Chương 1: TRUYEN THONG THA HOA ĐĂNG TRONG LE HỘI THAI LAN 1.1 Khai quat vé Thai Lan Thái Lan là một Vuong quốc nằm ở vùng Đông Nam A, phía bắc giáp Lào và Myanma, phía đông giáp Lào và Campuchia, phía nam giáp vịnh Thái Lan và Malaysia, phía tây giáp Myanma và biển Andaman. Lãnh hải Thái Lan phía đông nam giáp với lãnh hải Việt Nam ở vịnh Thái Lan, phía tây nam giáp với lãnh hải Indonesia và An Độ ở biển Andaman. Về tên gọi, trong tiếng Việt, tên gọi “Thái Lan” có nguồn gốc từ tiếng Pháp “Thailande” và tiếng Anh là “Thailand”, tên gọi này thé hiện đúng theo cách mà người Thái Lan tự gọi mình trong tiếng Thái “prathet Thai” nghĩa là “đất nước của người Thái”. Đây là tên gọi xuất hiện khá muộn, và chỉ được sử dụng chính thức vào năm 1939.
Trước đây, các nước phương Tây và Việt Nam gọi Thái Lan là Xiêm hoặc Siam, còn trong các cuốn lịch sử của người Thái, các sử gia Thái Lan thường mô tả lịch sử của mình theo tên của các vương triều. Các kết quả nghiên cứu khảo cô học cho thấy, địa bàn cư trú đầu tiên của người Thái cô là ở vùng tây bắc tỉnh Tứ Xuyên, (Trung Quốc) cách ngày nay khoảng 4,500 năm. Sau đó, do sự gia tăng dân số, người Thái đã di cư dần theo hướng đông nam để mở rộng vùng đất canh tác của mình, tức là vùng đất Tứ Xuyên ngày nay, và lấy dòng sông Trường Giang làm phương hướng mở rộng bờ cõi. Sự mở rộng lãnh thé của tộc người Thái là nhằm mục đích có thêm vùng đất canh tác phù hợp, sự di cư này diễn ra một cách tự phát, theo nhiều nhóm người, nhóm nào tự lo cho nhóm đó.
Vì vậy lịch sử của Vương Quốc Thái Lan thời kỳ đầu là lich sử của các tiêu quốc, độc lập với nhau. Có thé kê ra một số tiêu quốc như sau: 1. Vương Quốc Lan Xang "(Ai Lao hay Lão Qua) được thành lập bởi những tộc người Thái do bị quân Mông Cổ xâm chiếm nên đã phải rời bỏ *_ Nguồn cốc của người Thai http://www.com/library/teachershow/bangkok/malaiwan_ c/historym1/unit02_01.html 11 vùng đất của minh di cư xuống phía nam vào khoảng năm 151 TCN. Cộng đồng người này còn phải di cư 1 lần nữa vào khoảng những năm 143 SCN.
Vương Quốc Ai Lao có thủ đô nằm ở Hun Nam, có vua trị vì. Vương quốc này thường có chiến tranh với Trung Quốc và đến năm 365 thì bị TQ chiếm. Vương Quốc Nan Chao’ (649 - 1259). Sau khi Vương Quốc Ai Lao bị mat nền độc lập, một nhóm dân cư đã cùng nhau di cư xuống phía nam và tách ra thành các cộng đồng cư dân nhỏ là Mông - xúi, Ía - Xe, Lang - Công, Theng - Xiéng, Xi - Lang va Mung - Xé.
Các nhóm này sau đó cũng bị Trung Quốc tấn công và xâm chiếm. Vương quốc Sukhothai (1249-1583). Đến thế kỷ thứ VIII, những người Thái đã di cư vào khu vực thuộc lãnh thé Thái Lan ngày nay và thành lập những quốc gia riêng của họ. Khi người Thái mới di cư vào khu vực này, thì tại đây đã có các vương quốc của người Khmer năm ở vùng thuộc phía nam của đồng bằng sông Mê Công tại Thành Ankor, vương quốc của người Lào và Vương quốc Dharavati của người Môn nam ở vùng đồng bang sông Chaophraya đang rất hưng thịnh.
Tuy nhiên, khi quyền lực của người Môn và người Khmer bị suy yếu, người Thái tại Sukhothai thành lập một nhà nước mới vào năm 1238. Vương quốc này tồn tại đến năm 1358, tức là 120 năm. Trong thời kỳ này nhà nước được tô chức theo mô hình phụ quyền. Một ông vua Sukhothai tên là Vua Ramkhaeng là đã có công mở rộng lãnh thổ về phía Nam và đã tạo ra bảng chữ cái Thái đầu tiên.
Sukhothai là một nước có vai trò cực kì quan trọng trong lịch sử với vai trò là nhà nước đầu tiên kiên quyết bảo vệ nền độc lập và chủ quyền của mình. Mặc dù Sukhothai chỉ là một nhà nước nhỏ ở phía Bắc của Thái Lan, nhưng cũng có sự phát triển đến mức trở thành trung tâm thương mại và là nơi đông dân cư nhất, đồng thời đây còn là trung tâm Phật giáo trong khu vực 4. Tiếp theo là vương quốc Ayuddhaya tôn tai từ năm 1350 đến 1776, khoảng trên 400 năm. Nhà nước Ayuddhaya có những đặc trưng riêng.
về mặt tư tưởng và văn hoa, Ayuddhaya chịu ảnh hưởng và tiếp thu cách tổ chức nhà nước cua Dé chê Ankor. Đức Vua được coi là vi chúa tê của mọi thân dân ? Vương quốc Nàn Chao http://taiyai.html 12 trong vương quốc. Các quí tộc được phân loại và ban tước hiệu tùy theo việc họ có bao nhiêu đất. Vương quốc này bành trướng và gây chiến với những Vương quốc láng giéng.
Dinh cao về các hoạt động quân sự là việc cướp phá thành phố Angkor Thôm của Đề chế Ankor và buộc những người Khmer phải dời đô về Phnom Penh đồng thời cũng đánh dau bat đầu thời kỳ suy thoái của Đề chế Ankor. Vì lý do có chung biên giới, Ayuddhaya thường xuyên có chiến tranh với Miến Điện. Năm1767, trong lần chiến tranh với Miến Điện, khi bị Miễn Điện thiêu rụi kinh đô, Vương quốc cũng tan rã. Khi vương quốc Ayutthaya sup đồ, một vị tướng người Xiêm tập hợp những người ủng hộ mình để thành lập một đội quân và đã chiếm lại được thành phố, nhưng Ayutthaya đã bị tàn phá buộc ông tướng phải dời thủ đô xuôi theo dòng sông đến Thonburi và lập ra vương quốc Thonburi.
Tuy nhiên, thời đại Thonburi chỉ tồn tại trong một thời gian ngắn ngủi và kết thúc vào năm 1782. Từ năm 1782 đến nay là sự hiện diện của Vương quốc Rattanakosin kinh đô tại Bangkok. Thiết chế nhà nước của Vương quốc này được tổ chức theo mô hình nhà nước của Ayutthaya. Đây là một quốc gia quân chủ tuyệt đối và hùng mạnh.
Vương quốc này có các nước chư hầu như Campuchia, Lào, một số vương quốc Mã Lai, và thường xuyên tranh giành ảnh hưởng với Miễn Điện và Việt Nam. Hệ thống vương triều của Thái Lan trải qua sự thay đổi lớn vào năm 1932 khi Thái Lan chuyên từ chế độ quân chủ chuyên chế sang chế độ quân chủ lập hiến. Tuy nhiên, sau đó, Thái Lan nằm dưới chế độ quân trị suốt khoảng 60 năm. Nền dân chủ của Thái Lan được thành lập sau sự kết thúc của chế độ độc tài quân sự vào năm 1992.
Hiện nay, Thái Lan là một vương quốc theo chính thể quân chủ lập hiến có diện tích 513.000 dim vuông) lớn thứ 50 trên thế giới và dân số khoảng 67 triệu người, đông thứ 20 trên thế giới. Khoảng 75% dân số Thái Lan là dân tộc Thái, 14% là người gốc Hoa và 3% là người Mã Lai, phần còn lại là những nhóm dân tộc thiểu số như Môn, Khmer và các tộc người khác. Ngôn ngữ chính thức là tiếng Thái. Thủ đô là Bangkok 13 Thái Lan cũng được coi là quốc gia Phật giáo với tỉ lệ người theo tôn giáo này chiếm 94,6% dân số và là một trong những quốc gia Phật giáo lớn nhất thế giới theo tỉ lệ dân số.
Về mặt kinh tế, Thái Lan phát triển nhanh từ 1985 đến 1995 và trở thành một quốc gia công nghiệp mới trong đó du lịch trở thành ngành kinh tế quan trọng với những địa điểm du lịch nổi tiếng như Ayutthaya, Pattaya, Bangkok, Phuket, Krabi, Chiang Mai, Koh Sami va có đóng góp lớn cho nên kinh tế. Về văn hóa và tín ngưỡng, đạo Phật trở thành quốc giáo sớm và không có sự canh tranh của tôn giáo khác. Đạo Phật ở Thái Lan là Phật giáo tiểu thừa theo trường phái Ấn Độ và Sri Lanka. Đức vua đóng vai trò chính trong việc phát triển và bảo vệ Phật giáo.
Nhìn chung, bản sắc dân tộc Thái hiện đại được gắn kết bởi 3 yếu tố: tỉnh thần yêu nước, tư tưởng Phật giáo và ý thức hệ quân chủ, đặc biệt tư tưởng Phật giáo có ảnh hưởng sâu đậm tới bản sắc văn hóa dân tộc Thái. Đó là người dân Thái bắt buộc phải tuân theo đạo Phật và tuân theo những lời dạy của Phật. Đạo Phật không chỉ là tín ngưỡng quan trọng trong đời sống tâm linh của người Thái mà còn in dấu ấn sâu đậm lên truyền thống văn hóa của người Thái.2 Một số đặc trưng văn hóa và lễ hội ở Thái Lan Văn hóa như là hệ thống các giá trị được đề cao trong cộng dong, là cách thức thực hiện, là lối sống và là sự cùng chung sống với nhau của con người trong mỗi cộng đồng người khác nhau. Văn hóa là những gì thể hiện đặc trưng của cộng đồng hoặc xã hội đó.
Văn hóa được hình thành từ sự tích lũy kinh nghiệm, kiến thức của các thế hệ đi trước, được truyền lại cho những thế hệ sau, và nó phản ánh lên đặc trưng, bản chất của một cộng đồng một cách rõ nét. Trong trường hợp Thái Lan, đặc trưng của văn hóa Thái Lan, những điều mà chỉ có ở Thái Lan, cả về mặt ngôn ngữ, tính cách của con người Thái Lan có thé nhận diện đó là hay cười, những cử chỉ ngọt ngào, nhẹ nhàng, và tắm lòng nhân hậu hay giúp đỡ lẫn nhau. Tuy nhiên, văn hóa của 14 mỗi cộng đồng lại có sự khác biệt riêng, phụ thuộc vao điều kiện môi trường, địa lí, tài nguyên. Ở Thái Lan, Phật giáo có ảnh hưởng lớn nhất đến truyền thống văn hóa.
Tất cả những ngôi chùa tại Thái Lan đã cho thấy mức độ ảnh hưởng của Phật giáo đối với xã hội Thái Lan, và cho thấy rằng người Thái Lan rất coi trọng việc gìn giữ và phát triển Phật giáo, họ cũng đã làm những công trình kiến trúc nghệ thuật tuyệt đẹp dé dùng trong lễ nghỉ tôn giáo từ thời cổ xưa, các lễ hội truyền thống ở Thái Lan cũng mang nhiều yếu tố Phật giáo. Văn hóa Thái Lan phân chia thành các vùng văn hóa dựa vào vi trí dia lí, điều kiện tự nhiên và môi trường sinh thái. Cả Thái Lan có 4 vùng văn hóa gồm các vùng: miền Bắc, miền Đông Bắc, miền Trung và miền Nam (còn miền Đông thì hợp với việc gộp vào văn hóa của miền Trung). Ở mỗi vùng miền có nhiều tộc người sinh sống và mỗi tộc người đều có văn hóa, phong tục tập quán địa phương mang đặc trưng riêng, và có một truyền thống văn hóa khác nhau tùy theo điều kiện địa lí, tài nguyên thiên nhiên và môi trường.1 Đặc trưng văn hóa và Lễ hội ở miền Trung Thái Lan’ Miễn Trung Thái Lan là khu vực có dân cu sinh sống đông đúc nhất, và có số tỉnh thành nhiều hơn so với các khu vực khác.