Nghiên cứu tác động của cấu trúc sở hữu và thuế thu nhập doanh nghiệp lên cấu trúc vốn tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích tác động của cấu trúc sở hữu và thuế thu nhập doanh nghiệp lên cấu trúc vốn nghiên cứu tại việt nam, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Mai Thị Hiền
• Người hướng dẫn: PGS. Phan Thị Bích Nguyệt
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Tác Động Của Cấu Trúc Sở Hữu Và Thuế Doanh Nghiệp Đến Cấu Trúc Vốn Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: TP Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 1.1. Một số khái niệm liên quan đến cấu trúc vốn
• 1.2. Cơ cấu sở hữu của doanh nghiệp và cấu trúc vốn
• 1.3. Thuế và cấu trúc vốn. Vai trò của nợ và cấu trúc sở hữu trong việc giảm bớt các chi phí doanh nghiệp
• 2. CHƯƠNG 2: MÔ HÌNH VÀ PHÁT TRIỂN GIẢ THUYẾT
• 2.1. Quan hệ đánh đổi giữa nợ và quyền sở hữu quản lý
• 2.2. Ảnh hưởng của các cổ đông nắm quyền kiểm soát lên quan hệ đánh đổi giữa nợ và cấu trúc sở hữu
• 2.3. Những tương tác giữa tỷ lệ thuế doanh nghiệp, ảnh hưởng của cổ đông kiểm soát và quan hệ đánh đổi giữa nợ và quyền sở hữu quản lý
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Thiết kế nghiên cứu
• 3.2. Lựa chọn mẫu
• 4. CHƯƠNG 4: CÁC KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM
• 4.1. Kết quả thực nghiệm chính
• 4.2. Các phân tích bổ sung
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN

Tóm tắt

I. Tác động của cấu trúc sở hữu đến cấu trúc vốn

Cấu trúc sở hữu của doanh nghiệp có ảnh hưởng lớn đến quyết định tài chính, đặc biệt là trong việc xác định cấu trúc vốn. Các cổ đông nắm quyền kiểm soát thường có động cơ để tối đa hóa lợi nhuận và bảo vệ quyền lợi của mình. Theo nghiên cứu của La Porta và cộng sự, cổ đông kiểm soát có thể can thiệp vào các quyết định tài chính, từ đó ảnh hưởng đến tỷ lệ nợ và vốn chủ sở hữu. Việc sử dụng nợ có thể giúp giảm chi phí đại diện, nhưng cũng có thể dẫn đến rủi ro tài chính. Do đó, mối quan hệ giữa cấu trúc sở hữu và cấu trúc vốn cần được xem xét kỹ lưỡng để hiểu rõ hơn về cách thức hoạt động của các doanh nghiệp tại Việt Nam.

1.1. Mối quan hệ giữa cấu trúc sở hữu và chi phí vốn

Mối quan hệ giữa cấu trúc sở hữu và chi phí vốn là một vấn đề quan trọng trong tài chính doanh nghiệp. Các nghiên cứu cho thấy rằng cổ đông nắm quyền kiểm soát có thể tạo ra áp lực lên các nhà quản lý để tối ưu hóa cấu trúc vốn. Khi cổ đông kiểm soát có tỷ lệ sở hữu cao, họ có khả năng kiểm soát các quyết định tài chính, từ đó giảm thiểu chi phí đại diện. Tuy nhiên, nếu tỷ lệ nợ quá cao, điều này có thể dẫn đến rủi ro tài chính và làm giảm giá trị doanh nghiệp. Do đó, việc cân nhắc giữa nợ và vốn chủ sở hữu là rất cần thiết để đảm bảo sự ổn định tài chính cho doanh nghiệp.

II. Ảnh hưởng của thuế doanh nghiệp đến cấu trúc vốn

Thuế doanh nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc xác định cấu trúc vốn của doanh nghiệp. Lợi ích từ việc khấu trừ thuế lãi vay tạo ra động lực cho các doanh nghiệp sử dụng nợ. Theo lý thuyết của Modigliani và Miller, trong điều kiện có thuế, giá trị của công ty có vay nợ sẽ cao hơn so với công ty không vay nợ. Tuy nhiên, việc sử dụng nợ quá mức có thể dẫn đến chi phí kiệt quệ tài chính. Do đó, doanh nghiệp cần phải cân nhắc giữa lợi ích thuế và rủi ro tài chính khi quyết định cấu trúc vốn.

2.1. Lợi ích từ lá chắn thuế

Lợi ích từ lá chắn thuế là một trong những yếu tố chính thúc đẩy doanh nghiệp sử dụng nợ. Khi doanh nghiệp có thể khấu trừ thuế từ các khoản thanh toán lãi vay, điều này giúp giảm chi phí tài chính và tăng lợi nhuận sau thuế. Tuy nhiên, việc lạm dụng nợ có thể dẫn đến rủi ro tài chính cao hơn, ảnh hưởng đến khả năng thanh toán và giá trị doanh nghiệp. Do đó, việc tối ưu hóa cấu trúc vốn cần phải xem xét kỹ lưỡng giữa lợi ích thuế và rủi ro tài chính.

III. Tác động của cấu trúc sở hữu và thuế doanh nghiệp đến cấu trúc vốn tại Việt Nam

Tại Việt Nam, cấu trúc sở hữu và thuế doanh nghiệp có những đặc điểm riêng biệt ảnh hưởng đến cấu trúc vốn. Các doanh nghiệp thường có tỷ lệ sở hữu cao từ các cổ đông lớn, điều này tạo ra áp lực lên các quyết định tài chính. Hơn nữa, hệ thống thuế doanh nghiệp tại Việt Nam cũng có những quy định đặc thù, ảnh hưởng đến cách thức doanh nghiệp lựa chọn giữa nợ và vốn chủ sở hữu. Nghiên cứu cho thấy rằng, trong bối cảnh Việt Nam, việc tối ưu hóa cấu trúc vốn cần phải cân nhắc đến cả yếu tố cấu trúc sở hữu và thuế doanh nghiệp để đạt được hiệu quả tài chính tốt nhất.

3.1. Thực trạng cấu trúc vốn tại các doanh nghiệp Việt Nam

Thực trạng cấu trúc vốn tại các doanh nghiệp Việt Nam cho thấy sự phụ thuộc lớn vào nợ vay. Nhiều doanh nghiệp vẫn chủ yếu dựa vào nguồn vốn từ ngân hàng, điều này dẫn đến rủi ro tài chính cao. Hơn nữa, sự thiếu hụt thông tin và cơ chế bảo vệ nhà đầu tư cũng làm cho các doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc tối ưu hóa cấu trúc vốn. Do đó, cần có những chính sách hỗ trợ từ chính phủ để cải thiện tình hình tài chính của các doanh nghiệp, từ đó nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh thị trường tài chính Việt Nam ngày càng phát triển, việc nghiên cứu tác động của cấu trúc sở hữu và thuế thu nhập doanh nghiệp lên cấu trúc vốn của các công ty niêm yết trở nên cấp thiết. Nghiên cứu sử dụng mẫu gồm 654 công ty niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) và Thành phố Hồ Chí Minh (HOSE) trong giai đoạn 2011-2015, với tổng số quan sát là 2738 sau khi loại bỏ các công ty ngành tài chính và bảo hiểm. Trung bình tỷ lệ nợ dài hạn trên tổng tài sản (DR) là khoảng 26,5%, cao hơn mức trung bình của các công ty Mỹ, cho thấy các doanh nghiệp Việt Nam có xu hướng sử dụng nhiều nợ hơn trong cấu trúc vốn. Mức sở hữu của nhà quản lý (MSO) trung bình khoảng 11%, phản ánh sự hiện diện mạnh mẽ của cổ đông kiểm soát trong các doanh nghiệp.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm rõ ảnh hưởng của cấu trúc sở hữu và thuế thu nhập doanh nghiệp đến mối quan hệ đánh đổi giữa nợ và quyền sở hữu quản lý trong việc giảm chi phí đại diện. Nghiên cứu tập trung phân tích sự tương tác giữa tỷ lệ thuế doanh nghiệp và quyền kiểm soát của cổ đông chủ chốt, đồng thời đánh giá tác động của các yếu tố tài chính và đặc điểm doanh nghiệp đến cấu trúc vốn. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ các nhà quản lý và nhà hoạch định chính sách tài chính doanh nghiệp tại Việt Nam trong việc tối ưu hóa cấu trúc vốn, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và giảm thiểu chi phí tài chính.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên lý thuyết đánh đổi (Trade-off Theory) của Modigliani và Miller (1958, 1963), trong đó cấu trúc vốn tối ưu được xác định bằng cách cân bằng giữa lợi ích từ lá chắn thuế của nợ và chi phí phá sản tiềm ẩn. Lý thuyết chi phí đại diện (Agency Cost Theory) của Jensen và Meckling (1976) cũng được áp dụng để giải thích mối quan hệ giữa quyền sở hữu quản lý và chi phí đại diện phát sinh từ mâu thuẫn lợi ích giữa cổ đông và nhà quản lý. Ngoài ra, nghiên cứu mở rộng mô hình bằng cách tích hợp vai trò của cổ đông kiểm soát trong việc giám sát nhà quản lý, dựa trên các nghiên cứu của Shleifer & Vishny (1997) và Claessens et al. (2002). Các khái niệm chính bao gồm:

• Cấu trúc vốn (Capital Structure): Tỷ trọng giữa nợ dài hạn và vốn chủ sở hữu trong tổng nguồn vốn.
• Quyền sở hữu quản lý (Managerial Ownership): Tỷ lệ cổ phần do nhà quản lý nắm giữ, ảnh hưởng đến động cơ và hành vi quản lý.
• Cổ đông kiểm soát (Controlling Shareholders): Các cổ đông nắm quyền kiểm soát lớn, có khả năng giám sát và điều chỉnh hành vi của nhà quản lý.
• Thuế thu nhập doanh nghiệp (Corporate Income Tax): Tỷ lệ thuế ảnh hưởng đến chi phí vốn và quyết định tài trợ bằng nợ.
• Chi phí đại diện (Agency Costs): Chi phí phát sinh do xung đột lợi ích giữa các bên liên quan trong doanh nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu bảng (panel data) thu thập từ báo cáo tài chính hợp nhất và báo cáo thường niên của 654 công ty niêm yết trên HNX và HOSE trong giai đoạn 2011-2015. Sau khi loại bỏ các công ty ngành tài chính và bảo hiểm, mẫu còn lại là 492 công ty với 2738 quan sát. Các biến chính bao gồm tỷ lệ nợ dài hạn trên tổng tài sản (DR), tỷ lệ sở hữu của nhà quản lý (MSO), tỷ lệ thuế thực tế (TR), cùng các biến kiểm soát như cổ tức (DIVY), sở hữu tổ chức (INST), quy mô công ty (Size), lợi nhuận trên tổng tài sản (ROA), và các biến giả ngành và thời gian.

Phương pháp phân tích chính là hồi quy hai giai đoạn với kỹ thuật Two-Stage Least Squares (TSLS) nhằm kiểm soát vấn đề nội sinh giữa cấu trúc sở hữu và nợ. Giai đoạn đầu tiên ước lượng biến dự đoán của MSO dựa trên các biến giải thích và kiểm soát; giai đoạn hai sử dụng biến dự đoán MSO để phân tích ảnh hưởng đến tỷ lệ nợ DR. Phần mềm Eviews được sử dụng để xử lý và phân tích dữ liệu. Ngoài ra, nghiên cứu thực hiện kiểm định độ nhạy với các giá trị ngoại lai và phân tích bổ sung về tính linh hoạt tài chính, rủi ro phá sản (Z-score), và cơ hội tăng trưởng doanh nghiệp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Mối quan hệ thay thế giữa nợ và quyền sở hữu quản lý: Kết quả hồi quy TSLS cho thấy hệ số của MSO đối với DR là âm và có ý nghĩa thống kê ở mức 1%, khẳng định mối quan hệ đánh đổi giữa nợ và quyền sở hữu quản lý. Trung bình tỷ lệ nợ dài hạn là 26,5%, trong khi tỷ lệ sở hữu quản lý trung bình là 11%, phản ánh xu hướng các công ty sử dụng nợ nhiều hơn khi quyền sở hữu quản lý thấp.

2. Ảnh hưởng của thuế thu nhập doanh nghiệp: Hệ số tương tác giữa MSO và tỷ lệ thuế thực tế (MSO*TR) là âm và có ý nghĩa, cho thấy thuế suất cao làm tăng lợi ích từ lá chắn thuế, thúc đẩy các công ty sử dụng nợ nhiều hơn, nhưng đồng thời làm giảm mối quan hệ thay thế giữa nợ và quyền sở hữu quản lý.

3. Vai trò của cổ đông kiểm soát: Biến Deviation (độ lệch giữa quyền kiểm soát và quyền sở hữu) có hệ số âm và có ý nghĩa, cho thấy sự khác biệt lớn giữa quyền kiểm soát và quyền sở hữu tạo điều kiện cho cổ đông kiểm soát chiếm đoạt tài sản, dẫn đến việc tăng nợ để cung cấp nguồn lực tước quyền sở hữu.

4. Ảnh hưởng của các biến kiểm soát: Quy mô công ty (Size) và lợi nhuận (ROA) có tác động tiêu cực đến tỷ lệ nợ, trong khi cơ hội tăng trưởng (Growth) và tài sản cố định (Fixed Asset) có tác động tích cực. Điều này phù hợp với lý thuyết rằng công ty lớn và có lợi nhuận cao có khả năng tự tài trợ tốt hơn, giảm nhu cầu vay nợ, còn công ty có cơ hội tăng trưởng và tài sản thế chấp cao có xu hướng vay nhiều hơn.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với lý thuyết đánh đổi và chi phí đại diện, đồng thời mở rộng hiểu biết về vai trò của cổ đông kiểm soát trong thị trường vốn Việt Nam. Mối quan hệ thay thế giữa nợ và quyền sở hữu quản lý phản ánh sự cân bằng trong việc giảm chi phí đại diện thông qua hai cơ chế tài trợ. Thuế thu nhập doanh nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh chi phí vốn nợ, làm tăng lợi ích sử dụng nợ nhưng cũng làm giảm sự thay thế giữa nợ và quyền sở hữu quản lý.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế, tỷ lệ nợ và quyền sở hữu quản lý tại Việt Nam cao hơn, phản ánh đặc thù thị trường vốn mới nổi với sự tập trung quyền sở hữu và hạn chế trong bảo vệ nhà đầu tư. Sự khác biệt giữa quyền kiểm soát và quyền sở hữu tạo ra cả cơ hội giám sát và rủi ro chiếm đoạt tài sản, làm phức tạp quyết định cấu trúc vốn. Các biểu đồ phân phối tỷ lệ nợ và sở hữu quản lý, cùng bảng hồi quy chi tiết, sẽ minh họa rõ nét các mối quan hệ này.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường vai trò cổ đông kiểm soát trong giám sát quản lý: Các doanh nghiệp nên thúc đẩy sự tham gia tích cực của cổ đông kiểm soát nhằm giảm chi phí đại diện và hạn chế hành vi tham quyền cố vị của nhà quản lý. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Ban lãnh đạo doanh nghiệp, cổ đông lớn.

2. Cải thiện chính sách thuế thu nhập doanh nghiệp: Cơ quan quản lý cần hoàn thiện hệ thống thuế để cân bằng lợi ích từ lá chắn thuế và hạn chế rủi ro tài chính do vay nợ quá mức. Thời gian thực hiện: 3-5 năm; Chủ thể: Bộ Tài chính, cơ quan thuế.

3. Đa dạng hóa nguồn vốn tài trợ: Doanh nghiệp nên phát triển các kênh huy động vốn ngoài ngân hàng, như phát hành cổ phiếu, trái phiếu doanh nghiệp để giảm phụ thuộc vào nợ và tăng tính linh hoạt tài chính. Thời gian thực hiện: 2-3 năm; Chủ thể: Ban quản trị, phòng tài chính doanh nghiệp.

4. Nâng cao minh bạch thông tin và quản trị công ty: Tăng cường công bố thông tin tài chính và quản trị nhằm thu hút nhà đầu tư tổ chức, giảm chi phí vốn và cải thiện cấu trúc vốn. Thời gian thực hiện: liên tục; Chủ thể: Ủy ban Chứng khoán, các công ty niêm yết.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý doanh nghiệp: Giúp hiểu rõ tác động của cấu trúc sở hữu và thuế đến quyết định tài chính, từ đó tối ưu hóa cấu trúc vốn và nâng cao hiệu quả quản trị.

2. Nhà đầu tư và cổ đông: Cung cấp thông tin về vai trò của quyền sở hữu quản lý và cổ đông kiểm soát trong việc ảnh hưởng đến rủi ro và lợi nhuận đầu tư.

3. Cơ quan hoạch định chính sách: Hỗ trợ xây dựng chính sách thuế và quản lý thị trường vốn phù hợp với đặc thù doanh nghiệp Việt Nam, thúc đẩy phát triển bền vững.

4. Các nhà nghiên cứu và học viên: Là tài liệu tham khảo quý giá về mô hình nghiên cứu cấu trúc vốn trong thị trường mới nổi, phương pháp phân tích dữ liệu bảng và hồi quy hai giai đoạn.

Câu hỏi thường gặp

1. Cấu trúc sở hữu ảnh hưởng thế nào đến cấu trúc vốn của doanh nghiệp?
   Cấu trúc sở hữu, đặc biệt là tỷ lệ sở hữu của nhà quản lý và cổ đông kiểm soát, ảnh hưởng đến quyết định sử dụng nợ hay vốn chủ sở hữu nhằm giảm chi phí đại diện và tối ưu hóa cấu trúc vốn.

2. Tại sao thuế thu nhập doanh nghiệp lại quan trọng trong nghiên cứu này?
   Thuế thu nhập doanh nghiệp tạo ra lợi ích từ lá chắn thuế cho các khoản vay nợ, ảnh hưởng đến chi phí vốn và quyết định tài trợ của doanh nghiệp, đồng thời tương tác với quyền sở hữu quản lý trong việc lựa chọn cấu trúc vốn.

3. Phương pháp TSLS được sử dụng để làm gì?
   TSLS giúp kiểm soát vấn đề nội sinh giữa biến quyền sở hữu quản lý và tỷ lệ nợ, đảm bảo kết quả hồi quy chính xác và phản ánh đúng mối quan hệ nhân quả.

4. Vai trò của cổ đông kiểm soát trong quản trị công ty là gì?
   Cổ đông kiểm soát có khả năng giám sát và điều chỉnh hành vi của nhà quản lý, giảm chi phí đại diện nhưng cũng có thể tạo ra rủi ro chiếm đoạt tài sản nếu quyền kiểm soát vượt quá quyền sở hữu.

5. Làm thế nào doanh nghiệp có thể tối ưu hóa cấu trúc vốn dựa trên kết quả nghiên cứu?
   Doanh nghiệp nên cân nhắc tăng cường quyền sở hữu quản lý, tận dụng lợi ích thuế từ nợ, đồng thời duy trì sự giám sát hiệu quả của cổ đông kiểm soát và đa dạng hóa nguồn vốn để giảm rủi ro tài chính.

Kết luận

• Nghiên cứu khẳng định mối quan hệ thay thế giữa nợ và quyền sở hữu quản lý trong việc giảm chi phí đại diện tại các công ty niêm yết Việt Nam.
• Thuế thu nhập doanh nghiệp có tác động phức tạp, vừa thúc đẩy sử dụng nợ vừa làm giảm sự thay thế giữa nợ và quyền sở hữu quản lý.
• Cổ đông kiểm soát đóng vai trò kép vừa giám sát vừa có thể chiếm đoạt tài sản, ảnh hưởng đến cấu trúc vốn và chi phí đại diện.
• Phương pháp hồi quy hai giai đoạn TSLS giúp kiểm soát nội sinh và cho kết quả thực nghiệm tin cậy.
• Các bước tiếp theo bao gồm mở rộng nghiên cứu với dữ liệu cập nhật, phân tích sâu hơn về vai trò của các loại cổ đông và chính sách thuế nhằm hỗ trợ doanh nghiệp tối ưu hóa cấu trúc vốn.

Hành động ngay: Các nhà quản lý và nhà hoạch định chính sách nên áp dụng kết quả nghiên cứu để cải thiện quản trị tài chính doanh nghiệp, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và phát triển bền vững thị trường tài chính Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Lời mở đầu - Chƣơng 1: Tổng quan lý thuyết và hệ thống thuế tại Việt Nam. - Chƣơng 2: Giới thiệu mô hình và phát triển các giả thiết. - Chƣơng 3: Phƣơng pháp nghiên cứu. - Chƣơng 4: Kết quả nghiên cứu.

- Chƣơng 5: Kết luận 123doc 8 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT 1. Một số khái niệm liên quan đến cấu trúc vốn Cấu trúc vốn là quan hệ về tỷ trọng của từng loại vốn dài hạn bao gồm nợ, vốn cổ phần ƣu đãi và vốn cổ phần thƣờng trong tổng số nguồn vốn của công ty. Một cấu trúc vốn tối ƣu sẽ giúp doanh nghiệp gia tăng hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh, đồng thời gia tăng giá trị của doanh nghiệp. Rủi ro tài chính của một doanh nghiệp là tính khả biến thêm của thu nhập mỗi cổ phần với xác suất gia tăng của mất khả năng chi trả bắt nguồn từ việc doanh nghiệp sử dụng các nguồn vốn có chi phí tài chính cố định ví dụ nhƣ nợ và cổ phần ƣu đãi trong cấu trúc vốn của mình.

Việc sử dụng đòn bẩy tài chính đƣa đến một gia tăng trong rủi ro cảm nhận đƣợc cho các nhà cung cấp vốn cho doanh nghiệp. Để bù đắp rủi ro gia tăng này, lợi nhuận đòi hỏi sẽ cao hơn. Các thay đổi cấu trúc vốn thƣờng chuyển các tín hiệu thông tin quan trọng về viễn cảnh tƣơng lai của doanh nghiệp đến nhà đầu tƣ. Lý thuyết cơ bản nhất về cấu trúc vốn có thể kể đến là lý thuyết của Modigliani và Miller (M&M) trong các nghiên cứu năm 1958 và năm 1963.

Trong nghiên cứu năm 1958, trƣờng hợp giả định rằng, không có thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN), quan điểm của lý thuyết M&M cho rằng cấu trúc vốn không có ảnh hƣởng gì đến giá trị của công ty hoặc công ty không có cách nào để gia tăng giá trị bằng cách thay đổi cấu trúc vốn. Năm 1963, bằng việc đƣa thuế TNDN vào mô hình nghiên cứu, lý thuyết M&M 1963 đã kết luận “Trong điều kiện có thuế TNDN, giá trị của công ty có vay nợ bằng giá trị của công ty không có vay nợ cộng với hiện giá của “lá chắn thuế”. Tóm lại, nghiên cứu của M&M đã chỉ ra rằng, có mối liên hệ giữa cấu trúc vốn và giá trị của doanh nghiệp. Tuy nhiên, nghiên cứu này vẫn còn một số hạn chế thể hiện trong các giả định của mô hình nhƣ thực tế thị trƣờng vốn không hoàn hảo và luôn tồn tại chi phí đại diện trong quản trị doanh nghiệp….

123doc 9 Mặc dù lý thuyết về cấu trúc vốn đƣợc xem là vấn đề trung tâm của lý thuyết tài chính hiện đại từ thập niên 60 của thế kỷ thứ 20 nhƣng đây vẫn còn là vấn đề hết sức mới mẻ và chƣa thật sự thu hút đƣợc sự quan tâm của các nhà kinh tế và các nhà quản lý doanh nghiêp trong nƣớc vì một lý do đơn giản nhất là cách thức tài trợ của các doanh nghiêp Việt Nam còn khá đơn điệu, trông chờ vào nguồn vay ngân hàng là chủ yếu. Hơn nữa, do điều kiện nền kinh tế tài chính Việt Nam có những đặc thù khác biệt với những điều kiện giả định trong lý thuyết về cấu trúc vốn nên doanh nghiệp còn nghi ngờ về tính thực tế các lý thuyết này. Tuy nhiên, lý thuyết cấu trúc vốn đang có cơ hội ứng dụng ở Việt Nam khi số công ty cổ phần ngày càng tăng và thị trƣờng tài chính ngày càng phát triển mở rộng hơn. Bên cạnh đó, thị trƣờng chứng khoán Việt Nam qua những bƣớc chập chững ban đầu cũng đã bắt đầu đi vào hoạt động suôn sẻ hơn, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp Việt Nam thực hiện chính sách tài trợ năng động và đa dạng.

Cơ cấu sở hữu của doanh nghiệp và cấu trúc vốn Ở các nƣớc Đông Á, chủ sở hữu kiểm soát hầu hết việc bỏ phiếu hơn là kiểm soát dòng tiền. Điều này cho phép các chủ sở hữu quyền kiểm soát có cơ hội can thiệp vào các quyết định của công ty và gia tăng khả năng chiếm đoạt tài sản nhiều hơn. Do khó khăn trong việc tổ chức các cổ đông phân tán nên một cổ đông – ngƣời nắm một tỷ lệ lớn cổ phiếu (khoảng từ 5% cổ phiếu trở lên) thực tế kiểm soát hoạt động của một công ty đƣợc định nghĩa là cổ đông kiểm soát ( La Porta, Lopez-de- Silanes & Shleifer, 1998; La Porta, Lopez-de-Silanes, Shleifer & Vishny, 1997; La Porta và cộng sự, 1999). Hiệu quả của các cổ đông kiểm soát đối với các quyết định tài chính nợ của công ty là không rõ ràng.

Một mặt, các cổ đông kiểm soát ƣa thích nợ bởi vì vốn chủ sở hữu có thể dẫn đến những cổ đông mới, điều này có thể đe dọa sự thống lĩnh của các cổ đông kiểm soát đƣơng nhiệm. Mặt khác, đứng trên phƣơng diệnlaf các nhà quản lý chuyên nghiệp, các cổ đông kiểm soát sẽ không thích vay nợ vì điều 123doc 10 này sẽ làm gia tăng việc kiểm soát, giám sát của các chủ nợ và những nghĩa vụ phải trả những khoản nợ định kỳ, điều này dẫn đến làm giảm khả năng xoay sở các nguồn lực của công ty. Cuối cùng, vấn đề hiệu quả của các cổ đông kiểm soát về tài chính nợ là một vấn đề thực nghiệm mở, chƣa có kết luận chính xác, cụ thể. Những nghiên cứu gần đây (Claessens, Djankov, Fan, & Lang, 2002; Shleifer & Vishny, 1997) cho rằng bởi vì phần lớn các cổ đông đều có chung một mối quan tâm đó là tối đa hóa lợi nhuận và quyền kiểm soát các tài sản doanh nghiệp, họ thƣờng tạo áp lực mạnh mẽ đối với các nhà quản lý thậm chí là một cuộc phế truất.

Điều này cho thấy việc giám sát các cổ đông kiểm soát có thể tạo ra mối quan hệ về lợi ích giữa ngƣời quản lý và ngƣời chủ sở hữu. Tuy nhiên, Claessens và các đồng sự (2002) cho thấy sự chênh lệch giữa quyền kiểm soát và quyền quản lý dòng tiền có liên quan đến việc giảm giá trị doanh nghiệp mà điều này lại phụ thuộc vào khoảng cách chênh lệch giữa quyền kiểm soát và quyền dòng tiền. Theo đó, dƣới cơ cấu sỡ hữu, các cổ đông kiểm soát có thể làm giảm bớt hiệu lực của sự quản lý cứng nhắc (tham quyền cố vị), nhƣng nó cũng tạo ra một hiệu ứng khác đó là sự khác biệt giữa quyền kiểm soát và quyền dòng tiền, điều này tạo nên một khe hở cho sự chiếm đoạt tài sản công ty. Thuế và cấu trúc vốn Lợi ích dễ thấy nhất của đòn bẩy công ty là khấu trừ thuế của các khoản thanh toán lãi vay.

Việc sử dụng thuế giúp tạo nên một khoản lợi ích, hay nói cách khác là tạo nên một tấm lá chắn thuế. Lợi ích từ tấm lá chắn thuế này thu hút các công ty sử dụng nhiều nợ đến mức có thể. Tuy nhiên, mặt khác, khi đòn cân nợ quá cao có thể làm giảm tỷ suất sinh lợi trên vốn cổ phần và tiềm ẩn chi phí kiệt quệ tài chính. Với mức hỗ trợ thuế suất, các doanh nghiệp tạo ra mức thu nhập chịu thuế cao hơn, trong đó bao gồm nợ trong cơ cấu vốn của họ.

Bằng việc sử dụng thuế suất của các công ty dựa trên mã số thuế và lợi ích thuế nợ vay, Graham (1996a, 1996b) 123doc 11 đã chỉ ra rằng các công ty có mức thuế suất cao thƣờng phát hành nhiều nợ hơn các công ty cùng ngành có mức thuế suất thấp hơn. Hơn nữa, một số công ty thay đổi cơ cấu vốn của mình để đáp ứng với những thay đổi mã số thuế. Ví dụ, bằng cách sử dụng dữ liệu Hoa Kỳ năm 1986, Givoly, Hahn, Ofer, and Sarig (1992) cho rằng nợ của doanh nghiệp trở nên ít hơn sau khi đƣợc giảm thuế suất, đối với các công ty bị đánh thuế cao nhất thì nợ giảm nhiều nhất. Hiện nay hệ thống thuế Việt Nam có nhiều ƣu đãi để thu hút đầu tƣ, kinh doanh tại Việt Nam, tạo điều kiện kích cầu cho các doanh nghiệp vay nợ, gia tăng lƣu chuyển vốn.

So sánh với các nƣớc trong khu vực thì mức thuế Thu nhập doanh nghiệp của Việt Nam đang ở mức trung bình có thể chấp nhận đƣợc. Do quá trình toàn cầu hóa, cạnh tranh diễn ra giữa các quốc gia ngày càng gay gắt, đặc biệt sau khi gia nhập WTO, Việt Nam phải đối mặt với nhiều thách thức, do vậy việc cải cách thuế trở nên vô cùng cấp thiết. Hiện tại thuế Thu nhập doanh nghiệp Việt Nam đang cải cách theo lộ trình: giảm thuế suất, mở rộng diện chịu thuế, khuyến khích sản xuất, đầu tƣ phát triển và đảm bảo nguồn ngân sách cho Nhà nƣớc. Bên cạnh đó Thuế doanh nghiệp Việt Nam cần đƣợc hoàn thiện bằng cách hệ thống hóa để loại bỏ khe hở, thắt chặt điều khoản để loại bỏ tình trạng lách thuế và trốn thuế một cách triệt để.

Vai trò của nợ và cấu trúc sở hữu trong việc giảm bớt các chi phí doanh nghiệp Lý thuyết về chi phí đại diện đƣợc đề cập đầu tiên trong nghiên cứu của Fama & Miller (1972), sau đó đƣợc phát triển sâu hơn trong nghiên cứu của Jensen and Meckling (1976). Lý thuyết này nhìn nhận một cơ cấu vốn tối ƣu cho doanh nghiệp do sự có mặt của chi phí đại diện. Chi phí đại diện phát sinh từ mâu thuẫn của cổ đông và nhà quản lý, gọi lại chi phí đại diện vốn chủ sở hữu. Lý thuyết hàm ý rằng một cá nhân sẽ làm cho cho chính bản thân mình tốt hơn so với việc đi làm thuê cho ngƣời khác.

Một nhà quản lý có sở hữu cổ phần của công ty sẽ làm việc nỗ lực hơn so với một nhà quản lý không phải là cổ đông của công ty. Phần trăm sở 123doc 12 hữu của các nhà quản lý càng ít, các chi phí mà họ tạo ra sẽ càng nhiều (làm ít giờ, tiêu dùng hoang phí, sƣ dụng tài sản công ty phục vụ cho mục đích cá nhân, các quyết định tài chính sai lầm…). Nhƣ vậy, lý thuyết đại diện giải thích vì sao các công ty có quy mô lớn, có dòng tiền tự do càng nhiều thƣờng có xu hƣớng sử dụng nhiều nợ hơn trong cơ cấu vốn của mình. Bên cạnh đó, một số công ty cũng theo xu hƣớng trả thƣởng cho nhà quản lý bằng cổ phần thay vì bằng tiền mặt nhƣ trƣớc đây.

Trong các tranh luận về chi phí doanh nghiệp, sở hữu và nợ doanh nghiệp là những vấn đề thay thế cho nhau trong việc kiểm soát các vấn đề của công ty.