Luận án về ảnh hưởng tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam

Toàn cầu hóa tài chính và sự mở rộng dòng vốn quốc tế mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng làm tăng… 254 trang · Trường Đại Học Ngân Hàng TP.Hồ Chí Minh · 2018.

• Tác giả: Nguyễn Thị Kim Phụng
• Người hướng dẫn: PGS. Hoàng Thị Thanh Hằng
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng TP.Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính Ngân Hàng
• Đề tài: Tác Động Của Tích Lũy Dự Trữ Ngoại Hối Đến Lạm Phát Và Can Thiệp Của Ngân Hàng Nhà Nước Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC SƠ ĐỒ VÀ HÌNH VẼ
• TÓM TẮT LUẬN ÁN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ LUẬN ÁN
• 1.1. BỐI CẢNH THỰC TIỄN VÀ LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• 1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.2.1. Mục tiêu chung
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 1.4. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.6. NHỮNG ĐÓNG GÓP VỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA LUẬN ÁN
• 1.6.1. Những đóng góp về lý luận của luận án
• 1.6.2. Những đóng góp về thực tiễn của luận án
• 1.7. KẾT CẤU LUẬN ÁN
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ BẰNG CHỨNG THỰC NGHIỆM VỀ TÁC ĐỘNG CỦA TÍCH LŨY DỰ TRỮ NGOẠI HỐI ĐẾN LẠM PHÁT VÀ HIỆU QUẢ CAN THIỆP TRUNG HÒA CỦA NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG
• 2.1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN
• 2.1.1. Khái niệm lạm phát
• 2.1.2. Các quan điểm về lạm phát
• 2.1.3. Các phép đo lường lạm phát
• 2.1.4. Nguyên nhân gây ra lạm phát
• 2.1.5. Ảnh hưởng của lạm phát đến nền kinh tế
• 2.1.6. Các biện pháp kiềm chế và kiểm soát lạm phát của NHTW
• 2.1.7. Tích lũy dự trữ ngoại hối
• 2.1.7.1. Khái niệm tích lũy dự trữ ngoại hối
• 2.1.7.2. Vai trò của dự trữ ngoại hối
• 2.1.7.3. Rủi ro trong nước và chi phí tích lũy dự trữ ngoại hối
• 2.1.7.4. Nguyên tắc quản lý dự trữ ngoại hối
• 2.1.7.5. Tiêu chí đánh giá quy mô dự trữ ngoại hối
• 2.1.8. Khái niệm đô la hóa
• 2.1.9. Các phương pháp đo lường mức độ đô la hóa
• 2.1.10. Nguyên nhân gây ra tình trạng đô la hóa nền kinh tế
• 2.1.11. Đô la hóa và thách thức đối với việc xây dựng và điều hành chính sách tiền tệ của NHTW
• 2.1.12. Các chính sách chống đô la hóa nền kinh tế
• 2.1.13. Mối quan hệ giữa đô la hóa với lạm phát và tích lũy dự trữ ngoại hối
• 2.1.14. Can thiệp trung hòa của NHTW
• 2.1.14.1. Khái niệm hoạt động can thiệp trung hòa
• 2.1.14.2. Các công cụ can thiệp trung hòa của NHTW
• 2.1.14.3. Hiệu quả, tính bền vững và chi phí hoạt động can thiệp trung hòa
• 2.1.15. Cơ chế tác động của tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát
• 2.1.15.1. Cơ chế tác động tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát qua kênh tiền tệ
• 2.1.15.2. Cơ chế tác động tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát qua kênh nhận phân bổ SDRs từ IMF
• 2.1.16. Cơ chế can thiệp trung hòa
• 2.2. TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC
• 2.2.1. Các nghiên cứu thực nghiệm về tác động của tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát
• 2.2.1.1. Các nghiên cứu thực nghiệm về tác động tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát theo kênh tiền tệ
• 2.2.1.2. Các nghiên cứu thực nghiệm về tác động tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát theo kênh nhận phân bổ SDRs từ IMF
• 2.2.2. Các nghiên cứu thực nghiệm về hiệu quả hoạt động can thiệp trung hòa của NHTW
• 2.2.2.1. Nhóm tiếp cận thứ nhất
• 2.2.2.2. Nhóm tiếp cận thứ hai
• 2.3. KHE HỞ NGHIÊN CỨU
• 2.3.1. Khe hở nghiên cứu về tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát
• 2.3.2. Khe hở nghiên cứu về hiệu quả hoạt động can thiệp trung hòa của NHTW
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ CÁC DỮ LIỆU
• 3.1. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.2. MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU LÝ THUYẾT
• 3.2.1. Mô hình nghiên cứu tác động tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát
• 3.2.2. Mô hình nghiên cứu đánh giá hiệu quả can thiệp trung hòa của NHNN Việt Nam
• 3.3. PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH DỮ LIỆU
• 3.3.1. Phương pháp phân tích dữ liệu mô hình tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát
• 3.3.1.1. Phương pháp ước lượng mô hình tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát
• 3.3.1.2. Trình tự phân tích dữ liệu mô hình ảnh hưởng tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát tại Việt Nam
• 3.3.2. Phương pháp phân tích dữ liệu mô hình đánh giá hiệu quả hoạt động can thiệp trung hòa của NHNN Việt Nam
• 3.3.2.1. Phương pháp ước lượng mô hình đánh giá hiệu quả hoạt động can thiệp trung hòa của NHNN Việt Nam
• 3.3.2.2. Trình tự phân tích dữ liệu mô hình hiệu quả hoạt động can thiệp trung hòa của NHNN Việt Nam
• 3.4. BIẾN SỐ VÀ DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU
• 3.4.1. Biến số và dữ liệu nghiên cứu mô hình tác động tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát
• 3.4.2. Biến số và dữ liệu nghiên cứu mô hình hiệu quả hoạt động can thiệp trung hòa của NHNN Việt Nam
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. THỰC TRẠNG TÍCH LŨY DỰ TRỮ NGOẠI HỐI, ĐÔ LA HÓA VÀ CAN THIỆP TRUNG HÒA TẠI VIỆT NAM
• 4.1.1. Thực trạng dự trữ ngoại hối tại Việt Nam
• 4.1.1.1. Diễn biến dự trữ ngoại hối tại Việt Nam
• 4.1.1.2. Quy mô dự trữ ngoại hối so với các ngưỡng an toàn
• 4.1.2. Thực trạng đô la hóa tại Việt Nam
• 4.1.3. Thực trạng hoạt động can thiệp trung hòa tại Việt Nam
• 4.1.3.1. Dấu hiệu nhận biết hoạt động can thiệp trung hòa
• 4.1.3.2. Các công cụ can thiệp trung hòa tại Việt Nam
• 4.2. KINH NGHIỆM CAN THIỆP TRUNG HÒA CỦA NHTW MỘT SỐ NƯỚC VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM CHO VIỆT NAM
• 4.2.1. Kinh nghiệm can thiệp trung hòa của NHTW một số nước
• 4.2.1.1. Kinh nghiệm can thiệp trung hòa tại Trung Quốc
• 4.2.1.2. Kinh nghiệm can thiệp trung hòa tại Ấn Độ
• 4.2.1.3. Kinh nghiệm can thiệp trung hòa tại Hàn Quốc
• 4.2.1.4. Kinh nghiệm can thiệp trung hòa tại Thái Lan
• 4.2.1.5. Kinh nghiệm can thiệp trung hòa tại Slovenia
• 4.2.1.6. Nhận xét chung về hoạt động can thiệp trung hòa của NHTW một số nước trên thế giới
• 4.2.2. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 4.3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU TÁC ĐỘNG TÍCH LŨY DỰ TRỮ NGOẠI HỐI ĐẾN LẠM PHÁT VÀ HIỆU QUẢ CAN THIỆP TRUNG HÒA CỦA NHNN VIỆT NAM
• 4.3.1. Kết quả nghiên cứu về tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát
• 4.3.1.1. Kiểm định tính dừng của dữ liệu nghiên cứu
• 4.3.1.2. Kết quả kiểm định đồng liên kết
• 4.3.1.3. Kiểm nghiệm tính ổn định của kết quả ước lượng
• 4.3.1.4. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 4.3.2. Kết quả nghiên cứu về hiệu quả hoạt động can thiệp trung hòa
• 4.3.2.1. Kiểm định tính dừng của dữ liệu nghiên cứu
• 4.3.2.2. Kết quả ước lượng và thảo luận
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1.1. Kiến nghị đối với Chính Phủ
• 5.1.1.1. Tăng cường tích lũy dự trữ ngoại hối và chống đô la hóa nền kinh tế
• 5.1.1.2. Kiểm soát tốt dòng vốn vào và ra quốc gia
• 5.1.2. Kiến nghị đối với NHNN
• 5.1.2.1. Tăng cường tích lũy dự trữ ngoại hối và chống đô la hóa nền kinh tế
• 5.1.2.2. Sử dụng linh hoạt, phát huy hiệu quả tối đa các công cụ can thiệp trung hòa, đặc biệt là nghiệp vụ thị trường mở
• 5.1.2.3. Giảm chi phí can thiệp trung hòa, nâng cao tính bền vững của hoạt động can thiệp trung hòa
• 5.1.2.4. Tăng cường dự báo, phân tích thị trường tiền tệ trong nước và quốc tế, đề phòng xử lý khi khủng hoảng xảy ra
• 5.1.2.5. Kiểm soát dòng vốn vào và ra quốc gia trong quá trình hội nhập
• 5.2. HẠN CHẾ CỦA LUẬN ÁN VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Ảnh Hưởng Dự Trữ Ngoại Hối Đến Lạm Phát Việt Nam

Toàn cầu hóa tài chính và sự mở rộng dòng vốn quốc tế mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng làm tăng nguy cơ khủng hoảng. Các quốc gia đang phát triển tích lũy dự trữ ngoại hối để đối phó với khủng hoảng. Dự trữ cao giúp giảm tác động tiêu cực đến tăng trưởng. Theo IMF, dự trữ ngoại hối là một thành phần quan trọng của mạng lưới an toàn tài chính toàn cầu (GFSN). Nó là công cụ đầu tiên chống lại các cú sốc thanh khoản từ bên ngoài. Dự trữ ngoại hối có thể có tác động trực tiếp hoặc gián tiếp đến kinh tế vĩ mô, ví dụ như ổn định tỷ giá. Tuy nhiên, tích lũy dự trữ ngoại hối có thể làm tăng tiền cơ sở và gây lạm phát nếu không được Ngân hàng Trung Ương (NHTW) can thiệp trung hòa.

1.1. Tầm Quan Trọng của Dự Trữ Ngoại Hối trong Kinh Tế Mở

Dự trữ ngoại hối đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo ổn định kinh tế vĩ mô, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng. Việc dự trữ ngoại hối đầy đủ giúp quốc gia đối phó với các cú sốc từ bên ngoài, như biến động tỷ giá hối đoái hoặc dòng vốn thoái ra. Ngoài ra, dự trữ ngoại hối còn là một yếu tố quan trọng để duy trì niềm tin của nhà đầu tư và tăng cường vị thế quốc gia trên thị trường tài chính quốc tế. Quản lý hiệu quả dự trữ ngoại hối là một bài toán phức tạp, đòi hỏi sự cân bằng giữa lợi ích và chi phí, đặc biệt là trong mối tương quan với lạm phát và các biện pháp can thiệp của Ngân hàng Nhà Nước (NHNN).

1.2. Thách Thức Lạm Phát Từ Tích Lũy Dự Trữ Ngoại Hối

Tích lũy dự trữ ngoại hối, mặc dù mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ gây ra lạm phát nếu không được quản lý cẩn thận. Quá trình mua ngoại tệ vào để tăng dự trữ ngoại hối thường dẫn đến việc tăng cung tiền trong nước, từ đó tạo áp lực lên giá cả hàng hóa và dịch vụ. Để kiểm soát lạm phát trong bối cảnh này, NHTW thường phải sử dụng các công cụ chính sách tiền tệ như nghiệp vụ thị trường mở, tăng tỷ lệ dự trữ bắt buộc hoặc phát hành tín phiếu NHNN để hút bớt lượng tiền dư thừa trong nền kinh tế. Việc lựa chọn và phối hợp các công cụ này một cách hiệu quả là yếu tố then chốt để đảm bảo ổn định giá cả và tăng trưởng bền vững.

II. Phân Tích Tác Động Tích Lũy Dự Trữ Đến Lạm Phát Thực Tế

Hoạt động can thiệp trung hòa xảy ra khi NHTW thực hiện các giao dịch đồng thời trên tài sản có nước ngoài và tài sản có trong nước để vô hiệu hóa tác động của can thiệp trên thị trường ngoại hối đến cung tiền trong nước. Dự trữ ngoại hối của Việt Nam trong những năm gần đây có xu hướng tăng. Theo số liệu, từ quý I/2004 đến quý II/2017, tổng dự trữ ngoại hối trừ vàng của Việt Nam đã tăng từ 6,2 tỷ USD đến 37,5 tỷ USD. Đặc biệt, mười năm sau khi gia nhập WTO, dự trữ ngoại hối đã tăng gấp đôi. Đến quý II năm 2017, dự trữ ngoại hối Việt Nam đã đáp ứng mức 12 tuần nhập khẩu, ngưỡng an toàn tối thiểu theo IMF. Mặc dù đã vượt qua ngưỡng nguy hiểm, mức dự trữ ngoại hối của Việt Nam vẫn còn mỏng, do đó, xu hướng tích lũy dự trữ ngoại hối tiếp tục là tất yếu.

2.1. Thực Trạng Tích Lũy Dự Trữ Ngoại Hối Tại Việt Nam Gần Đây

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, Việt Nam đã chứng kiến sự gia tăng đáng kể của dự trữ ngoại hối trong những năm gần đây. Điều này phản ánh sự cải thiện của cán cân thanh toán quốc tế, đặc biệt là nhờ vào sự tăng trưởng của xuất khẩu và thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Tuy nhiên, việc tích lũy dự trữ ngoại hối cũng đặt ra những thách thức không nhỏ đối với việc điều hành chính sách tiền tệ và kiểm soát lạm phát. NHNN cần phải có các biện pháp can thiệp kịp thời và hiệu quả để trung hòa tác động của việc tăng cung tiền do mua ngoại tệ vào, đồng thời đảm bảo sự ổn định của tỷ giá hối đoái và hệ thống tài chính.

2.2. So Sánh Quy Mô Dự Trữ Ngoại Hối Việt Nam với Khu Vực

So với các quốc gia khác trong khu vực, quy mô dự trữ ngoại hối của Việt Nam vẫn còn tương đối khiêm tốn. Các quốc gia như Singapore, Thái Lan và Malaysia có mức dự trữ ngoại hối lớn hơn nhiều so với Việt Nam, giúp họ có khả năng chống chịu tốt hơn trước các cú sốc từ bên ngoài. Để tăng cường vị thế và khả năng phòng vệ của mình, Việt Nam cần tiếp tục nỗ lực tích lũy dự trữ ngoại hối một cách bền vững, đồng thời cải thiện các chỉ số kinh tế vĩ mô khác như giảm nợ công, tăng tính cạnh tranh của nền kinh tế và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Việc học hỏi kinh nghiệm từ các quốc gia thành công trong khu vực là một yếu tố quan trọng để đạt được mục tiêu này.

III. Đô La Hóa Ảnh Hưởng Tới Chính Sách Tiền Tệ Việt Nam Ra Sao

Mục tiêu để đạt được ngưỡng an toàn cao hơn về dự trữ ngoại hối đặt ra nhiều khó khăn, thách thức cho NHTW. Cần làm sao tăng dự trữ nhưng không để lạm phát tăng. Theo báo cáo của NHNN, cơ quan này đã triển khai đồng bộ và quyết liệt các giải pháp điều hành chính sách tiền tệ và hoạt động ngân hàng để đạt mục tiêu. Tuy nhiên, tác động của đô la hóa đến hiệu quả chính sách tiền tệ nói chung và can thiệp trung hòa nói riêng là một yếu tố cần được xem xét. Đô la hóa làm giảm hiệu quả của các công cụ kiểm soát tiền tệ truyền thống, khiến việc điều hành chính sách trở nên phức tạp hơn.

3.1. Thực Trạng Đô La Hóa Trong Nền Kinh Tế Việt Nam Hiện Nay

Mặc dù đã có những nỗ lực giảm thiểu, tình trạng đô la hóa vẫn còn tồn tại ở một mức độ nhất định trong nền kinh tế Việt Nam. Điều này thể hiện qua việc người dân và doanh nghiệp vẫn có xu hướng nắm giữ và sử dụng đô la Mỹ trong các giao dịch, đặc biệt là trong các lĩnh vực như bất động sản, xuất nhập khẩu và vay nợ. Đô la hóa gây ra nhiều thách thức cho NHNN trong việc điều hành chính sách tiền tệ, vì nó làm giảm hiệu quả của các công cụ kiểm soát tiền tệ và làm tăng tính dễ bị tổn thương của nền kinh tế trước các biến động tỷ giá hối đoái.

3.2. Tác Động Của Đô La Hóa Lên Hiệu Quả Can Thiệp Trung Hòa

Đô la hóa có thể làm giảm hiệu quả của các hoạt động can thiệp trung hòa của NHNN. Khi người dân và doanh nghiệp có xu hướng nắm giữ đô la Mỹ, việc NHNN mua vào ngoại tệ để tăng dự trữ ngoại hối có thể không gây ra tác động lớn đến cung tiền trong nước, do phần lớn lượng đô la Mỹ này sẽ được giữ lại trong hệ thống ngân hàng hoặc được sử dụng cho các giao dịch bằng ngoại tệ. Điều này làm giảm khả năng kiểm soát lạm phát của NHNN và làm tăng rủi ro về ổn định tài chính. Để đối phó với tình trạng này, NHNN cần phải có các biện pháp đồng bộ và hiệu quả hơn để giảm thiểu đô la hóa và tăng cường niềm tin vào đồng nội tệ.

3.3. Giải Pháp Giảm Thiểu Đô La Hóa và Tăng Cường Ổn Định

Để giảm thiểu tình trạng đô la hóa và tăng cường ổn định kinh tế vĩ mô, Việt Nam cần thực hiện một loạt các giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Một trong những giải pháp quan trọng là tăng cường niềm tin vào đồng nội tệ thông qua việc duy trì ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và đảm bảo tính thanh khoản của hệ thống ngân hàng. Ngoài ra, cần có các chính sách khuyến khích người dân và doanh nghiệp sử dụng đồng Việt Nam trong các giao dịch, đồng thời hạn chế các giao dịch bằng ngoại tệ. Việc tăng cường quản lý dòng vốn và giám sát hoạt động của các tổ chức tín dụng cũng là một yếu tố quan trọng để ngăn chặn tình trạng đô la hóa lan rộng.

IV. Kinh Nghiệm Can Thiệp Trung Hòa Của Các Nước Bài Học Cho VN

Nghiên cứu kinh nghiệm can thiệp trung hòa của các quốc gia khác là cần thiết. Các bài học thành công và thất bại có thể cung cấp thông tin quan trọng cho NHNN Việt Nam. Các quốc gia như Trung Quốc, Ấn Độ, Hàn Quốc, Thái Lan và Slovenia đều đã có kinh nghiệm trong việc can thiệp trung hòa để kiểm soát lạm phát và ổn định tỷ giá. Việc phân tích các chính sách và công cụ mà họ đã sử dụng, cũng như kết quả mà họ đã đạt được, có thể giúp Việt Nam xây dựng một chiến lược can thiệp trung hòa hiệu quả hơn.

4.1. Can Thiệp Trung Hòa Tại Trung Quốc Mô Hình và Kết Quả

Trung Quốc là một trong những quốc gia có kinh nghiệm lâu đời và thành công trong việc can thiệp trung hòa để kiểm soát lạm phát và ổn định tỷ giá. Trung Quốc sử dụng nhiều công cụ khác nhau để can thiệp trung hòa, bao gồm nghiệp vụ thị trường mở, tăng tỷ lệ dự trữ bắt buộc và phát hành tín phiếu NHTW. Nhờ vào các biện pháp này, Trung Quốc đã có thể kiểm soát lạm phát một cách hiệu quả và duy trì sự ổn định của tỷ giá hối đoái trong một thời gian dài. Tuy nhiên, việc can thiệp trung hòa cũng gây ra một số chi phí, chẳng hạn như làm giảm lợi nhuận của NHTW và làm tăng nợ công.

4.2. Bài Học Từ Ấn Độ Hàn Quốc và Thái Lan Về Ổn Định

Ấn Độ, Hàn Quốc và Thái Lan cũng là những quốc gia có kinh nghiệm trong việc can thiệp trung hòa. Ấn Độ sử dụng nghiệp vụ thị trường mở và điều chỉnh tỷ lệ dự trữ bắt buộc để kiểm soát lạm phát. Hàn Quốc tập trung vào việc điều tiết dòng vốn và sử dụng dự trữ ngoại hối để ổn định tỷ giá. Thái Lan sử dụng nghiệp vụ thị trường mở và phát hành trái phiếu chính phủ để can thiệp trung hòa. Mặc dù mỗi quốc gia có một cách tiếp cận riêng, nhưng tất cả đều chia sẻ một mục tiêu chung là kiểm soát lạm phát và ổn định tỷ giá.

4.3. Slovenia Ứng dụng can thiệp trung hòa trong kinh tế nhỏ

Slovenia, một quốc gia nhỏ ở châu Âu, cũng có kinh nghiệm thú vị về can thiệp trung hòa. Slovenia sử dụng nghiệp vụ thị trường mở và phát hành tín phiếu NHTW để kiểm soát lạm phát. Kinh nghiệm của Slovenia cho thấy rằng ngay cả các quốc gia nhỏ cũng có thể sử dụng các công cụ can thiệp trung hòa để đạt được các mục tiêu chính sách tiền tệ của mình. Tuy nhiên, các quốc gia nhỏ cần phải cẩn trọng hơn trong việc quản lý rủi ro và đảm bảo tính bền vững của các hoạt động can thiệp.

V. Kết Quả Nghiên Cứu Tác Động Dự Trữ Ngoại Hối và Giải Pháp

Nghiên cứu cần tập trung vào đánh giá tác động của tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát và hiệu quả can thiệp trung hòa của NHNN Việt Nam. Cần sử dụng các mô hình kinh tế lượng phù hợp để phân tích dữ liệu và đưa ra các kết luận có cơ sở. Nghiên cứu cũng cần xem xét tác động của các yếu tố khác như đô la hóa và khủng hoảng tài chính toàn cầu đến hiệu quả can thiệp trung hòa. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin quan trọng cho NHNN trong việc xây dựng và điều hành chính sách tiền tệ.

5.1. Phân Tích Định Lượng Ảnh Hưởng Dự Trữ Ngoại Hối Lạm Phát

Để đánh giá một cách chính xác tác động của tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát, cần sử dụng các phương pháp phân tích định lượng phù hợp. Các mô hình kinh tế lượng như ARDL, VAR hoặc GMM có thể được sử dụng để ước lượng mối quan hệ giữa dự trữ ngoại hối, lạm phát và các biến số kinh tế vĩ mô khác. Việc sử dụng dữ liệu thời gian dài và các kỹ thuật kiểm định mạnh mẽ sẽ giúp đảm bảo tính tin cậy của kết quả nghiên cứu. Ngoài ra, cần xem xét các yếu tố khác có thể ảnh hưởng đến lạm phát, chẳng hạn như tăng trưởng kinh tế, tỷ giá hối đoái và giá cả hàng hóa thế giới.

5.2. Đánh Giá Hiệu Quả Can Thiệp Trung Hòa Của Ngân Hàng Nhà Nước

Việc đánh giá hiệu quả can thiệp trung hòa của NHNN là rất quan trọng để xác định xem các chính sách hiện hành có thực sự hiệu quả trong việc kiểm soát lạm phát và ổn định tỷ giá hay không. Các phương pháp phân tích định lượng như kiểm định Granger causality, phân tích phản ứng đẩy hoặc mô hình DSGE có thể được sử dụng để đánh giá tác động của các hoạt động can thiệp trung hòa đến các biến số kinh tế vĩ mô. Ngoài ra, cần xem xét các yếu tố khác có thể ảnh hưởng đến hiệu quả can thiệp, chẳng hạn như tính minh bạch của chính sách, sự phối hợp giữa các cơ quan chính phủ và niềm tin của thị trường.

VI. Hàm Ý Chính Sách Tăng Dự Trữ và Ổn Định Kinh Tế VN

Từ kết quả nghiên cứu, cần đề xuất các hàm ý chính sách cụ thể cho Việt Nam. Các khuyến nghị cần tập trung vào các vấn đề như tăng cường tích lũy dự trữ ngoại hối, sử dụng linh hoạt các công cụ can thiệp trung hòa, giảm chi phí can thiệp trung hòa và kiểm soát dòng vốn. Ngoài ra, cần tăng cường dự báo và phân tích thị trường tiền tệ để đối phó với các cú sốc kinh tế.

6.1. Các Giải Pháp Tăng Cường Tích Lũy Dự Trữ Ngoại Hối Bền Vững

Để tăng cường tích lũy dự trữ ngoại hối một cách bền vững, Việt Nam cần tập trung vào việc cải thiện cán cân thanh toán quốc tế, đặc biệt là thông qua việc tăng cường xuất khẩu và thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài. Ngoài ra, cần có các chính sách khuyến khích người dân và doanh nghiệp gửi tiền tiết kiệm bằng đồng Việt Nam và hạn chế các giao dịch bằng ngoại tệ. Việc quản lý nợ công một cách hiệu quả và đảm bảo tính minh bạch của chính sách cũng là rất quan trọng để tăng cường niềm tin của nhà đầu tư và giảm rủi ro về ổn định tài chính.

6.2. Sử Dụng Linh Hoạt Các Công Cụ Can Thiệp Trung Hòa Hiệu Quả

NHNN cần sử dụng linh hoạt các công cụ can thiệp trung hòa để kiểm soát lạm phát và ổn định tỷ giá. Nghiệp vụ thị trường mở, điều chỉnh tỷ lệ dự trữ bắt buộc và phát hành tín phiếu NHNN là những công cụ quan trọng có thể được sử dụng để hút bớt lượng tiền dư thừa trong nền kinh tế. Tuy nhiên, việc sử dụng các công cụ này cần phải được điều chỉnh phù hợp với điều kiện kinh tế vĩ mô và tình hình thị trường. Ngoài ra, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa NHNN và các cơ quan chính phủ khác để đảm bảo tính hiệu quả của các chính sách.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Toàn cầu hóa tài chính và sự luân chuyển nhanh chóng của các dòng vốn quốc tế mang lại nhiều cơ hội phân bổ nguồn lực nhưng cũng làm gia tăng rủi ro khủng hoảng tài chính, như cuộc khủng hoảng tài chính Đông Á (1997) và khủng hoảng tài chính toàn cầu (2008). Trong bối cảnh đó, các nền kinh tế đang phát triển có xu hướng gia tăng dự trữ ngoại hối như một cơ chế tự bảo hiểm (self-insurance) thuộc Mạng lưới An toàn Tài chính Toàn cầu (The Global Financial Safety Net - GFSN). Tại Việt Nam, quy mô dự trữ ngoại hối trừ vàng đã tăng từ 6,2 tỷ USD (quý I/2004) lên 37,5 tỷ USD (quý II/2017), đặc biệt tăng gấp đôi sau 10 năm gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO).

Tuy nhiên, việc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) mua ngoại tệ làm tăng tài sản có nước ngoài ròng (NFA), dẫn đến mở rộng tiền cơ sở (MB) và cung tiền (M2). Nếu không được can thiệp trung hòa đầy đủ bằng cách giảm tài sản có trong nước ròng (NDA), quá trình này sẽ tạo ra áp lực gia tăng lạm phát. Mặc dù các nghiên cứu quốc tế và trong nước đã xem xét mối quan hệ giữa dự trữ ngoại hối, can thiệp trung hòa và lạm phát, các công trình trước đây hầu như chưa đặt vấn đề trong bối cảnh nền kinh tế có đặc thù đô la hóa cũng như chưa đánh giá tác động của khủng hoảng tài chính toàn cầu đến hiệu quả can thiệp trung hòa.

Luận án tiến sĩ kinh tế của tác giả Nguyễn Thị Kim Phụng, chuyên ngành Tài chính Ngân hàng (Mã ngành: 9.01), được thực hiện tại Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh năm 2018 dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Hoàng Thị Thanh Hằng và PGS. Võ Xuân Vinh.

Mục tiêu chung của luận án là nghiên cứu ảnh hưởng của tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát và hoạt động can thiệp trung hòa của NHNN; từ đó đề xuất các kiến nghị nhằm bảo đảm ổn định chính sách tiền tệ quốc gia trong quá trình tích lũy dự trữ ngoại hối, góp phần ổn định và phát triển kinh tế - xã hội.

Các mục tiêu nghiên cứu cụ thể gồm:

1. Đánh giá thực trạng về dự trữ ngoại hối, đô la hóa và các công cụ can thiệp trung hòa tại Việt Nam trong giai đoạn nghiên cứu.
2. Đánh giá tác động ngắn hạn và dài hạn của tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát tại Việt Nam trong bối cảnh nền kinh tế có đô la hóa.
3. Đánh giá hiệu quả hoạt động can thiệp trung hòa của NHNN trong bối cảnh nền kinh tế có đô la hóa và đánh giá mức độ ảnh hưởng của hai yếu tố đô la hóa, khủng hoảng tài chính toàn cầu đến hiệu quả hoạt động can thiệp trung hòa của NHNN.
4. Nghiên cứu kinh nghiệm can thiệp trung hòa tại một số nước để đề xuất bài học kinh nghiệm cho Việt Nam.

Luận án giải quyết 4 câu hỏi nghiên cứu:

1. Thực trạng về dự trữ ngoại hối, đô la hóa và tình hình sử dụng các công cụ can thiệp trung hòa của NHNN như thế nào?
2. Tích lũy dự trữ ngoại hối có tác động trong ngắn hạn và dài hạn đến lạm phát tại Việt Nam trong bối cảnh nền kinh tế có đô la hóa hay không?
3. Mức độ hiệu quả của hoạt động can thiệp trung hòa của NHNN trong bối cảnh nền kinh tế đô la hóa như thế nào và đô la hóa, khủng hoảng tài chính toàn cầu có làm thay đổi mức độ can thiệp trung hòa của NHNN hay không?
4. Can thiệp trung hòa của các nước trên thế giới như thế nào?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Ảnh hưởng của tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát và hoạt động can thiệp trung hòa của NHNN.
• Phạm vi không gian: Nền kinh tế Việt Nam, có nghiên cứu so sánh bài học kinh nghiệm tại một số quốc gia (Trung Quốc, Ấn Độ, Hàn Quốc, Thái Lan, Slovenia).
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn từ quý I năm 2004 đến quý II năm 2017.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Về tác động của tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát, các nghiên cứu thực nghiệm quốc tế được chia theo hai kênh tác động:

• Kênh tiền tệ: Khi ngân hàng trung ương (NHTW) mua ngoại hối, MB và M2 mở rộng, từ đó thúc đẩy tăng chỉ số giá cả theo các nghiên cứu của Heller (1979), Khan (1979), Lin & Wang (2005), Elhiraika & Ndikumana (2007), Steiner (2009), Chaudhry & ctg (2011), Chen & Huang (2012), Zhou & ctg (2013), Borivoje & Tina (2015). Tại Việt Nam, các công trình của Phạm Thị Thu Trang (2009), Nguyen (2015), Phạm Thị Tuyết Trinh (2015) ghi nhận sự gia tăng cung tiền do tích lũy ngoại hối tác động làm tăng lạm phát sau một số quý trễ nhất định.
• Kênh nhận phân bổ Quyền rút vốn đặc biệt (SDRs) từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF): Gia tăng dự trữ không thông qua phát hành nội tệ trực tiếp trên thị trường mở nhưng tác động gián tiếp đến vị thế thanh khoản đối ngoại.

Về hiệu quả hoạt động can thiệp trung hòa của NHTW, các nghiên cứu trên thế giới tập trung vào hai hướng tiếp cận chính:

• Nhóm tiếp cận đo lường hệ số can thiệp trung hòa và hệ số bù đắp: Nghiên cứu tại các thị trường mới nổi Châu Mỹ La-tinh (Aizenman & Glick, 2009; Ljubaj & ctg, 2010) và Châu Á (Takagi & Esaka, 2001; He & ctg, 2005; Cavoli & Rajan, 2006; Glick & Hutchison, 2009; Ouyang & ctg, 2010; Wang, 2010). Các nghiên cứu này chỉ ra rằng việc trung hòa làm tăng lãi suất trong nước, dẫn đến dòng vốn ngoại tiếp tục chảy vào và làm giảm tính độc lập của chính sách tiền tệ.
• Nhóm nghiên cứu tại Việt Nam: Phạm Thị Tuyết Trinh & Nguyễn Thị Hồng Vinh (2011), Phạm Thị Hoàng Anh & Bùi Duy Phú (2013), Đặng Văn Dân (2015) xác định hoạt động can thiệp trung hòa của NHNN đã đạt được một số kết quả nhất định nhưng mức độ bù đắp và chi phí can thiệp còn tồn tại nhiều thách thức.

Về hiện tượng đô la hóa và tác động vĩ mô: Ortiz (1983), Sahay & Vegh (1995), Baliño & ctg (1999), Edward & Magendzo (2001), Quispe-Agnoli (2002), Reinhart & ctg (2003), Havrylyshyn & Beddies (2003), Bahmani & Domac (2003), Berg & ctg (2003), Gruben & Mcleod (2004), Heysen (2005), Zoryan (2005), Ize & Yeyati (2006), Yeyati (2006), Goujon (2006), Alvarez-Plata & Garcia-Herrero (2008), Soto (2009), Nguyễn Thị Hồng (2012), Mengesha & Holmes (2015), Mwase & Kumah (2015).

Khoảng trống nghiên cứu được luận án xác định và giải quyết:

• Chưa có công trình nào kiểm định thực nghiệm tác động của tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát trong bối cảnh nền kinh tế có đặc thù đô la hóa không chính thức như Việt Nam.
• Chưa có nghiên cứu nào đánh giá hiệu quả can thiệp trung hòa của NHTW có tính đến sự hiện diện của yếu tố đô la hóa.
• Chưa có nghiên cứu phân tích theo chiều sâu việc liệu tình trạng đô la hóa và cú sốc khủng hoảng tài chính toàn cầu có làm suy giảm hay biến đổi hiệu quả can thiệp trung hòa của NHNN theo thời gian hay không.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án dựa trên nền tảng lý thuyết số lượng tiền tệ cổ điển của Irving Fisher, David Hume, David Ricardo với phương trình trao đổi giữa tiền tệ, giá cả và sản lượng; quan điểm tiền tệ hiện đại của Milton Friedman ("lạm phát luôn và ở đâu cũng là một hiện tượng tiền tệ"); lý thuyết lạm phát chi phí đẩy và cầu kéo của Samuelson & Nordhaus (1976), trường phái Keynes (Mishkin & Eakins, 2006); các nguyên lý đo lường lạm phát (CPI, PPI, GDP Deflator theo Stiglitz & ctg, 2009; Manua, 2004; Espejo, 2005; Oner, 2010, 2012).

Khung phân tích can thiệp trung hòa được xây dựng từ bảng cân đối tiền tệ của NHTW: $$\Delta MB = \Delta NFA + \Delta NDA$$ Can thiệp trung hòa hoàn toàn xảy ra khi $\Delta NDA = -\Delta NFA$ (hệ số can thiệp trung hòa bằng $-1$). Hiệu quả can thiệp được đánh giá thông qua hàm tổn thất của NHTW kết hợp hệ số bù đắp dòng vốn (offset coefficient).

Khái niệm dự trữ ngoại hối được tiếp cận theo chuẩn mực IMF (2009, 2011, 2016), Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (2010), Nghị định 50/2014/NĐ-CP, tuân thủ ba nguyên tắc quản lý: An toàn, Thanh khoản và Sinh lời (Nguyễn Văn Tiến, 2013). Các tiêu chí đánh giá quy mô an toàn gồm: tỷ lệ dự trữ ngoại hối so với nợ ngắn hạn (ngưỡng tối thiểu trên 200%), tỷ lệ dự trữ ngoại hối so với nhập khẩu (tối thiểu 12 tuần / 3 tháng nhập khẩu), và tỷ lệ dự trữ ngoại hối so với cung tiền rộng M2 (10% - 20%).

Về phương pháp nghiên cứu, tác giả kết hợp nghiên cứu định tính và nghiên cứu định lượng qua quy trình 6 bước:

Mô hình nghiên cứu	Cơ sở lý thuyết & Kỹ thuật ước lượng	Biến số & Kiểm định áp dụng
Mô hình 1: Tác động của tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát	- Học thuyết số lượng tiền tệ Fisher mở rộng với biến đô la hóa. - Mô hình Tự hồi quy phân phối trễ có đường bao (ARDL Bounds Test). - Mô hình hiệu chỉnh sai số (ECM).	- Kiểm định nghiệm đơn vị: ADF, PP, DFGLS. - Kiểm định đồng liên kết: F-Bounds Test. - Kiểm định chẩn đoán mô hình: Wald test, ma trận tương quan, kiểm định độ ổn định tổng tích lũy phần dư (CUSUM, CUSUMSQ).
Mô hình 2: Đánh giá hiệu quả hoạt động can thiệp trung hòa	- Hàm tổn thất của NHTW. - Hệ phương trình đồng thời xác định hệ số can thiệp trung hòa và hệ số bù đắp. - Phương pháp Bình phương tối thiểu hai giai đoạn (2SLS).	- Biến nội sinh: $\Delta NDA$, $\Delta NFA$. - Biến tương tác: Đô la hóa $\times \Delta NFA$, Khủng hoảng tài chính $\times \Delta NDA$. - Ước lượng cuốn chiếu (rolling regression) kiểm tra biến động hệ số theo chuỗi thời gian.
Phân tích định tính & So sánh	- Phân tích thống kê mô tả, tổng hợp, so sánh. - Phương pháp nghiên cứu tình huống (Case Studies).	- Dữ liệu thực trạng Việt Nam và so sánh kinh nghiệm 5 quốc gia: Trung Quốc, Ấn Độ, Hàn Quốc, Thái Lan, Slovenia.

Nguồn dữ liệu nghiên cứu: Thống kê Tài chính Quốc tế (International Financial Statistics - IFS 2018) của IMF, số liệu báo cáo của NHNN và các tính toán của tác giả giai đoạn từ quý I/2004 đến quý II/2017.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu tổng quan về luận án

Chương 1 thiết lập khung nghiên cứu tổng thể: phân tích bối cảnh hội nhập tài chính quốc tế, biến động dự trữ ngoại hối Việt Nam từ 6,2 tỷ USD lên 37,5 tỷ USD giai đoạn 2004-2017, tính cấp thiết của việc kiểm soát lạm phát và ổn định cung tiền. Xác lập 4 mục tiêu nghiên cứu, 4 câu hỏi nghiên cứu, đối tượng, phạm vi không gian và thời gian (quý I/2004 đến quý II/2017), quy trình nghiên cứu định lượng 6 bước và kết cấu 5 chương của luận án.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết và bằng chứng thực nghiệm về tác động của tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát và hiệu quả can thiệp trung hòa của Ngân hàng Trung ương

Chương 2 hệ thống hóa cơ sở lý luận về lạm phát, các chỉ số đo lường (CPI, PPI, GDP Deflator), nguyên nhân gây lạm phát (tiền tệ, chi phí đẩy, cầu kéo, quán tính kỳ vọng). Trình bày lý luận về dự trữ ngoại hối, thành phần theo IMF và Luật NHNN 2010, các nguyên tắc quản lý (an toàn, thanh khoản, sinh lời), tiêu chí ngưỡng an toàn (tháng nhập khẩu, nợ ngắn hạn, M2).

Chương này đi sâu phân tích cơ chế tác động của tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát qua kênh tiền tệ và kênh SDRs; cơ chế can thiệp trung hòa trên bảng cân đối tiền tệ; lý luận về đô la hóa nền kinh tế (đo lường qua tiền gửi, tiền vay, tiền mặt), các thách thức của đô la hóa đối với chính sách tiền tệ và mối quan hệ giữa đô la hóa, lạm phát và tích lũy ngoại tệ. Đồng thời, chương 2 tổng hợp các nghiên cứu thực nghiệm trong và ngoài nước để chỉ ra các khe hở nghiên cứu lý thuyết.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu và các dữ liệu

Chương 3 trình bày việc thiết lập mô hình toán kinh tế:

• Xây dựng mô hình kiểm định tác động của dự trữ ngoại hối đến lạm phát dựa trên phương trình Fisher bổ sung biến đô la hóa, thiết kế quy trình ước lượng ARDL Bounds Test và mô hình hiệu chỉnh sai số (ECM).
• Thiết lập hệ phương trình đồng thời đánh giá hiệu quả can thiệp trung hòa của NHNN dựa trên hàm tổn thất tối ưu hóa của cơ quan tiền tệ, phương pháp ước lượng 2SLS để giải quyết hiện tượng nội sinh giữa $\Delta NDA$ và $\Delta NFA$, tích hợp các biến tương tác đô la hóa và khủng hoảng tài chính toàn cầu.
• Định nghĩa các biến số, nguồn thu thập dữ liệu thứ cấp từ IFS và NHNN từ quý I/2004 đến quý II/2017.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 4 tập trung vào 3 nội dung trọng tâm:

1. Thực trạng tại Việt Nam: Phân tích diễn biến quy mô dự trữ ngoại hối so với các ngưỡng an toàn (đạt mức 12 tuần nhập khẩu vào quý II/2017 nhưng vẫn ở mức tối thiểu); thực trạng tỷ lệ đô la hóa có xu hướng giảm dần; thực trạng sử dụng các công cụ can thiệp trung hòa, trong đó nghiệp vụ thị trường mở (OMO) là công cụ chủ đạo, các công cụ khác ít được sử dụng.
2. Kinh nghiệm quốc tế: Đánh giá bài học can thiệp trung hòa tại Trung Quốc (sử dụng tín phiếu NHTW quy mô lớn), Ấn Độ (Chương trình ổn định thị trường - MSS), Hàn Quốc (Trái phiếu ổn định tiền tệ - MSBs), Thái Lan và Slovenia; rút ra bài học về chi phí tài chính và kiểm soát dòng vốn cho Việt Nam.
3. Kết quả thực nghiệm định lượng:
   • Kết quả kiểm định tính dừng (ADF, PP, DFGLS) và kiểm định Bounds Test khẳng định tồn tại mối quan hệ đồng liên kết dài hạn giữa tích lũy dự trữ ngoại hối và lạm phát. Tích lũy dự trữ ngoại hối có tác động cùng chiều đến lạm phát trong dài hạn và có ảnh hưởng trong ngắn hạn.
   • Kết quả ước lượng mô hình hệ phương trình đồng thời bằng 2SLS cho thấy hệ số can thiệp trung hòa của NHNN đạt 68% (0,68) và hệ số bù đắp dòng vốn đạt 88% (0,88).
   • Phân tích biến tương tác và hồi quy cuốn chiếu: Khủng hoảng tài chính toàn cầu 2007-2008 làm gia tăng hệ số bù đắp, từ đó làm suy giảm hiệu quả can thiệp trung hòa. Tình trạng đô la hóa chưa tác động trực tiếp làm thay đổi hiệu quả can thiệp trung hòa nhưng có mối quan hệ ngược chiều với tích lũy dự trữ ngoại hối. Hồi quy cuốn chiếu chỉ ra từ quý III/2016, hệ số trung hòa có xu hướng giảm trong khi hệ số bù đắp tăng.

Chương 5: Kết luận và hàm ý chính sách

Chương 5 đúc kết các kết luận khoa học rút ra từ kết quả nghiên cứu định lượng và định tính; đề xuất hệ thống 5 nhóm hàm ý chính sách dành cho Chính phủ và NHNN nhằm nâng cao hiệu quả can thiệp trung hòa, duy trì tính bền vững tài chính và kiểm soát lạm phát khi tích lũy dự trữ ngoại hối; đồng thời chỉ rõ các hạn chế của luận án và định hướng nghiên cứu tiếp theo.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

• Cung cấp cơ sở lý thuyết có hệ thống về cơ chế truyền dẫn từ tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát qua hai kênh: kênh tiền tệ và kênh phân bổ SDRs từ IMF; hệ thống hóa cơ sở lý luận về can thiệp trung hòa của cơ quan tiền tệ.
• Đặt việc nghiên cứu tác động của tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát và hiệu quả can thiệp trung hòa trong bối cảnh đặc thù của nền kinh tế có đô la hóa – một hướng tiếp cận chưa từng được thực hiện trong các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam và các thị trường mới nổi.
• Bổ sung cơ sở lý luận về các nhân tố tác động làm thay đổi hiệu quả can thiệp trung hòa của NHTW: phân tích tác động tương tác của đô la hóa và biến cố khủng hoảng tài chính toàn cầu đối với hệ số can thiệp trung hòa và hệ số bù đắp, vượt ra ngoài việc ước lượng các hệ số tĩnh đơn thuần.

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Đánh giá thực trạng: Xác định dự trữ ngoại hối Việt Nam giai đoạn nghiên cứu đã tăng trưởng vượt bậc (đạt 37,5 tỷ USD vào quý II/2017, đáp ứng ngưỡng 12 tuần nhập khẩu) nhưng quy mô đệm an toàn vẫn còn mỏng so với rủi ro biến động bên ngoài; tỷ lệ đô la hóa có xu hướng giảm rõ nét.
• Bằng chứng định lượng về lạm phát: Chứng minh bằng mô hình ARDL Bounds Test rằng tích lũy dự trữ ngoại hối làm gia tăng lạm phát trong dài hạn và có ảnh hưởng trong ngắn hạn tại Việt Nam trong điều kiện kinh tế có đô la hóa.
• Bằng chứng định lượng về can thiệp trung hòa: Ước lượng được hệ số can thiệp trung hòa của NHNN là 68% và hệ số bù đắp dòng vốn là 88% giai đoạn 2004-2017. Cho thấy NHNN mới chỉ trung hòa được một phần sự gia tăng của tài sản có nước ngoài ròng, chưa kiểm soát triệt để dòng vốn vào bằng các công cụ tiền tệ.
• Cảnh báo xu hướng: Kết quả ước lượng cuốn chiếu từ quý III/2016 cho thấy hệ số can thiệp trung hòa có xu hướng giảm và hệ số bù đắp có xu hướng tăng, phát đi tín hiệu cảnh báo về áp lực lạm phát tiềm ẩn từ việc mua tích lũy ngoại tệ nếu không có biện pháp trung hòa hiệu quả hơn.

Hệ thống hàm ý chính sách đề xuất

Luận án đề xuất 5 nhóm hàm ý chính sách cụ thể:

1. Tăng cường tích lũy dự trữ ngoại hối và tiếp tục chống đô la hóa nền kinh tế: Tiếp tục nâng cao quy mô đệm dự trữ để vượt qua các ngưỡng an toàn tối thiểu của IMF; thực hiện đồng bộ các biện pháp gia tăng vị thế của đồng nội tệ, hạn chế găm giữ ngoại tệ.
2. Sử dụng linh hoạt, phát huy hiệu quả tối đa các công cụ can thiệp trung hòa, đặc biệt là nghiệp vụ thị trường mở (OMO): Đa dạng hóa kỳ hạn và khối lượng giấy tờ có giá trong OMO để chủ động hút thanh khoản dư thừa khi NHNN mua ngoại tệ.
3. Giảm chi phí can thiệp trung hòa, nâng cao tính bền vững của hoạt động can thiệp trung hòa: Xử lý bài toán chênh lệch lãi suất trong nước và quốc tế để hạn chế tổn thất tài chính cho cơ quan tiền tệ khi phát hành các công cụ nợ để trung hòa.
4. Tăng cường dự báo, phân tích thị trường tiền tệ trong nước và quốc tế, đề phòng xử lý khi khủng hoảng xảy ra: Xây dựng kịch bản ứng phó với các cú sốc dòng vốn và biến động kinh tế toàn cầu để tránh làm suy giảm hiệu quả điều hành chính sách tiền tệ.
5. Kiểm soát tốt dòng vốn vào và ra quốc gia trong quá trình hội nhập: Giám sát chặt chẽ các dòng vốn ngắn hạn mang tính đầu cơ nhằm giảm thiểu áp lực lên tỷ giá và cung tiền trong nước.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về mặt hạn chế:

• Phạm vi dữ liệu nghiên cứu dừng lại ở chuỗi thời gian từ quý I năm 2004 đến quý II năm 2017 do tính sẵn có và độ đồng nhất của các chuỗi thống kê tiền tệ tại thời điểm thực hiện luận án.
• Việc đo lường mức độ đô la hóa chủ yếu dựa trên các chỉ tiêu tiền gửi và tín dụng chính thức trong hệ thống ngân hàng, chưa thể bao quát toàn bộ lượng ngoại tệ tiền mặt trôi nổi lưu thông phi chính thức trong nền kinh tế.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Mở rộng khung thời gian nghiên cứu khi có thêm dữ liệu cập nhật sau năm 2017 để kiểm chứng tính ổn định dài hạn của các hệ số can thiệp trung hòa và hệ số bù đắp.
• Áp dụng các mô hình kinh tế lượng phi tuyến (Non-linear ARDL / NARDL) hoặc mô hình cân bằng tổng thể ngẫu nhiên động (DSGE) để đánh giá tác động phi đối xứng của tích lũy dự trữ ngoại hối trong các chu kỳ kinh tế khác nhau.

---

Giá trị tham khảo

Luận án mang lại giá trị tham khảo chuyên môn cho các nhóm đối tượng:

• Cơ quan hoạch định chính sách (NHNN, Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư): Tham khảo bằng chứng định lượng về hệ số can thiệp trung hòa (68%) và hệ số bù đắp (88%) để cân đối quy mô can thiệp OMO, tính toán chi phí tài chính của việc nắm giữ dự trữ ngoại hối và điều hành chính sách tỷ giá - lãi suất hài hòa.
• Nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Kinh tế học: Tham khảo khung phân tích kết hợp giữa mô hình ARDL Bounds Test (phân tích truyền dẫn giá cả) và hệ phương trình đồng thời 2SLS (ước lượng hàm tổn thất NHTW có biến tương tác).
• Các nhà nghiên cứu kinh tế vĩ mô: Tham khảo hệ thống dữ liệu chuỗi thời gian giai đoạn 2004-2017 và tổng quan kinh nghiệm can thiệp trung hòa của các nền kinh tế mới nổi (Trung Quốc, Ấn Độ, Hàn Quốc, Thái Lan, Slovenia).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tác động của tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát tại Việt Nam diễn ra như thế nào theo kết quả nghiên cứu?
Theo kết quả ước lượng mô hình ARDL Bounds Test và mô hình hiệu chỉnh sai số (ECM), tích lũy dự trữ ngoại hối có tác động làm tăng lạm phát trong dài hạn và có ảnh hưởng đến lạm phát trong ngắn hạn tại Việt Nam trong điều kiện nền kinh tế có đô la hóa.

2. Hệ số can thiệp trung hòa và hệ số bù đắp của NHNN trong giai đoạn 2004 - 2017 đạt mức bao nhiêu?
Kết quả ước lượng hệ phương trình đồng thời bằng phương pháp 2SLS cho thấy hệ số can thiệp trung hòa của NHNN là 68% (0,68) và hệ số bù đắp dòng vốn là 88% (0,88). Điều này phản ánh NHNN đã trung hòa được phần lớn nhưng chưa triệt để lượng cung tiền phát hành khi mua ngoại tệ.

3. Khủng hoảng tài chính toàn cầu 2007-2008 và đô la hóa ảnh hưởng ra sao đến hoạt động can thiệp trung hòa của NHNN?
Khủng hoảng tài chính toàn cầu có ảnh hưởng đến hệ số bù đắp của NHNN, từ đó tác động trực tiếp làm suy giảm hiệu quả hoạt động can thiệp trung hòa. Yếu tố đô la hóa chưa tác động trực tiếp làm thay đổi hiệu quả can thiệp trung hòa nhưng có mối quan hệ tác động ngược chiều với tích lũy dự trữ ngoại hối.

4. Công cụ can thiệp trung hòa nào được sử dụng chủ yếu tại Việt Nam?
Nghiệp vụ thị trường mở (OMO) là công cụ can thiệp trung hòa được sử dụng chủ yếu tại Việt Nam trong suốt giai đoạn nghiên cứu, trong khi các công cụ khác rất ít khi được vận dụng.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Thị Kim Phụng đã giải quyết một cách có hệ thống vấn đề tác động của tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát và hiệu quả can thiệp trung hòa của NHNN trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam có đặc thù đô la hóa giai đoạn 2004-2017. Bằng việc kết hợp mô hình ARDL Bounds Test và hệ phương trình đồng thời ước lượng qua 2SLS, luận án đã lượng hóa được tác động dài hạn của tích lũy ngoại hối đến lạm phát cũng như xác định hệ số can thiệp trung hòa đạt 68% và hệ số bù đắp đạt 88%. Các phát hiện thực nghiệm và bài học kinh nghiệm quốc tế cung cấp cơ sở khoa học quan trọng cho việc hoạch định chính sách tiền tệ, nâng cao tính bền vững tài chính và kiểm soát ổn định kinh tế vĩ mô tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 : GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ LUẬN ÁN 1. BỐI CẢNH THỰC TIỄN VÀ LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Toàn cầu hóa tài chính và sự mở rộng dòng vốn quốc tế đã mang lại nhiều lợi ích cho các quốc gia như phân bổ hiệu quả hơn các nguồn lực, chuyển giao công nghệ một cách nhanh chóng. Nhưng điều này cũng làm tăng nguy cơ khủng hoảng tài chính. Lịch sử kinh tế thế giới đã chứng kiến những cuộc khủng hoảng rất nghiêm trọng như khủng hoảng tài chính ở Đông Á năm 1997 hay khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008.

Các mức độ nghiêm trọng của các cuộc khủng hoảng và sự phụ thuộc vào khu vực tài chính bên ngoài với những điều kiện liên quan của nó đã dẫn đến Chính phủ các nước phải tăng sự bảo hiểm cho chính quốc gia của họ (Denbee &ctg, 2016). Các quốc gia đang phát triển đã tích lũy được một số lượng đáng kể dự trữ ngoại hối để đối phó với một loạt các cuộc khủng hoảng tài chính trên thế giới. Dự trữ cao giúp giảm tác động của cuộc khủng hoảng đối với tăng trưởng tại các thị trường mới nổi (Moghadam & ctg, 2010). Với xu thế đó, hiện nay, dự trữ ngoại hối tiếp tục được đánh giá cao trong an toàn tài chính toàn cầu.

Theo IMF (2016), những mục tiêu chính của Mạng lưới An Toàn Tài Chính Toàn Cầu (The Global Financial Safety Net - GFSN) gồm: Cung cấp bảo hiểm cho các nước chống lại một cuộc khủng hoảng, tài trợ tài chính khi khủng hoảng xảy ra và khuyến khích các chính sách kinh tế vĩ mô. Trong đó, dự trữ ngoại hối là một thành phần truyền thống quan trọng của GFSN. Đây là công cụ đầu tiên để chống lại những cú sốc thanh khoản từ bên ngoài của mỗi quốc gia. Ngoài vai trò ổn định tài chính, dự trữ ngoại hối có thể có tác động trực tiếp hoặc gián tiếp đến kinh tế vĩ mô thông qua các kênh khác nhau, bao gồm cả tác động tích cực và tiêu cực.

Chẳng hạn như việc nắm giữ dự trữ ngoại hối giúp ổn định tỷ giá, các quốc gia có thể tích lũy dự trữ ngoại hối để duy trì một tỷ giá hối đoái cố định (Pineau &ctg, 2006). Mặc khác, dự trữ ngoại hối là một biểu trưng sức khỏe tài chính, giúp các nước đang phát triển và các nền kinh tế mới nổi 2 xâm nhập thị trường quốc tế bằng cách tăng độ tin cậy của quốc gia và niềm tin của nhà đầu tư (Drummond &ctg, 2009; Hviding &ctg, 2004)… Tuy nhiên, tích lũy dự trữ ngoại hối làm tăng tiền cơ sở và cung tiền mở rộng nếu không được NHTW can thiệp trung hòa đầy đủ dẫn đến lạm phát nền kinh tế tăng (Heller,1979; Stenier, 2009;…). Can thiệp trung hòa xảy ra khi NHTW thực hiện đồng thời những giao dịch trên tài sản có nước ngoài và tài sản có trong nước để vô hiệu hóa tác động của những can thiệp của NHTW trên thị trường ngoại hối đến cung tiền trong nước. Hòa trong xu thế hội nhập kinh tế quốc tế, nhìn chung, dự trữ ngoại hối của Việt Nam trong những năm gần đây có xu hướng tích lũy tăng lên (Hình 1.1) TỔNG DỰ TRỮ NGOẠI HỐI CỦA VIỆT NAM TỪ QUÝ I/2004 ĐẾN QUÝ II/2017 45.00 2005Q1 2010Q3 2016Q1 2004Q1 2004Q3 2005Q3 2006Q1 2006Q3 2007Q1 2007Q3 2008Q1 2008Q3 2009Q1 2009Q3 2010Q1 2011Q1 2011Q3 2012Q1 2012Q3 2013Q1 2013Q3 2014Q1 2014Q3 2015Q1 2015Q3 2016Q3 Tổng dự trữ ngoại hối 2017Q1 Hình 1.

Biến động tổng dự trữ ngoại hối của Việt Nam từ quý I/2004 đến quý II/2017 Nguồn : IFS 2018 Theo hình 1.1, đường xu hướng (Linear) diễn biến theo chiều hướng tăng trong giai đoạn nghiên cứu.