lục 3: Cơ chế giám sát và quản lý các tập đoàn kinh tế theo cơ quan của Chính phủ .54 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] vi GIẢI THÍCH NHỮNG CHỮ VIẾT TẮT Bộ GTVT Bộ Giao thông vận tải Bộ KH&ĐT Bộ Kế hoạch và Đầu tƣ Bộ NN&PTNT Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn CP Chính phủ CSH Chủ sở hữu CSHT Cơ sở hạ tầng CTGT Công trình giao thông DNNN Doanh nghiệp nhà nƣớc EVN Tập đoàn điện lực Việt Nam HĐBT Hội đồng Bộ trƣởng KTNN Kinh tế nhà nƣớc PMU 18 Ban quản lý dự án 18 (thuộc Bộ GTVT) SASAC Ủy ban Giám sát và Quản lý tài sản Nhà nƣớc (Trung Quốc) SCIC Tổng công ty đầu tƣ và kinh doanh vốn nhà nƣớc TCT Tổng công ty TCTD Tổ chức tín dụng TĐKT Tập đoàn kinh tế TĐKT Tập đoàn kinh tế nhà nƣớc TGĐ Tổng giám đốc TNHH Trách nhiệm hữu hạn UBND Ủy ban nhân dân Vinashin Tập đoàn Công nghiệp tàu thủy Việt Nam WTO Tổ chức Thƣơng mại thế giới TIEU LUAN MOI download : [e-mail] vii DANH MỤC HÌNH, BẢNG BIỂU Danh mục hình Hình 1.1: Số lƣợng DNNN giai đoạn 1998-2009 .2: Hai chức năng quản lý nhà nƣớc đối với doanh nghiệp . Kết quả hoạt động của các DNNN trung ƣơng Trung Quốc giai đoạn 2002-2006 .2: Thực hiện chức năng CSH vốn nhà nƣớc tại doanh nghiệp .38 Danh mục bảng Bảng 1.1: Tham gia của khu vực KTNN (%) .2: Tóm tắt sự phân công, phân cấp, ủy quyền đại diện CSH vốn nhà nƣớc.1: Phân công, phân cấp thực hiện quyền CSH đối với DNNN .2: Tổng hợp kết quả tiếp nhận doanh nghiệp có vốn nhà nƣớc .27 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] viii TÓM TẮT LUẬN VĂN Nhà nƣớc tham gia hoạt động kinh doanh đã trở thành hiện tƣợng khá phổ biến không chỉ ở các nƣớc đang phát triển mà cả ở các nƣớc công nghiệp phát triển; và nhƣ vậy vấn đề quản doanh nghiệp nhà nƣớc (DNNN) nhƣ thế nào cho hiệu quả là câu hỏi mà các quốc gia luôn phải tìm câu trả lời. Với tƣ cách cơ quan quyền lực, Nhà nƣớc thực hiện chức năng quản lý hành chính nhà nƣớc đối với tất cả các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế; đồng thời với tƣ cách chủ sở hữu (CSH), Nhà nƣớc thực thi chức năng quản lý của CSH nhà nƣớc đối với các DNNN. Hai chức năng này phân biệt với nhau về đối tƣợng, mục tiêu, yêu cầu và phƣơng thức quản lý. Tuy nhiên, tách bạch hai chức năng này nhƣ thế nào nhằm giúp quản lý DNNN hiệu quả lại phải căn cứ vào đặc điểm tình hình và yêu cầu cụ thể của mỗi nƣớc trong từng giai đoạn phát triển để quyết định; và thực tế cũng cho thấy hiện có các cách xử lý khác nhau ở mỗi nƣớc. Việt Nam đã bƣớc đầu thực hiện tách bạch hai chức năng này thông qua việc thành lập Tổng công ty Đầu tƣ và kinh doanh vốn nhà nƣớc (SCIC) và thu đƣợc kết quả nhất định. Tuy nhiên, những DNNN giao về cho SCIC quản lý khá nhiều về số lƣợng, nhƣng rất nhỏ về quy mô. Một bộ phận lớn các DNNN khác vẫn chịu điều tiết theo cơ chế quản lý cũ; có nghĩa là, Bộ chủ quản vừa thực hiện chức năng quản lý hành chính, vừa thực hiện chức năng đại diện CSH vốn nhà nƣớc. Thêm nữa, số vốn nhà nƣớc lớn nhất hiện tập trung trong các tập đoàn kinh tế (TĐKT) và các tổng công ty (TCT) lớn, nơi vẫn đang tồn tại nhiều bất cập trong cơ chế hoạt động. Cơ chế quản lý vốn nhƣ vậy đã dẫn đến một số hệ lụy nhƣ: không quy đƣợc trách nhiệm giải trình, tình trạng quá tải của các cơ quan hành chính nhà nƣớc, sự lựa chọn ngƣợc trong nền kinh tế…, hậu quả khó tránh là các DNNN hoạt động kém hiệu quả. Thực tế đó đòi hỏi phải tách bạch chức năng đại diện CSH vốn nhà nƣớc và chức năng quản lý hành chính nhà nƣớc một cách rành rẽ, dứt khoát hơn cả về tổ chức và cán bộ thực hiện. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ix Để trả lời câu hỏi phải tách bạch hai chức năng này nhƣ thế nào, trên cơ sở tham khảo kinh nghiệm của một số nƣớc trong khu vực nhƣ Singapore và Trung Quốc và phân tích các mặt đƣợc và chƣa đƣợc của SCIC, tác giả đề xuất một mô hình hai cấp: cấp quản lý nhà nƣớc và cấp doanh nghiệp.