Tác Động Của Tích Lũy Dự Trữ Ngoại Hối Đến Lạm Phát Và Can Thiệp Của Ngân Hàng Nhà Nước Việt Nam

Tài liệu nghiên cứu Ảnh hưởng tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát và hoạt động can thiệp trung hòa của ngân hàng nhà, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Nguyễn Thị Kim Phụng
• Người hướng dẫn: PGS. Hoàng Thị Thanh Hằng
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng TP.Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính Ngân Hàng
• Đề tài: Tác Động Của Tích Lũy Dự Trữ Ngoại Hối Đến Lạm Phát Và Can Thiệp Của Ngân Hàng Nhà Nước Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng Quan Ảnh Hưởng Dự Trữ Ngoại Hối Đến Lạm Phát Việt Nam

Toàn cầu hóa tài chính và sự mở rộng dòng vốn quốc tế mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng làm tăng nguy cơ khủng hoảng. Các quốc gia đang phát triển tích lũy dự trữ ngoại hối để đối phó với khủng hoảng. Dự trữ cao giúp giảm tác động tiêu cực đến tăng trưởng. Theo IMF, dự trữ ngoại hối là một thành phần quan trọng của mạng lưới an toàn tài chính toàn cầu (GFSN). Nó là công cụ đầu tiên chống lại các cú sốc thanh khoản từ bên ngoài. Dự trữ ngoại hối có thể có tác động trực tiếp hoặc gián tiếp đến kinh tế vĩ mô, ví dụ như ổn định tỷ giá. Tuy nhiên, tích lũy dự trữ ngoại hối có thể làm tăng tiền cơ sở và gây lạm phát nếu không được Ngân hàng Trung Ương (NHTW) can thiệp trung hòa.

1.1. Tầm Quan Trọng của Dự Trữ Ngoại Hối trong Kinh Tế Mở

Dự trữ ngoại hối đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo ổn định kinh tế vĩ mô, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng. Việc dự trữ ngoại hối đầy đủ giúp quốc gia đối phó với các cú sốc từ bên ngoài, như biến động tỷ giá hối đoái hoặc dòng vốn thoái ra. Ngoài ra, dự trữ ngoại hối còn là một yếu tố quan trọng để duy trì niềm tin của nhà đầu tư và tăng cường vị thế quốc gia trên thị trường tài chính quốc tế. Quản lý hiệu quả dự trữ ngoại hối là một bài toán phức tạp, đòi hỏi sự cân bằng giữa lợi ích và chi phí, đặc biệt là trong mối tương quan với lạm phát và các biện pháp can thiệp của Ngân hàng Nhà Nước (NHNN).

1.2. Thách Thức Lạm Phát Từ Tích Lũy Dự Trữ Ngoại Hối

Tích lũy dự trữ ngoại hối, mặc dù mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ gây ra lạm phát nếu không được quản lý cẩn thận. Quá trình mua ngoại tệ vào để tăng dự trữ ngoại hối thường dẫn đến việc tăng cung tiền trong nước, từ đó tạo áp lực lên giá cả hàng hóa và dịch vụ. Để kiểm soát lạm phát trong bối cảnh này, NHTW thường phải sử dụng các công cụ chính sách tiền tệ như nghiệp vụ thị trường mở, tăng tỷ lệ dự trữ bắt buộc hoặc phát hành tín phiếu NHNN để hút bớt lượng tiền dư thừa trong nền kinh tế. Việc lựa chọn và phối hợp các công cụ này một cách hiệu quả là yếu tố then chốt để đảm bảo ổn định giá cả và tăng trưởng bền vững.

II. Phân Tích Tác Động Tích Lũy Dự Trữ Đến Lạm Phát Thực Tế

Hoạt động can thiệp trung hòa xảy ra khi NHTW thực hiện các giao dịch đồng thời trên tài sản có nước ngoài và tài sản có trong nước để vô hiệu hóa tác động của can thiệp trên thị trường ngoại hối đến cung tiền trong nước. Dự trữ ngoại hối của Việt Nam trong những năm gần đây có xu hướng tăng. Theo số liệu, từ quý I/2004 đến quý II/2017, tổng dự trữ ngoại hối trừ vàng của Việt Nam đã tăng từ 6,2 tỷ USD đến 37,5 tỷ USD. Đặc biệt, mười năm sau khi gia nhập WTO, dự trữ ngoại hối đã tăng gấp đôi. Đến quý II năm 2017, dự trữ ngoại hối Việt Nam đã đáp ứng mức 12 tuần nhập khẩu, ngưỡng an toàn tối thiểu theo IMF. Mặc dù đã vượt qua ngưỡng nguy hiểm, mức dự trữ ngoại hối của Việt Nam vẫn còn mỏng, do đó, xu hướng tích lũy dự trữ ngoại hối tiếp tục là tất yếu.

2.1. Thực Trạng Tích Lũy Dự Trữ Ngoại Hối Tại Việt Nam Gần Đây

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, Việt Nam đã chứng kiến sự gia tăng đáng kể của dự trữ ngoại hối trong những năm gần đây. Điều này phản ánh sự cải thiện của cán cân thanh toán quốc tế, đặc biệt là nhờ vào sự tăng trưởng của xuất khẩu và thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Tuy nhiên, việc tích lũy dự trữ ngoại hối cũng đặt ra những thách thức không nhỏ đối với việc điều hành chính sách tiền tệ và kiểm soát lạm phát. NHNN cần phải có các biện pháp can thiệp kịp thời và hiệu quả để trung hòa tác động của việc tăng cung tiền do mua ngoại tệ vào, đồng thời đảm bảo sự ổn định của tỷ giá hối đoái và hệ thống tài chính.

2.2. So Sánh Quy Mô Dự Trữ Ngoại Hối Việt Nam với Khu Vực

So với các quốc gia khác trong khu vực, quy mô dự trữ ngoại hối của Việt Nam vẫn còn tương đối khiêm tốn. Các quốc gia như Singapore, Thái Lan và Malaysia có mức dự trữ ngoại hối lớn hơn nhiều so với Việt Nam, giúp họ có khả năng chống chịu tốt hơn trước các cú sốc từ bên ngoài. Để tăng cường vị thế và khả năng phòng vệ của mình, Việt Nam cần tiếp tục nỗ lực tích lũy dự trữ ngoại hối một cách bền vững, đồng thời cải thiện các chỉ số kinh tế vĩ mô khác như giảm nợ công, tăng tính cạnh tranh của nền kinh tế và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Việc học hỏi kinh nghiệm từ các quốc gia thành công trong khu vực là một yếu tố quan trọng để đạt được mục tiêu này.

III. Đô La Hóa Ảnh Hưởng Tới Chính Sách Tiền Tệ Việt Nam Ra Sao

Mục tiêu để đạt được ngưỡng an toàn cao hơn về dự trữ ngoại hối đặt ra nhiều khó khăn, thách thức cho NHTW. Cần làm sao tăng dự trữ nhưng không để lạm phát tăng. Theo báo cáo của NHNN, cơ quan này đã triển khai đồng bộ và quyết liệt các giải pháp điều hành chính sách tiền tệ và hoạt động ngân hàng để đạt mục tiêu. Tuy nhiên, tác động của đô la hóa đến hiệu quả chính sách tiền tệ nói chung và can thiệp trung hòa nói riêng là một yếu tố cần được xem xét. Đô la hóa làm giảm hiệu quả của các công cụ kiểm soát tiền tệ truyền thống, khiến việc điều hành chính sách trở nên phức tạp hơn.

3.1. Thực Trạng Đô La Hóa Trong Nền Kinh Tế Việt Nam Hiện Nay

Mặc dù đã có những nỗ lực giảm thiểu, tình trạng đô la hóa vẫn còn tồn tại ở một mức độ nhất định trong nền kinh tế Việt Nam. Điều này thể hiện qua việc người dân và doanh nghiệp vẫn có xu hướng nắm giữ và sử dụng đô la Mỹ trong các giao dịch, đặc biệt là trong các lĩnh vực như bất động sản, xuất nhập khẩu và vay nợ. Đô la hóa gây ra nhiều thách thức cho NHNN trong việc điều hành chính sách tiền tệ, vì nó làm giảm hiệu quả của các công cụ kiểm soát tiền tệ và làm tăng tính dễ bị tổn thương của nền kinh tế trước các biến động tỷ giá hối đoái.

3.2. Tác Động Của Đô La Hóa Lên Hiệu Quả Can Thiệp Trung Hòa

Đô la hóa có thể làm giảm hiệu quả của các hoạt động can thiệp trung hòa của NHNN. Khi người dân và doanh nghiệp có xu hướng nắm giữ đô la Mỹ, việc NHNN mua vào ngoại tệ để tăng dự trữ ngoại hối có thể không gây ra tác động lớn đến cung tiền trong nước, do phần lớn lượng đô la Mỹ này sẽ được giữ lại trong hệ thống ngân hàng hoặc được sử dụng cho các giao dịch bằng ngoại tệ. Điều này làm giảm khả năng kiểm soát lạm phát của NHNN và làm tăng rủi ro về ổn định tài chính. Để đối phó với tình trạng này, NHNN cần phải có các biện pháp đồng bộ và hiệu quả hơn để giảm thiểu đô la hóa và tăng cường niềm tin vào đồng nội tệ.

3.3. Giải Pháp Giảm Thiểu Đô La Hóa và Tăng Cường Ổn Định

Để giảm thiểu tình trạng đô la hóa và tăng cường ổn định kinh tế vĩ mô, Việt Nam cần thực hiện một loạt các giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Một trong những giải pháp quan trọng là tăng cường niềm tin vào đồng nội tệ thông qua việc duy trì ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và đảm bảo tính thanh khoản của hệ thống ngân hàng. Ngoài ra, cần có các chính sách khuyến khích người dân và doanh nghiệp sử dụng đồng Việt Nam trong các giao dịch, đồng thời hạn chế các giao dịch bằng ngoại tệ. Việc tăng cường quản lý dòng vốn và giám sát hoạt động của các tổ chức tín dụng cũng là một yếu tố quan trọng để ngăn chặn tình trạng đô la hóa lan rộng.

IV. Kinh Nghiệm Can Thiệp Trung Hòa Của Các Nước Bài Học Cho VN

Nghiên cứu kinh nghiệm can thiệp trung hòa của các quốc gia khác là cần thiết. Các bài học thành công và thất bại có thể cung cấp thông tin quan trọng cho NHNN Việt Nam. Các quốc gia như Trung Quốc, Ấn Độ, Hàn Quốc, Thái Lan và Slovenia đều đã có kinh nghiệm trong việc can thiệp trung hòa để kiểm soát lạm phát và ổn định tỷ giá. Việc phân tích các chính sách và công cụ mà họ đã sử dụng, cũng như kết quả mà họ đã đạt được, có thể giúp Việt Nam xây dựng một chiến lược can thiệp trung hòa hiệu quả hơn.

4.1. Can Thiệp Trung Hòa Tại Trung Quốc Mô Hình và Kết Quả

Trung Quốc là một trong những quốc gia có kinh nghiệm lâu đời và thành công trong việc can thiệp trung hòa để kiểm soát lạm phát và ổn định tỷ giá. Trung Quốc sử dụng nhiều công cụ khác nhau để can thiệp trung hòa, bao gồm nghiệp vụ thị trường mở, tăng tỷ lệ dự trữ bắt buộc và phát hành tín phiếu NHTW. Nhờ vào các biện pháp này, Trung Quốc đã có thể kiểm soát lạm phát một cách hiệu quả và duy trì sự ổn định của tỷ giá hối đoái trong một thời gian dài. Tuy nhiên, việc can thiệp trung hòa cũng gây ra một số chi phí, chẳng hạn như làm giảm lợi nhuận của NHTW và làm tăng nợ công.

4.2. Bài Học Từ Ấn Độ Hàn Quốc và Thái Lan Về Ổn Định

Ấn Độ, Hàn Quốc và Thái Lan cũng là những quốc gia có kinh nghiệm trong việc can thiệp trung hòa. Ấn Độ sử dụng nghiệp vụ thị trường mở và điều chỉnh tỷ lệ dự trữ bắt buộc để kiểm soát lạm phát. Hàn Quốc tập trung vào việc điều tiết dòng vốn và sử dụng dự trữ ngoại hối để ổn định tỷ giá. Thái Lan sử dụng nghiệp vụ thị trường mở và phát hành trái phiếu chính phủ để can thiệp trung hòa. Mặc dù mỗi quốc gia có một cách tiếp cận riêng, nhưng tất cả đều chia sẻ một mục tiêu chung là kiểm soát lạm phát và ổn định tỷ giá.

4.3. Slovenia Ứng dụng can thiệp trung hòa trong kinh tế nhỏ

Slovenia, một quốc gia nhỏ ở châu Âu, cũng có kinh nghiệm thú vị về can thiệp trung hòa. Slovenia sử dụng nghiệp vụ thị trường mở và phát hành tín phiếu NHTW để kiểm soát lạm phát. Kinh nghiệm của Slovenia cho thấy rằng ngay cả các quốc gia nhỏ cũng có thể sử dụng các công cụ can thiệp trung hòa để đạt được các mục tiêu chính sách tiền tệ của mình. Tuy nhiên, các quốc gia nhỏ cần phải cẩn trọng hơn trong việc quản lý rủi ro và đảm bảo tính bền vững của các hoạt động can thiệp.

V. Kết Quả Nghiên Cứu Tác Động Dự Trữ Ngoại Hối và Giải Pháp

Nghiên cứu cần tập trung vào đánh giá tác động của tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát và hiệu quả can thiệp trung hòa của NHNN Việt Nam. Cần sử dụng các mô hình kinh tế lượng phù hợp để phân tích dữ liệu và đưa ra các kết luận có cơ sở. Nghiên cứu cũng cần xem xét tác động của các yếu tố khác như đô la hóa và khủng hoảng tài chính toàn cầu đến hiệu quả can thiệp trung hòa. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin quan trọng cho NHNN trong việc xây dựng và điều hành chính sách tiền tệ.

5.1. Phân Tích Định Lượng Ảnh Hưởng Dự Trữ Ngoại Hối Lạm Phát

Để đánh giá một cách chính xác tác động của tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát, cần sử dụng các phương pháp phân tích định lượng phù hợp. Các mô hình kinh tế lượng như ARDL, VAR hoặc GMM có thể được sử dụng để ước lượng mối quan hệ giữa dự trữ ngoại hối, lạm phát và các biến số kinh tế vĩ mô khác. Việc sử dụng dữ liệu thời gian dài và các kỹ thuật kiểm định mạnh mẽ sẽ giúp đảm bảo tính tin cậy của kết quả nghiên cứu. Ngoài ra, cần xem xét các yếu tố khác có thể ảnh hưởng đến lạm phát, chẳng hạn như tăng trưởng kinh tế, tỷ giá hối đoái và giá cả hàng hóa thế giới.

5.2. Đánh Giá Hiệu Quả Can Thiệp Trung Hòa Của Ngân Hàng Nhà Nước

Việc đánh giá hiệu quả can thiệp trung hòa của NHNN là rất quan trọng để xác định xem các chính sách hiện hành có thực sự hiệu quả trong việc kiểm soát lạm phát và ổn định tỷ giá hay không. Các phương pháp phân tích định lượng như kiểm định Granger causality, phân tích phản ứng đẩy hoặc mô hình DSGE có thể được sử dụng để đánh giá tác động của các hoạt động can thiệp trung hòa đến các biến số kinh tế vĩ mô. Ngoài ra, cần xem xét các yếu tố khác có thể ảnh hưởng đến hiệu quả can thiệp, chẳng hạn như tính minh bạch của chính sách, sự phối hợp giữa các cơ quan chính phủ và niềm tin của thị trường.

VI. Hàm Ý Chính Sách Tăng Dự Trữ và Ổn Định Kinh Tế VN

Từ kết quả nghiên cứu, cần đề xuất các hàm ý chính sách cụ thể cho Việt Nam. Các khuyến nghị cần tập trung vào các vấn đề như tăng cường tích lũy dự trữ ngoại hối, sử dụng linh hoạt các công cụ can thiệp trung hòa, giảm chi phí can thiệp trung hòa và kiểm soát dòng vốn. Ngoài ra, cần tăng cường dự báo và phân tích thị trường tiền tệ để đối phó với các cú sốc kinh tế.

6.1. Các Giải Pháp Tăng Cường Tích Lũy Dự Trữ Ngoại Hối Bền Vững

Để tăng cường tích lũy dự trữ ngoại hối một cách bền vững, Việt Nam cần tập trung vào việc cải thiện cán cân thanh toán quốc tế, đặc biệt là thông qua việc tăng cường xuất khẩu và thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài. Ngoài ra, cần có các chính sách khuyến khích người dân và doanh nghiệp gửi tiền tiết kiệm bằng đồng Việt Nam và hạn chế các giao dịch bằng ngoại tệ. Việc quản lý nợ công một cách hiệu quả và đảm bảo tính minh bạch của chính sách cũng là rất quan trọng để tăng cường niềm tin của nhà đầu tư và giảm rủi ro về ổn định tài chính.

6.2. Sử Dụng Linh Hoạt Các Công Cụ Can Thiệp Trung Hòa Hiệu Quả

NHNN cần sử dụng linh hoạt các công cụ can thiệp trung hòa để kiểm soát lạm phát và ổn định tỷ giá. Nghiệp vụ thị trường mở, điều chỉnh tỷ lệ dự trữ bắt buộc và phát hành tín phiếu NHNN là những công cụ quan trọng có thể được sử dụng để hút bớt lượng tiền dư thừa trong nền kinh tế. Tuy nhiên, việc sử dụng các công cụ này cần phải được điều chỉnh phù hợp với điều kiện kinh tế vĩ mô và tình hình thị trường. Ngoài ra, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa NHNN và các cơ quan chính phủ khác để đảm bảo tính hiệu quả của các chính sách.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 : GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ LUẬN ÁN 1. BỐI CẢNH THỰC TIỄN VÀ LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Toàn cầu hóa tài chính và sự mở rộng dòng vốn quốc tế đã mang lại nhiều lợi ích cho các quốc gia như phân bổ hiệu quả hơn các nguồn lực, chuyển giao công nghệ một cách nhanh chóng. Nhưng điều này cũng làm tăng nguy cơ khủng hoảng tài chính. Lịch sử kinh tế thế giới đã chứng kiến những cuộc khủng hoảng rất nghiêm trọng như khủng hoảng tài chính ở Đông Á năm 1997 hay khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008.

Các mức độ nghiêm trọng của các cuộc khủng hoảng và sự phụ thuộc vào khu vực tài chính bên ngoài với những điều kiện liên quan của nó đã dẫn đến Chính phủ các nước phải tăng sự bảo hiểm cho chính quốc gia của họ (Denbee &ctg, 2016). Các quốc gia đang phát triển đã tích lũy được một số lượng đáng kể dự trữ ngoại hối để đối phó với một loạt các cuộc khủng hoảng tài chính trên thế giới. Dự trữ cao giúp giảm tác động của cuộc khủng hoảng đối với tăng trưởng tại các thị trường mới nổi (Moghadam & ctg, 2010). Với xu thế đó, hiện nay, dự trữ ngoại hối tiếp tục được đánh giá cao trong an toàn tài chính toàn cầu.

Theo IMF (2016), những mục tiêu chính của Mạng lưới An Toàn Tài Chính Toàn Cầu (The Global Financial Safety Net - GFSN) gồm: Cung cấp bảo hiểm cho các nước chống lại một cuộc khủng hoảng, tài trợ tài chính khi khủng hoảng xảy ra và khuyến khích các chính sách kinh tế vĩ mô. Trong đó, dự trữ ngoại hối là một thành phần truyền thống quan trọng của GFSN. Đây là công cụ đầu tiên để chống lại những cú sốc thanh khoản từ bên ngoài của mỗi quốc gia. Ngoài vai trò ổn định tài chính, dự trữ ngoại hối có thể có tác động trực tiếp hoặc gián tiếp đến kinh tế vĩ mô thông qua các kênh khác nhau, bao gồm cả tác động tích cực và tiêu cực.

Chẳng hạn như việc nắm giữ dự trữ ngoại hối giúp ổn định tỷ giá, các quốc gia có thể tích lũy dự trữ ngoại hối để duy trì một tỷ giá hối đoái cố định (Pineau &ctg, 2006). Mặc khác, dự trữ ngoại hối là một biểu trưng sức khỏe tài chính, giúp các nước đang phát triển và các nền kinh tế mới nổi 2 xâm nhập thị trường quốc tế bằng cách tăng độ tin cậy của quốc gia và niềm tin của nhà đầu tư (Drummond &ctg, 2009; Hviding &ctg, 2004)… Tuy nhiên, tích lũy dự trữ ngoại hối làm tăng tiền cơ sở và cung tiền mở rộng nếu không được NHTW can thiệp trung hòa đầy đủ dẫn đến lạm phát nền kinh tế tăng (Heller,1979; Stenier, 2009;…). Can thiệp trung hòa xảy ra khi NHTW thực hiện đồng thời những giao dịch trên tài sản có nước ngoài và tài sản có trong nước để vô hiệu hóa tác động của những can thiệp của NHTW trên thị trường ngoại hối đến cung tiền trong nước. Hòa trong xu thế hội nhập kinh tế quốc tế, nhìn chung, dự trữ ngoại hối của Việt Nam trong những năm gần đây có xu hướng tích lũy tăng lên (Hình 1.1) TỔNG DỰ TRỮ NGOẠI HỐI CỦA VIỆT NAM TỪ QUÝ I/2004 ĐẾN QUÝ II/2017 45.00 2005Q1 2010Q3 2016Q1 2004Q1 2004Q3 2005Q3 2006Q1 2006Q3 2007Q1 2007Q3 2008Q1 2008Q3 2009Q1 2009Q3 2010Q1 2011Q1 2011Q3 2012Q1 2012Q3 2013Q1 2013Q3 2014Q1 2014Q3 2015Q1 2015Q3 2016Q3 Tổng dự trữ ngoại hối 2017Q1 Hình 1.

Biến động tổng dự trữ ngoại hối của Việt Nam từ quý I/2004 đến quý II/2017 Nguồn : IFS 2018 Theo hình 1.1, đường xu hướng (Linear) diễn biến theo chiều hướng tăng trong giai đoạn nghiên cứu. Từ quý I/2004 đến quý II/2017, tổng dự trữ ngoại hối trừ vàng của Việt Nam đã tăng lên từ 6,2 tỷ USD đến 37,5 tỷ USD. Đặc biệt, mười năm sau khi gia 3 nhập WTO, từ năm 2007 đến đầu năm 2017, tổng dự trữ ngoại hối trừ vàng của Việt Nam đã tăng kỷ lục gấp đôi từ 18,3 tỷ USD lên 37,5 tỷ USD. Theo khuyến nghị của IMF (2011), bất kỳ nền kinh tế nào cũng cần có một quỹ dự trữ ngoại hối ít nhất tương đương giá trị 12 tuần nhập khẩu.

Cho đến quý II năm 2017, dự trữ ngoại hối Việt Nam đã đáp ứng mức 12 tuần nhập khẩu nghĩa là đã ở ngưỡng an toàn thấp nhất theo khuyến nghị của IMF. Mặc dù Việt Nam đã “vượt khỏi vòng nguy hiểm” nhưng mức dự trữ ngoại hối của Việt Nam vẫn khá mỏng để đối phó với những trường hợp rủi ro bất ngờ1. Do vậy, mục tiêu để đạt được ngưỡng an toàn cao hơn về dự trữ ngoại hối, xu hướng tích lũy dự trữ ngoại hối ở Việt Nam trong thời gian tới là điều tất yếu. Điều này đặt ra nhiều khó khăn, thách thức cho NHTW các nước khi tích lũy dự trữ ngoại hối, phải làm sao tăng dự trữ nhưng không để lạm phát tăng, ảnh hưởng đến kinh tế.

Đối với các hoạt động can thiệp trung hòa, theo báo cáo giải trình chất vấn tại phiên họp thứ 31 của Ủy ban thường vụ Quốc hội số 230/BC-NHNN 2014, NHNN khẳng định “đã tổ chức triển khai đồng bộ và quyết liệt các giải pháp điều hành chính sách tiền tệ và hoạt động ngân hàng đã đạt được mục tiêu kiểm soát lạm phát ở mức thấp, duy trì ổn định thị trường tiền tệ, ngoại hối, góp phần ổn định kinh tế vĩ mô, hỗ trợ tăng trưởng kinh tế cao hơn cùng kỳ năm 2013, đưa dự trữ ngoại hối Nhà nước tăng lên mức kỷ lục.”2 Điều đó có nghĩa là hoạt động can thiệp trung hòa đã thành công, làm ổn định thị trường tiền tệ khi NHNN tích lũy dự trữ ngoại hối. Nhưng lạm phát và cung tiền trong nước cũng diễn biến phức tạp theo xu hướng chung là tăng lên cùng chiều.2 cho thấy mức độ biến động tương đối đồng đều giữa cung tiền và lạm phát tại Việt Nam từ năm 2004 đến năm 2017. 1 Theo nhận định của Khối Nghiên cứu Kinh tế của Ngân hàng HSBC trong Báo cáo Triển vọng Kinh tế châu Á quý III/2016 với chủ đề "Các nền kinh tế châu Á đã biết hướng đi của mình?" 2 Báo cáo giải trình chất vấn tại phiên họp thứ 31 của Ủy ban thường vụ Quốc hội số 230/BC- NHNN 2014. 4 BIẾN ĐỘNG CUNG TIỀN VÀ CHỈ SỐ GIÁ TIÊU DÙNG TẠI VIỆT NAM TỪ QÚY I/ 2004 ĐẾN QUÝ II /2017 60 50 40 % 30 20 10 0 Q1 2004 Q3 2004 Q1 2005 Q3 2005 Q1 2006 Q3 2006 Q1 2007 Q3 2007 Q1 2008 Q3 2008 Q1 2009 Q3 2009 Q1 2010 Q3 2010 Q1 2011 Q3 2011 Q1 2012 Q3 2012 Q1 2013 Q3 2013 Q1 2014 Q3 2014 Q1 2015 Q3 2015 Q1 2016 Q3 2016 Q1 2017 %M2_yoy %CPI_yoy Hình 1.

Biến động cung tiền và lạm phát tại Việt Nam từ quý I/2004 đến quý II/2017 Nguồn: IFS (2018) và tính toán của tác giả Sự tăng lên của cung tiền là một trong những nguyên nhân làm cho lạm phát tăng (Phạm Thị Thu Trang, 2009; Nguyen, 2015). Đặc biệt giai đoạn khủng hoảng tài chính toàn cầu từ năm 2007 đến năm 2008, cung tiền tăng mạnh, tiếp theo lạm phát cũng tăng mạnh ( Hình 1. Cung tiền tăng lên do nhiều yếu tố tác động, trong đó có yếu tố tích lũy dự trữ ngoại hối của NHNN. Phạm Thị Tuyết Trinh (2015) cho thấy, tích lũy dự trữ ngoại hối làm lạm phát bắt đầu tăng từ quý thứ 3 và đạt cân bằng mới từ quý thứ 7 ở mức 1,1% đơn vị.

Điều này hàm ý việc mua vào ngoại tệ của NHNN ảnh hưởng đến cung tiền và lạm phát trong nền kinh tế. Như vậy, vấn đề kiểm soát lạm phát gắn với tích lũy dự trữ ngoại hối của NHNN không phải là không có biến động tiêu cực và chính sách can thiệp trung hòa có được duy trì ổn định hay không còn tùy thuộc vào tính bền vững của hoạt động này. Việt Nam đang trong quá trình hội nhập sâu rộng về tài chính và các lĩnh vực khác, những biến đổi về các chính sách vĩ mô và môi trường kinh tế tiếp tục gây ra nhiều khó 5 khăn, thách thức cho các nhà quản lý. Việc nắm rõ những tác động lan tỏa của việc tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát cũng như hoạt động can thiệp trung hòa đóng góp nhiều cho việc điều hành chính sách của NHNN, góp phần vào sự thành công và duy trì sự ổn định của chính sách, từ đó ổn định và phát triển kinh tế.

Trên đây là những ý nghĩa thực tiễn của vấn đề nghiên cứu. Về mặt lý luận, luận án được nghiên cứu trên cơ sở phát hiện những khe hổng mà các nghiên cứu trước chưa đề cập đến. Về tác động tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát, trên thế giới, đã có nhiều nghiên cứu phân tích mối liên hệ này dưới cấp độ quốc gia và nhóm quốc gia (Heller ,1979; Khan, 1979; Lin & Wang , 2005; Elhiraika & Ndikumana , 2007; Steiner , 2009; Borivoje & Tina, 2015; Chaudhry & ctg 2011; Chen & Huang, 2012; Zhou & ctg, 2013; Phạm Thị Tuyết Trinh, 2015; …). Tuy nhiên, trong các nghiên cứu trên, chưa có nghiên cứu nào xem xét tác động tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát trong bối cảnh đặc trưng nền kinh tế mỗi quốc gia.

Trong đó, một trong những đặc trưng tiêu biểu của nền kinh tế các nước đang phát triển là tình trạng đô la hóa. Tại Việt Nam, từ khi chuyển sang kinh tế thị trường đến nay, nền kinh tế Việt Nam vẫn đang trong tình trạng đô la hóa. Đô la hóa tác động tích cực và tiêu cực đến các chỉ tiêu kinh tế vĩ mô khác nhau. Trong đó, lạm phát, tích lũy dự trữ ngoại hối là những chỉ tiêu liên quan đến tình hình tiền tệ trong nước về cả nội tệ và ngoại tệ và do đó, những yếu tố này cũng bị ảnh hưởng bởi đô la hóa.

Vì vậy, luận án sẽ đánh giá tác động của tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát tại Việt Nam trong bối cảnh nền kinh tế có đô la hóa. Về hoạt động can thiệp trung hòa, thực tế đã có một số nghiên cứu về hiệu quả can thiệp trung hòa của NHTW ở các quốc gia, chủ yếu ở các thị trường mới nổi như ở Châu Mỹ La Tinh (Aizenman & Glick, 2009; Ljubaj & ctg , 2010) và các quốc gia Châu Á (Glick & Hutchison, 2009; Ouyang & ctg, 2010; Wang, 2010; He & ctg, 2005; Takagi & Esaka, 2001; Cavoli& Rajan, 2006;…). Đây là những quốc gia có biến động lớn về dự trữ ngoại hối sau khủng hoảng hoặc hội nhập. Hầu hết nền kinh tế ở các nước này 6 đều có đô la hóa ở các mức độ khác nhau.