Luận văn thạc sĩ quản trị kinh doanh tác động của yếu tố trí tuệ cảm xúc đến sự hài lòng trong công việc và hiệu quả làm việc của nhà quản lý cấp trung trong các ngân hàng thương mại tại lâm đồng

Nghiên cứu tác động của trí tuệ cảm xúc đến sự hài lòng và hiệu quả làm việc của nhà quản lý cấp trung tại ngân hàng thương mại Lâm Đồng.

• Tác giả: Trần Quốc Bình
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Ngọc Thúy
• Trường học: Đại học Bách Khoa - Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh
• Đề tài: Tác động của yếu tố trí tuệ cảm xúc đến sự hài lòng trong công việc và hiệu quả làm việc của nhà quản lý cấp trung trong các ngân hàng thương mại tại Lâm Đồng
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Lý do hình thành đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• 1.4. Phạm vi đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở lý thuyết
• 2.2. Các khái niệm nghiên cứu áp dụng cho đề tài
• 2.2.1. Định nghĩa nhà quản lý cấp trung
• 2.2.2. Xác định nhà quản lý cấp trung tại các NHTM
• 2.2.3. Trí tuệ cảm xúc của nhà quản lý cấp trung trong NHTM
• 2.3. Đo lường trí tuệ cảm xúc
• 2.4. Khái niệm sự hài lòng công việc
• 2.5. Khái niệm hiệu quả công việc
• 2.6. Các nghiên cứu về trí tuệ cảm xúc trước đây và hướng nghiên cứu của đề tài
• 2.6.1. Các nghiên cứu trước đây
• 2.6.2. Hướng nghiên cứu của đề tài
• 2.7. Các giả thuyết và mô hình nghiên cứu
• 2.7.1. Biện luận giả thuyết
• 2.7.2. Mô hình nghiên cứu đề xuất
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Quy trình nghiên cứu
• 3.2. Nghiên cứu sơ bộ
• 3.3. Thiết kế thang đo
• 3.4. Nghiên cứu chính thức
• 3.5. Phương pháp phân tích dữ liệu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Kết quả thống kê mô tả mẫu
• 4.1.1. Kết quả phân tích tần suất và thống kê mô tả các biến định tính
• 4.1.2. Kết quả phân tích tần suất và thống kê mô tả các biến định lượng
• 4.2. Phân tích độ tin cậy của thang đo
• 4.3. Phân tích nhân tố khám phá
• 4.4. Thang đo nghiên cứu hoàn chỉnh
• 4.5. Kiểm định mối tương quan giữa các biến
• 4.6. Kiểm định giả thuyết
• 4.6.1. Phương trình hồi quy đa biến thứ nhất
• 4.6.2. Phương trình hồi quy đa biến thứ hai
• 4.7. Kết quả phân tích hồi quy
• 4.8. Tóm tắt kết quả nghiên cứu
• 4.9. Hạn chế của đề tài
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: NGHIÊN CỨU SƠ BỘ
• 1.1. Danh sách phỏng vấn các NQL cấp trung tại các NHTM Lâm Đồng
• 1.2. Bảng câu hỏi phỏng vấn nhà quản trị cấp trung
• 1.3. Bảng các câu trả lời của các đáp viên trong phỏng vấn sơ bộ
• PHỤ LỤC 2: PHIẾU KHẢO SÁT
• 2.1. Phần I: Thông tin tổng quát
• 2.2. Phần II: Đánh giá về trí tuệ cảm xúc
• 2.3. Phần III: Thông tin khác
• PHỤ LỤC 3: KẾT QUẢ PHÂN TÍCH ĐỊNH LƯỢNG
• 3.1. Thống kê mô tả phiếu điều tra
• 3.2. Kết quả phân tích tần suất và thống kê mô tả các biến định lượng
• 3.3. Đánh giá độ tin cậy của thang đo
• 3.4. Kết quả phân tích nhân tố EFA các biến TTCX, HSCV và HQCV (Lần 1)
• 3.5. Kết quả phân tích nhân tố EFA các biến TTCX, HSCV và HQCV (Lần 2)
• 3.6. Ma trận hệ số tương quan
• 3.7. Phân tích hồi quy đa biến

Tóm tắt

I. Tác động của trí tuệ cảm xúc đến hài lòng công việc

Trí tuệ cảm xúc (TTCX) là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sự hài lòng công việc của các nhà quản lý cấp trung tại các ngân hàng thương mại (NHTM) ở Lâm Đồng. Nghiên cứu chỉ ra rằng khả năng nhận biết và quản lý cảm xúc của bản thân và người khác giúp các nhà quản lý tạo ra môi trường làm việc tích cực, từ đó nâng cao mức độ hài lòng trong công việc. Các thành phần của TTCX như nhận biết cảm xúc và thấu hiểu cảm xúc có tác động trực tiếp đến sự hài lòng này. Điều này phù hợp với lý thuyết của Daniel Goleman, người nhấn mạnh rằng TTCX chiếm 80-100% thành công của một nhà quản lý.

1.1. Nhận biết cảm xúc

Nhận biết cảm xúc là khả năng hiểu rõ trạng thái cảm xúc của bản thân và người khác. Nghiên cứu cho thấy nhà quản lý có khả năng này thường tạo được sự đồng cảm với nhân viên, từ đó cải thiện môi trường làm việc và tăng sự hài lòng công việc. Đây là yếu tố then chốt trong việc duy trì động lực làm việc và giảm tỷ lệ nghỉ việc.

1.2. Thấu hiểu cảm xúc

Thấu hiểu cảm xúc giúp nhà quản lý đưa ra các quyết định phù hợp với tâm lý nhân viên. Nghiên cứu chỉ ra rằng nhà quản lý có khả năng này thường tạo được sự tin tưởng và gắn kết trong đội ngũ, từ đó nâng cao sự hài lòng công việc và hiệu suất làm việc.

II. Tác động của trí tuệ cảm xúc đến hiệu quả quản lý

Trí tuệ cảm xúc cũng có tác động đáng kể đến hiệu quả quản lý của các nhà quản lý cấp trung tại các NHTM ở Lâm Đồng. Nghiên cứu cho thấy các nhà quản lý có TTCX cao thường đạt được hiệu suất làm việc tốt hơn nhờ khả năng quản lý cảm xúc và tạo động lực cho nhân viên. Các thành phần như quản lý cảm xúc và sử dụng cảm xúc đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả quản lý.

2.1. Quản lý cảm xúc

Quản lý cảm xúc là khả năng kiểm soát và điều chỉnh cảm xúc của bản thân và người khác. Nghiên cứu chỉ ra rằng nhà quản lý có khả năng này thường đưa ra các quyết định hợp lý và hiệu quả, từ đó cải thiện hiệu quả quản lý. Đây là yếu tố quan trọng trong việc duy trì sự ổn định và phát triển của tổ chức.

2.2. Sử dụng cảm xúc

Sử dụng cảm xúc giúp nhà quản lý tạo ra các chiến lược quản lý phù hợp với tâm lý nhân viên. Nghiên cứu cho thấy nhà quản lý có khả năng này thường đạt được hiệu suất làm việc cao hơn nhờ tạo được sự đồng thuận và hợp tác trong đội ngũ.

III. Ứng dụng thực tiễn và ý nghĩa của nghiên cứu

Nghiên cứu này có ý nghĩa thực tiễn lớn trong việc nâng cao chất lượng quản lý tại các NHTM ở Lâm Đồng. Kết quả nghiên cứu giúp các nhà lãnh đạo nhận thức rõ hơn về tầm quan trọng của trí tuệ cảm xúc trong việc cải thiện sự hài lòng công việc và hiệu quả quản lý. Từ đó, các NHTM có thể đưa ra các chính sách đào tạo và phát triển kỹ năng TTCX cho nhà quản lý, giúp họ đạt được hiệu suất làm việc cao hơn và duy trì sự ổn định trong môi trường cạnh tranh gay gắt.

3.1. Đào tạo và phát triển kỹ năng

Các NHTM cần tập trung vào việc đào tạo và phát triển các kỹ năng TTCX cho nhà quản lý, bao gồm nhận biết cảm xúc, thấu hiểu cảm xúc, và quản lý cảm xúc. Điều này giúp nâng cao chất lượng quản lý và hiệu suất làm việc của đội ngũ.

3.2. Cải thiện môi trường làm việc

Việc áp dụng các kỹ năng TTCX giúp tạo ra môi trường làm việc tích cực, từ đó nâng cao sự hài lòng công việc và giảm tỷ lệ nghỉ việc. Đây là yếu tố quan trọng trong việc duy trì sự ổn định và phát triển của tổ chức.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh tái cơ cấu ngành ngân hàng giai đoạn 2016-2020, nhu cầu về nguồn nhân lực chất lượng cao tại các ngân hàng thương mại (NHTM) ngày càng tăng, đặc biệt là tại tỉnh Lâm Đồng với 25 chi nhánh NHTM và 105 phòng giao dịch (PGD) tính đến tháng 9/2018. Sự cạnh tranh gay gắt trong việc thu hút và giữ chân nhân sự có năng lực, cùng với tình trạng biến động nhân sự như nghỉ việc, chuyển công tác, sa thải các nhà quản lý cấp trung, đã đặt ra thách thức lớn cho các NHTM trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh. Nhà quản lý cấp trung giữ vai trò then chốt trong việc triển khai chiến lược, quản lý nhân sự và vận hành các PGD, ảnh hưởng trực tiếp đến sự thành bại của chi nhánh.

Luận văn tập trung nghiên cứu tác động của trí tuệ cảm xúc (Emotional Intelligence - EI) đến sự hài lòng trong công việc và hiệu quả làm việc của nhà quản lý cấp trung tại các NHTM ở Lâm Đồng. Mục tiêu cụ thể là nhận dạng và đo lường các yếu tố trí tuệ cảm xúc ảnh hưởng đến hai biến này, từ đó đề xuất giải pháp nâng cao năng lực quản lý, góp phần cải thiện hiệu quả kinh doanh trong môi trường cạnh tranh khốc liệt. Nghiên cứu được thực hiện trong năm 2018, với phạm vi khảo sát tại các NHTM trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng, thu thập dữ liệu từ 230 nhà quản lý cấp trung.

Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn quan trọng, giúp các chi nhánh NHTM tại Lâm Đồng xây dựng chính sách đào tạo, tuyển chọn và phát triển đội ngũ quản lý cấp trung hiệu quả, đồng thời đóng góp vào kho tàng lý luận về vai trò của trí tuệ cảm xúc trong quản trị nguồn nhân lực ngành ngân hàng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên ba mô hình trí tuệ cảm xúc tiêu biểu:

1. Mô hình Mayer và Salovey (1997): Định nghĩa EI là năng lực nhận biết, hiểu và quản lý cảm xúc của bản thân và người khác, gồm bốn khả năng chính: nhận biết cảm xúc, sử dụng cảm xúc để hỗ trợ tư duy, thấu hiểu cảm xúc và quản lý cảm xúc.

2. Mô hình Bar-On (1997): Xem EI là tập hợp các năng lực và kỹ năng ảnh hưởng đến khả năng thích ứng và đối phó với áp lực công việc, bao gồm làm chủ cảm xúc bản thân, nhận biết và cảm thông với người khác, khả năng thích ứng, kiểm soát áp lực và duy trì tâm trạng tích cực.

3. Mô hình Goleman (1995, 2001): Phân chia EI thành năng lực cá nhân (tự nhận thức, tự điều chỉnh, động lực) và năng lực xã hội (đồng cảm, kỹ năng xã hội), nhấn mạnh vai trò của EI trong thành công nghề nghiệp.

Các khái niệm chính trong nghiên cứu gồm:

• Nhà quản lý cấp trung: Là cầu nối giữa quản lý cấp cao và nhân viên, chịu trách nhiệm triển khai chiến lược, quản lý nhân sự và vận hành hoạt động chi nhánh, PGD.

• Sự hài lòng công việc: Được đo lường theo mô hình JDI với các yếu tố: bản chất công việc, cơ hội đào tạo và thăng tiến, lãnh đạo, đồng nghiệp và thu nhập.

• Hiệu quả công việc: Được đánh giá qua tám khía cạnh gồm thành thạo công việc cụ thể, trình độ công việc phi cụ thể, khả năng giao tiếp, thể hiện nỗ lực, duy trì kỷ luật, đóng góp cho nhóm, quản lý và điều hành.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được tiến hành qua hai giai đoạn:

• Nghiên cứu sơ bộ: Phỏng vấn sâu 8 nhà quản lý cấp trung tại các NHTM Lâm Đồng nhằm điều chỉnh và bổ sung các biến quan sát, đảm bảo phù hợp với thực tiễn ngành ngân hàng địa phương.

• Nghiên cứu chính thức: Thu thập dữ liệu bằng bảng câu hỏi từ 230 nhà quản lý cấp trung tại các NHTM Lâm Đồng. Bảng câu hỏi được thiết kế dựa trên các thang đo chuẩn về trí tuệ cảm xúc (SSRI), sự hài lòng công việc (JDI) và hiệu quả công việc.

Phương pháp phân tích dữ liệu bao gồm:

• Kiểm định độ tin cậy thang đo bằng hệ số Cronbach’s Alpha (các thang đo đều đạt trên 0.7, đảm bảo độ tin cậy cao).

• Phân tích nhân tố khám phá (EFA) để xác định cấu trúc các biến.

• Phân tích hồi quy đa biến để kiểm định các giả thuyết về tác động của các thành phần trí tuệ cảm xúc đến sự hài lòng và hiệu quả công việc.

Thời gian nghiên cứu kéo dài từ tháng 8 đến tháng 12 năm 2018, đảm bảo thu thập và xử lý dữ liệu đầy đủ, chính xác.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ảnh hưởng tổng thể của trí tuệ cảm xúc đến sự hài lòng công việc: Kết quả hồi quy cho thấy trí tuệ cảm xúc có tác động tích cực và có ý nghĩa thống kê đến sự hài lòng công việc của nhà quản lý cấp trung tại các NHTM Lâm Đồng (hệ số beta khoảng 0.45, p < 0.01).

2. Tác động của các thành phần EI đến sự hài lòng công việc: Nhận biết cảm xúc có ảnh hưởng mạnh nhất đến sự hài lòng công việc (beta = 0.38), tiếp theo là quản lý cảm xúc (beta = 0.30), thấu hiểu cảm xúc và sử dụng cảm xúc cũng có tác động tích cực nhưng mức độ thấp hơn.

3. Ảnh hưởng của trí tuệ cảm xúc đến hiệu quả công việc: Trí tuệ cảm xúc cũng tác động tích cực đến hiệu quả công việc (beta = 0.42, p < 0.01). Trong đó, thấu hiểu cảm xúc và quản lý cảm xúc là hai yếu tố có ảnh hưởng lớn nhất (beta lần lượt 0.35 và 0.33).

4. Mối quan hệ giữa sự hài lòng công việc và hiệu quả công việc: Sự hài lòng công việc có mối tương quan dương mạnh với hiệu quả công việc (hệ số tương quan khoảng 0.60), cho thấy nhà quản lý hài lòng với công việc thường đạt hiệu quả cao hơn.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các nghiên cứu trước đây cho thấy trí tuệ cảm xúc là yếu tố then chốt ảnh hưởng đến thái độ và kết quả làm việc của nhà quản lý. Nhận biết cảm xúc giúp nhà quản lý điều chỉnh hành vi phù hợp, giảm thiểu xung đột và tăng sự gắn bó với công việc. Quản lý cảm xúc giúp kiểm soát áp lực và duy trì tinh thần tích cực, từ đó nâng cao hiệu quả công việc.

So sánh với nghiên cứu tại các công ty khác, mức độ ảnh hưởng của các thành phần EI tại các NHTM Lâm Đồng tương đối đồng nhất, tuy nhiên yếu tố thấu hiểu cảm xúc có vai trò nổi bật hơn trong việc nâng cao hiệu quả công việc, phản ánh đặc thù ngành ngân hàng cần sự nhạy bén trong giao tiếp và xử lý tình huống.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện hệ số beta của từng thành phần EI với sự hài lòng và hiệu quả công việc, giúp minh họa rõ ràng mức độ tác động của từng yếu tố.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo về trí tuệ cảm xúc cho nhà quản lý cấp trung: Tổ chức các khóa đào tạo kỹ năng nhận biết, thấu hiểu và quản lý cảm xúc nhằm nâng cao năng lực quản lý cảm xúc, dự kiến triển khai trong 6 tháng tới, do phòng nhân sự phối hợp với các chuyên gia đào tạo thực hiện.

2. Xây dựng chương trình đánh giá và tuyển chọn dựa trên năng lực trí tuệ cảm xúc: Áp dụng các công cụ đo lường EI trong quy trình tuyển dụng và đánh giá hiệu quả công việc, nhằm lựa chọn và phát triển đội ngũ quản lý có năng lực cảm xúc tốt, thực hiện trong vòng 1 năm.

3. Phát triển môi trường làm việc hỗ trợ sự hài lòng công việc: Cải thiện chính sách lương thưởng, tạo cơ hội thăng tiến rõ ràng, tăng cường giao tiếp giữa lãnh đạo và nhân viên để nâng cao sự gắn bó, thực hiện liên tục và đánh giá định kỳ.

4. Xây dựng hệ thống hỗ trợ quản lý cảm xúc trong công việc: Thiết lập các kênh tư vấn, hỗ trợ tâm lý cho nhà quản lý nhằm giảm stress và tăng khả năng kiểm soát cảm xúc, triển khai trong 3 tháng đầu năm 2024.

Các giải pháp trên nhằm mục tiêu tăng chỉ số hài lòng công việc lên ít nhất 15% và hiệu quả công việc tăng 10% trong vòng 12 tháng, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của các NHTM tại Lâm Đồng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban lãnh đạo các ngân hàng thương mại: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách nhân sự, đào tạo và phát triển đội ngũ quản lý cấp trung nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động chi nhánh.

2. Nhà quản lý cấp trung trong ngành ngân hàng: Hiểu rõ vai trò của trí tuệ cảm xúc trong công việc, từ đó tự nâng cao kỹ năng quản lý cảm xúc, cải thiện sự hài lòng và hiệu quả công việc.

3. Chuyên gia đào tạo và tư vấn nhân sự: Áp dụng các mô hình và thang đo trí tuệ cảm xúc trong thiết kế chương trình đào tạo, đánh giá năng lực quản lý phù hợp với đặc thù ngành ngân hàng.

4. Các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực quản trị kinh doanh và nguồn nhân lực: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, mô hình lý thuyết và kết quả thực nghiệm để phát triển các nghiên cứu tiếp theo về trí tuệ cảm xúc và hiệu quả công việc trong các tổ chức tài chính.

Câu hỏi thường gặp

1. Trí tuệ cảm xúc là gì và tại sao nó quan trọng với nhà quản lý ngân hàng?
   Trí tuệ cảm xúc là khả năng nhận biết, hiểu và quản lý cảm xúc của bản thân và người khác. Nó giúp nhà quản lý xử lý tình huống hiệu quả, duy trì mối quan hệ tốt với nhân viên và khách hàng, từ đó nâng cao hiệu quả công việc.

2. Các yếu tố nào của trí tuệ cảm xúc ảnh hưởng mạnh nhất đến sự hài lòng công việc?
   Nghiên cứu cho thấy nhận biết cảm xúc và quản lý cảm xúc là hai yếu tố có tác động lớn nhất đến sự hài lòng công việc của nhà quản lý cấp trung tại các NHTM Lâm Đồng.

3. Làm thế nào để đo lường trí tuệ cảm xúc trong môi trường ngân hàng?
   Có thể sử dụng các công cụ chuẩn như SSRI (Schutte Self-report Inventory) để tự đánh giá hoặc đánh giá từ người khác, kết hợp với phân tích thống kê để đảm bảo độ tin cậy và giá trị của thang đo.

4. Sự hài lòng công việc có ảnh hưởng như thế nào đến hiệu quả làm việc?
   Sự hài lòng công việc có mối tương quan dương mạnh với hiệu quả làm việc, nhà quản lý hài lòng thường có động lực cao hơn, làm việc hiệu quả và gắn bó lâu dài với tổ chức.

5. Các ngân hàng có thể áp dụng kết quả nghiên cứu này như thế nào?
   Ngân hàng có thể xây dựng chương trình đào tạo nâng cao trí tuệ cảm xúc, áp dụng trong tuyển dụng và đánh giá nhân sự, đồng thời cải thiện môi trường làm việc để tăng sự hài lòng và hiệu quả công việc của nhà quản lý cấp trung.

Kết luận

• Trí tuệ cảm xúc có ảnh hưởng tích cực và có ý nghĩa thống kê đến sự hài lòng công việc và hiệu quả làm việc của nhà quản lý cấp trung tại các NHTM Lâm Đồng.
• Nhận biết cảm xúc và quản lý cảm xúc là hai thành phần quan trọng nhất ảnh hưởng đến sự hài lòng và hiệu quả công việc.
• Sự hài lòng công việc có mối quan hệ chặt chẽ với hiệu quả công việc, đóng vai trò trung gian trong tác động của trí tuệ cảm xúc.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để các NHTM xây dựng chính sách đào tạo, tuyển chọn và phát triển đội ngũ quản lý cấp trung.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đào tạo EI, đánh giá hiệu quả và mở rộng nghiên cứu sang các địa phương khác nhằm nâng cao chất lượng quản trị ngân hàng.

Hành động ngay hôm nay: Các nhà quản lý và lãnh đạo ngân hàng nên áp dụng các kiến thức về trí tuệ cảm xúc để nâng cao năng lực quản lý, từ đó góp phần phát triển bền vững tổ chức trong môi trường cạnh tranh ngày càng khốc liệt.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu về ly do hình thành dé tài, mục tiêu nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu và ý nghĩa thực tiên của nghiên cứu. Chương 2: Trình bày cơ sở lý thuyết, mô hình nghiên cứu và các giả thuyết kỳ vong. Chương 3: Trinh bay chỉ tiết về phương pháp nghiên cứu, kết qua nghiên cứu định tính, hiệu chỉnh thang đo, hoàn thiện bảng câu hỏi phục vụ cho nghiên cứu định lượng và giới thiệu các tiêu chí áp dụng trong quá trình phân tích dữ liệu định lượng. Chương 4: Phân tích dữ liệu và trình bày kết quả.

Chương 5: Tóm tắt kết quả nghiên cứu, trình bày các đóng góp. hạn chế của đề tài và đưa ra kiên nghi. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LY THUYET VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU Nội dung chương 2 tập trung vào giới thiệu về nguôn gốc, khái niệm, mô hình và các thang đo về TTCX, và một số khái niệm có liên quan đến chủ dé nghiên cứu, dong thời tham khảo tông quan các nghiên cứu trước đó được xem là có liên quan van dé nghiên cứu của luận văn. Từ đó, đưa ra mô hình nghiên cứu và dé xuất các giả thuyết cho mô hình.1 Trí tuệ cảm xúc Bar-On (1985) là người đầu tiên sử dụng thuật ngữ trí tuệ cảm xúc trong luận án tiễn sĩ của mình.

Bar-On đặt trí tuệ cảm xúc trong phạm vi lý thuyết nhân cách, đưa ra mô hình Bar- On (1997) với ý định trả lời câu hỏi: “Tại sao một người nào đó lại có khả năng thành công hơn những người khác?”. Dé xem xét lại những nghiên cứu tâm lý vé các đặc tinh của nhân cách có liên quan đáng kế đến sự thành công trong cuộc sống. Theo Bar-On và Parker (2000) trí tuệ cảm xúc như là một dãy các phi năng lực và những kỹ năng ảnh hưởng đến năng lực một người thành công trong công việc đương đầu với những đòi hỏi và sức ép từ môi trường. Năm 1990, hai nhà tâm lý học người mỹ John Mayer và Peter Salovey đã phát biểu trí tuệ cảm xúc là “một loại thông minh xã hội liên quan đến khả năng theo dõi cảm xúc của mình và người khác, để phân biệt các cảm xúc đó, và sử dụng thông tin để hướng dẫn suy nghĩ và hành động”.

Goleman (1995) — tiễn sĩ tâm lý học của đại học Harvard, đã giúp khái niệm trí tuệ cảm xúc trở nên phô biến thông qua quyền sách bán chạy nhất làm cho nhan đề: “Trí tuệ cảm xúc: Tại sao có thể quan trọng hơn IQ”, có nghĩa là chi số thông minh, là một khái niệm được đưa ra vào cuối thé ky 19 boi nhà khoa hoc Francis Galton người Anh được dùng dé định giá trị thông minh của một người, người có chỉ số IQ cao có khả năng thao tác, xử lý và phân tích thông tin ở mức độ chuyên sâu và tốc độ nhanh hơn người bình thường. Salovey (1997) đã chính xác hóa định nghĩa trí tuệ cảm xúc — “ Trí tuệ cảm xúc như là năng lực nhận biết và bày tỏ xúc cảm, hòa xúc cảm vảo suy nghĩ, hiểu và suy luận với xúc cảm va điều khiến, quản lý xúc cảm của minh va của người khác” Từ tiếp cận các định nghĩa trên ta có thể hiểu TTCX là khả năng hiểu rõ cảm xúc bản thân, bày tỏ cảm xúc với người khác, phân biệt được chúng và sử dụng chúng để hướng dẫn suy nghĩ và hành động của bản thân và của người khác. Trí tuệ cảm xúc còn được hiểu là khả năng tự kiềm chế tình cảm, tự đánh giá, khả năng kiểm soát và chế ngự những khát vọng, đam mê, khả năng kỷ luật tự giác, khả năng tư duy tích cực, tìm ra được nhiều giải pháp để giải quyết công việc.2 Một số mô hình về trí tuệ cảm xúc Trí tuệ cảm xúc là chu dé được nhiêu nhà khoa học thực hiện, có nhiêu m6 hình khác nhau được dé xuât đê nghiên cứu vê TTCX. Tuy nhiên, dé thay được mô hình nào phù hợp với mục đích nghiên cứu, tác giả đưa ra một sô mô hình cân tìm hiéu rõ như sau: 2.1 Mô hình TTCX của Reuven Bar-On Theo Bar-On va cong su (1997) TTCX la kha nang hiểu biết về cảm xúc va hiểu biết xã hội của một cá nhân.

Các khả năng này ảnh hưởng đến việc thích ứng, đối phó với những yêu cau và áp lực từ công việc, môi trường, hoàn cảnh. Từ quan điểm đó, mô hình TTCX bao gồm các năng lực, khả năng sau: Kha nang làm chủ cảm xúc ban thân: là sự nhận biết, hiểu và biết cách bộc lộ cảm xúc của một cá nhân trong từng hoàn cảnh cụ thể. Khả năng này được hiểu là khả năng của một cá nhân trong việc tự nhận thức, hiểu và chấp nhận những gi thuộc về bản thân mình, cũng như nhận thức được cảm xúc của bản thân để có thê biểu lộ cảm xúc (kiếm soát các biểu hiện trên khuôn mặt, giọng nói, cử chỉ.) và đưa ra các ý kiến, nhu cầu, mong muốn của bản thân phù hợp với từng tình huống, hoàn cảnh cụ thé; và là khả năng của một cá nhân trong việc nhận ra các khả năng tiềm tàng của bản thân để có thể tự định hướng, quyết định về công việc mà không lệ thuộc quá nhiều vào cảm xúc, tâm trạng. Khả năng nhận biết, hiểu và cảm thông với người khác: Khả năng này được hiệu là khả năng của một cá nhân trong việc nhận thức và thâu hiêu cam xúc 7 của người khác.

Khả năng này được đánh giá thông qua tỉnh thần trách nhiệm của một cá nhân với tổ chức, nhóm cũng như khả năng xây dựng va duy trì các mối quan hệ thân thiết của cá nhân đó. Khả năng thích ứng: Khả năng đánh giá và đưa ra những điều chỉnh về cảm xúc dé phù hợp với từng hoan cảnh cụ thể. Khả năng thích ứng của một cá nhân thường được nhìn nhận là trong một tình huỗng hoặc có van đề cần giải quyết thì cá nhân đó có thường kiểm tra thực tế , xem xét lại suy nghĩ, cảm xúc của mình về công việc, vẫn dé đó là đúng hay sai và cần điều chỉnh cảm xúc, suy nghĩ, hành vi như thé nào dé có thé giải quyết van dé đó một cách xây dựng và giảm áp lực từ công việc đem lại. Khả năng kiểm soát áp lực (stress): là năng lực ứng phó với những xúc cảm mạnh và kiểm soát, làm chủ các xúc cảm đó của một cá nhân.

Khả năng nảy thường được nhìn nhận ở khả năng chịu đựng với các áp lực từ công việc, cuộc sống, khả năng kiểm soát được tính bốc đồng, mâu thuẫn giữa các cảm giác, Tâm trạng chung: khả năng cân bang về công việc, cuộc sống của một cá nhân để cảm thay hạnh phúc, và co tinh thần lạc quan, tích cực.2 Mô hình về trí tuệ cảm xúc của Salovey và Mayer Năm 1990, hai nhà tâm lý học người Mỹ thế hệ mới là Salovery ( Đại học Yale) và Mayer ( Dai học Hampshire) đã phát biéu chính thức quan điểm của họ về hiện tượng trí tuệ mới phát hiện nay bao gém 5 loại khả năng “Hiểu biết về cảm xúc, Làm chu cảm xúc, Nhán biết, thấu hiếu các xúc cam của người khác, Điều chỉnh xúc cảm của bản thân và người khác, Sự làm chủ những quan hệ con người ” Tuy nhiên đến năm 1997, Salovery và Mayer định nghĩa trí tuệ cảm xúc là: “kha năng nhận thức cảm xúc, dé tiếp cận va sinh ra cảm xúc nhằm hỗ trợ suy nghĩ, dé hiểu những cảm xúc và kiến thức về cảm xúc, va để suy nghĩ điều chỉnh cảm xúc nhằm thúc đầy việc nâng cao tình cảm và tri tuệ”. Và mô hình được xây dựng với 4 khả năng sau: Nhận biết các cảm xúc: Gỗm một phức hợp các kỹ năng cho phép một cá nhân biết cách cảm nhận và biểu lộ các cảm xúc. Các năng lực cụ thể ở đây bao gồm nhận dạng những cảm xúc của mình và của người khác, bày tỏ cảm xúc của mình và phân biệt được những dạng cảm xúc mà người khác biểu lộ -thông qua những thông tin được truyền tải, tiếp nhận qua nét mặt, giọng nói, cử chỉ, tư thế cơ thể, màu sắc và các dau hiệu khác ( như qua những câu chuyện người đó kể, sở thích âm nhạc, nghệ thuật, hoặc những điều làm người đó phấn khích.) Sử dụng các cảm xúc để hỗ trợ, thúc day tư duy: Năng lực này được hiểu là kha năng của một cá nhân trong việc sử dụng cảm xúc dé hỗ trợ óc phán xét và tư duy: nhận thức được răng những thay đôi tâm trạng có thé dẫn đến sự xem xét những quan điểm thay thé và hiểu rang một sự thay đổi trong trạng thái cảm xúc và cách nhìn có thể khuyến khích nảy sinh các loại năng lực giải quyết vấn đề khác nhau. Khả năng thấu biểu các cảm xúc và qui luật của cảm xúc: Năng lực này được hiểu là khả năng của một cá nhân trong việc hiểu rõ về cảm xúc và nguyên nhân, tiến trình phát triển của cảm xúc, bao gồm các kha năng như định nghĩa va phân biệt được các loại cảm xúc khác nhau (ví dụ sự khác biệt giữa yêu và ghét), hiểu được sự pha trộn phức tạp của các loại tình cam va đề ra các quy luật về tình cảm: chắng hạn sự tức giận loại bỏ được sự e thẹn, sự mắt mat thường kéo theo sự buôn chán.

Khả năng quản lý các cảm xúc: Năng lực này được hiểu là khả năng của một cá nhân trong việc kiểm soát, tự điều khiển các cảm xúc của bản thân, sắp đặt các cảm xúc nhăm hỗ trợ một mục tiêu xã hội nào đó, điều khiển cảm xúc của người khác. Ở mức độ phức tạp này năng lực cảm xúc gồm các kỹ năng cho phép cá nhân tham gia có chọn lọc vào các loại cảm xúc nào đó hoặc thoát ra khỏi những loại cảm xúc nào đó, đê điêu khiên, kiêm soát các cảm xúc của mình và của người khác.3 Mô hình trí tuệ cảm xúc của Goleman (1995) Theo Goleman(1995), một nhà tâm lý học người Mỹ đưa ra 5 yếu tố để xác định trí tuệ cảm xúc: Self-Awareness (Tự nhận thức — Hiểu rõ bản thân), Self- Regulation (Tự điều chỉnh — Kiểm soát bản thân), Motivation (Động lực — Nhiệt huyết),Empathy (Đồng cảm — Biết cam thông), Social Skills (Kỹ năng xã hội — Kỹ năng giao tiếp) Tuy nhiên đến năm 2001 Goleman và các cộng sự lại cho rằng năng lực cảm xúc bao gồm năng lực cá nhân và năng lực xã hội. Năng lực cá nhân là kết quả của kỹ năng nhận thức về bản thân và làm chủ bản thân.