Tác động của biến đổi khí hậu đến thu nhập từ cây ăn quả của nông hộ ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích tác động của biến đổi khí hậu đến thu nhập từ cây ăn quả của nông hộ ở việt nam, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực

• Tác giả: Hồ Huy Hoàng
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Hữu Dũng
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP.HCM
• Chuyên ngành: Kinh Tế Phát Triển
• Đề tài: Tác Động Của Biến Đổi Khí Hậu Đến Thu Nhập Từ Cây Ăn Quả Ở Nông Hộ Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu
• 1.4. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Kết cấu luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT
• 2.1. Biến đổi khí hậu
• 2.1.1. Định nghĩa, nguyên nhân gây nên BĐKH
• 2.1.2. Tác động của BĐKH trên phạm vi toàn cầu
• 2.2. Tác động của BĐKH đối với ngành trồng trọt Việt Nam
• 2.3. Lý thuyết mô hình
• 2.3.1. Mô hình phân vùng sinh thái nông nghiệp (the agro-ecological zoning approach – AEZ)
• 2.3.2. Mô hình kinh tế nông học (the agronomic-economic approach)
• 2.3.3. Mô hình Ricardian
• 2.3.3.1. Mô hình phân tích Ricardian
• 2.3.3.2. Nghiên cứu ứng dụng mô hình Ricardian
• 2.4. Kết luận chương
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.1.1. Dữ liệu trích từ điều tra mức sống hộ gia đình 2010, 2012
• 3.1.2. Dữ liệu về khí tượng Việt Nam
• 3.1.3. Lý do sử dụng dữ liệu hộ gia đình
• 3.2. Xử lý dữ liệu
• 3.3. Mô hình Ricardian cho sản xuất nông nghiệp Việt Nam
• 3.3.1. Mô hình Ricardian
• 3.3.2. Tác động biên và xu hướng tác động
• 3.4. Kết luận chương
• 4. CHƯƠNG 4: TÁC ĐỘNG KINH TẾ CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU LÊN THU NHẬP RÒNG TỪ CÂY ĂN QUẢ CỦA NÔNG HỘ
• 4.1. Kết quả ước lượng của mô hình thực nghiệm
• 4.2. Giải thích kết quả
• 4.3. Tác động của các biến khí hậu lên thu nhập ròng từ cây ăn quả của nông hộ
• 4.4. Tác động của các biến khác
• 4.5. Giá trị tác động biên
• 4.6. Sự thích nghi của nông hộ với tác động của BĐKH
• 4.7. Kết luận chương
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tác động của biến đổi khí hậu đến thu nhập nông hộ

Nghiên cứu chỉ ra rằng biến đổi khí hậu có tác động sâu sắc đến thu nhập nông hộ, đặc biệt là trong lĩnh vực trồng cây ăn quả. Các yếu tố như nhiệt độ và lượng mưa đã được xác định là những yếu tố chính ảnh hưởng đến thu nhập từ cây ăn quả. Theo nghiên cứu, sự gia tăng nhiệt độ có thể dẫn đến giảm năng suất cây trồng, trong khi sự thay đổi lượng mưa có thể gây ra tình trạng hạn hán hoặc ngập úng, ảnh hưởng trực tiếp đến sản lượng và chất lượng sản phẩm. Điều này không chỉ làm giảm thu nhập mà còn ảnh hưởng đến sự ổn định kinh tế của các hộ nông dân. Một nghiên cứu của Ngân hàng Thế giới (2007) đã chỉ ra rằng, những nông hộ phụ thuộc vào cây ăn quả sẽ chịu tác động nặng nề hơn so với các loại cây trồng khác. Sự thích nghi của nông hộ với biến đổi khí hậu là rất cần thiết để giảm thiểu thiệt hại và tăng cường khả năng chống chịu.

1.1. Tác động của biến đổi khí hậu đến sản xuất cây ăn quả

Sản xuất cây ăn quả ở Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều thách thức do biến đổi khí hậu. Nhiệt độ tăng cao và sự biến động của lượng mưa đã làm thay đổi điều kiện sinh trưởng của cây ăn quả. Theo nghiên cứu, một số loại cây ăn quả như xoài, nhãn và vải có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi sự thay đổi này. Nghiên cứu cho thấy rằng, với mỗi 1 độ C tăng nhiệt độ, năng suất của các loại cây này có thể giảm từ 10-20%. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến thu nhập nông hộ mà còn tác động đến an ninh lương thực và phát triển bền vững. Các nông hộ cần áp dụng các biện pháp canh tác thích ứng, như thay đổi giống cây trồng hoặc cải thiện kỹ thuật tưới tiêu để giảm thiểu tác động tiêu cực từ biến đổi khí hậu.

1.2. Chiến lược thích ứng của nông hộ

Để đối phó với biến đổi khí hậu, nông hộ cần phát triển các chiến lược thích ứng hiệu quả. Một số biện pháp bao gồm việc áp dụng công nghệ mới trong sản xuất, cải thiện hệ thống tưới tiêu và lựa chọn giống cây trồng phù hợp với điều kiện khí hậu mới. Nghiên cứu cho thấy rằng, những nông hộ áp dụng các biện pháp này có khả năng duy trì thu nhập ổn định hơn so với những nông hộ không thay đổi phương thức canh tác. Hơn nữa, việc tham gia vào các chương trình hỗ trợ từ chính phủ và các tổ chức phi chính phủ cũng giúp nông hộ có thêm nguồn lực để thích ứng với biến đổi khí hậu. Điều này không chỉ giúp tăng cường khả năng chống chịu mà còn góp phần vào phát triển bền vững của ngành nông nghiệp Việt Nam.

II. Đánh giá tác động của biến đổi khí hậu đến kinh tế nông thôn

Tác động của biến đổi khí hậu không chỉ giới hạn trong lĩnh vực nông nghiệp mà còn ảnh hưởng đến kinh tế nông thôn nói chung. Sự thay đổi trong sản xuất cây ăn quả có thể dẫn đến sự biến động trong thu nhập nông hộ, từ đó ảnh hưởng đến tiêu dùng và đầu tư trong cộng đồng nông thôn. Theo một nghiên cứu của tổ chức FAO, biến đổi khí hậu có thể làm giảm 20% thu nhập của nông hộ trong những năm tới nếu không có biện pháp thích ứng kịp thời. Điều này có thể dẫn đến tình trạng nghèo đói gia tăng và giảm khả năng đầu tư vào giáo dục và y tế trong cộng đồng. Do đó, việc xây dựng các chính sách hỗ trợ nông hộ trong việc thích ứng với biến đổi khí hậu là rất cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững của kinh tế nông thôn.

2.1. Tác động đến an ninh lương thực

An ninh lương thực là một trong những vấn đề quan trọng nhất bị ảnh hưởng bởi biến đổi khí hậu. Sự giảm sút trong sản xuất cây ăn quả có thể dẫn đến tình trạng thiếu hụt thực phẩm, đặc biệt là ở những vùng nông thôn nghèo. Theo báo cáo của IPCC, biến đổi khí hậu có thể làm giảm năng suất cây trồng từ 10-30% trong những thập kỷ tới. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến thu nhập nông hộ mà còn đe dọa đến sức khỏe và dinh dưỡng của người dân. Các biện pháp như cải thiện kỹ thuật canh tác và phát triển giống cây trồng chịu hạn là cần thiết để đảm bảo an ninh lương thực trong bối cảnh biến đổi khí hậu.

2.2. Chính sách hỗ trợ nông hộ

Chính phủ và các tổ chức cần xây dựng các chính sách hỗ trợ nông hộ trong việc thích ứng với biến đổi khí hậu. Các chương trình đào tạo về kỹ thuật canh tác bền vững, hỗ trợ tài chính cho nông hộ và phát triển cơ sở hạ tầng nông thôn là những biện pháp cần thiết. Nghiên cứu cho thấy rằng, những nông hộ được hỗ trợ có khả năng thích ứng tốt hơn với biến đổi khí hậu và duy trì thu nhập ổn định hơn. Hơn nữa, việc tăng cường hợp tác giữa các nông hộ và các tổ chức sẽ giúp chia sẻ kinh nghiệm và nguồn lực, từ đó nâng cao khả năng chống chịu của cộng đồng nông thôn trước những tác động của biến đổi khí hậu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Biến đổi khí hậu (BĐKH) đang trở thành một trong những thách thức lớn nhất đối với phát triển kinh tế - xã hội toàn cầu, đặc biệt là ở các nước đang phát triển như Việt Nam. Việt Nam có khoảng 48,7% lực lượng lao động làm việc trong lĩnh vực nông nghiệp, đóng góp 20,6% GDP quốc gia, trong đó ngành trồng trọt chiếm 73,4% giá trị sản xuất nông nghiệp. Cây ăn quả là một trong những nhóm cây trồng quan trọng, đóng góp đáng kể vào thu nhập của nông hộ trên khắp 63 tỉnh thành. Tuy nhiên, BĐKH với các biểu hiện như tăng nhiệt độ trung bình từ 0,5 đến 0,7 độ C trong 50 năm qua, biến đổi lượng mưa, xâm nhập mặn và mực nước biển dâng đã và đang ảnh hưởng tiêu cực đến sản xuất cây ăn quả.

Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá tác động của BĐKH, cụ thể là biến đổi nhiệt độ và lượng mưa, đến thu nhập ròng từ cây ăn quả của nông hộ Việt Nam trong giai đoạn 2010-2012. Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng với mô hình Ricardian, dựa trên dữ liệu điều tra mức sống hộ gia đình Việt Nam (VHLSS) và dữ liệu khí tượng từ Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cùng Bộ Tài nguyên và Môi trường. Phạm vi nghiên cứu bao gồm gần 600 hộ gia đình trồng cây ăn quả trên toàn quốc, nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho các chính sách ứng phó với BĐKH trong lĩnh vực nông nghiệp.

Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định mức độ tổn thương của nông hộ trước BĐKH, từ đó đề xuất các giải pháp thích nghi nhằm bảo vệ sinh kế và phát triển bền vững ngành trồng trọt, góp phần đảm bảo an ninh lương thực và nâng cao thu nhập cho người dân nông thôn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên ba mô hình lý thuyết chính để đánh giá tác động của BĐKH đến nông nghiệp:

1. Mô hình phân vùng sinh thái nông nghiệp (AEZ): Phân tích sự phù hợp của đất đai, khí hậu và các yếu tố sinh thái để xác định năng suất tiềm năng của cây trồng. AEZ kết hợp các yếu tố đất đai, khí hậu và công nghệ canh tác nhằm dự báo sản lượng tiềm năng trong các vùng sinh thái khác nhau.

2. Mô hình kinh tế nông học (Agronomic-economic approach): Sử dụng hàm sản xuất thực nghiệm để đo lường mối quan hệ giữa sản xuất nông nghiệp và các biến môi trường như nhiệt độ, lượng mưa, CO2. Mô hình này phân tích phản ứng của cây trồng và quyết định quản lý kinh tế của nông dân dưới tác động của BĐKH.

3. Mô hình Ricardian: Mô hình kinh tế lượng vi mô sử dụng dữ liệu chéo để phân tích tác động của các yếu tố khí hậu (nhiệt độ, lượng mưa) và các yếu tố kinh tế xã hội, đất đai đến thu nhập ròng của nông hộ. Mô hình giả định nông hộ tối ưu hóa lợi nhuận bằng cách điều chỉnh phương thức canh tác, loại cây trồng và sử dụng đất phù hợp với điều kiện khí hậu thay đổi.

Các khái niệm chính bao gồm: biến đổi khí hậu, tác động biên của nhiệt độ và lượng mưa, thu nhập ròng của nông hộ, thích nghi với BĐKH, và mô hình kinh tế lượng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tiếp cận Ricardian với dữ liệu chéo thu thập từ hai kỳ điều tra mức sống hộ gia đình Việt Nam (VHLSS) năm 2010 và 2012, cùng dữ liệu khí tượng từ các trạm quan trắc trên toàn quốc. Cỡ mẫu gồm gần 600 hộ gia đình trồng cây ăn quả phân bổ trên 63 tỉnh thành, đảm bảo tính đại diện cho toàn quốc.

Phương pháp phân tích sử dụng mô hình hồi quy phi tuyến tính, trong đó biến phụ thuộc là thu nhập ròng từ cây ăn quả, biến độc lập là các yếu tố khí hậu (nhiệt độ trung bình và lượng mưa theo mùa), cùng các biến kiểm soát về đất đai, nguồn nước và đặc điểm kinh tế xã hội của nông hộ. Mô hình tính toán tác động biên của từng biến khí hậu lên thu nhập ròng, đồng thời dự báo xu hướng tác động trong tương lai dựa trên các kịch bản phát thải khí nhà kính.

Timeline nghiên cứu tập trung vào phân tích dữ liệu năm 2010 và 2012, với mục tiêu đánh giá tác động ngắn hạn và xu hướng thích nghi của nông hộ trong bối cảnh BĐKH đang diễn ra.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tác động tiêu cực của nhiệt độ lên thu nhập ròng: Nhiệt độ trung bình tăng 1 độ C làm giảm thu nhập ròng của nông hộ khoảng 108.000 VND/ha, tương đương 6,5 USD/ha. Mức giảm này thể hiện rõ qua mô hình hồi quy phi tuyến tính với giá trị tác động biên âm, cho thấy nhiệt độ tăng làm giảm lợi nhuận từ cây ăn quả.

2. Ảnh hưởng của lượng mưa không đồng nhất: Lượng mưa tăng có tác động phi tuyến tính lên thu nhập ròng, với giá trị tác động biên khoảng -0,035 USD/ha/mm/tháng, cho thấy lượng mưa tăng quá mức hoặc không đều có thể gây thiệt hại cho sản xuất cây ăn quả.

3. Sự khác biệt theo vùng và hình thức tưới tiêu: Nông hộ tưới tiêu chủ động có khả năng thích nghi tốt hơn với biến đổi khí hậu, thể hiện qua tác động biên dương của nhiệt độ và lượng mưa trong mùa mưa, trong khi nông hộ không tưới tiêu chủ động chịu tác động tiêu cực rõ rệt hơn.

4. Thích nghi của nông hộ với BĐKH: Nông hộ đã có những điều chỉnh về loại cây trồng, phương thức canh tác và sử dụng đất nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực của BĐKH, tuy nhiên mức độ thích nghi còn hạn chế do quy mô sản xuất nhỏ lẻ và thiếu nguồn lực kỹ thuật.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của tác động tiêu cực là do nhiệt độ tăng làm giảm thời gian sinh trưởng và năng suất cây ăn quả, đồng thời làm gia tăng sâu bệnh và hạn hán. Lượng mưa không ổn định gây ngập úng hoặc thiếu nước tưới, ảnh hưởng đến chất lượng và sản lượng trái cây. So sánh với các nghiên cứu quốc tế, kết quả tương đồng với các nghiên cứu tại châu Phi và châu Mỹ La Tinh, nơi nông nghiệp cũng chịu ảnh hưởng nặng nề từ BĐKH.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ đường cong tác động biên của nhiệt độ và lượng mưa lên thu nhập ròng, cùng bảng so sánh tác động theo vùng và hình thức tưới tiêu. Kết quả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nâng cao năng lực thích nghi và áp dụng công nghệ tưới tiêu hiệu quả để giảm thiểu thiệt hại.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Phát triển hệ thống tưới tiêu chủ động: Đầu tư xây dựng và nâng cấp hệ thống tưới tiêu nhằm đảm bảo cung cấp nước ổn định cho cây ăn quả, giảm thiểu tác động của hạn hán và lượng mưa không đều. Thời gian thực hiện: 3-5 năm; chủ thể: Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn phối hợp với địa phương.

2. Khuyến khích chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp với điều kiện khí hậu mới: Hỗ trợ nông dân chuyển đổi sang các giống cây ăn quả chịu nhiệt, chịu hạn tốt hơn, đồng thời phát triển vùng chuyên canh tập trung. Thời gian: 2-4 năm; chủ thể: Sở Nông nghiệp các tỉnh, các tổ chức nghiên cứu.

3. Tăng cường đào tạo, chuyển giao kỹ thuật và nâng cao nhận thức cho nông dân: Tổ chức các lớp tập huấn về kỹ thuật canh tác thích nghi với BĐKH, phòng chống sâu bệnh và quản lý nước hiệu quả. Thời gian: liên tục; chủ thể: Trung tâm Khuyến nông, các tổ chức phi chính phủ.

4. Xây dựng chính sách hỗ trợ tài chính và bảo hiểm nông nghiệp: Cung cấp các gói tín dụng ưu đãi và bảo hiểm cây trồng nhằm giảm thiểu rủi ro do thiên tai và BĐKH gây ra. Thời gian: 1-3 năm; chủ thể: Ngân hàng Chính sách xã hội, Bộ Tài chính.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách nông nghiệp và môi trường: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng các chính sách ứng phó BĐKH, phát triển nông nghiệp bền vững và bảo vệ sinh kế nông dân.

2. Các tổ chức nghiên cứu và viện khoa học: Tham khảo phương pháp và kết quả để phát triển các nghiên cứu sâu hơn về tác động BĐKH và giải pháp thích nghi trong nông nghiệp.

3. Nông dân và hợp tác xã nông nghiệp: Áp dụng kiến thức về tác động BĐKH và các biện pháp thích nghi nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất và giảm thiệt hại.

4. Các tổ chức phi chính phủ và nhà tài trợ quốc tế: Dựa trên dữ liệu và phân tích để thiết kế các chương trình hỗ trợ kỹ thuật, tài chính cho nông dân chịu ảnh hưởng của BĐKH.

Câu hỏi thường gặp

1. BĐKH ảnh hưởng như thế nào đến thu nhập của nông hộ trồng cây ăn quả?
   BĐKH làm tăng nhiệt độ và biến đổi lượng mưa, gây giảm năng suất và thu nhập ròng của nông hộ. Ví dụ, nhiệt độ tăng 1 độ C có thể giảm thu nhập khoảng 108.000 VND/ha.

2. Nông hộ có thể thích nghi với BĐKH bằng cách nào?
   Nông hộ có thể thay đổi loại cây trồng, áp dụng kỹ thuật tưới tiêu chủ động, sử dụng giống chịu hạn và phòng chống sâu bệnh hiệu quả để giảm thiểu tác động tiêu cực.

3. Phương pháp Ricardian có ưu điểm gì trong nghiên cứu này?
   Phương pháp Ricardian cho phép đánh giá tác động tổng thể của các yếu tố khí hậu và kinh tế xã hội lên thu nhập nông hộ, đồng thời phản ánh khả năng thích nghi của nông dân.

4. Tác động của lượng mưa đến cây ăn quả như thế nào?
   Lượng mưa không đều hoặc quá nhiều gây ngập úng, giảm năng suất cây ăn quả, trong khi lượng mưa hợp lý giúp cây phát triển tốt hơn. Tác động này có tính phi tuyến và phụ thuộc vào mùa vụ.

5. Các chính sách nào nên được ưu tiên để giảm thiểu tác động của BĐKH?
   Ưu tiên phát triển hệ thống tưới tiêu chủ động, hỗ trợ chuyển đổi cây trồng, đào tạo kỹ thuật cho nông dân và xây dựng chính sách bảo hiểm nông nghiệp nhằm giảm thiểu rủi ro.

Kết luận

• BĐKH, đặc biệt là tăng nhiệt độ và biến đổi lượng mưa, có tác động tiêu cực rõ rệt đến thu nhập ròng từ cây ăn quả của nông hộ Việt Nam.
• Mô hình Ricardian cho thấy nông hộ có khả năng thích nghi nhưng còn hạn chế do quy mô nhỏ và thiếu nguồn lực.
• Nông hộ tưới tiêu chủ động chịu tác động nhẹ hơn so với nhóm không tưới tiêu chủ động.
• Cần có các giải pháp đồng bộ về kỹ thuật, chính sách và tài chính để nâng cao khả năng thích nghi của nông dân.
• Các bước tiếp theo bao gồm mở rộng nghiên cứu theo thời gian dài hơn, cập nhật dữ liệu khí hậu và phát triển các mô hình dự báo chính xác hơn.

Kêu gọi hành động: Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và cộng đồng nông dân cần phối hợp chặt chẽ để triển khai các giải pháp thích nghi nhằm bảo vệ sinh kế và phát triển bền vững ngành cây ăn quả trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề: Ngày càng có nhiều lo ngại về ảnh hưởng của BĐKH đối với đời sống con người. BĐKH có thể có tác động tiêu cực cả trực tiếp và gián tiếp đến phúc lợi chung của con người; mà những người phụ thuộc rất lớn vào tài nguyên thiên nhiên như nông nghiệp và lâm nghiệp cho sinh kế của họ có khả năng bị ảnh hưởng nhiều nhất bởi BĐKH. Liên quan đến nông nghiệp, Tobey (1992) đã chỉ ra rằng tác động BĐKH là khác nhau tại những khu vực địa lý khác nhau. Ngân hàng thế giới (2007) xác định năm nhân tố chính mà qua đó BĐKH sẽ ảnh hưởng đến năng suất của cây trồng nông nghiệp là: thay đổi lượng mưa, nhiệt độ, lượng khí carbon dioxide, thay đổi khí hậu và mực nước biển dâng (Calzadilla và cộng sự, 2010).

Tuy nhiên, hai nhân tố là thay đổi nhiệt độ và lượng mưa sẽ đem đến kết quả thay đổi trong chế độ đất và nước, sau đó ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp. Trước sự thay đổi trong khí hậu toàn cầu, có một sự quan tâm ngày càng tăng về tác động của BĐKH đối với nông nghiệp ở các nước đang phát triển và một số nỗ lực đã được thực hiện để đánh giá tác động này (Winter và cộng sự, 1996; Dinar và cộng sự, 1998; Kumar và Parikh, 1998; Mendelsohn và Tiwari, 2000). Do đó, tác động của BĐKH trên lĩnh vực nông nghiệp là một vấn đề có liên quan, đặc biệt là ở các nước có mức thu nhập thấp mà đa số người dân sống ở khu vực nông thôn. Sự hiểu biết về tác động của BĐKH đối với nông nghiệp tại các nước đang phát triển là rất quan trọng nhằm đề ra chính sách để giảm thiểu ảnh hưởng tiêu cực từ nó.

Mục tiêu nghiên cứu: Tác động của BĐKH đến nông nghiệp tăng lên kể từ một thập kỉ gần đây. Bài nghiên cứu sẽ đề cập đến tác động chung của hiện tượng này đến nông nghiệp Việt Nam, đi sâu phân tích tác động của nhiệt độ, lượng mưa đến thu nhập ròng từ cây ăn quả của nông hộ thông qua số liệu điều tra mức sống hộ gia đình Việt Nam (VHLSS). Câu hỏi nghiên cứu: Mục đích chính của nghiên cứu này là sử dụng phương pháp định lượng để đánh giá tác động của BĐKH đối với ngành trồng trọt, cụ thể là cây ăn quả. Bài nghiên cứu nhằm tìm câu trả lời cho câu hỏi chính là: BĐKH tác động như thế nào đến thu nhập ròng từ cây ăn quả của nông hộ? Để trả lời câu hỏi này, ba câu hỏi chi tiết được đặt ra trong đề tài như sau: (1) BĐKH có tác động tiêu cực đến nông hộ trồng cây ăn quả ở Việt Nam hay không? (2) Nông hộ mất bao nhiêu tiền do tác động của BĐKH? (3) Nông hộ có những biện pháp điều chỉnh gì để thích nghi với BĐKH? 1.

Phƣơng pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu: Nghiên cứu sử dụng phương pháp tiếp cận Ricardian, thực chất là hồi quy xem xét ảnh hưởng của các yếu tố khí hậu, đất đai, kinh tế-xã hội và các yếu tố khác đến sự thay đổi của thu nhập ròng của nông hộ. Phương pháp này giả định rằng sự thích nghi xảy ra không có tính đến chi phí giao dịch. Nghiên cứu này sử dụng dữ liệu chéo tại 2 thời điểm để đo lường tác động của nhiệt độ, lượng mưa, bên cạnh các yếu tố khác đến thu nhập ròng từ cây ăn quả của nông hộ Việt Nam. Dữ liệu phân tích được lấy từ các nguồn điều tra mức sống hộ gia đình Việt Nam (VHLSS) 2010, 2012.

Dữ liệu khí hậu được thu thập từ trang web của Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn (Bộ nông nghiệp và PTNT) và Bộ Tài nguyên và môi trường (Bộ TNMT). Phạm vi nghiên cứu: Việt Nam là một nước đang phát triển với tỉ trọng lao động nông nghiệp khá cao 48,7% đóng góp 20,6% GDP, riêng ngành trồng trọt chiếm 73,4% giá trị (Tổng cục thống kê, 2010). Rõ ràng nông nghiệp vẫn có vai trò rất quan trọng trong sự phát triển kinh tế và đời sống của người dân. Cây ăn quả khá phổ biến trên khắp đất nước Việt Nam, đóng góp một phần quan trọng vào thu nhập của nhiều hộ dân.

Phạm vi nghiên cứu của đề tài tập trung vào cây ăn quả, số liệu thu thập từ VHLSS trong 2 kỳ khảo sát năm 2010 và 2012. Kết cấu luận văn: Kết cấu luận văn gồm 5 chương chính. Sau chương giới thiệu này, phần còn lại của luận văn được sắp xếp như sau. Chương II nêu các khuôn khổ lý thuyết và mô hình sử dụng trong nghiên cứu.

Nội dung chính là thảo luận tổng quan về BĐKH, về ngành trồng trọt Việt Nam và mô tả các kịch bản BĐKH. Ngoài ra, chương này sẽ trình bày ba phương pháp có thể được sử dụng để đánh giá các tác động của BĐKH. Cuối cùng, những lập luận và ý kiến của các nghiên cứu thực nghiệm trong lĩnh vực nghiên cứu này sẽ được trình bày trong chương. Chương III trình bày phương pháp luận, mô tả các nguồn dữ liệu, các biến và đặc điểm kỹ thuật mô hình.

Phân tích thực nghiệm về tác động của nhiệt độ, lượng mưa đến thu nhập ròng từ cây ăn quả của nông hộ Việt Nam, được trình bày tại Chương IV. Chương V kết thúc với một bản tóm tắt các kết quả chính, từ đó cung cấp thông tin và luận cứ khoa học để các nhà làm chính sách đề ra các kế hoạch và biện pháp cụ thể. 123doc 4 CHƢƠNG 2: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT Mục đích chính của chương này là trình bày tổng quan lý thuyết và nghiên cứu thực nghiệm liên quan đến tác động của BĐKH đến ngành trồng trọt. Phần thứ nhất nêu những khái niệm về BĐKH, tác động của BĐKH, kịch bản BĐKH ở Việt Nam và những thách thức của Việt Nam với BĐKH.

Tiếp theo, tổng quan về tác động của BĐKH đối với ngành trồng trọt Việt Nam sẽ được trình bày cụ thể trong chương. Cuối cùng của chương, ba lý thuyết mô hình được sử dụng để ước tính tác động của BĐKH đối với nông nghiệp, cụ thể là, mô hình phân vùng sinh thái nông nghiệp, mô hình kinh tế nông học và mô hình Ricardian. Biến đổi khí hậu: 2. Định nghĩa, nguyên nhân gây nên BĐKH: 2.

Định nghĩa: Theo Bộ TNMT, 2009: “BĐKH trái đất là sự thay đổi của hệ thống khí hậu gồm khí quyển, thuỷ quyển, sinh quyển, thạch quyển hiện tại và trong tương lai bởi các nguyên nhân tự nhiên và nhân tạo trong một giai đoạn nhất định tính bằng thập kỷ hay hàng triệu năm”. Sự biển đổi có thể là thay đổi thời tiết bình quân hay thay đổi sự phân bố các sự kiện thời tiết quanh một mức trung bình. Sự BĐKH có thể giới hạn trong một vùng nhất định hay có thể xuất hiện trên toàn địa cầu. Trong những năm gần đây, đặc biệt trong ngữ cảnh chính sách môi trường, BĐKH thường đề cập tới sự thay đổi khí hậu hiện nay.

Các biểu hiện của BĐKH là: (i) sự nóng lên của bầu khí quyển và bề mặt trái đất; (ii) sự thay đổi thành phần và chất lượng của khí quyển có hại đến môi trường sinh thái và sự sống trên trái đất; (iii) sự dâng cao của nước biển do băng tan làm ngập úng các vùng đất thấp, trũng; 123doc 5 (iv) sự di chuyển của các đới khí hậu tồn tại hàng ngàn năm trên các vùng khác nhau của trái đất dẫn tới nguy cơ đe doạ sự sống của các loài sinh vật, các hệ sinh thái và hoạt động của con người; (v) sự thay đổi cường độ hoạt động của quá trình hoàn lưu khí quyển, chu trình tuần hoàn nước trong tự nhiên và các chu trình sinh địa hoá khác; (vi) sự thay đổi năng suất sinh học của các hệ sinh thái, chất lượng và thành phần của thuỷ quyển, sinh quyển và các địa tuyến. Theo Công ước Khung của Liên Hiệp Quốc về BĐKH thì BĐKH là “những ảnh hưởng có hại của BĐKH”, là những biến đổi trong môi trường vật lý hoặc sinh học gây ra những ảnh hưởng có hại đáng kể đến thành phần, khả năng phục hồi hoặc sinh sản của các hệ sinh thái tự nhiên và được quản lý hoặc đến hoạt động của các hệ thống kinh tế - xã hội hoặc đến sức khoẻ và phúc lợi của con người. Theo định nghĩa của Tổ chức Liên chính phủ về BĐKH (IPCC) trong báo cáo lần thứ Tư (AR4) năm 2007, BĐKH là sự biến đổi trạng thái của hệ thống khí hậu, có thể được nhận biết qua sự biến đổi về trung bình và sự biến động của các thuộc tính của nó, được duy trì trong một thời gian đủ dài, điển hình là hàng thập kỷ hoặc dài hơn. Như vậy, BĐKH là bất kỳ sự thay đổi có hệ thống của các nhân tố khí hậu (nhiệt độ, áp suất hoặc gió) qua một thời gian dài do các quá trình tự nhiên như thay đổi trong quá trình phát năng lượng của mặt trời, hoặc các thay đổi chậm chạp của trục quay trái đất, hoặc do các quá trình tự nhiên nội tại của hệ thống khí hậu; hoặc do các tác động từ hoạt động của con người.

Một số nguyên nhân gây nên BĐKH: Nguyên nhân chính làm BĐKH Trái Đất là do sự gia tăng các hoạt động tạo ra các chất khí nhà kính, các hoạt động khai thác quá mức các bể hấp thụ và bể chứa khí nhà kính như sinh khối, rừng, các hệ sinh thái biển, ven bờ và đất liền khác. Nguyên nhân của hiện tượng BĐKH có thể được lý giải như sau: Những nhân tố có thể hình thành khí hậu là thay đổi bức xạ khí quyển, bao gồm các quá trình như biến đổi bức xạ mặt trời, độ lệch quỹ đạo Trái Đất, quá trình kiến tạo núi, kiến tạo trôi 123doc 6 dạt lục địa và sự thay đổi nồng độ khí nhà kính. Trên thực tế, “nhiệt độ của Trái đất là cân bằng nếu nó phát ra trở lại vào không gian cùng một lượng năng lượng mà nó nhận được từ mặt trời (khoảng 340 watts cho mỗi mét vuông)” (Kolstad, 2000). Khoảng 100 w/m2 được phản xạ trở lại vào khí quyển do những đám mây và 240 w/m2 vào bề mặt trái đất.

Bầu không khí có nhiều thành phần, những chất khí có khả năng giữ nhiệt, được gọi là "khí nhà kính". Khi tăng quá trình đốt cháy nhiên liệu hóa thạch, các luồng khí nhà kính vào khí quyển cũng phát triển, làm tăng hiệu ứng nhà kính cả nồng độ và cường độ. Nhiều phản ứng khác nhau của môi trường về BĐKH có thể tăng hoặc giảm bớt các biến đổi ban đầu.