Khóa luận: Tác động của kỷ luật thị trường tới hiệu quả hoạt động NHTM Việt Nam - Học viện Ngân hàng

Nghiên cứu tác động của kỷ luật thị trường đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại Việt Nam. Phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu Trang
• Người hướng dẫn: TS. Bùi Tín Nghị
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Ngân hàng
• Đề tài: Tác động của kỷ luật thị trường tới hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại Việt Nam
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• 1.1. LỜI CAM ĐOAN
• 1.2. DANH MỤC NHỮNG TỪ VIẾT TẮT
• 1.3. DANH MỤC BẢNG
• 1.4. DANH MỤC ĐỒ THỊ
• 1.5. PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.5.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.5.2. Tổng quan nghiên cứu
• 1.5.2.1. Nghiên cứu tác động của kỷ luật thị trường tới rủi ro trong ngân hàng
• 1.5.2.2. Các nghiên cứu tác động kỷ luật thị trường đến hiệu quả hoạt động trong ngân hàng
• 1.5.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.5.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.5.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5.6. Kết cấu đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ KỶ LUẬT THỊ TRƯỜNG VÀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM
• 1.1. Khái niệm Kỷ luật thị trường
• 1.2. Vai trò của kỷ luật thị trường
• 1.3. Lý thuyết kỷ luật thị trường
• 1.4. Lý thuyết các bên liên quan
• 1.5. Lý thuyết kỷ luật người gửi tiền tiêu chuẩn
• 1.6. Đo lường kỷ luật thị trường
• 1.7. Hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại
• 1.7.1. Khái niệm hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại
• 1.7.2. Các chỉ số đánh giá hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại
• 1.8. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG TÁC ĐỘNG KỶ LUẬT THỊ TRƯỜNG TỚI HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM
• 2.1. Tổng quan hoạt động của ngân hàng thương mại ở Việt Nam giai đoạn 2018 - 2022
• 2.2. Hoạt động huy động vốn
• 2.3. Hoạt động tín dụng
• 2.4. Thực trạng kỷ luật thị trường và hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại giai đoạn 2018- 2022
• 2.4.1. Thực trạng về hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 2.4.2. Thực trạng kỷ luật thị trường tại các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 2.4.3. Thực trạng tác động của kỷ luật thị trường tới hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 2.5. Niêm yết trên sàn chứng khoán
• 2.6. Thực trạng tiền gửi và chi phí lãi tại các NHTM ở Việt Nam
• 2.7. Chứng chỉ tiền gửi
• 2.8. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: MÔ HÌNH ĐÁNH GIÁ VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU TÁC ĐỘNG CỦA KỶ LUẬT THỊ TRƯỜNG ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI TẠI VIỆT NAM
• 3.1. Mô hình nghiên cứu
• 3.2. Cơ sở dữ liệu và phương pháp nghiên cứu
• 3.3. Thống kê dữ liệu nghiên cứu
• 3.4. Phân tích tương quan giữa các biến
• 3.5. Phân tích hồi quy với POOLED OLS, FEM, REM
• 3.6. Hồi quy theo mô hình Pooled OLS và kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến
• 3.7. Hồi quy mô hình REM, FEM và lựa chọn mô hình phù hợp
• 3.8. Kiểm định khuyết tật mô hình REM
• 3.9. Kết quả nghiên cứu
• 3.9.1. Kết quả mô hình POOLED OLS, FEM và REM
• 3.9.2. Kết quả ước lượng theo mô hình GLS
• 3.10. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 4.1. Kết luận mô hình nghiên cứu
• 4.2. Giải pháp đối với các ngân hàng thương mại
• 4.3. Một số khuyến nghị với Chính phủ và ngân hàng Nhà nước
• 4.3.1. Khuyến nghị đối với Chính phủ và Quốc hội
• 4.3.2. Khuyến nghị đối với ngân hàng Nhà nước
• 4.4. Hạn chế của nghiên cứu
• 4.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• DANH MỤC NHỮNG TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC ĐỒ THỊ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Tác Động Kỷ Luật Thị Trường Ngân Hàng Hiện Nay 55 ký tự

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đầy biến động, kỷ luật thị trường nổi lên như một yếu tố then chốt để đảm bảo sự ổn định và hiệu quả hoạt động ngân hàng, đặc biệt tại các Ngân hàng Thương mại Việt Nam (NHTM). Sự sụp đổ của một số ngân hàng lớn trên thế giới và sự cố rút tiền hàng loạt tại SCB đã gióng lên hồi chuông cảnh báo về tầm quan trọng của việc kiểm soát rủi ro và tăng cường tính minh bạch. Kỷ luật thị trường không chỉ là yêu cầu của Basel II mà còn là công cụ để các NHTM Việt Nam nâng cao sức cạnh tranh và thu hút vốn đầu tư. Theo Tổng cục Thống kê, nền kinh tế toàn cầu được dự báo sẽ phục hồi và tăng trưởng, nhưng những rủi ro tiềm ẩn vẫn còn đó. Do đó, việc nghiên cứu và áp dụng kỷ luật thị trường một cách hiệu quả là vô cùng cần thiết.

1.1. Bối Cảnh Kinh Tế và Yêu Cầu Ổn Định Tài Chính

Nền kinh tế toàn cầu đang trải qua giai đoạn phục hồi sau những cú sốc lớn. Tuy nhiên, những bất ổn như xung đột chính trị và rủi ro tài chính vẫn tiềm ẩn. Điều này đòi hỏi các NHTM phải tăng cường khả năng chống chịu và quản lý rủi ro một cách hiệu quả. Sự cố tại SCB cho thấy tâm lý thị trường có thể bị ảnh hưởng nhanh chóng và gây ra hậu quả nghiêm trọng. Do đó, việc xây dựng niềm tin của công chúng và nhà đầu tư là vô cùng quan trọng. Theo báo cáo Triển vọng kinh tế thế giới 3/2023 của IMF, thị trường tài chính có sự chao đảo khi xảy ra sự sụp đổ bất ngờ của hai ngân hàng ở Hoa Kỳ vào giữa tháng 3/2023 và mất niềm tin vào ngân hàng Credit Suisse, một ngân hàng có tầm quan trọng toàn cầu.

1.2. Vai Trò Của Kỷ Luật Thị Trường Theo Basel II

Basel II, đặc biệt là trụ cột thứ 3 về kỷ luật thị trường, yêu cầu các ngân hàng phải minh bạch và công bố thông tin một cách đầy đủ, chính xác và kịp thời. Việc tuân thủ Basel II không chỉ giúp các NHTM đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc quản lý rủi ro và cải thiện hiệu quả hoạt động. Việt Nam đã triển khai thí điểm thành công 20 ngân hàng theo Basel II và hoàn thành đầy đủ các trụ cột. Điều này thúc đẩy sự minh bạch lớn hơn về hoạt động quản trị rủi ro trong ngân hàng ngoài các tỷ lệ an toàn đơn thuần, xây dựng khung quy chế lương thưởng phù hợp tích hợp cả hiệu quả kinh doanh.

II. Thách Thức Thiếu Kỷ Luật Thị Trường Gây Rủi Ro 54 ký tự

Mặc dù kỷ luật thị trường mang lại nhiều lợi ích, việc thực thi nó tại các NHTM Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Sự thiếu minh bạch thông tin, hệ thống giám sát chưa hiệu quả và sự can thiệp của nhà nước có thể làm suy yếu vai trò của kỷ luật thị trường. Điều này dẫn đến việc các ngân hàng dễ dàng chấp nhận rủi ro quá mức, gây ra tình trạng nợ xấu gia tăng và làm giảm khả năng sinh lời. Do đó, cần có những giải pháp đồng bộ để khắc phục những hạn chế này và phát huy tối đa vai trò của kỷ luật thị trường. Theo Tovar-García (2016), kỷ luật thị trường là một trong những công cụ nhằm kiểm soát hành vi rủi ro và góp phần đẩy mạnh an toàn trong hoạt động kinh doanh của ngân hàng.

2.1. Thiếu Minh Bạch Thông Tin và Ảnh Hưởng Đến Đánh Giá Rủi Ro

Sự thiếu minh bạch trong báo cáo tài chính và công bố thông tin khiến cho các nhà đầu tư và người gửi tiền khó có thể đánh giá chính xác mức độ rủi ro của các NHTM. Điều này làm giảm áp lực từ thị trường đối với các ngân hàng trong việc quản lý rủi ro. Bảng đánh giá tính công khai và minh bạch thông tin của Bảng 2.3 Bảng các đối tác và xếp hạng tín dụng các NHTM cho thấy một số ngân hàng chưa thực sự minh bạch.

2.2. Hệ Thống Giám Sát Chưa Hiệu Quả và Sự Can Thiệp Của Nhà Nước

Hệ thống giám sát ngân hàng hiện tại vẫn còn nhiều hạn chế, chưa đủ sức răn đe đối với các hành vi vi phạm. Sự can thiệp của nhà nước vào hoạt động của các NHTM có thể làm giảm tính độc lập và khách quan trong việc ra quyết định. Thực tế tiền gửi và chi phí lãi tại các NHTM ở Việt Nam cho thấy, việc giám sát cần được tăng cường.

III. Cách Kỷ Luật Thị Trường Tác Động Hiệu Quả Hoạt Động 58 ký tự

Kỷ luật thị trường có thể tác động đến hiệu quả hoạt động của các NHTM Việt Nam thông qua nhiều kênh khác nhau. Áp lực từ thị trường vốn, hành vi của người gửi tiền và sự đánh giá của các tổ chức xếp hạng tín nhiệm đều có thể ảnh hưởng đến quyết định của ngân hàng. Khi kỷ luật thị trường được thực thi hiệu quả, các ngân hàng sẽ có xu hướng quản lý rủi ro tốt hơn, tăng cường khả năng sinh lời và nâng cao uy tín trên thị trường. Các nghiên cứu gần đây cho thấy, bên cạnh những nghiên cứu thực nghiệm về kỷ luật ngân hàng có khả năng giảm thiểu rủi ro cho các NHTM, nhiều nghiên cứu cũng cho rằng kỷ luật thị trường cũng giúp các NHTM hoạt động an toàn hơn, từ đó cải thiện hiệu quả hoạt động.

3.1. Áp Lực Từ Thị Trường Vốn và Chi Phí Huy Động Vốn

Các NHTM niêm yết trên thị trường chứng khoán phải chịu áp lực lớn từ các nhà đầu tư. Nếu ngân hàng có rủi ro tín dụng cao hoặc nợ xấu gia tăng, giá cổ phiếu sẽ giảm và chi phí huy động vốn sẽ tăng lên. Nghiên cứu của Bliss & Flannery (2002) cho thấy kỷ luật thị trường giúp gia tăng hiệu quả tài chính của ngân hàng thông qua việc niêm yết trên sàn chứng khoán.

3.2. Hành Vi Người Gửi Tiền và Mức Độ An Toàn Của Ngân Hàng

Người gửi tiền có xu hướng gửi tiền vào các ngân hàng có uy tín và tính minh bạch thông tin cao. Nếu ngân hàng gặp khó khăn về tài chính, người gửi tiền có thể rút tiền hàng loạt, gây ra tình trạng thanh khoản ngân hàng giảm sút. Sự cố rút tiền hàng loạt chưa từng có tại SCB đã dấy lên sự quan tâm mạnh mẽ của mọi người và có tác động lớn tới thanh khoản, tâm lý thị trường và ảnh hưởng đến hoạt động trong hệ thống ngân hàng.

3.3. Đánh Giá Tín Nhiệm và Khả Năng Tiếp Cận Thị Trường Vốn

Các tổ chức đánh giá tín nhiệm như Moody's và Standard & Poor's đánh giá khả năng sinh lời và mức độ rủi ro của các NHTM. Điểm tín nhiệm cao sẽ giúp ngân hàng tiếp cận thị trường vốn với chi phí thấp hơn và thu hút được nhiều nhà đầu tư. Bảng đánh giá tính công khai và minh bạch thông tin của Bảng 2.3 Bảng các đối tác và xếp hạng tín dụng các NHTM cho thấy một số ngân hàng chưa thực sự minh bạch.

IV. Nghiên Cứu Tác Động Kỷ Luật Thị Trường ROA ROE 58 ký tự

Nghiên cứu thực nghiệm cho thấy kỷ luật thị trường có tác động tích cực đến hiệu quả hoạt động của các NHTM Việt Nam. Các ngân hàng áp dụng kỷ luật thị trường hiệu quả thường có tỷ suất lợi nhuận trên tài sản (ROA) và lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE) cao hơn. Ngoài ra, kỷ luật thị trường còn giúp các ngân hàng giảm thiểu chi phí hoạt động và tăng cường hiệu quả chi phí. Phân tích định lượng tác động của kỷ luật thị trường đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại Việt Nam là cần thiết.

4.1. Mô Hình Đánh Giá Tác Động và Phương Pháp Nghiên Cứu

Mô hình nghiên cứu sử dụng các biến đại diện cho kỷ luật thị trường (ví dụ: độ nhạy của giá cổ phiếu đối với thông tin xấu, tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn) và hiệu quả hoạt động (ví dụ: ROA, ROE, hiệu quả chi phí). Phương pháp nghiên cứu sử dụng hồi quy đa biến và phân tích bảng dữ liệu để đánh giá tác động của kỷ luật thị trường. Kết quả hồi quy sử dụng mô hình GLS.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu và Ý Nghĩa Thực Tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy kỷ luật thị trường có tác động dương đến ROA và ROE của các NHTM Việt Nam. Điều này cho thấy việc tăng cường kỷ luật thị trường có thể giúp các ngân hàng cải thiện hiệu quả hoạt động và tăng cường khả năng sinh lời. Kết quả mô hình POOLED OLS, FEM và REM cũng khẳng định điều này.

V. Giải Pháp Nâng Cao Kỷ Luật Thị Trường Ngân Hàng 52 ký tự

Để nâng cao kỷ luật thị trường trong hệ thống ngân hàng Việt Nam, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa các NHTM, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) và Chính phủ. Các NHTM cần tăng cường tính minh bạch thông tin, nâng cao chất lượng quản trị rủi ro và tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật. NHNN cần tăng cường giám sát và thanh tra hoạt động của các ngân hàng. Chính phủ cần tạo môi trường pháp lý thuận lợi cho kỷ luật thị trường phát triển. Một số khuyến nghị với Chính phủ và ngân hàng Nhà nước.

5.1. Tăng Cường Minh Bạch Thông Tin và Báo Cáo Tài Chính

Các NHTM cần công bố thông tin đầy đủ, chính xác và kịp thời về tình hình tài chính, hoạt động kinh doanh và quản trị rủi ro. Báo cáo tài chính cần được kiểm toán độc lập và tuân thủ các chuẩn mực kế toán quốc tế. Nghiên cứu của Pham Manh Hung & Nguyen Minh Nhat (2022) với nghiên cứu “ Công bố thông tin và rủi ro ngân hàng: Bằng chứng thực nghiệm từ Việt Nam”

5.2. Nâng Cao Chất Lượng Quản Trị Rủi Ro và Tuân Thủ Pháp Luật

Các NHTM cần xây dựng hệ thống quản trị rủi ro hiệu quả, đảm bảo tuân thủ các quy định về an toàn vốn, thanh khoản và rủi ro tín dụng. Việc tuân thủ pháp luật là yếu tố then chốt để duy trì uy tín và niềm tin của công chúng. Một số khuyến nghị với Chính phủ và ngân hàng Nhà nước.

5.3. Hoàn Thiện Khung Pháp Lý và Tăng Cường Giám Sát Ngân Hàng

Chính phủ cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý về hoạt động ngân hàng, đảm bảo phù hợp với các chuẩn mực quốc tế. NHNN cần tăng cường giám sát và thanh tra hoạt động của các NHTM, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm. Khuyến nghị đối với Chính phủ và Quốc hội, Khuyến nghị đối với ngân hàng Nhà nước.

VI. Tương Lai Kỷ Luật Thị Trường và Phát Triển Bền Vững 59 ký tự

Kỷ luật thị trường đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo sự ổn định kinh tế và phát triển kinh tế bền vững của Việt Nam. Khi các NHTM hoạt động an toàn và hiệu quả, hệ thống tài chính sẽ trở nên vững mạnh hơn, tạo điều kiện thuận lợi cho tăng trưởng kinh tế. Việc tiếp tục nghiên cứu và áp dụng kỷ luật thị trường là cần thiết để xây dựng một hệ thống ngân hàng Việt Nam hiện đại, minh bạch và cạnh tranh. Xuất phát từ thực tế trên, việc nghiên cứu về tác động của kỷ luật thị trường (KLTT) tới hiệu quả hoạt động của NHTM cung cấp cho các ngân hàng cái nhìn tổng quan nhất về tác động của kỷ luật thị trường đến hiệu quả hoạt động trong ngân hàng bên cạnh các hoạt động kiểm soát rủi ro vốn có, từ đó đưa ra các phương án mới để thúc đẩy sự tăng trưởng bền vững trong ngành ngân hàng.

6.1. Ổn Định Kinh Tế Vĩ Mô và Phát Triển Thị Trường Vốn

Một hệ thống ngân hàng vững mạnh sẽ góp phần ổn định kinh tế vĩ mô, giảm thiểu rủi ro và tạo điều kiện cho thị trường vốn phát triển. Tác động vĩ mô từ kỷ luật thị trường là không thể phủ nhận.

6.2. Hội Nhập Quốc Tế và Nâng Cao Sức Cạnh Tranh

Việc áp dụng các chuẩn mực quốc tế về kỷ luật thị trường sẽ giúp các NHTM Việt Nam hội nhập sâu rộng hơn vào thị trường tài chính quốc tế và nâng cao sức cạnh tranh. So sánh quốc tế về kỷ luật thị trường là rất quan trọng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp "Tác động của kỷ luật thị trường tới hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại Việt Nam" của tác giả Nguyễn Thị Thu Trang (Khoa Ngân hàng, Học viện Ngân hàng, 2024) được thực hiện trong bối cảnh hệ thống tài chính toàn cầu và Việt Nam trải qua nhiều biến động sâu sắc. Trên bình diện quốc tế, sự sụp đổ bất ngờ của hai ngân hàng tại Hoa Kỳ vào giữa tháng 3/2023 và cuộc khủng hoảng niềm tin tại ngân hàng Credit Suisse đã đặt ra dấu hỏi lớn về tính an toàn của tài sản tài chính, đồng thời thúc đẩy làn sóng rút vốn khỏi các định chế tài chính tiềm ẩn tổn thương. Tại Việt Nam, sự cố rút tiền hàng loạt xảy ra tại Ngân hàng TMCP Sài Gòn (SCB) đã gây áp lực thanh khoản nghiêm trọng và tác động tiêu cực đến tâm lý thị trường.

Bên cạnh đó, hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM) Việt Nam đã hoàn thành thí điểm triển khai Hiệp ước vốn Basel II với hơn 20 ngân hàng đạt chuẩn, đặt ra yêu cầu nâng cao tính minh bạch thông tin và kiểm soát hành vi nhận rủi ro thông qua Trụ cột 3 (Kỷ luật thị trường). Trong bối cảnh chuyển đổi số và cạnh tranh gay gắt, các NHTM không chỉ phải duy trì an toàn hệ thống mà còn phải tối ưu hóa năng lực sinh lời. Vì vậy, việc làm rõ tác động của kỷ luật thị trường đến hiệu quả hoạt động là yêu cầu cấp thiết về cả mặt lý luận và thực tiễn điều hành.

Mục tiêu nghiên cứu tổng quát của đề tài là phân tích, hệ thống hóa cơ sở lý luận về kỷ luật thị trường và tác động của nhân tố này tới hiệu quả hoạt động của NHTM, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao an toàn và hiệu quả hoạt động cho hệ thống NHTM Việt Nam. Các mục tiêu cụ thể được xác định bao gồm:

1. Xây dựng khung lý thuyết về kỷ luật thị trường và hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại.
2. Phân tích thực trạng về hoạt động ngành ngân hàng, hiệu quả kinh doanh và tình hình thực hiện Basel II, đặc biệt là công tác giám sát và công khai thông tin của các NHTM Việt Nam giai đoạn 2018 - 2022.
3. Xây dựng mô hình kinh tế lượng, xử lý dữ liệu và đánh giá tác động thực chứng của kỷ luật thị trường đến hiệu quả hoạt động của các NHTM Việt Nam giai đoạn 2012 - 2022.
4. Đề xuất hệ thống giải pháp và khuyến nghị chính sách đối với các NHTM, Ngân hàng Nhà nước, Chính phủ và Quốc hội.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Tác động của kỷ luật thị trường tới hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại Việt Nam.
• Phạm vi không gian: Mô hình kinh tế lượng sử dụng dữ liệu thu thập từ 14 NHTM Việt Nam và số liệu kinh tế vĩ mô từ Ngân hàng Thế giới (World Bank). Phần phân tích thực trạng bao quát số liệu tổng thể của toàn hệ thống tổ chức tín dụng tại Việt Nam.
• Phạm vi thời gian: Mô hình định lượng nghiên cứu chuỗi dữ liệu bảng 11 năm từ năm 2012 đến năm 2022 (gắn liền với giai đoạn tái cơ cấu, triển khai Basel II và tác động của đại dịch Covid-19). Phần phân tích thực trạng tập trung vào giai đoạn 2018 - 2022 do tính sẵn có và tính cập nhật của dữ liệu ngành.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng nền tảng nghiên cứu dựa trên các lý thuyết kinh tế tài chính và hệ thống chuẩn mực quản trị ngân hàng quốc tế:

• Lý thuyết kỷ luật thị trường (Market Discipline): Dựa trên định nghĩa của Hiệp ước Basel II (BIS, 2006), Berger (1991), Lane (1993) và Demirgüç-Kunt & Huizinga (2004). Kỷ luật thị trường thể hiện qua việc các bên tham gia thị trường (người gửi tiền, nhà đầu tư, cổ đông) giám sát mức độ rủi ro của ngân hàng và thực thi các biện pháp chế tài qua 3 cơ chế: cơ chế giá (yêu cầu lãi suất cao hơn đối với ngân hàng rủi ro), cơ chế số lượng (rút tiền gửi khỏi ngân hàng có nguy cơ mất an toàn) và cơ chế kỳ hạn (chuyển đổi tiền gửi dài hạn sang ngắn hạn theo Murata & Hori, 2006).
• Lý thuyết các bên liên quan (Stakeholder Theory): Khởi nguồn từ Freeman (1984), được phát triển bởi Donaldson & Preston (1995) và Driver & Thompson (2002), khẳng định ngân hàng có trách nhiệm duy trì tính bền vững và cân bằng lợi ích hợp pháp của các bên liên quan, trong đó người gửi tiền đóng vai trò giám sát trực tiếp hành vi rủi ro.
• Lý thuyết kỷ luật người gửi tiền tiêu chuẩn (Standard Depositor Discipline Theory): Mô tả hành vi dịch chuyển đường cung tiền gửi của khách hàng khi nhận diện các tín hiệu thay đổi trong hồ sơ rủi ro và quản trị của ngân hàng.
• Chỉ tiêu đo lường Kỷ luật thị trường: Kỷ luật thị trường được lượng hóa qua 4 chỉ báo đại diện theo kế thừa từ Nguyễn Chí Đức & cộng sự (2012), Anh Ngoc Quynh Le (2022), Bùi Thị Kim Hạnh & cộng sự (2023): (1) Trạng thái niêm yết trên thị trường chứng khoán (biến giả); (2) Tỷ lệ chứng chỉ tiền gửi đang lưu hành trên tổng tài sản (căn cứ Thông tư 01/2021/TT-NHNN và Luật Bảo hiểm tiền gửi 2012); (3) Tỷ lệ tiền gửi hiện hành trên tổng tài sản (Thông tư 48/2018/TT-NHNN, Thông tư 49/2018/TT-NHNN); (4) Tỷ lệ chi phí lãi trên tổng tiền gửi hiện hành (đại diện cho lãi suất ngầm định).
• Chỉ tiêu đánh giá hiệu quả hoạt động NHTM: Gồm nhóm khả năng sinh lời (ROA, ROE, NIM); nhóm khả năng kinh doanh và quản lý (Thu nhập hoạt động/Tổng tài sản, Chi phí hoạt động/Tổng tài sản, Tỷ lệ chi phí trên thu nhập CIR); nhóm an toàn tài chính (Tỷ lệ an toàn vốn CAR theo Thông tư 41/2016/TT-NHNN, Tỷ lệ dự trữ thanh khoản, Tỷ lệ nợ xấu).
• Khung pháp lý tham chiếu: Quyết định 254/QĐ-TTg, Quyết định 689/QĐ-TTg, Nghị quyết 42/2017/QH14, Thông tư 13/2010/TT-NHNN, Thông tư 36/2014/TT-NHNN, Thông tư 41/2016/TT-NHNN, Thông tư 08/2022/TT-NHNN và Thông tư 22/2023/TT-NHNN.

Phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa định tính và định lượng:

• Phương pháp định tính: Thu thập dữ liệu thứ cấp từ Báo cáo thường niên của Ngân hàng Nhà nước (NHNN), Báo cáo tài chính (BCTC) và Báo cáo thường niên (BCTN) của các NHTM; áp dụng phương pháp thống kê mô tả, phân tích tổng hợp và so sánh qua biểu đồ; sử dụng bộ tiêu chí của Phạm Mạnh Hùng (2021) để xây dựng bảng chấm điểm mức độ công khai, minh bạch thông tin theo Trụ cột 3 Basel II.
• Phương pháp định lượng: Sử dụng dữ liệu bảng (panel data) của 14 NHTM giai đoạn 2012 - 2022. Quy trình thực nghiệm bao gồm: thống kê mô tả, ma trận tương quan ma trận Pearson, kiểm định đa cộng tuyến (VIF); ước lượng mô hình hồi quy bình phương nhỏ nhất (Pooled OLS), mô hình tác động cố định (FEM) và mô hình tác động ngẫu nhiên (REM); thực hiện các kiểm định kiểm chứng mô hình gồm F-test, Breusch-Pagan Lagrange Multiplier, kiểm định Hausman; kiểm tra các khuyết tật mô hình gồm kiểm định tự tương quan (Wooldridge test) và kiểm định phương sai sai số thay đổi (Breusch-Pagan test); sử dụng phương pháp bình phương tối thiểu tổng quát (GLS - Generalized Least Squares) để xử lý triệt để các khuyết tật thống kê.
• Nguồn dữ liệu: Báo cáo tài chính kiểm toán hợp nhất của 14 NHTM Việt Nam, báo cáo thống kê thường niên của NHNN và cơ sở dữ liệu kinh tế vĩ mô (tăng trưởng GDP, lạm phát) của World Bank.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận chung về kỷ luật thị trường và hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại Việt Nam

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lý thuyết về kỷ luật thị trường và hiệu quả hoạt động ngân hàng. Tác giả phân tích nguồn gốc của kỷ luật thị trường từ Trụ cột 3 trong khung an toàn vốn Basel II (BIS, 2006) và các nghiên cứu kinh điển (Berger, 1991; Lane, 1993; Demirgüç-Kunt & Huizinga, 2004). Vai trò của kỷ luật thị trường được luận giải trên 3 khía cạnh: giảm thiểu hành vi nhận rủi ro đạo đức của ban điều hành ngân hàng; tạo áp lực thanh lọc các tổ chức tín dụng yếu kém; và nâng cao hiệu lực của công tác thanh tra, giám sát từ cơ quan quản lý nhà nước (Flannery, 1998).

Tác giả trình bày hai lý thuyết nền tảng là Lý thuyết các bên liên quan (Freeman, 1984) và Lý thuyết kỷ luật người gửi tiền tiêu chuẩn, qua đó phân định 3 kênh phản ứng của thị trường gồm cơ chế giá, khối lượng và kỳ hạn. Về đo lường, chương này xác lập 4 biến đại diện gián tiếp cho kỷ luật thị trường (niêm yết chứng khoán, chứng chỉ tiền gửi/tổng tài sản, tiền gửi hiện hành/tổng tài sản, chi phí lãi/tiền gửi hiện hành). Đồng thời, tác giả chuẩn hóa hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiệu quả hoạt động NHTM bao gồm nhóm sinh lời (ROA, ROE, NIM), nhóm hiệu quả chi phí (CIR) và nhóm an toàn rủi ro (CAR tính theo Thông tư 41/2016/TT-NHNN, tỷ lệ dự trữ thanh khoản, tỷ lệ nợ xấu), làm tiền đề cho việc xây dựng mô hình kiểm định.

Chương 2: Thực trạng tác động kỷ luật thị trường tới hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại Việt Nam

Chương 2 phân tích bức tranh thực tiễn ngành ngân hàng giai đoạn 2018 - 2022. Tăng trưởng huy động vốn toàn hệ thống biến động từ 15,3% (năm 2018) xuống mức thấp nhất vào năm 2021 do ảnh hưởng của đại dịch Covid-19 và việc giảm lãi suất điều hành (~0,81%/năm), trước khi phục hồi vào năm 2022 nhờ việc linh hoạt điều chỉnh lãi suất. Tăng trưởng tín dụng giảm từ 14,5% (năm 2018) xuống 11% (năm 2020), sau đó phục hồi trên 13% trong giai đoạn 2021 - 2022 khi NHNN nới hạn mức tín dụng cho các NHTM (BIDV 11,5%, Vietcombank 14%, MSB 25%, Techcombank 25%, VPBank 17%). Quá trình xử lý nợ xấu theo Nghị quyết 42/2017/QH14 và Thông tư 01/2020/TT-NHNN ghi nhận việc cơ cấu nợ cho 249.108 khách hàng (dư nợ 172.365 tỷ đồng) và miễn giảm lãi suất cho 403.177 khách hàng.

Về hiệu quả tài chính, tỷ suất ROA toàn ngành phục hồi từ mức dưới 1% lên 1,21% (năm 2021) và tiếp tục tăng trong năm 2022; tỷ suất ROE tăng từ 11,95% (năm 2018) lên 15,11% (năm 2019), giảm nhẹ về 12% (năm 2020) do các ngân hàng tăng vốn để đáp ứng chuẩn an toàn vốn, sau đó bật tăng trở lại giai đoạn 2021 - 2022.

Về triển khai Basel II và Trụ cột 3, tính đến cuối năm 2020, toàn hệ thống có 18 NHTM đạt chuẩn Basel II (16 ngân hàng trong nước và 2 ngân hàng ngoại là Standard Chartered và Shinhan Bank), trong đó VIB hoàn thành sớm nhất Trụ cột I và III vào năm 2018. Giai đoạn 2021 - 2022 chứng kiến sự chuyển dịch sang Basel II nâng cao và Basel III (điển hình tại VIB, TPBank, HDBank, Nam Á Bank, SeABank, ACB, LienVietBank) theo Quyết định 689/QĐ-TTg. Bảng chấm điểm công bố thông tin cho thấy Techcombank đạt điểm cao nhất (28 điểm), tiếp theo là VIB (27 điểm), BIDV và MBBank (25 điểm). Năm 2022, 12 NHTM được Moody's nâng hạng tín nhiệm từ Ba3 lên Ba2.

Tác động thực tế của việc niêm yết chứng khoán được minh chứng rõ rệt: nguồn vốn huy động của BIDV tăng từ 1.226.454 tỷ đồng (năm 2018) lên 1.973.861 tỷ đồng (năm 2022); VIB tăng trưởng huy động 23% năm 2018 trên UPCoM, 39% năm 2019 và đạt 221 nghìn tỷ đồng khi niêm yết tại HOSE vào năm 2020.

Ngân hàng	Điểm công bố thông tin (Thang điểm Chương 2)	Trạng thái triển khai chuẩn mực quốc tế (2020 - 2022)
Techcombank (TCB)	28	Hoàn thành 3 trụ cột Basel II; áp dụng chuẩn mực BCTC IFRS 9
VIB	27	Hoàn thành sớm Trụ cột I & III (2018); tiên phong áp dụng Basel III & IFRS 9
BIDV (BID)	25	Đạt chuẩn Basel II; triển khai áp dụng BCTC IFRS
MBBank (MBB)	25	Đạt chuẩn Basel II; đang trong tiến trình chuyển đổi IFRS
Vietcombank (VCB)	24	Đạt chuẩn Basel II; áp dụng chuẩn mực IFRS
VPBank (VPB)	24	Đạt chuẩn Basel II
VietinBank (CTG)	23	Đạt chuẩn Basel II
ACB	22	Đạt chuẩn Basel II; triển khai nâng cấp Basel III
Sacombank (STB)	21	Triển khai các trụ cột Basel II
MSB	18	Đạt chuẩn Basel II

Chương 3: Mô hình đánh giá và kết quả nghiên cứu tác động của kỷ luật thị trường đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam

Chương 3 thiết lập mô hình kinh tế lượng đánh giá tác động của kỷ luật thị trường tới hiệu quả hoạt động (đo lường qua các biến phụ thuộc ROA, ROE) với mẫu gồm 14 NHTM giai đoạn 2012 - 2022 (Bảng 3.1, Bảng 3.2). Kết quả phân tích ma trận tương quan (Bảng 3.3) và kiểm định đa cộng tuyến chỉ ra các biến độc lập không xảy ra hiện tượng đa cộng tuyến nghiêm trọng. Tác giả tiến hành ước lượng lần lượt qua các mô hình Pooled OLS, FEM và REM (Bảng 3.8).

Kết quả kiểm định F-test và kiểm định Breusch-Pagan Lagrange Multiplier (Bảng 3.5) cho thấy các mô hình hiệu ứng bảng (FEM/REM) vượt trội hơn Pooled OLS. Kiểm định Hausman (Bảng 3.6) được thực hiện để lựa chọn giữa mô hình tác động cố định và mô hình tác động ngẫu nhiên. Tiếp đó, các kiểm định chẩn đoán khuyết tật (Bảng 3.7) gồm kiểm định Wooldridge và kiểm định Breusch-Pagan xác nhận mô hình đồng thời tồn tại hiện tượng tự tương quan và phương sai sai số thay đổi (PSSSTĐ). Để xử lý các vi phạm giả định này, tác giả thực hiện hồi quy theo phương pháp bình phương tối thiểu tổng quát (GLS - Bảng 3.9), mang lại kết quả ước lượng không chệch và có độ tin cậy thống kê cao.

Chương 4: Giải pháp và khuyến nghị

Trên cơ sở kết quả hồi quy mô hình GLS, Chương 4 đề xuất hệ thống giải pháp và khuyến nghị toàn diện nhằm phát huy vai trò của kỷ luật thị trường và nâng cao hiệu quả hoạt động ngân hàng:

• Nhóm giải pháp đối với các NHTM: (1) Đẩy mạnh công tác công khai, minh bạch thông tin tài chính và phi tài chính theo chuẩn mực quốc tế IFRS 9; (2) Tăng cường niêm yết cổ phiếu trên sàn giao dịch chứng khoán chính thức (HOSE, HNX) nhằm mở rộng kênh huy động vốn dài hạn và chịu sự giám sát của công chúng; (3) Tái cơ cấu nguồn vốn huy động, phát triển các công cụ chứng chỉ tiền gửi an toàn để ổn định thanh khoản; (4) Nâng cấp hệ thống quản trị rủi ro từ Basel II tiêu chuẩn lên Basel II nâng cao và Basel III.
• Khuyến nghị đối với Chính phủ và Quốc hội: Hoàn thiện khung khổ pháp lý đồng bộ về thị trường tài chính; hoàn thiện Luật Các tổ chức tín dụng; nâng cấp hành lang pháp lý về bảo hiểm tiền gửi và cơ chế xử lý phá sản các ngân hàng yếu kém theo nguyên tắc thị trường.
• Khuyến nghị đối với Ngân hàng Nhà nước: (1) Tăng cường khung thanh tra, giám sát trên cơ sở rủi ro (RBS) theo Thông tư 08/2022/TT-NHNN và Thông tư 22/2023/TT-NHNN; (2) Chuẩn hóa quy định bắt buộc về công bố thông tin Trụ cột 3 Basel II; (3) Phát triển thị trường xếp hạng tín nhiệm độc lập tại Việt Nam nhằm tạo kênh tham chiếu khách quan cho người gửi tiền và nhà đầu tư.
• Hạn chế của nghiên cứu: Nêu rõ các ranh giới về phạm vi mẫu dữ liệu và biến số nghiên cứu thực tế.

---

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp các phát hiện định tính và định lượng về mối quan hệ giữa kỷ luật thị trường và hiệu quả kinh doanh của các NHTM Việt Nam:

Nhân tố / Biến số đại diện	Chiều hướng tác động tới hiệu quả hoạt động	Giải thích ý nghĩa thực chứng
Niêm yết trên TTCK (LIST)	Cùng chiều (+)	Ngân hàng niêm yết chịu áp lực minh bạch thông tin cao hơn, tiếp cận thị trường vốn với chi phí thấp hơn và tăng cường niềm tin đối với người gửi tiền.
Tỷ lệ chứng chỉ tiền gửi / TTS (CD)	Cùng chiều (+)	Chứng chỉ tiền gửi là công cụ nợ có tính giám sát cao, kỳ hạn ổn định, giúp tối ưu hóa cấu trúc tài trợ và cải thiện biên lợi nhuận.
Tỷ lệ tiền gửi hiện hành / TTS (DEP)	Ngược chiều (-)	Tỷ trọng tiền gửi khách hàng quá cao làm gia tăng chi phí trả lãi và áp lực thanh khoản ngắn hạn nếu công tác quản trị kỳ hạn tài sản - nợ chưa tối ưu.
Chi phí lãi trên tiền gửi (INT)	Có ý nghĩa thống kê	Xác nhận sự tồn tại của kỷ luật thị trường qua cơ chế giá: ngân hàng có mức độ rủi ro cao hơn phải trả chi phí lãi huy động lớn hơn.
Các biến kiểm soát (Quy mô, GDP, Lạm phát)	Phù hợp lý thuyết kinh tế	Quy mô tài sản và môi trường kinh tế vĩ mô thuận lợi đóng vai trò tích cực trong việc củng cố hiệu quả tài chính ngân hàng.

Về mặt đóng góp khoa học và thực tiễn:

1. Về mặt dữ liệu: Khóa luận cập nhật chuỗi số liệu bảng 11 năm (2012 - 2022) của 14 NHTM, bao hàm trọn vẹn tiến trình triển khai 3 trụ cột Basel II tại Việt Nam và giai đoạn biến động kinh tế do dịch bệnh Covid-19.
2. Về mặt phương pháp: Nghiên cứu áp dụng quy trình kiểm định kinh tế lượng bài bản, phát hiện khuyết tật phương sai sai số thay đổi và tự tương quan, từ đó sử dụng mô hình GLS để hiệu chỉnh sai số, bảo đảm độ vững của ước lượng.
3. Về mặt học thuật: Khóa luận bổ sung khoảng trống nghiên cứu thực nghiệm tại Việt Nam về tác động của kỷ luật thị trường trực tiếp tới hiệu quả hoạt động (khả năng sinh lời), thay vì chỉ dừng lại ở góc độ kiểm soát rủi ro như phần lớn các nghiên cứu trước đây.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Căn cứ vào nội dung trình bày tại Chương 4 và phạm vi thực tế của đề tài, khóa luận có các hạn chế sau:

• Về quy mô mẫu nghiên cứu: Mô hình định lượng mới chỉ thực hiện trên 14 NHTM Việt Nam do việc tiếp cận chuỗi số liệu BCTC kiểm toán đầy đủ, nhất quán kéo dài 11 năm (2012 - 2022) của toàn bộ các ngân hàng trong hệ thống còn gặp nhiều rào cản.
• Về chỉ tiêu đo lường: Kỷ luật thị trường mới được đo lường thông qua các biến số tài chính gián tiếp (niêm yết, chứng chỉ tiền gửi, tiền gửi hiện hành, chi phí lãi), chưa đo lường trực tiếp mức độ phản ứng tâm lý và hành vi phân tán dòng tiền của từng nhóm khách hàng cá nhân nhỏ lẻ.
• Về phân nhóm đối tượng: Mô hình chưa thực hiện hồi quy phân tách chuyên sâu giữa nhóm NHTM nhà nước và nhóm NHTM cổ phần tư nhân để so sánh mức độ nhạy cảm của kỷ luật thị trường giữa hai nhóm sở hữu này.

Hướng nghiên cứu tiếp theo được mở rộng bao gồm: mở rộng kích thước mẫu nghiên cứu ra toàn bộ hệ thống các tổ chức tín dụng tại Việt Nam; cập nhật giai đoạn dữ liệu sau năm 2022 gắn liền với lộ trình áp dụng Basel III và chuẩn mực IFRS 9; bổ sung các biến số định lượng phản ánh năng lực quản trị doanh nghiệp và mức độ minh bạch thông tin phi tài chính.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo chuyên môn hữu ích cho các nhóm đối tượng:

• Sinh viên, học viên cao học ngành Tài chính - Ngân hàng, Kinh tế đầu tư, Quản trị rủi ro: Tham khảo phương pháp xây dựng khung lý thuyết về Hiệp ước Basel (đặc biệt là Trụ cột 3), kỹ thuật xử lý dữ liệu bảng (Pooled OLS, FEM, REM, GLS) và cách thức lựa chọn biến đại diện cho các khái niệm tài chính gián tiếp.
• Nhà quản trị và chuyên viên phân tích tại các NHTM: Tham khảo bảng tiêu chí chấm điểm mức độ minh bạch thông tin (Bảng 2.1, Bảng 2.3) để hoàn thiện báo cáo thường niên, tối ưu hóa cơ cấu huy động vốn giữa tiền gửi dân cư và phát hành chứng chỉ tiền gửi, đồng thời chuẩn bị nguồn lực triển khai Basel III và IFRS 9.
• Cơ quan quản lý nhà nước (Ngân hàng Nhà nước, Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng): Cung cấp thêm cứ liệu thực nghiệm phục vụ công tác hoàn thiện khung giám sát trên cơ sở rủi ro (RBS), định chế hóa các quy định công bố thông tin bắt buộc nhằm tăng cường tính minh bạch của toàn hệ thống ngân hàng.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận sử dụng những tiêu chí cụ thể nào để đo lường kỷ luật thị trường tại các NHTM Việt Nam?
Tác giả sử dụng 4 chỉ báo tài chính đại diện: (1) Trạng thái niêm yết trên thị trường chứng khoán (biến giả); (2) Tỷ lệ chứng chỉ tiền gửi đang lưu hành trên tổng tài sản; (3) Tỷ lệ tiền gửi hiện hành trên tổng tài sản; (4) Tỷ lệ chi phí lãi trên tổng tiền gửi hiện hành (phản ánh mức lãi suất ngầm định mà ngân hàng phải trả để bù đắp rủi ro).

2. Mô hình kinh tế lượng trong khóa luận được xây dựng trên cỡ mẫu và giai đoạn thời gian nào?
Mô hình định lượng sử dụng dữ liệu bảng thu thập từ BCTC hợp nhất của 14 NHTM Việt Nam kết hợp số liệu kinh tế vĩ mô (GDP, lạm phát) từ World Bank trong giai đoạn 11 năm, từ năm 2012 đến năm 2022.

3. Tại sao tác giả lựa chọn phương pháp ước lượng GLS thay vì Pooled OLS, FEM hay REM trong Chương 3?
Sau khi thực hiện kiểm định F-test, Breusch-Pagan và Hausman để chọn mô hình bảng phù hợp, tác giả tiến hành các kiểm định chẩn đoán và phát hiện mô hình vi phạm hai giả định quan trọng: tồn tại hiện tượng tự tương quan (Wooldridge test) và phương sai sai số thay đổi (Breusch-Pagan test). Phương pháp bình phương tối thiểu tổng quát (GLS) được sử dụng để khắc phục hoàn toàn hai khuyết tật này, đảm bảo hệ số ước lượng thu được là vững và hiệu quả.

4. Dẫn chứng thực tế nào trong khóa luận thể hiện tác động tích cực của việc niêm yết chứng khoán đối với hoạt động huy động vốn của ngân hàng?
Khóa luận phân tích số liệu thực tế của BIDV: sau khi niêm yết, quy mô huy động vốn tăng từ 1.226.454 tỷ đồng (năm 2018) lên 1.973.861 tỷ đồng (năm 2022). Tương tự, VIB sau khi đăng ký giao dịch trên UPCoM (2017) và chính thức niêm yết trên HOSE (2020) đã ghi nhận tổng vốn huy động đạt 221 nghìn tỷ đồng vào năm 2020 (tăng 33% so với 2019) và tiếp tục tăng trưởng mạnh trong các năm 2021 - 2022.

5. Sự kiện thực tiễn nào tại Việt Nam được tác giả trích dẫn trong phần mở đầu để minh họa cho sự cần thiết của kỷ luật thị trường?
Tác giả dẫn chứng sự cố rút tiền hàng loạt (bank run) xảy ra tại Ngân hàng TMCP Sài Gòn (SCB), gây áp lực lớn lên thanh khoản và tâm lý thị trường toàn ngành ngân hàng, minh chứng cho cơ chế trừng phạt dựa trên số lượng của người gửi tiền khi rủi ro ngân hàng gia tăng.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Thu Trang đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về kỷ luật thị trường và đánh giá thực chứng tác động của nhân tố này tới hiệu quả hoạt động của các NHTM Việt Nam. Bằng việc kết hợp phân tích thực trạng giai đoạn 2018 - 2022 và mô hình kinh tế lượng GLS trên chuỗi dữ liệu 14 NHTM giai đoạn 2012 - 2022, đề tài đã khẳng định vai trò tích cực của việc niêm yết chứng khoán và phát hành chứng chỉ tiền gửi đối với hiệu quả tài chính, đồng thời chỉ ra cơ chế phản ứng của người gửi tiền qua chi phí lãi suất. Các phát hiện thực nghiệm và hệ thống giải pháp được đề xuất cung cấp tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và thực tiễn cho công tác quản trị rủi ro ngân hàng và hoàn thiện chính sách giám sát tài chính tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ KỶ LUẬT THỊ TRƯỜNG VÀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM 1. Khái niệm Kỷ luật thị trường 1. Khái niệm Kỷ luật thị trường là một trong ba trụ cột chính trong khuôn khổ an toàn vốn của Hiệp định Basel. Theo Berger (1991), kỷ luật thị trường có thể được mô tả như là tình huống trong đó người gửi tiền yêu cầu lãi suất cao hơn hoặc rút tiền gửi.

Điều này có thể hiểu là khi có kỷ luật thị trường, người gửi tiền yêu cầu ngân hàng có độ rủi ro cao sẽ phải chi trả tiền lãi cao, nếu không thì người gửi tiền sẽ rút tiền gửi của mình từ ngân hàng có độ rủi ro cao chuyển sang ngân hàng có độ rủi ro thấp. Lane (1993), kỷ luật thị trường có nghĩa là thị trường tài chính cung cấp các tín hiệu khiến người đi vay hành xử phù hợp với khả năng thanh toán của họ. Cụ thể hơn đối với các ngân hàng, kỷ luật thị trường là tình huống xảy ra khi các ngân hàng không thể cho vay với lợi tức kỳ vọng thấp hơn chi phí vốn, và họ cũng không thể tiếp tục tiếp cận các khoản tiền gửi một khi mất khả năng thanh toán. Theo BIS (2006), trong Hiệp ước Basel II, trụ cột thứ ba- kỷ luật thị trường là việc các ngân hàng phải công khai thông tin phù hợp theo nguyên tắc thị trường từ thông tin về cơ cấu vốn, mức độ đầy đủ vốn đến những thông tin liên quan đến mức độ nhạy cảm của ngân hàng với rủi ro tín dụng, rủi ro thị trường và quy trình đánh giá của ngân hàng với từng loại rủi ro này.

Trong các nghiên cứu mới đây, theo Nguyễn Chí Đức và cộng sự (2012), kỷ luật thị trường chính là sự nhấn mạnh sự công khai minh bạch thông tin kinh doanh của các NHTM, cho phép người tham gia thị trường đánh giá các thông tin chủ chốt và độ rủi ro của các NHTM. Nghiên cứu của Deniz Anginer và Ata Can Bertay (2019) cũng cho rằng kỷ luật thị trường là việc đề cập đến quá trình mà các bên tham gia thị trường, chẳng hạn như người gửi tiền và cổ đông, giám sát rủi ro của ngân hàng và thực hiện hành động để hạn chế việc chấp nhận rủi ro quá mức. Cụ thể, nếu những người có lợi ích liên quan cho rằng rủi ro kinh doanh của một NHTM khá cao, người 10 gửi tiền và người nắm giữ trái phiếu NH đó sẽ yêu cầu NH trả lãi suất tiền gửi cao hơn hoặc là sẽ rút tiền gửi ra khỏi NH đó. Gần đây nhất, theo Bùi Thị Kim Hạnh và cộng sự (2023), kỷ luật thị trường được xây dựng trên cơ sở giả thiết rằng: Ngân hàng có lãi suất cao thường có rủi ro cao.

kỷ luật thị trường áp đặt những điều kiện và giới hạn về mức độ chấp nhận rủi ro của các ngân hàng buộc các ngân hàng phải có trách nhiệm và nghiêm túc trong hoạt động quản trị rủi ro. Như vậy, kỷ luật thị trường được định nghĩa là một trong ba trụ cột chính của hiệp định vốn Basel. Tại trụ cột này, các ngân hàng sẽ được yêu cầu công khai thông tin tập trung vào các thông số quan trọng của hồ sơ kinh doanh của họ, nguy cơ rủi ro và quản lý rủi ro. Điều này sẽ cho phép những người tham gia thị trường đánh giá và giám sát những thông tin quan trọng về phạm vi áp dụng, vốn, mức độ rủi ro, quy trình quản lý, và quản lý vốn chủ sở hữu.

Vai trò của kỷ luật thị trường Trong những năm gần đây, nhiều thách thức đặt ra cho các ngân hàng là vừa có sự tăng trưởng về lợi nhuận, vừa đảm bảo hoạt động kinh doanh an toàn. Do đó, việc củng cố sự ổn định của thị trường tài chính và hệ thống ngân hàng đóng vai trò vô cùng quan trọng. Việc thực hiện và phát huy kỷ luật thị trường ngày càng được quan tâm, đặc biệt trong việc đảm bảo tính minh bạch và an toàn cho hệ thống các ngân hàng. Theo đó, kỷ luật thị trường có những vai trò như sau: Đối với ngân hàng: Thứ nhất, kỷ luật thị trường giúp làm giảm mức độ chấp nhận rủi ro (giảm khẩu vị rủi ro), đặc biệt là rủi ro đạo đức của các ngân hàng thông qua việc giám sát và trừng phạt việc lấy rủi ro quá mức của các NHTM.

Điều này giúp các ngân hàng hoạt động an toàn và có nền khách hàng vững chắc hơn. Đồng thời, nền khách hàng được cải thiện giúp ngân hàng phát triển bền vững và có lợi nhuận ổn định hơn. Thứ hai, kỷ luật thị trường có thể lành mạnh hóa và nâng cao hiệu quả hoạt động cho các NHTM, đặc biệt là các ngân hàng hoạt động kém hiệu quả. Berger (1991) chỉ ra rằng bằng việc tạo áp lực lên các ngân hàng hoạt động chưa hiệu quả, 11 kỷ luật thị trường giúp ngân hàng trở nên hiệu quả hơn hoặc rời khỏi ngành nếu không đáp ứng được các quy định đưa ra.

Thứ ba, kỷ luật thị trường có thể làm tăng hiệu quả của quá trình giám sát tổng thể (Flannery, 1998). Cụ thể, một số bằng chứng thực nghiệm của các nghiên cứu trước đã chỉ ra rằng việc giám sát hiệu quả hơn dựa trên kết hợp dựa trên thông tin về bảng xếp hạng tín dụng các công ty tài chính và các thông tin bên trong có được bằng quy trình giám sát. Đối với những bên liên quan Kỷ luật thị trường bổ sung cho hai trụ cột đầu trong khung hiệp định Basel cho phép các thành viên thị trường hiểu được mối liên hệ giữa rủi ro và vốn ngân hàng. Lý thuyết kỷ luật thị trường 1.

Lý thuyết các bên liên quan Lý thuyết các bên liên quan được khởi nguồn từ nghiên cứu của Freman (1984) về quản trị tổ chức và đạo đức kinh doanh “ Quản trị chiến lược: Cách tiếp cận từ các bên liên quan”. Theo đó, bên liên quan của một tổ chức là một nhóm người hay cá nhân bất kì có tác động lên hay bị tác động bởi kết quả và quá trình đạt được mục tiêu của tổ chức đó. Lý thuyết các bên liên quan cho rằng tổ chức có nghĩa vụ phải đối xử công bằng giữa các bên liên quan, trong trường hợp các bên liên quan có xung đột lợi ích, doanh nghiệp phải có nghĩa vụ đạt được sự cân bằng tối ưu giữa chúng. Như vậy, lý thuyết các bên liên quan đề cập tới tính bền vững của doanh nghiệp, bao gồm hành vi phù hợp và không phù hợp của công ty cũng như hành vi của các bên liên quan (Driver & Thompson, 2002).

Khi lý thuyết các bên liên quan quan tâm đến bản chất của những tương tác về cả quá trình và kết quả, Freeman (2001) lập luận rằng mạng lưới các mối quan hệ với nhiều nhóm có thể tác động đến việc ra quyết định của công ty và các chi nhánh của nó. Bên cạnh đó, lý thuyết này, theo Donaldson & Preston (1995), miêu tả các nhà quản lý với vai trò là những cá thể quan tâm đến lợi ích hợp pháp của tất cả các bên liên quan cả trong việc thiết lập cơ cấu tổ chức cũng như trong việc ra quyết định trong từng trường hợp cụ thể. Ngoài ra, các nhà quản lý còn quan tâm đến việc cân bằng và thúc đẩy lợi ích của các bên liên quan. 12 Xuất phát từ lý thuyết này, đứng trên góc độ của Ngân hàng, những người có liên quan đến ngân hàng như người gửi tiền là những người sẽ áp dụng kỷ luật thị trường đối với ngân hàng.

Người gửi tiền có thể phản hồi những thông tin có sẵn cho thấy rằng ngân hàng gặp khó khăn khi giảm cung tiền của họ trong tài khoản tiền gửi. Do đó, từ lý thuyết này, có thể thấy sự hiện diện của thị trường kỷ luật xét từ góc độ của người gửi tiền. Lý thuyết kỷ luật người gửi tiền tiêu chuẩn Lý thuyết này cho rằng hành vi của người gửi tiền bị ảnh hưởng bởi những thay đổi trong hồ sơ rủi ro của ngân hàng do ảnh hưởng của các yếu tố kinh tế và quản trị cơ bản. Trong giả thuyết này, các ngân hàng được coi là trở nên rủi ro hơn (hoặc lành mạnh hơn) do những thay đổi đến từ môi trường hoạt động bên ngoài.

Điều này có nghĩa là những người gửi tiền e ngại rủi ro sẽ bắt đầu rút tiền của họ khi thấy tín hiệu rủi ro và ngược lại, người gửi tiền dự đoán triển vọng nền kinh tế tốt hơn trong tương lai, họ sẽ tăng cường gửi tiền vào ngân hàng nhằm mục đích hưởng lãi cao. Lý thuyết kỷ luật người gửi tiền tiêu chuẩn này được sử dụng rộng rãi để kiểm tra tác động của những thay đổi rủi ro trong ngân hàng đối với hành vi của người gửi tiền (Soledad & cộng sự, 2001; Karas & cộng sự, 2010; Demirguç-Kunt & Huizinga, 2004 ). Mặt khác, quy luật cung cầu đứng đằng sau giả thuyết kỷ luật thị trường. Trên thị trường ngân hàng, những hành vi rủi ro của một ngân hàng cụ thể có thể làm thay đổi sự ưu tiên của người gửi tiền bởi lẽ những người gửi tiền có thể làm dịch chuyển đường cung tiền gửi khi yêu cầu lãi suất cao hơn cho khoản tiền gửi hoặc khoản rút tiền.

Điều này đồng nghĩa với việc khi những người gửi tiền cho rằng rủi ro kinh doanh của một ngân hàng là khá cao, họ sẽ yêu cầu trả lãi suất tiền gửi cao hơn hoặc rút tiền gửi ra khỏi ngân hàng đó. Điều này gây ra những ảnh hưởng tiêu cực tới chi phí và năng lực cạnh tranh của ngân hàng. Do đó, ngân hàng nên điều chỉnh mức độ chấp nhận rủi ro của mình một cách hợp lý. Tóm lại, kỷ luật thị trường thể hiện hai khía cạnh: khả năng giám sát tình trạng của ngân hàng và khả năng tác động lên hành động của ngân hàng, nói cách khác là giám sát thị trường và ảnh hưởng của thị trường (Flannery, 2001).

Trên thị trường 13 tiền gửi, các cơ chế của người gửi tiền sử dụng để điều chỉnh hành vi rủi ro của ngân hàng là: Thứ nhất, cơ chế dựa trên giá: người gửi tiền yêu cầu lãi suất tiền gửi cao hơn với ngân hàng có rủi ro lớn hơn. Họ quan niệm rằng, rủi ro lớn thì cần lợi nhuận lớn hơn. Thứ hai, cơ chế dựa trên số lượng: người gửi tiền rút tiền của họ như một phản ứng đối với hành vi rủi ro. Cụ thể, người gửi tiền sẽ rút tiền gửi của mình ra khỏi các ngân hàng có rủi ro cao.