Luận văn thạc sĩ tác động của quân đội làm kinh tế đến thu nhập của đồng bào khu vực biên giới ở hai tỉnh cao bằng và lạng sơn

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu tác động của quân đội làm kinh tế đến thu nhập của đồng bào khu vực biên giới ở hai tỉnh cao bằng, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Dương Thành Quảng
• Người hướng dẫn: TS. Dương Văn Hiểu
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Tác động của quân đội làm kinh tế đến thu nhập của đồng bào khu vực biên giới ở hai tỉnh Cao Bằng và Lạng Sơn
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• Lời cam đoan
• Danh mục các từ viết tắt
• Danh mục các bảng
• Danh mục các biểu đồ
• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài
• Bố cục của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ TÁC ĐỘNG CỦA QUÂN ĐỘI LÀM KINH TẾ ĐẾN THU NHẬP CỦA ĐỒNG BÀO KHU VỰC BIÊN GIỚI
• 1.1. Cơ sở lý luận về tác động của quân đội làm kinh tế đến thu nhập của đồng khu vực biên giới
• 1.1.1. Một số khái niệm
• 1.1.2. Quan điểm cơ bản về quốc phòng kết hợp với phát triển kinh tế ở nước ta
• 1.1.3. Vai trò của mối quan hệ quốc phòng với phát triển kinh tế
• 1.1.4. Nội dung nghiên cứu tác động của quân đội làm kinh tế đến thu nhập của đồng bào khu vực biên giới
• 1.1.5. Nhân tố tác động tới kinh tế kết hợp với quốc phòng
• 1.2. Cơ sở thực tiễn về tác động của quân đội làm kinh tế đến thu nhập của người dân
• 1.2.1. Quốc phòng kết hợp với kinh tế của một số quốc gia
• 1.2.2. Quốc phòng kết hợp với kinh tế ở Việt Nam
• 1.2.3. Đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước về kinh tế kết hợp với quốc phòng - an ninh
• 1.2.4. Một số vấn đề lý luận thực tiễn kinh tế kết hợp với quốc phòng trong tình hình mới
• 1.2.5. Sự hình thành, vai trò chức năng, mục tiêu, nhiệm vụ và cơ chế hoạt động của Đoàn kinh tế - quốc phòng
• 1.2.6. Một số vấn đề lý luận, thực tiễn kết hợp kinh tế với quốc phòng - an ninh trong tình hình mới
• 1.2.7. Sự hình thành, vai trò, chức năng, mục tiêu, nhiệm vụ và cơ chế hoạt động của các đoàn kinh tế - quốc phòng
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Câu hỏi nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Chọn điểm nghiên cứu và chọn mẫu nghiên cứu
• 2.2.2. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.2.3. Phương pháp phân tích
• 2.3. Hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu
• 2.3.1. Yêu cầu của các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh tế
• 2.3.2. Hệ thống các chỉ tiêu đánh giá thu nhập của hộ nông dân
• 2.3.3. Hệ thống các chỉ tiêu đánh giá kết quả hoạt động sản xuất
• 2.3.4. Các chỉ tiêu phản ánh về hiệu quả/ 1 lao động
• 2.3.5. Các chỉ tiêu phản ánh hiệu quả sản xuất/ 1ha
• 2.3.6. Các chỉ tiêu phản ánh hiệu quả của vốn đầu tư (IC)
• 2.3.7. Các chỉ tiêu phản ánh kết quả sản xuất kinh doanh của các hộ
• 3. CHƯƠNG 3: TÁC ĐỘNG CỦA QUÂN ĐỘI LÀM KINH TẾ ĐẾN THU NHẬP CỦA ĐỒNG BÀO KHU VỰC BIÊN GIỚI Ở HAI TỈNH CAO BẰNG VÀ LẠNG SƠN
• 3.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• 3.1.1. Đặc điểm địa bàn đoàn kinh tế quốc phòng 338 Quân khu 1
• 3.1.2. Đặc điểm địa bàn đoàn kinh tế quốc phòng 799 Quân khu 1
• 3.2. Tác động của quân đội làm kinh tế đến thu nhập của đồng bào khu vực biên giới hai tỉnh Cao Bằng và Lạng Sơn
• 3.3. Đánh giá chung về tác động đến mối quan hệ của quân đội với sự phát triển kinh tế của đồng bào khu vực biên giới
• 4. CHƯƠNG 4: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO THU NHẬP CỦA ĐỒNG BÀO KHU VỰC BIÊN GIỚI Ở HAI TỈNH CAO BẰNG VÀ LẠNG SƠN
• 4.1. Định hướng nâng cao thu nhập của đồng bào khu vực biên giới ở hai tỉnh Cao Bằng và Lạng Sơn
• 4.1.1. Xây dựng, phát triển các đoàn kinh tế - quốc phòng trước hết là trách nhiệm toàn thể của cả hệ thống chính trị và cộng đồng các dân tộc trên địa bàn trong đó quân đội là lực lượng nòng cốt
• 4.1.2. Quá trình xây dựng đoàn kinh tế - quốc phòng luôn luôn phải đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp, thường xuyên của Thường vụ Đảng ủy Bộ Tư lệnh Quân khu, dưới sự hướng dẫn của các cơ quan chuyên môn cấp trên
• 4.1.3. Lấy nhiệm vụ giữ vững ổn định chính trị, củng cố quốc phòng - an ninh và hiệu quả kinh tế - xã hội trên địa bàn làm mục tiêu phấn đấu và thước đo đánh giá hiệu quả của đoàn kinh tế - quốc phòng
• 4.2. Giải pháp nâng cao thu nhập của đồng bào khu vực biên giới ở hai tỉnh Cao Bằng và Lạng Sơn
• 4.2.1. Quán triệt sâu sắc quan điểm xây dựng đoàn kinh tế - quốc phòng theo Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc
• 4.2.2. Hoàn thiện cơ chế quản lý, chính sách đối với đoàn kinh tế - quốc phòng
• 4.2.3. Kiện toàn tổ chức, biên chế, trang bị kỹ thuật các Đoàn kinh tế - quốc phòng
• 4.2.4. Tiếp tục chăm lo xây dựng tổ chức cơ sở đảng trong sạch vững mạnh, đơn vị vững mạnh toàn diện trong các Đoàn kinh tế - quốc phòng
• 4.2.5. Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng và hiệu lực quản lý của Nhà nước đối với các đoàn kinh tế - quốc phòng
• 4.2.6. Khuyến khích các thành phần kinh tế tích cực tham gia vào việc xây dựng đoàn KT-QP QK1
• 4.2.7. Quy hoạch các đoàn kinh tế quốc phòng
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tác động của quân đội làm kinh tế đến thu nhập đồng bào biên giới

Quân đội làm kinh tế đã có tác động tích cực đến thu nhập đồng bào biên giới tại hai tỉnh Cao Bằng và Lạng Sơn. Thông qua các hoạt động như xây dựng cơ sở hạ tầng, hỗ trợ kỹ thuật sản xuất, và tổ chức các lớp tập huấn, quân đội đã góp phần cải thiện đời sống kinh tế của người dân. Các đoàn kinh tế quốc phòng như Đoàn 338 và Đoàn 799 đã triển khai nhiều dự án phát triển kinh tế, từ đó nâng cao thu nhập bình quân của các hộ gia đình. Điều này không chỉ giúp đồng bào dân tộc thoát nghèo mà còn củng cố an ninh biên giới và phát triển kinh tế địa phương.

1.1. Hoạt động xây dựng cơ sở hạ tầng

Quân đội đã tham gia tích cực vào việc xây dựng cơ sở hạ tầng tại các khu vực biên giới. Các công trình như đường giao thông nông thôn, hệ thống thủy lợi, và các bản biên giới đã được đầu tư xây dựng. Những dự án này không chỉ giúp cải thiện điều kiện sống của người dân mà còn thúc đẩy giao thương và trao đổi hàng hóa giữa các vùng. Điều này đã góp phần tăng thu nhập và năng suất lao động của đồng bào biên giới.

1.2. Hỗ trợ kỹ thuật sản xuất

Các đoàn kinh tế quốc phòng đã tổ chức nhiều lớp tập huấn về kỹ thuật sản xuất nông nghiệp và lâm nghiệp. Những kiến thức này giúp người dân áp dụng các phương pháp canh tác hiện đại, từ đó tăng năng suất và chất lượng sản phẩm. Điều này đã góp phần cải thiện thu nhập của các hộ gia đình, đặc biệt là những hộ có điều kiện kinh tế khó khăn.

II. Phát triển kinh tế địa phương và an ninh biên giới

Quân đội làm kinh tế không chỉ giúp phát triển kinh tế địa phương mà còn góp phần củng cố an ninh biên giới. Các hoạt động kinh tế của quân đội đã tạo ra sự gắn kết giữa quân đội và người dân, từ đó xây dựng thế trận lòng dân vững chắc. Điều này đặc biệt quan trọng tại các khu vực biên giới nhạy cảm như Cao Bằng và Lạng Sơn, nơi mà an ninh quốc phòng luôn được đặt lên hàng đầu.

2.1. Xây dựng thế trận lòng dân

Các hoạt động kinh tế của quân đội đã giúp xây dựng thế trận lòng dân vững chắc. Thông qua việc hỗ trợ người dân phát triển kinh tế, quân đội đã tạo được niềm tin và sự ủng hộ từ phía người dân. Điều này không chỉ giúp củng cố an ninh biên giới mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc triển khai các nhiệm vụ quốc phòng khác.

2.2. Củng cố an ninh biên giới

Các đoàn kinh tế quốc phòng đã góp phần củng cố an ninh biên giới thông qua việc xây dựng các công trình phòng thủ và hỗ trợ người dân phát triển kinh tế. Điều này đã giúp ngăn chặn các hoạt động xâm nhập trái phép và duy trì ổn định chính trị - xã hội tại các khu vực biên giới.

III. Định hướng và giải pháp nâng cao thu nhập

Để tiếp tục nâng cao thu nhập của đồng bào biên giới, cần có những giải pháp cụ thể và hiệu quả. Các chính sách kinh tế quân đội cần được hoàn thiện để đảm bảo sự phát triển bền vững của các khu vực biên giới. Đồng thời, cần tăng cường sự phối hợp giữa quân đội và các cơ quan chính quyền địa phương để triển khai các dự án phát triển kinh tế một cách hiệu quả.

3.1. Hoàn thiện chính sách kinh tế quân đội

Cần hoàn thiện các chính sách kinh tế quân đội để đảm bảo sự phát triển bền vững của các khu vực biên giới. Các chính sách này cần tập trung vào việc hỗ trợ người dân phát triển kinh tế, đồng thời đảm bảo an ninh quốc phòng. Điều này sẽ giúp tạo ra một môi trường ổn định cho sự phát triển kinh tế và xã hội.

3.2. Tăng cường phối hợp giữa quân đội và chính quyền địa phương

Cần tăng cường sự phối hợp giữa quân đội và các cơ quan chính quyền địa phương để triển khai các dự án phát triển kinh tế một cách hiệu quả. Sự phối hợp này sẽ giúp tận dụng tối đa các nguồn lực và đảm bảo sự thành công của các dự án phát triển kinh tế tại các khu vực biên giới.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực biên giới phía Đông Bắc tại hai tỉnh Cao Bằng và Lạng Sơn giữ vị trí chiến lược đặc biệt xung yếu về quốc phòng, an ninh và đối ngoại của Việt Nam. Đây là địa bàn sinh sống lâu đời của 8 cộng đồng dân tộc thiểu số chính gồm Tày, Nùng, Dao, H'Mông, Sán Chỉ, Lô Lô, Hoa và người Kinh. Trước khi có các chương trình can thiệp kinh tế của quân đội, đời sống của đồng bào nơi đây đối mặt với muôn vàn khó khăn: địa hình chia cắt phức tạp, mạng lưới giao thông kém phát triển, phương thức canh tác manh mún, mang nặng tính tự cung tự cấp và tỷ lệ hộ nghèo luôn ở mức trên 80%.

Vấn đề cốt lõi đặt ra là làm thế nào để vừa giữ vững chủ quyền biên giới quốc gia, vừa tạo sinh kế bền vững, nâng cao thu nhập và cải thiện chất lượng cuộc sống cho cư dân biên cương. Luận văn thạc sĩ kinh tế nông nghiệp của tác giả Dương Thành Quảng tại Trường Đại học Kinh tế và Quản trị Kinh doanh thuộc Đại học Thái Nguyên đã giải quyết trực tiếp bài toán này. Đề tài tập trung đánh giá tác động toàn diện của hoạt động quân đội làm kinh tế đến thu nhập của đồng bào khu vực biên giới thông qua sự hiện diện của Đoàn Kinh tế - Quốc phòng 338 tại tỉnh Lạng Sơn và Đoàn Kinh tế - Quốc phòng 799 tại tỉnh Cao Bằng trong giai đoạn 10 năm từ 2002 đến 2012.

Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi lượng hóa được sự chuyển biến kinh tế hộ gia đình: nâng tỷ lệ hộ thoát nghèo tại địa bàn khảo sát từ mức 4,29% trước khi có dự án lên tới 61,57% trong giai đoạn 2011 - 2012. Kết quả nghiên cứu là luận cứ khoa học quan trọng giúp hoàn thiện chính sách kết hợp kinh tế với quốc phòng, xây dựng thế trận lòng dân và vành đai biên giới vững chắc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng hệ thống cơ sở lý luận dựa trên quan điểm nhất quán của Đảng và Nhà nước về kết hợp chặt chẽ giữa phát triển kinh tế - xã hội với củng cố quốc phòng - an ninh, được cụ thể hóa trong các văn bản mang tính chiến lược như Quyết định số 277/QĐ-TTg ngày 31/3/2000 của Thủ tướng Chính phủ và Nghị quyết số 520-NQ/QUTW ngày 25/9/2012 của Quân ủy Trung ương.

Khung lý thuyết vận dụng sâu sắc học thuyết truyền thống "ngụ binh ư nông", kết hợp với lý thuyết kinh tế nông hộ và hàm sản xuất tân cổ điển Cobb-Douglas để phân tích các yếu tố tác động đến nguồn lực và thu nhập của nông hộ. Ba phương thức quân đội tham gia xây dựng kinh tế được xác định rõ: doanh nghiệp quân đội; hoạt động tăng gia sản xuất của bộ đội thường trực cùng các viện nghiên cứu; và hoạt động của các Đoàn Kinh tế - Quốc phòng hỗ trợ dân sinh xóa đói giảm nghèo tại các địa bàn khó khăn.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm: Đoàn Kinh tế - Quốc phòng (mô hình tổ chức vùng lãnh thổ đặc thù do quân đội làm nòng cốt nhằm phát triển kinh tế - xã hội gắn với quốc phòng - an ninh), Thu nhập hỗn hợp của hộ nông dân (tổng thu nhập từ trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp kết hợp với hoạt động phi nông nghiệp và tiểu thủ công nghiệp), và Thế trận lòng dân khu vực biên giới.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng quy trình thu thập dữ liệu đa nguồn kết hợp định tính và định lượng. Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ Phòng Thống kê của 4 huyện trọng điểm gồm huyện Bảo Lâm, huyện Bảo Lạc (tỉnh Cao Bằng) và huyện Cao Lộc, huyện Đình Lập (tỉnh Lạng Sơn), cùng các báo cáo tổng kết giai đoạn 2002 - 2012 của Đoàn Kinh tế - Quốc phòng 338 và Đoàn Kinh tế - Quốc phòng 799.

Về dữ liệu sơ cấp, tác giả thực hiện điều tra chọn mẫu trực tiếp 70 hộ nông dân tại 6 xã biên giới đại diện gồm xã Đức Hạnh (huyện Bảo Lâm), xã Cô Ba, xã Cốc Pàng (huyện Bảo Lạc), xã Xuất Lễ, xã Cao Lâu (huyện Cao Lộc) và xã Bính Xá (huyện Đình Lập). Cỡ mẫu 70 hộ được tính toán khoa học theo công thức xác định quy mô mẫu lặp với khoảng tin cậy 95,44% (tương ứng giá trị kiểm định t = 1,9544 tại mức ý nghĩa alpha = 0,05) nhằm bảo đảm tính đại diện tuyệt đối cho tổng thể các hộ dân trong vùng dự án.

Các phương pháp phân tích chủ yếu bao gồm: phương pháp so sánh thống kê nhằm đối chiếu sự biến động các chỉ tiêu kinh tế trước và sau khi có Đoàn Kinh tế - Quốc phòng; phương pháp chuyên gia, chuyên khảo để đánh giá các khía cạnh an ninh - xã hội; và mô hình kinh tế lượng hồi quy tương quan đa biến dạng Cobb-Douglas nhằm lượng hóa chính xác mức độ đóng góp của từng yếu tố đầu vào như đất đai canh tác, nguồn vốn đầu tư, công lao động và các dịch vụ hỗ trợ kỹ thuật từ quân đội đến thu nhập hộ gia đình.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tỷ lệ nghèo đói tại địa bàn nghiên cứu giảm mạnh mẽ và rõ rệt. Trước khi có sự tham gia của các Đoàn Kinh tế - Quốc phòng, trong tổng số 70 hộ điều tra có tới 57 hộ nghèo (chiếm 81,43%) và 10 hộ rất nghèo (chiếm 14,29%), tỷ lệ hộ thoát nghèo chỉ vỏn vẹn 3 hộ (chiếm 4,29%). Sau khi triển khai các dự án kinh tế - quốc phòng, cơ cấu kinh tế hộ đã đảo chiều ngoạn mục: theo chuẩn nghèo cũ, số hộ thoát nghèo tăng lên 41 hộ (chiếm 58,86%), số hộ nghèo giảm xuống còn 27 hộ (chiếm 38,57%) và hộ rất nghèo chỉ còn 2 hộ (chiếm 2,86%). Khi áp dụng chuẩn nghèo mới giai đoạn 2011 - 2012 theo Quyết định số 170/2005/QĐ-TTg, tỷ lệ thoát nghèo tiếp tục được củng cố vững chắc với 43 hộ thoát nghèo, chiếm tỷ lệ 61,57%.

Thứ hai, giá trị sản xuất và thu nhập bình quân của nông hộ có sự bứt phá vượt bậc. Nhờ sự hỗ trợ về vốn giống và kỹ thuật thâm canh của các đơn vị bộ đội, năng suất cây trồng hàng năm tăng bình quân từ 15% đến 25%, hiệu quả thu nhập trên 1 ha đất canh tác và thu nhập trên 1 ngày công lao động đều tăng hơn 2 lần trong giai đoạn 2002 - 2012. Cơ cấu thu nhập của hộ chuyển dịch tích cực, tỷ trọng thu nhập từ các ngành nghề phi nông nghiệp, dịch vụ và chế biến lâm sản tăng dần, giảm bớt sự phụ thuộc độc canh vào cây lương thực truyền thống.

Thứ ba, cơ sở hạ tầng giao thông, thủy lợi và quy hoạch dân cư có sự thay đổi căn bản. Hai đoàn kinh tế - quốc phòng đã trực tiếp thi công và nâng cấp hàng trăm kilomet đường giao thông nông thôn liên xã, liên thôn bản, kiên cố hóa các công trình thủy lợi dẫn nước tưới tiêu cho đồng ruộng, đồng thời hoàn thành quy hoạch, sắp xếp lại dân cư tại các bản giáp biên, tạo điều kiện thuận lợi cho việc giao thương hàng hóa và định canh định cư ổn định lâu dài.

Thứ tư, công tác chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật đạt hiệu quả cao. Thông qua hàng chục lớp tập huấn khuyến nông, khuyến lâm, khuyến ngư và cung ứng vật tư đầu vào chất lượng cao, các chiến sĩ đã trực tiếp cầm tay chỉ việc cho đồng bào, giúp giảm thiểu trên 30% rủi ro do dịch bệnh trên đàn gia súc, gia cầm và nâng cao đáng kể hệ số quay vòng sử dụng đất.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện thực nghiệm khẳng định vai trò trụ cột của lực lượng quân đội trong mô hình phát triển kinh tế biên giới. Quân đội không chỉ đóng vai trò là lực lượng vũ trang bảo vệ biên cương mà đã trở thành bà đỡ kinh tế, kích hoạt các tiềm năng bản địa thông qua việc cung cấp các hàng hóa công cộng quan trọng như đường sá, điện nước sinh hoạt, trạm y tế và kênh mương nội đồng.

So sánh với các nghiên cứu kinh tế phát triển vùng cao, mô hình Đoàn Kinh tế - Quốc phòng tại Cao Bằng và Lạng Sơn mang tính ưu việt vượt trội nhờ tính kỷ luật, sự bám bản bền bỉ của cán bộ chiến sĩ và khả năng tích hợp hai nhiệm vụ dân sinh và quốc phòng. Hiện tượng tỷ lệ thoát nghèo tăng từ 4,29% lên 61,57% chứng minh rằng sự kết hợp giữa đầu tư hạ tầng đồng bộ và chuyển giao kỹ thuật tại chỗ là chìa khóa giải quyết căn cơ bài toán đói nghèo vùng đồng bào thiểu số.

Để minh họa trực quan cho các phát hiện này, toàn bộ dữ liệu thực nghiệm trong luận văn có thể được trình bày thông qua biểu đồ cột kép so sánh cơ cấu hộ nghèo và thoát nghèo trước và sau can thiệp dự án, kết hợp với các bảng ma trận hồi quy hàm sản xuất Cobb-Douglas nhằm làm nổi bật mối quan hệ tương quan thuận giữa vốn đầu tư cơ sở hạ tầng của quân đội với mức tăng trưởng thu nhập bình quân của người dân biên giới.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện cơ chế quản lý và chính sách huy động vốn đầu tư. Bộ Quốc phòng cần chủ trì phối hợp chặt chẽ với Bộ Kế hoạch và Đầu tư cùng Ủy ban Dân tộc rà soát, hoàn thiện các quy chế tài chính đặc thù cho các Đoàn Kinh tế - Quốc phòng trong giai đoạn 2015 - 2020. Mục tiêu là tăng tỷ trọng vốn đầu tư phát triển hạ tầng kỹ thuật vùng dự án thêm tối thiểu 20% mỗi năm, ưu tiên cho các tuyến đường tuần tra biên giới kết hợp dân sinh và các công trình cấp nước sinh hoạt, thủy lợi kiên cố.

Thứ hai, mở rộng quy mô và nâng cao chất lượng công tác khuyến nông, khuyến lâm. Đoàn Kinh tế - Quốc phòng 338 và Đoàn Kinh tế - Quốc phòng 799 cần chủ động xây dựng kế hoạch hàng năm tổ chức từ 15 đến 20 lớp tập huấn chuyển giao kỹ thuật thâm canh lúa nước, trồng ngô lai, phát triển rừng kinh tế như hồi, quế, thông và mô hình chăn nuôi đại gia súc tập trung. Phấn đấu đến trước năm 2018 đạt mục tiêu trên 85% số hộ gia đình trong vùng dự án nắm vững và tự giác áp dụng đúng quy trình kỹ thuật mới vào chu kỳ sản xuất.

Thứ ba, kiện toàn tổ chức biên chế và nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ chuyên trách. Quân khu 1 cần tiếp tục điều động, bổ sung đội ngũ cán bộ, trí thức trẻ tình nguyện có chuyên môn sâu về nông học, thú y, lâm nghiệp và xây dựng cơ bản cho các đoàn kinh tế - quốc phòng. Đặt mục tiêu trước năm 2017, 100% cán bộ công tác tại các đội sản xuất giáp biên đều giao tiếp thành thạo bằng tiếng của đồng bào dân tộc thiểu số tại địa bàn đóng quân như tiếng Tày, Nùng hoặc Dao.

Thứ tư, thiết lập chuỗi liên kết sản xuất và bao tiêu nông lâm sản cho người dân. Ủy ban nhân dân hai tỉnh Cao Bằng, Lạng Sơn cùng các doanh nghiệp quân đội cần đứng ra làm đầu mối xây dựng các chuỗi giá trị nông sản khép kín, cam kết bao tiêu tối thiểu 70% sản lượng nông sản hàng hóa do bà con sản xuất theo giá thị trường ổn định, phấn đấu nâng thu nhập bình quân đầu người của đồng bào biên giới lên trên 25 triệu đồng mỗi năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất là các nhà hoạch định chính sách, cơ quan quản lý chiến lược thuộc Bộ Quốc phòng, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Luận văn cung cấp bức tranh thực chứng toàn diện về hiệu quả kinh tế - xã hội của mô hình Đoàn Kinh tế - Quốc phòng, giúp các nhà quản lý hoàn thiện các đề án quy hoạch tổng thể và phân bổ ngân sách quốc gia hiệu quả cho các vùng chiến lược biên cương.

Nhóm thứ hai là ban chỉ huy, cán bộ chỉ đạo sản xuất và cán bộ dân vận tại các Đoàn Kinh tế - Quốc phòng trên toàn quốc, đặc biệt là Quân khu 1, Quân khu 2 và Quân khu 4. Tài liệu là cẩm nang hướng dẫn thực tế về phương pháp khảo sát nông hộ, cách thức triển khai dự án định canh định cư, lập bản biên giới và tổ chức dịch vụ hai đầu hỗ trợ sản xuất cho đồng bào các dân tộc thiểu số.

Nhóm thứ ba là giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên thuộc các chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp, Kinh tế phát triển, Xã hội học nông thôn và Quản lý công. Luận văn là tài liệu tham khảo mẫu mực về quy trình thiết kế nghiên cứu thực nghiệm, phương pháp chọn mẫu khảo sát xã hội học và kỹ thuật ứng dụng mô hình hàm Cobb-Douglas trong lượng hóa tác động chính sách kinh tế.

Nhóm thứ tư là lãnh đạo Đảng ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân và các tổ chức đoàn thể tại 4 huyện biên giới Bảo Lâm, Bảo Lạc, Cao Lộc, Đình Lập cùng hai tỉnh Cao Bằng và Lạng Sơn. Nghiên cứu giúp chính quyền địa phương có cơ sở phối hợp đồng bộ với quân đội trong việc thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững.

Câu hỏi thường gặp

Hoạt động kinh tế của quân đội tại biên giới hai tỉnh Cao Bằng và Lạng Sơn được triển khai qua những phương thức chính nào?

Quân đội làm kinh tế tại đây chủ yếu thông qua hoạt động của Đoàn Kinh tế - Quốc phòng 338 và Đoàn Kinh tế - Quốc phòng 799 thuộc Quân khu 1. Các đơn vị thực hiện ba phương thức chính: đầu tư xây dựng hạ tầng kỹ thuật giao thông thủy lợi, tổ chức định canh định cư gắn với bố trí lại dân cư biên giới, và cung ứng giống vốn, vật tư kết hợp tập huấn khuyến nông khuyến lâm trực tiếp cho 70 hộ dân khảo sát tại 6 xã điểm.

Tỷ lệ thoát nghèo của các hộ gia đình thay đổi cụ thể ra sao sau khi có sự tham gia của các Đoàn Kinh tế - Quốc phòng?

Trước khi có dự án kinh tế - quốc phòng, trong 70 hộ điều tra có tới 57 hộ nghèo và 10 hộ rất nghèo, tỷ lệ thoát nghèo chỉ đạt khiêm tốn 4,29%. Sau khi dự án triển khai trong giai đoạn 2002 - 2012, số hộ thoát nghèo đã tăng vọt lên 41 hộ (đạt 58,86% theo tiêu chí cũ) và đạt 43 hộ (chiếm 61,57% theo tiêu chí mới), số hộ rất nghèo giảm xuống mức tối thiểu chỉ còn 2 hộ.

Mô hình kinh tế lượng nào được sử dụng trong luận văn để chứng minh tác động đến thu nhập của hộ nông dân?

Luận văn ứng dụng mô hình kinh tế lượng hồi quy đa biến dựa trên hàm sản xuất tân cổ điển Cobb-Douglas. Mô hình bóc tách và lượng hóa chính xác mức độ ảnh hưởng của các biến độc lập gồm diện tích đất canh tác, quy mô vốn sản xuất, số lượng lao động gia đình và mức độ tiếp cận các dịch vụ chuyển giao kỹ thuật của quân đội đối với biến phụ thuộc là tổng thu nhập hỗn hợp của hộ nông dân.

Hệ thống cơ sở hạ tầng do các đơn vị quân đội đầu tư đã tác động như thế nào đến đời sống người dân vùng biên?

Các công trình đường giao thông liên thôn liên xã và kênh mương thủy lợi do các đơn vị công binh và đoàn kinh tế thi công đã phá vỡ thế cô lập địa lý tại các huyện Bảo Lâm, Bảo Lạc, Cao Lộc, Đình Lập. Hạ tầng hoàn thiện giúp giảm trên 40% chi phí vận chuyển nông sản, tăng diện tích đất canh tác hai vụ và thúc đẩy mạnh mẽ hoạt động giao thương trao đổi hàng hóa của bà con.

Giải pháp then chốt nào được đề xuất nhằm nâng cao thu nhập bền vững cho đồng bào các dân tộc thiểu số tại địa bàn?

Giải pháp quan trọng nhất là thiết lập chuỗi liên kết giá trị bền vững giữa các đoàn kinh tế - quốc phòng, chính quyền địa phương và các doanh nghiệp thương mại nhằm bao tiêu tối thiểu 70% sản lượng nông lâm sản cho đồng bào. Kết hợp với việc tổ chức 15 đến 20 lớp khuyến nông chuyên sâu mỗi năm để nâng tỷ lệ hộ ứng dụng kỹ thuật thâm canh đạt trên 85%.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý luận và thực tiễn về mô hình quân đội làm kinh tế kết hợp củng cố quốc phòng - an ninh tại khu vực biên giới phía Đông Bắc.
• Đánh giá định lượng sâu sắc hiệu quả can thiệp kinh tế của Đoàn 338 và Đoàn 799, làm tăng tỷ lệ hộ thoát nghèo từ 4,29% lên mức 61,57% trong giai đoạn 10 năm từ 2002 đến 2012.
• Chứng minh vai trò then chốt của đầu tư cơ sở hạ tầng giao thông thủy lợi và dịch vụ khuyến nông trong việc tái cấu trúc kinh tế nông hộ và nâng cao thu nhập vùng đồng bào thiểu số.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ và khả thi với lộ trình cụ thể giai đoạn 2015 - 2020 nhằm bảo đảm mục tiêu phát triển kinh tế bền vững gắn liền với bảo vệ chủ quyền quốc gia.
• Công trình là nguồn tài liệu tham khảo học thuật và thực tiễn vô cùng giá trị, bạn đọc hãy liên hệ ngay với Trung tâm Học liệu thuộc Đại học Thái Nguyên để tiếp cận toàn văn luận văn thạc sĩ kinh tế nông nghiệp chất lượng này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về tác động của Quân đội làm kinh tế đến thu nhập của đồng bào khu vực biên giới. - Chương 2: Phương pháp nghiên cứu. - Chương 3: Tác động của quân đôi làm kinh tế đến thu nhập của đồng bào khu vực biên giới ở hai tỉnh Cao Bằng và Lạng Sơn. - Chương 4: Định hướng và giải pháp nâng cao thu nhập của đồng bào khu vực biên giới ở hai tỉnh Cao Bằng và Lạng Sơn.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ 5 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ TÁC ĐỘNG CỦA QUÂN ĐỘI LÀM KINH TẾ ĐẾN THU NHẬP CỦA ĐỒNG BÀO KHU VỰC BIÊN GIỚI 1. Cơ sở lý luận về tác động của quân đội làm kinh tế đến thu nhập của đồng khu vực biên giới 1. Một số khái niệm Hoạt động kinh tế của Quân đội là thực hiện lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Quân đội ta là đội quân chiến đấu, đội quân công tác và đội quân lao động sản xuất”. Hiện nay, Quân đội đang tham gia xây dựng kinh tế dưới 3 phương thức, đó là: Doanh nghiệp; Hoạt động sản xuất của bộ đội thường trực (bộ đội tăng gia sản xuất lương thực thực phẩm cải thiện đời sống, các viện nghiên cứu, các học viện nghiên cứu phục vụ kinh tế xã hội); Các Đoàn Kinh tế quốc phòng vận động quần chúng, giúp dân xoá đói, giảm nghèo ở các xã địa bàn đặc biệt khó khăn.

Sản xuất, xây dựng kinh tế kết hợp với quốc phòng là một trong những chức năng, nhiệm vụ chiến lược, lâu dài của Quân đội ta. Trước yêu cầu, nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong thời kỳ mới, ngày 25-9-2012, Quân ủy Trung ương đã ban hành Nghị quyết số 520-NQ/QUTW về “Lãnh đạo nhiệm vụ sản xuất, xây dựng kinh tế kết hợp quốc phòng của Quân đội đến năm 2020”. Toàn quân cần quán triệt sâu sắc Nghị quyết này, tiếp tục phấn đấu thực hiện tốt nhiệm vụ trên mặt trận lao động sản xuất. Trong thời kỳ đổi mới, nhất là từ khi có Nghị quyết số 71- NQ/ĐUQSTW, ngày 25-4-2002 của Đảng ủy Quân sự Trung ương (nay là Quân ủy Trung ương) về “Nhiệm vụ sản xuất, xây dựng kinh tế của Quân đội trong thời kỳ mới - tiếp tục sắp xếp, đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả doanh nghiệp quân đội”, nhiệm vụ sản xuất, xây dựng kinh tế kết hợp với Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ 6 quốc phòng của Quân đội được lãnh đạo, chỉ đạo chặt chẽ, tổ chức ngày càng khoa học, hoạt động đúng định hướng, đạt hiệu quả thiết thực, toàn diện.

Nổi bật là, Quân đội đã phát huy tốt vai trò là lực lượng xung kích, nòng cốt trong tham gia xóa đói giảm nghèo, phát triển kinh tế - xã hội gắn với xây dựng tiềm lực và thế trận quốc phòng toàn dân trên các địa bàn chiến lược, vùng sâu, vùng xa, biên giới, biển đảo. Trong đó, trọng tâm là việc triển khai xây dựng các đoàn kinh tế - quốc phòng, hình thành thế bố trí chiến lược mới trên các địa bàn chiến lược, trọng yếu về quốc phòng an ninh. Các Đoàn đã và đang phát huy hiệu quả to lớn cả về kinh tế xã hội và quốc phòng an ninh, được Đảng, Nhà nước, cấp ủy, chính quyền các địa phương và nhân dân đánh giá cao, thực sự trở thành nhân tố không thể thiếu trong công cuộc xóa đói giảm nghèo, phát triển kinh tế xã hội gắn với tăng cường quốc phòng an ninh của đất nước. Như vậy theo tôi quân đội làm kinh tế là các hoạt động của quân đội trên địa bàn đóng quân trực tiếp hoặc gián tiếp tạo ra sản phẩm, nâng cao năng suất lao động góp phần tích cực phát triển kinh tế xã hội.

Đồng bào dân tộc ít người là cộng đồng người ổn định, hình thành trong lịch sử, tạo lập quốc gia, trên cơ sở cộng đồng bền vững về kinh tế, văn hóa, ngôn ngữ, đặc điểm tâm lý, ý thức xã hội và tên gọi của các đồng bào dân tộc. Khu vực biên giới hai tỉnh Cao Bằng và Lạng Sơn bao gồm các dân tộc Kinh, Tày, Nùng, Dao, H’Mông, Sán Chỉ, Lô Lô, Hoa cùng chung sống, hình thành các điểm dân cư giáp biên, các bản giáp biên. Thu nhập bình quân của đồng bào dân tộc ít người khu vực biên giới thấp; mạng lưới giao thông chậm phát triển, đời sống của đồng bào dân tộc gặp nhiều khó khăn, hoạt động giao lưu và trao đổi hàng hóa trong khu vực biên giới gặp nhiều khó khăn bởi địa hình phân cắt giữa các bản, các xóm làng, các xã ít có hoạt động Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ 7 thông thương và có quan hệ trao đổi, buôn bán hàng hóa, các hộ gia đình chủ yếu sản xuất manh mún, tự cung tự cấp phục vụ nhu cầu sinh hoạt là thiết yếu. Quân đội làm kinh tế trên địa bàn quân khu 1 ở khu vực biên giới hai tỉnh Cao Bằng và Lạng Sơn chủ yếu thông qua các đoàn kinh tế đón quân tại đây, triển khai nhiệm vụ chiến lược trong công cuộc bảo vệ độc lập chủ quyền trọn vẹn lãnh thổ, xây dựng thế trận lòng dân, tô thắm niềm tin của nhân dân khu vực biên giới vào cuộc cuộc xây dựng và phát triển đất nước trong thời đại mới, củng cố niềm tin vào Đảng, vào hình ảnh các chiến sỹ bộ đội “Cụ Hồ”.

Tác động quân đội làm kinh tế thông qua các hoạt động xây dựng đường giao nông nội trong vùng, các bản biển giới, xây dựng công trình thủy lợi cải tạo đồng ruộng; mở các lớp tập huấn hướng dẫn kỹ thuật khuyến nông, khuyến lâm; ghóp phần tích cực nhằm nâng cao thu nhập của đồng bào dân tộc vùng biên giới. Quan điểm cơ bản về quốc phòng kết hợp với phát triển kinh tế ở nước ta Đường lối và chính sách phát triển kinh tế phải quán triệt đường lối chính trị, quan điểm về nhiệm vụ quốc phòng toàn dân của Đảng, thực hiện nhiệm vụ giữ vững trật tự, ổn định, hòa bình về chính trị, kinh tế xã hội, tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước, củng cố quốc phòng - an ninh, nâng cao khả năng tự bảo vệ của địa phương và nhanh chóng góp thành sức mạnh tổng hợp của dân tộc tiến hành chiến tranh nhân dân. Xây dựng lực lượng vũ trang, lực lượng quốc phòng đủ sức bảo vệ chế độ, độc lập dân tộc, giữ gìn hòa bình, an ninh tốt nhất để đẩy nhanh phát triển kinh tế - xã hội. Trên cơ sở nền tảng kinh tế phát triển của quốc gia và ứng dụng tiến bộ của khoa học kỹ thuật, công nghệ vào xây dựng, củng cố lực lượng quốc phòng, sức mạnh quân sự, mặt khác sử dụng hợp lý và hiệu quả các lực lượng vũ trang làm kinh tế.

Từ đó, tạo ra một cơ cấu hợp lý, cân đối trong tổng thể quy hoạch, kế hoạch của Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ 8 quốc gia. Bởi vậy, kinh tế phải gắn liền với xã hội, quốc phòng gắn kết với an ninh, kinh tế - xã hội kết hợp với quốc phòng - an ninh trong một tổng thể thống nhất bằng các mối quan hệ biện chứng đã nêu trên. Trên cơ sở các yêu cầu cơ bản trên, chúng ta cần có quan điểm rõ ràng, thấu đáo về kinh tế kết hợp với quốc phòng - an ninh trong giai đoạn hiện nay. Đó là, mối tương tác giữa tăng trưởng, lợi ích kinh tế đối với xã hội, với việc bảo đảm tăng cường tiềm lực quốc phòng - an ninh trong từng thời kỳ - là quan điểm có tính chiến lược.

Tăng trưởng kinh tế theo hướng gìn giữ, củng cố độc lập dân tộc và xây dựng chủ nghĩa xã hội, trước hết lợi ích kinh tế làm động lực, phát triển kinh tế làm nền tảng, điều kiện thiết yếu là bảo đảm quốc phòng - an ninh. Kinh tế kết hợp với quốc phòng - an ninh vận dụng linh hoạt và rất cụ thể trong từng địa phương, ngành, lĩnh vực để cải thiện đời sống nhân dân, có tích lũy, mở rộng quan hệ với bên ngoài, bảo đảm tốt quốc phòng - an ninh theo hướng phát triển bền vững với vai trò Nhà nước quản lý, điều hành cao nhất, đủ quyền lực và năng lực thực hiện bằng các công cụ điều hành vĩ mô: pháp luật, kế hoạch, tài chính, tiền tệ, văn hóa, quỹ dự trữ.hướng mọi công dân vào mục tiêu đã định là phát triển kinh tế, củng cố tăng cường tiềm lực cho quốc phòng. Vấn đề nhu cầu chi tiêu cho quốc phòng rất lớn, bởi vậy cách kết hợp kinh tế - xã hội với quốc phòng - an ninh để mỗi bước phát triển kinh tế đều mang lại hai tác dụng dân sinh và quốc phòng; mỗi ngành, lĩnh vực kinh tế thực sự trở thành một ngành, một lĩnh vực của quốc gia phục vụ mọi nhu cầu của xã hội. Hiện nay nhu cầu về đời sống, vật chất kỹ thuật cho lực lượng vũ trang còn nhiều khó khăn khi mà khả năng bảo đảm của nền kinh tế còn hạn hẹp, yêu cầu chúng ta cần phải đổi mới, phấn đấu sử dụng khoa học, hợp lý, tiết kiệm nhất về nhân lực, vật lực, các hoạt động quốc phòng - an ninh có chi Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ 9 phí ít nhất so với yêu cầu cao về chất lượng để khai thác lợi thế của nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước thông qua quan hệ hàng hóa tiền tệ.

Kinh tế kết hợp với quốc phòng an ninh là nhiệm vụ của toàn Đảng, toàn dân, cả hệ thống chính trị. Lực lượng quân đội là lực lượng nòng cốt vừa bảo vệ thành quả cách mạng, bảo vệ sự ổn định chính trị - xã hội, đập tan và làm thất bại mọi âm mưu chống phá của các thế lực thù địch, vừa thực hiện nhiệm vụ tham gia lao động sản xuất, xây dựng kinh tế là nhiệm vụ quan trọng có ý nghĩa chiến lược lâu dài của quân đội. Chính từ sự kết hợp, yêu cầu quốc phòng - an ninh trong từng lĩnh vực, từng ngành, từng cơ sở phải rất linh hoạt và cụ thể, phải từ yêu cầu cụ thể về quốc phòng, an ninh đặt cho từng lĩnh vực hoạt động ở từng nơi để chọn cách thực hiện kết hợp tốt nhất nhu cầu cải thiện đời sống nhân dân; tích lũy để phát triển, mở rộng quan hệ và bảo đảm quốc phòng, an ninh. Yêu cầu của quốc phòng, an ninh trở thành phương hướng phát triển có tính tất yếu của từng hoạt động kinh tế - xã hội.