Tách Bạch Chức Năng Quản Lý Hành Chính Nhà Nước và Đại Diện Vốn Nhà Nước tại Doanh Nghiệp

Luận văn thạc sĩ UEH phân tích sự tách bạch giữa chức năng quản lý hành chính nhà nước và chức năng đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước tại doanh nghiệp.

• Tác giả: Vương Thị Mai
• Người hướng dẫn: PGS.TS Phạm Duy Nghĩa
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Chính sách công
• Đề tài: Tách Bạch Chức Năng Quản Lý Nhà Nước và Đại Diện Vốn Nhà Nước Tại Doanh Nghiệp
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN CHỨC NĂNG ĐẠI DIỆN CHỦ SỞ HỮU VỐN NHÀ NƢỚC TẠI DNNN
• 1.1. Đầu tư nhà nước trong doanh nghiệp
• 1.2. Mục tiêu đầu tư của nhà nước vào khu vực doanh nghiệp
• 1.3. Khái niệm DNNN ở Việt Nam
• 1.4. Vai trò của khu vực DNNN
• 1.5. Chức năng quản lý nhà nước đối với DNNN
• 1.6. Quy định quyền CSH nhà nước theo pháp luật và mô hình thực hiện quyền CSH nhà nước tại doanh nghiệp
• 1.6.1. Quy định quyền CSH nhà nước theo pháp luật
• 1.6.2. Mô hình thực hiện quyền CSH nhà nước tại doanh nghiệp
• 1.7. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CƠ CHẾ ĐẠI DIỆN CHỦ SỞ HỮU VỐN NHÀ NƢỚC TẠI DOANH NGHIỆP Ở VIỆT NAM
• 2.1. Cơ chế đại diện CSH vốn nhà nước thông qua bộ quản lý ngành
• 2.2. Cơ chế quản lý DNNN trong quá trình đổi mới
• 2.3. Các vấn đề cần được xử lý trong cơ chế đại diện CSH vốn nhà nước tại doanh nghiệp
• 2.4. Vấn đề trong thiết kế cơ chế quản lý
• 2.5. Vấn đề trong tổ chức thực hiện cơ chế quản lý
• 2.6. Những hệ lụy nảy sinh khi bộ chủ quản thực hiện đồng thời hai chức năng quản lý nhà nước đối với DNNN
• 2.7. Quản lý vốn nhà nước thông qua các tập đoàn, tổng công ty
• 2.7.1. Từ TCT lên tập đoàn thông qua cơ chế công ty mẹ - công ty con
• 2.7.2. Nhiều cơ quan quản lý TCT và TĐKT, nhưng thực tế không biết đơn vị nào thực hiện chức năng đại diện CSH vốn nhà nước
• 2.7.3. Cơ chế giám sát vốn nhà nước tại các TĐKT bị buông lỏng
• 2.7.4. Thực hiện quyền CSH nhà nước thông qua SCIC
• 2.7.4.1. Bước đầu hoạt động có hiệu quả
• 2.7.4.2. Đổi mới cơ chế quản lý vốn giúp tăng hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp
• 2.7.4.3. Tái cơ cấu lại phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp
• 2.7.4.4. Một số vấn đề trong việc thực hiện chức năng đại diện CSH vốn nhà nước thông qua SCIC
• 2.7.4.4.1. Tác dụng còn hạn chế
• 2.7.4.4.2. Khó khăn về nhân sự
• 2.7.4.4.3. Mối quan hệ giữa SCIC và người đại diện còn lỏng lẻo
• 2.8. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT MÔ HÌNH THỰC HIỆN CHỨC NĂNG ĐẠI DIỆN CSH VỐN NHÀ NƢỚC TẠI DOANH NGHIỆP PHÙ HỢP VỚI ĐIỀU KIỆN CỤ THỂ Ở VIỆT NAM
• 3.1. Một số kinh nghiệm quốc tế
• 3.1.1. Kinh nghiệm của Trung Quốc
• 3.1.2. Kinh nghiệm của Singapore
• 3.2. Gợi ý giải pháp tách bạch chức năng quản lý hành chính nhà nước và chức năng đại diện CSH vốn nhà nước tại doanh nghiệp ở Việt Nam
• 3.2.1. Đề xuất thành lập một cơ quan chuyên trách giám sát và quản lý vốn nhà nước
• 3.2.2. Lý do lựa chọn mô hình
• 3.2.3. Kế hoạch hành động triển khai xây dựng mô hình
• 3.2.4. Xây dựng cơ cấu tổ chức. Bố trí cán bộ. Xây dựng quy chế hoạt động cho các tổ chức mới
• 3.2.5. Kết quả kỳ vọng của mô hình
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Phụ lục 1: Danh sách các chuyên gia đã phỏng vấn
• Phụ lục 2: Phân biệt chức năng quản lý hành chính nhà nước và chức năng đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước tại doanh nghiệp
• Phụ lục 3: Cơ chế giám sát và quản lý các tập đoàn kinh tế theo cơ quan của Chính phủ

Tóm tắt

I. Tổng quan về Tách Bạch Chức Năng Quản Lý Nhà Nước và Đại Diện Vốn Nhà Nước

Tách bạch chức năng quản lý nhà nước và đại diện vốn nhà nước tại doanh nghiệp là một vấn đề quan trọng trong quản lý kinh tế. Việc phân định rõ ràng giữa hai chức năng này giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước (DNNN). Chức năng quản lý nhà nước tập trung vào việc điều hành và giám sát, trong khi chức năng đại diện vốn nhà nước liên quan đến quyền lợi của nhà nước với tư cách là chủ sở hữu. Sự tách bạch này không chỉ giúp giảm thiểu xung đột lợi ích mà còn tạo điều kiện cho DNNN hoạt động hiệu quả hơn.

1.1. Khái niệm và Ý nghĩa của Tách Bạch Chức Năng

Tách bạch chức năng quản lý nhà nước và đại diện vốn nhà nước tại doanh nghiệp có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả quản lý. Điều này giúp xác định rõ ràng trách nhiệm và quyền hạn của các cơ quan nhà nước và các DNNN, từ đó tạo ra một môi trường kinh doanh minh bạch và hiệu quả.

1.2. Lịch sử và Phát triển của Chức Năng Quản Lý Nhà Nước

Chức năng quản lý nhà nước đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, từ việc quản lý tập trung đến việc áp dụng các mô hình quản lý hiện đại. Sự phát triển này phản ánh sự thay đổi trong chính sách kinh tế và nhu cầu cải cách của DNNN.

II. Vấn đề và Thách thức trong Quản Lý Nhà Nước và Đại Diện Vốn Nhà Nước

Việc tách bạch chức năng quản lý nhà nước và đại diện vốn nhà nước tại doanh nghiệp gặp nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự chồng chéo trong trách nhiệm giữa các cơ quan quản lý. Điều này dẫn đến tình trạng không rõ ràng trong việc thực hiện quyền và nghĩa vụ của các bên liên quan. Hơn nữa, sự thiếu hụt về nhân lực và chuyên môn cũng là một rào cản lớn trong việc thực hiện tách bạch này.

2.1. Những Vấn Đề Hiện Tại trong Cơ Chế Quản Lý

Cơ chế quản lý hiện tại vẫn còn nhiều bất cập, như sự chồng chéo trong chức năng quản lý và đại diện vốn nhà nước. Điều này dẫn đến việc không thể xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, gây khó khăn trong việc giám sát và quản lý.

2.2. Thách Thức trong Việc Tách Bạch Chức Năng

Thách thức lớn nhất trong việc tách bạch chức năng là sự thiếu đồng bộ trong các quy định pháp lý. Nhiều DNNN vẫn hoạt động theo cơ chế cũ, dẫn đến tình trạng không hiệu quả trong quản lý và sử dụng vốn nhà nước.

III. Phương Pháp Tách Bạch Chức Năng Quản Lý và Đại Diện Vốn Nhà Nước

Để tách bạch chức năng quản lý nhà nước và đại diện vốn nhà nước, cần áp dụng các phương pháp quản lý hiện đại và hiệu quả. Một trong những phương pháp quan trọng là thành lập các cơ quan chuyên trách để thực hiện chức năng đại diện vốn nhà nước. Điều này giúp giảm thiểu xung đột lợi ích và nâng cao hiệu quả hoạt động của DNNN.

3.1. Thành Lập Cơ Quan Chuyên Trách Quản Lý Vốn Nhà Nước

Việc thành lập một cơ quan chuyên trách sẽ giúp tập trung nguồn lực và chuyên môn vào việc quản lý vốn nhà nước. Cơ quan này sẽ đảm nhận chức năng đại diện vốn nhà nước mà không can thiệp vào quản lý hành chính.

3.2. Áp Dụng Các Mô Hình Quản Lý Hiện Đại

Áp dụng các mô hình quản lý hiện đại như quản lý theo mục tiêu và quản lý dựa trên kết quả sẽ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của DNNN. Những mô hình này giúp xác định rõ ràng mục tiêu và trách nhiệm của từng bộ phận trong doanh nghiệp.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu

Việc tách bạch chức năng quản lý nhà nước và đại diện vốn nhà nước đã được áp dụng tại một số DNNN và đã đạt được những kết quả tích cực. Các nghiên cứu cho thấy rằng, khi chức năng này được tách bạch, hiệu quả hoạt động của DNNN được cải thiện rõ rệt. Điều này không chỉ giúp tăng cường trách nhiệm giải trình mà còn nâng cao tính minh bạch trong quản lý.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Từ Các DNNN

Nghiên cứu cho thấy rằng, các DNNN thực hiện tách bạch chức năng quản lý và đại diện vốn nhà nước đã có sự cải thiện đáng kể về hiệu quả hoạt động. Điều này chứng minh rằng việc tách bạch là cần thiết và hiệu quả.

4.2. Ứng Dụng Các Mô Hình Thành Công

Một số mô hình thành công từ các quốc gia khác có thể được áp dụng tại Việt Nam. Những mô hình này đã chứng minh được tính hiệu quả trong việc quản lý vốn nhà nước và nâng cao hiệu quả hoạt động của DNNN.

V. Kết Luận và Tương Lai của Tách Bạch Chức Năng

Tách bạch chức năng quản lý nhà nước và đại diện vốn nhà nước tại doanh nghiệp là một bước đi cần thiết để nâng cao hiệu quả quản lý. Tương lai của việc tách bạch này phụ thuộc vào sự quyết tâm của các cơ quan nhà nước và sự đồng thuận trong việc thực hiện các chính sách cải cách. Việc này không chỉ giúp cải thiện hiệu quả hoạt động của DNNN mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

5.1. Tương Lai của Quản Lý Nhà Nước và Đại Diện Vốn

Tương lai của việc tách bạch chức năng này sẽ phụ thuộc vào sự cải cách mạnh mẽ trong quản lý nhà nước. Cần có những chính sách rõ ràng và cụ thể để thực hiện tách bạch một cách hiệu quả.

5.2. Đề Xuất Giải Pháp Cải Cách

Đề xuất các giải pháp cải cách cần thiết để thực hiện tách bạch chức năng quản lý nhà nước và đại diện vốn nhà nước. Những giải pháp này sẽ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của DNNN và đảm bảo sự phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực doanh nghiệp nhà nước (DNNN) đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam, chiếm khoảng 34% GDP và hơn 33% đầu tư xã hội năm 2008. Tuy nhiên, việc quản lý vốn nhà nước tại các DNNN hiện còn nhiều bất cập, đặc biệt là sự chồng chéo giữa chức năng quản lý hành chính nhà nước và chức năng đại diện chủ sở hữu (CSH) vốn nhà nước. Luận văn tập trung phân tích thực trạng cơ chế quản lý vốn nhà nước tại DNNN, làm rõ lý do cần tách bạch hai chức năng này và đề xuất mô hình quản lý phù hợp với điều kiện Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu chủ yếu tập trung vào các DNNN trung ương, đặc biệt là các tập đoàn kinh tế (TĐKT), tổng công ty (TCT) và các doanh nghiệp chuyển giao về Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC) trong giai đoạn từ năm 2000 đến 2010. Mục tiêu nghiên cứu nhằm nâng cao hiệu quả quản lý vốn nhà nước, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững thông qua việc xây dựng mô hình quản lý vốn nhà nước hiệu quả, minh bạch và chuyên nghiệp. Các chỉ số như tỷ lệ vốn nhà nước trong doanh nghiệp, hiệu quả kinh doanh, và mức độ tự chủ của DNNN được sử dụng làm thước đo đánh giá tác động của mô hình đề xuất.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên lý thuyết quản trị doanh nghiệp và lý thuyết mối quan hệ ủy quyền – thừa hành (agency theory) để phân tích vai trò và trách nhiệm của Nhà nước với tư cách là chủ sở hữu vốn nhà nước. Hai chức năng quản lý nhà nước được phân biệt rõ: (1) quản lý hành chính nhà nước nhằm tạo môi trường kinh doanh bình đẳng, ổn định cho tất cả các doanh nghiệp; (2) quản lý của chủ sở hữu vốn nhà nước tập trung vào hiệu quả kinh doanh và bảo toàn vốn. Mô hình quản lý vốn nhà nước được tham khảo từ kinh nghiệm quốc tế như mô hình SASAC của Trung Quốc và Temasek của Singapore, trong đó nhấn mạnh sự tách bạch giữa quản lý hành chính và quản lý vốn nhà nước. Các khái niệm chính bao gồm: chức năng đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước, quản lý hành chính nhà nước, mô hình công ty mẹ – công ty con, và cơ chế giám sát vốn nhà nước.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp, kết hợp phân tích tài liệu thứ cấp và khảo sát thực tế. Nguồn dữ liệu bao gồm số liệu thống kê từ Tổng cục Thống kê, Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, báo cáo giám sát của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, và các báo cáo hoạt động của SCIC. Phương pháp phân tích chủ yếu là phân tích định tính và định lượng, so sánh các mô hình quản lý vốn nhà nước trong và ngoài nước. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm các DNNN trung ương, các tập đoàn kinh tế, tổng công ty, và các doanh nghiệp chuyển giao về SCIC, với hơn 900 người đại diện vốn nhà nước được khảo sát. Quá trình nghiên cứu kéo dài từ năm 2008 đến 2010, bao gồm phỏng vấn chuyên gia, khảo sát thực địa tại Bộ Giao thông Vận tải, Bộ Xây dựng và Tổng công ty Phân bón và Hóa chất Dầu khí.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Cơ chế quản lý vốn nhà nước hiện nay còn nhiều chồng chéo: Có hơn 10 cơ quan nhà nước cùng tham gia quản lý vốn nhà nước tại DNNN, dẫn đến tình trạng phân tán trách nhiệm và khó xác định đầu mối chịu trách nhiệm khi xảy ra thất thoát vốn. Ví dụ, các dự án sử dụng vốn ODA tại Ban Quản lý dự án 18 (PMU 18) của Bộ GTVT bị thất thoát hàng trăm tỷ đồng nhưng không rõ cơ quan nào chịu trách nhiệm chính.

2. Chức năng quản lý hành chính và đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước chưa được tách bạch rõ ràng: Bộ chủ quản vừa thực hiện chức năng quản lý hành chính vừa đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước, gây ra tình trạng quá tải và xung đột lợi ích. Bộ Giao thông Vận tải quản lý hơn 100 doanh nghiệp, trong khi Thủ tướng Chính phủ phải trực tiếp ký hàng chục văn bản quan trọng mỗi tháng.

3. Hiệu quả hoạt động của SCIC còn hạn chế: SCIC quản lý khoảng 574 doanh nghiệp với tổng vốn nhà nước chiếm khoảng 26% vốn điều lệ, nhưng phần lớn là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Lợi nhuận và doanh thu của các doanh nghiệp do SCIC quản lý tăng lần lượt 105% và 44% trong giai đoạn 2006-2008, tuy nhiên SCIC mới chỉ nắm giữ 1,8% tổng vốn nhà nước tại các doanh nghiệp. Ban lãnh đạo SCIC chủ yếu kiêm nhiệm, thiếu cán bộ chuyên môn sâu, gây khó khăn trong quản lý và giám sát.

4. Tập đoàn kinh tế và tổng công ty lớn vẫn tồn tại nhiều bất cập: Các TĐKT và TCT có tỷ lệ nợ phải trả trên vốn chủ sở hữu cao, như TCT xây dựng công trình giao thông 1 với tỷ lệ 21,6 lần, Vinashin 10,9 lần. Nhiều dự án đầu tư ngoài ngành, đặc biệt trong lĩnh vực bất động sản và chứng khoán, được phê duyệt tràn lan với hiệu quả thấp, gây rủi ro tài chính lớn.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các vấn đề trên là do sự chồng chéo trong cơ cấu quản lý vốn nhà nước, thiếu sự tách bạch rõ ràng giữa chức năng quản lý hành chính và chức năng đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước. So với các mô hình quốc tế như SASAC của Trung Quốc, nơi có cơ quan chuyên trách quản lý vốn nhà nước tách biệt hoàn toàn với bộ máy hành chính, Việt Nam còn nhiều hạn chế trong việc phân công, phân cấp và giám sát. Việc SCIC chỉ quản lý phần nhỏ vốn nhà nước và thiếu nguồn lực chuyên môn khiến hiệu quả hoạt động chưa đạt kỳ vọng. Các biểu đồ so sánh tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu của các TCT và TĐKT, cũng như biểu đồ tăng trưởng lợi nhuận của doanh nghiệp do SCIC quản lý, sẽ minh họa rõ nét các phát hiện này. Kết quả nghiên cứu khẳng định sự cần thiết phải tách bạch hai chức năng quản lý để nâng cao hiệu quả sử dụng vốn nhà nước, giảm thiểu rủi ro và tăng cường trách nhiệm giải trình.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Thành lập cơ quan chuyên trách giám sát và quản lý vốn nhà nước: Cơ quan này sẽ tập trung thực hiện chức năng đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước, không kiêm nhiệm chức năng quản lý hành chính. Cơ quan cần có đội ngũ lãnh đạo chuyên nghiệp, minh bạch trong hoạt động và cơ chế trách nhiệm giải trình rõ ràng. Thời gian triển khai dự kiến trong vòng 2 năm, do Chính phủ chủ trì phối hợp với các bộ ngành liên quan.

2. Kiện toàn và mở rộng mô hình SCIC: Tăng cường năng lực quản lý của SCIC bằng cách bổ sung cán bộ chuyên môn sâu, phân loại doanh nghiệp theo nhóm A, B, C để áp dụng các biện pháp quản lý phù hợp. Thành lập thêm các tổng công ty đầu tư tài chính nhà nước tương tự SCIC để quản lý các TCT và DNNN độc lập. Mục tiêu nâng cao tỷ lệ vốn nhà nước do SCIC quản lý lên trên 10% trong 3 năm tới.

3. Tách bạch rõ ràng chức năng quản lý hành chính và đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước tại các bộ quản lý ngành: Bộ chủ quản chỉ thực hiện chức năng quản lý hành chính, không can thiệp vào hoạt động kinh doanh của DNNN. Điều này giúp giảm tải cho các bộ, tăng tính tự chủ và trách nhiệm của doanh nghiệp. Thời gian thực hiện trong vòng 1-2 năm.

4. Xây dựng cơ chế giám sát và trách nhiệm giải trình hiệu quả: Thiết lập hệ thống giám sát chặt chẽ đối với các quyết định đầu tư, sử dụng vốn và hoạt động kinh doanh của DNNN, đặc biệt là các TĐKT và TCT. Áp dụng các chế tài xử lý nghiêm minh đối với các hành vi vi phạm, thất thoát vốn nhà nước. Chủ thể thực hiện là cơ quan chuyên trách mới và các cơ quan kiểm toán, thanh tra nhà nước.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về doanh nghiệp và vốn nhà nước: Giúp các bộ, ngành và Ủy ban nhân dân các cấp hiểu rõ hơn về cơ chế quản lý vốn nhà nước, từ đó xây dựng chính sách và tổ chức bộ máy phù hợp.

2. Ban lãnh đạo và quản lý các DNNN, TĐKT, TCT: Nắm bắt các vấn đề quản lý vốn nhà nước, nâng cao hiệu quả hoạt động và trách nhiệm giải trình trong doanh nghiệp.

3. Các nhà nghiên cứu, học giả trong lĩnh vực chính sách công và quản trị doanh nghiệp: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để phát triển các nghiên cứu sâu hơn về quản lý vốn nhà nước và cải cách DNNN.

4. Nhà đầu tư và đối tác chiến lược của DNNN: Hiểu rõ cơ chế quản lý vốn nhà nước, đánh giá rủi ro và cơ hội đầu tư vào các doanh nghiệp có vốn nhà nước.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần tách bạch chức năng quản lý hành chính và đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước?
   Việc tách bạch giúp tránh xung đột lợi ích, giảm tải cho các cơ quan quản lý, tăng tính chuyên nghiệp và hiệu quả trong quản lý vốn nhà nước. Ví dụ, Trung Quốc đã thành công với mô hình SASAC tách biệt hai chức năng này.

2. SCIC hiện nay quản lý vốn nhà nước như thế nào?
   SCIC quản lý vốn nhà nước tại hơn 570 doanh nghiệp, chiếm khoảng 26% vốn điều lệ của các doanh nghiệp này. Tuy nhiên, phần lớn doanh nghiệp do SCIC quản lý là nhỏ và vừa, và SCIC mới chỉ nắm giữ 1,8% tổng vốn nhà nước tại các doanh nghiệp.

3. Các tập đoàn kinh tế lớn gặp những khó khăn gì trong quản lý vốn nhà nước?
   Các TĐKT và TCT lớn có tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu cao, đầu tư ngoài ngành tràn lan, và cơ chế giám sát còn lỏng lẻo, dẫn đến rủi ro tài chính và hiệu quả kinh doanh thấp.

4. Mô hình quản lý vốn nhà nước của Trung Quốc có thể áp dụng cho Việt Nam không?
   Mô hình SASAC của Trung Quốc là tham khảo quan trọng, tuy nhiên cần điều chỉnh phù hợp với điều kiện Việt Nam, đặc biệt là quy mô và cơ cấu DNNN đa dạng hơn.

5. Làm thế nào để nâng cao năng lực quản lý của SCIC?
   Cần bổ sung cán bộ chuyên môn, phân loại doanh nghiệp quản lý, tăng cường giám sát và phối hợp chặt chẽ với các cơ quan liên quan để nâng cao hiệu quả quản lý vốn nhà nước.

Kết luận

• Nhà nước cần tách bạch rõ ràng chức năng quản lý hành chính và chức năng đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước để nâng cao hiệu quả quản lý vốn tại DNNN.
• Cơ chế hiện tại còn nhiều chồng chéo, gây khó khăn trong giám sát và trách nhiệm giải trình, đặc biệt tại các tập đoàn kinh tế và tổng công ty lớn.
• SCIC đã có bước đầu hoạt động hiệu quả nhưng còn hạn chế về quy mô quản lý và năng lực chuyên môn.
• Mô hình đề xuất gồm thành lập cơ quan chuyên trách giám sát vốn nhà nước ở cấp trung ương và kiện toàn SCIC cùng các tổng công ty đầu tư tài chính nhà nước.
• Các bước tiếp theo cần tập trung xây dựng khung pháp lý, tổ chức bộ máy và đào tạo nguồn nhân lực để triển khai mô hình trong vòng 2-3 năm tới.

Hành động ngay hôm nay để góp phần cải thiện quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp, thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững và minh bạch!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận về thực hiện chức năng đại diện CSH vốn nhà nƣớc tại DNNN Chương 2: Thực trạng cơ chế đại diện CSH nhà nƣớc tại doanh nghiệp ở Việt Nam Chương 3: Đề xuất mô hình thực hiện chức năng đại diện CSH vốn nhà nƣớc tại doanh nghiệp phù hợp với điều kiện cụ thể ở Việt Nam. Các kết quả kỳ vọng của luận văn Kỳ vọng luận văn chỉ ra mô hình thực hiện chức năng đại diện CSH vốn nhà nƣớc đối với các DNNN phù hợp với điều kiện thực tế ở Việt Nam, trong đó tập trung vào: - Tách chức năng đại diện CSH vốn nhà nƣớc ra khỏi cơ quan thực hiện chức năng quản lý hành chính nhà nƣớc, - Có cơ quan đầu mối quản lý các TĐKT và các SCIC, - Thành lập thêm các SCIC mới để cùng với SCIC cũ thực hiện bao quát chức năng đại diện CSH vốn nhà nƣớc ở các TCT nhà nƣớc độc lập và các DNNN sản xuất kinh doanh sau chuyển đổi trên cả nƣớc. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN CHỨC NĂNG ĐẠI DIỆN CHỦ SỞ HỮU VỐN NHÀ NƢỚC TẠI DNNN 1. Đầu tƣ nhà nƣớc trong doanh nghiệp 1.

Mục tiêu đầu tư của nhà nước vào khu vực doanh nghiệp Ở hầu hết các quốc gia trên thế giới, nhà nƣớc tham gia nền kinh tế thông qua đầu tƣ vốn vào các hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp với quy mô và mức độ khác nhau. Mục đích của nhà nƣớc nhằm đầu tƣ vào những lĩnh vực mà tƣ nhân không muốn hay không thể tham gia nhƣ cung ứng các dịch vụ công, những lĩnh vực an ninh quốc phòng, chủ quyền quốc gia; thực hiện chính sách điều tiết vĩ mô; hay cũng có mục tiêu là đầu tƣ thu lợi nhuận. Có thể gộp thành hai nhóm mục tiêu chính khi nhà nƣớc tham gia đầu tƣ là: (1) nhằm thực hiện mục tiêu chính trị - xã hội; (2) nhằm mục tiêu lợi nhuận. Tuy nhiên, một hoạt động đầu tƣ của nhà nƣớc không có nghĩa chỉ nhằm thực hiện duy nhất một mục tiêu mà có thể bao hàm cả hai mục tiêu trên.

Có hai phƣơng thức đầu tƣ chủ yếu của nhà nƣớc vào doanh nghiệp là: nhà nƣớc đầu tƣ thành lập doanh nghiệp 100% vốn nhà nƣớc; và đầu tƣ dƣới dạng góp vốn, mua cổ phần nhƣ các thành viên, cổ đông của công ty. Tƣơng ứng với các hình thức đầu tƣ đó, mỗi nƣớc có cách gọi riêng là công ty nhà nƣớc và/hoặc DNNN và đa số hoạt động theo sự điều chỉnh của Luật Công ty và/hoặc Luật DNNN. Trong một số DNNN đặc thù, có đạo luật riêng để điều chỉnh, ví dụ doanh nghiệp 100% vốn nhà nƣớc trong lĩnh vực hành chính, công ích, dịch vụ công của Hàn Quốc chịu sự điều chỉnh của Luật Tổ chức Chính phủ, hay ở Niu-di-lân dùng Luật về Tài chính công để điều chỉnh các đơn vị của Hoàng gia (có hoạt động kinh tế nhƣng không tổ chức hình thức công ty hoặc doanh nghiệp sở hữu nhà nƣớc) [2]. Khái niệm DNNN ở Việt Nam Thời kỳ trƣớc năm 1991, DNNN không có địa vị pháp lý độc lập và đƣợc gọi là xí nghiệp quốc doanh.

Năm 1995, Luật DNNN ra đời, địa vị pháp lý của DNNN LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 đƣợc chính thức xác lập. Đó là một tổ chức kinh tế do Nhà nƣớc thành lập, đầu tƣ 100% vốn và quản lý với tƣ cách là CSH, hoạt động kinh doanh hoặc hoạt động công ích nhằm thực hiện các mục tiêu kinh tế - xã hội do Nhà nƣớc giao. Năm 2003, Luật DNNN mới ra đời thay thế cho Luật DNNN 1995, theo đó, khái niệm DNNN đƣợc quy định trong Điều 1 nhƣ sau: “DNNN là tổ chức kinh tế do Nhà nƣớc sở hữu toàn bộ vốn điều lệ hoặc có cổ phần, vốn góp chi phối, đƣợc tổ chức dƣới hình thức công ty nhà nƣớc, công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn (TNHH)”. Nhƣ vậy, khái niệm DNNN theo Luật mới đã đƣợc mở rộng hơn, bao gồm công ty nhà nƣớc (là doanh nghiệp do Nhà nƣớc sở hữu 100% vốn điều lệ) và các doanh nghiệp dƣới các hình thức pháp lý khác, có cổ phần, vốn góp chi phối của Nhà nƣớc từ trên 50%.

Vai trò của khu vực DNNN Trong điều kiện phát triển hiện tại, sự tồn tại và đóng góp của khu vực DNNN trong nền kinh tế của bất kỳ quốc gia nào là không thể phủ nhận. Tuy nhiên, ở mỗi nƣớc, vai trò của DNNN lại ở mức độ khác nhau. Có nƣớc DNNN giữ vai trò quan trọng, chiếm một tỷ lệ đáng kể trong nền kinh tế. Có nƣớc tỷ trọng của Kinh tế nhà nƣớc (KTNN) ở mức thấp hoặc đã giảm đi.

Ở một số nƣớc Tổ chức Hợp tác các nƣớc phát triển (OECD), khối DNNN đóng góp khoảng 20% GDP và 10% tổng số lao động. Ở nhiều quốc gia Trung Âu, sự đóng góp của khu vực KTNN cũng chiếm từ 20-40% GDP [2]. Ở Việt Nam, KTNN giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế. Tuy chƣơng trình tƣ nhân hóa và cổ phần hóa DNNN đƣợc thực hiện nhiều năm nay, nhƣng quy mô của khu vực KTNN còn rất lớn.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1: Số lượng DNNN giai đoạn 1998-2009 (Nguồn: Ban chỉ đạo đổi mới và Phát triển doanh nghiệp[24]) Tính đến hết tháng 10 năm 2009, số lƣợng DNNN mà Nhà nƣớc nắm giữ 100% vốn điều lệ còn khoảng 1.1: Tham gia của khu vực KTNN (%) Năm 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 Cơ cấu 59,19 59,81 58,58 57,25 55,52 53,86 52,04 42,67 33,55 đầu tư Cơ cấu 38,52 38,4 38,38 39,08 39,1 38,4 37,39 35,93 34,35 GDP (Nguồn: Niên giám thống kê tóm tắt 2008 [10]) Năm 2008, đầu tƣ của khu vực nhà nƣớc chiếm hơn 33% đầu tƣ xã hội, hoạt động của khu vực KTNN đóng góp hơn 34% GDP của nền kinh tế. Chức năng quản lý nhà nƣớc đối với DNNN Quản lý nhà nƣớc về kinh tế là sự tham gia hoặc can thiệp của nhà nƣớc ở mức độ khác nhau đối với nền kinh tế. Nhà nƣớc tác động vào thị trƣờng và các tác nhân tham gia thị trƣờng, trƣớc hết là các doanh nghiệp. Sự tham gia hoặc can thiệp của nhà nƣớc vào thị trƣờng hay quản lý nhà nƣớc về kinh tế đã và đang xuất hiện tại tất cả các nƣớc trên thế giới, kể cả ở các nền kinh tế thị trƣờng.

Các học thuyết kinh tế nổi tiếng nhƣ Keynes (đề cao vai trò của nhà nƣớc), trƣờng phái Tự do mới LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 (đặt nặng vai trò của thị trƣờng) hay học thuyết của P.Samuelson, điều tiết kinh tế bằng “hai bàn tay” (kết hợp điều tiết kinh tế thông qua thị trƣờng và nhà nƣớc) đều cho rằng trong nền kinh tế thị trƣờng, cần thiết phải có sự quản lý của nhà nƣớc đối với nền kinh tế. Doanh nghiệp là tế bào của nền kinh tế, cho nên quản lý nhà nƣớc đối với doanh nghiệp là một thành tố quan trọng của quản lý nhà nƣớc về kinh tế. Với tƣ cách cơ quan quyền lực, Nhà nƣớc thực hiện chức năng quản lý hành chính nhà nƣớc đối với tất cả các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế; đồng thời với tƣ cách là nhà đầu tƣ vốn vào các doanh nghiệp nên nhà nƣớc còn thực hiện chức năng quản lý của CSH vốn nhà nƣớc tại DNNN. Vì vậy, trong nền kinh tế thị trƣờng, quản lý nhà nƣớc đối với doanh nghiệp bao gồm hai chức năng chính là (1) quản lý hành chính nhà nƣớc đối với doanh nghiệp, và (2) quản lý của CSH vốn nhà nƣớc tại DNNN.

Quản lý nhà nƣớc đối với doanh nghiệp Quản lý hành chính Quản lý của CSH nhà nƣớc đối với vốn nhà nƣớc tại doanh nghiệp DNNN Hình 1.2: Hai chức năng quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp Lƣợc theo nghiên cứu của Trần Tiến Cƣờng (2006) [3], khái niệm, mục tiêu, yêu cầu về hai chức năng quản lý nhà nƣớc đối với doanh nghiệp đƣợc hiểu nhƣ sau: LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 Quản lý hành chính nhà nước đối với DNNN là việc tác động của cơ quan quyền lực nhà nƣớc bằng các phƣơng thức, công cụ: pháp luật (ban hành quy định pháp luật và tổ chức thực hiện); chính sách (ban hành chính sách và tổ chức thực hiện); chiến lƣợc, quy hoạch và kế hoạch (ban hành chiến lƣợc, quy hoạch, kế hoạch và tổ chức thực hiện); và bằng bộ máy cơ quan quản lý nhà nƣớc (thực hiện hay ứng xử của công chức, viên chức nhà nƣớc) đối với quá trình hình thành, hoạt động và chấm dứt tồn tại của DNNN. Mục tiêu chủ yếu của quản lý nhà nƣớc đối với doanh nghiệp trong nền kinh tế định hƣớng thị trƣờng là nhằm tạo môi trƣờng hoạt động thuận lợi, bình đẳng, cạnh tranh, đúng pháp luật cho tất cả các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế. Tuy nhiên, đối với DNNN, khi cần có thể phải thực hiện một số những mục tiêu có tính định hƣớng của Nhà nƣớc nhƣng vẫn phải bảo đảm hiệu lực, hiệu quả của quản lý nhà nƣớc đối với doanh nghiệp. Yêu cầu về tổ chức và cán bộ thực hiện chức năng nhiệm vụ quản lý nhà nƣớc phải đƣợc gắn với tổ chức và cán bộ thực hiện chức năng, nhiệm vụ quản lý nhà nƣớc nói chung (quản lý theo ngành, lĩnh vực; quản lý hỗn hợp theo ngành và theo lĩnh vực; hoặc quản lý theo lãnh thổ).

Ở đây, Nhà nƣớc với tƣ cách là cơ quan công quyền nên nhà nƣớc phải tiến hành quản lý mọi doanh nghiệp trong nền kinh tế. Do đó, nguyên tắc quản lý là nhà nƣớc bảo đảm các doanh nghiệp hoạt động bình đẳng về quyền và nghĩa vụ không phân biệt hình thức sở hữu. Đối với DNNN, Nhà nƣớc bảo đảm hoạt động độc lập với các cơ quan nhà nƣớc, tôn trọng quyền tự chủ về tài chính, chủ động trong kinh doanh của DNNN. Quản lý của CSH vốn nhà nước tại DNNN là việc thực thi các quyền hạn của CSH nhƣ một cổ đông hay thành viên công ty đối với DNNN trong quá trình hoạt động.

Mục tiêu của quản lý CSH vốn nhà nƣớc là tập trung vào hiệu quả kinh doanh; giảm dần sự can thiệp nhà nƣớc vào hoạt động của doanh nghiệp. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 Yêu cầu đối với tổ chức và cán bộ thực hiện chức năng, nhiệm vụ quản lý của CSH các DNNN là có chuyên môn sâu về hoạt động kinh doanh, đƣợc tách ra khỏi tổ chức và cán bộ thuộc hệ thống công quyền.