So sánh Truyện Lục Vân Tiên và Truyện Kiều từ góc nhìn thể loại truyện Nôm

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay truyện lục vân tiên từ góc nhìn thể loại truyện nôm trong so sánh với truyện kiều, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn

• Tác giả: Hà Cát Khoa
• Người hướng dẫn: GS. Trần Nho Thìn
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Văn học Việt Nam
• Đề tài: So Sánh Truyện Lục Vân Tiên và Truyện Kiều: Góc Nhìn Thể Loại Truyện Nôm
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Lí do chọn đề tài
• 1.2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 1.3. Mục đích nghiên cứu
• 1.4. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.6. Phương pháp nghiên cứu
• 1.7. Đóng góp mới của đề tài
• 1.8. Cấu trúc luận văn
• 2. LỤC VÂN TIÊN TRONG DÒNG CHẢY TRUYỆN THƠ NÔM VIỆT NAM
• 2.1. Khái niệm truyện thơ
• 2.2. Phân loại truyện thơ
• 2.3. Quá trình hình thành và phát triển của thể loại truyện thơ Nôm
• 2.3.1. Giai đoạn hình thành của truyện thơ
• 2.3.2. Giai đoạn phát triển của truyện thơ
• 2.3.3. Giai đoạn kết thúc truyện thơ
• 2.4. Vai trò, vị trí của truyện Lục Vân Tiên trong dòng chảy thể loại truyện thơ Nôm
• 2.5. Khái quát về cuộc đời và sự nghiệp của Nguyễn Đình Chiểu
• 3. KẾT CẤU VÀ MÔ THỨC TỰ SỰ CỦA TRUYỆN LỤC VÂN TIÊN TRONG SO SÁNH VỚI TRUYỆN KIỀU
• 3.1. Về nguồn gốc và phân loại truyện Lục Vân Tiên và Truyện Kiều
• 3.2. Đặc điểm kết cấu theo mô thức truyện Nôm bác học ở truyện Lục Vân Tiên trong so sánh với Truyện Kiều
• 3.3. Đặc điểm kết cấu theo mô thức truyện Nôm bình dân ở truyện Lục Vân Tiên trong so sánh với Truyện Kiều
• 3.4. Mô thức tự sự
• 3.4.1. Mô thức tự sự của truyện Nôm bác học ở truyện Lục Vân Tiên trong so sánh với Truyện Kiều
• 3.4.2. Mô thức tự sự của truyện Nôm bình dân ở truyện Lục Vân Tiên trong so sánh với Truyện Kiều
• 4. NHÂN VẬT VÀ NGÔN NGỮ TRUYỆN LỤC VÂN TIÊN TRONG SO SÁNH VỚI TRUYỆN KIỀU
• 4.1. Nhân vật ở truyện Lục Vân Tiên trong so sánh với Truyện Kiều
• 4.2. Kiểu nhân vật theo mẫu hình tài tử giai nhân
• 4.3. Kiểu nhân vật theo mẫu hình truyện Nôm bình dân
• 4.4. Ngôn ngữ nghệ thuật truyện Lục Vân Tiên trong so sánh với Truyện Kiều
• 4.4.1. Đặc điểm ngôn ngữ của truyện Nôm bác học
• 4.4.2. Đặc điểm ngôn ngữ của truyện Nôm bình dân
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Truyện Lục Vân Tiên và Truyện Kiều

Truyện Lục Vân Tiên và Truyện Kiều là hai tác phẩm tiêu biểu trong văn học Việt Nam, đặc biệt là thể loại truyện Nôm. Cả hai tác phẩm đều mang đậm dấu ấn văn hóa và lịch sử của dân tộc. Truyện Lục Vân Tiên, sáng tác bởi Nguyễn Đình Chiểu, thể hiện tinh thần yêu nước và nhân văn, trong khi Truyện Kiều của Nguyễn Du lại nổi bật với những giá trị nhân đạo và triết lý sâu sắc. Việc so sánh hai tác phẩm này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về thể loại truyện Nôm mà còn làm nổi bật những đặc điểm nghệ thuật riêng biệt của từng tác giả.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của thể loại truyện Nôm

Thể loại truyện Nôm là một hình thức văn học đặc trưng của Việt Nam, kết hợp giữa thơ và truyện. Nó không chỉ phản ánh đời sống xã hội mà còn thể hiện tâm tư, tình cảm của nhân dân. Đặc điểm nổi bật của thể loại này là sự kết hợp giữa ngôn ngữ dân gian và nghệ thuật kể chuyện, tạo nên sức hấp dẫn riêng cho các tác phẩm.

1.2. Vai trò của Truyện Lục Vân Tiên và Truyện Kiều trong văn học

Cả Truyện Lục Vân Tiên và Truyện Kiều đều đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành và phát triển văn học Việt Nam. Chúng không chỉ là những tác phẩm nghệ thuật mà còn là những bài học về đạo đức, nhân cách và tình yêu quê hương đất nước. Sự ảnh hưởng của chúng vẫn còn tồn tại cho đến ngày nay.

II. So sánh nội dung và chủ đề của Truyện Lục Vân Tiên và Truyện Kiều

Nội dung của Truyện Lục Vân Tiên chủ yếu xoay quanh cuộc đời và những thử thách của nhân vật chính Lục Vân Tiên, thể hiện tinh thần anh hùng và lòng yêu nước. Ngược lại, Truyện Kiều lại tập trung vào số phận bi thảm của Kiều, phản ánh những đau khổ và bất công trong xã hội phong kiến. Sự khác biệt này không chỉ thể hiện qua cốt truyện mà còn qua các chủ đề như tình yêu, danh dự và trách nhiệm.

2.1. Chủ đề tình yêu trong Truyện Lục Vân Tiên và Truyện Kiều

Tình yêu trong Truyện Lục Vân Tiên được thể hiện qua mối quan hệ giữa Lục Vân Tiên và Thúy Kiều, mang tính chất lý tưởng và cao đẹp. Trong khi đó, Truyện Kiều lại khắc họa tình yêu đầy bi kịch, thể hiện sự hy sinh và đau khổ của Kiều trong cuộc sống.

2.2. Đạo đức và nhân cách trong hai tác phẩm

Cả hai tác phẩm đều đề cao giá trị đạo đức và nhân cách con người. Truyện Lục Vân Tiên nhấn mạnh lòng yêu nước và tinh thần nghĩa hiệp, trong khi Truyện Kiều lại tập trung vào sự hy sinh và lòng trung thành, phản ánh những giá trị nhân văn sâu sắc.

III. Phân tích nhân vật trong Truyện Lục Vân Tiên và Truyện Kiều

Nhân vật trong Truyện Lục Vân Tiên và Truyện Kiều đều được xây dựng với những đặc điểm riêng biệt, phản ánh tính cách và số phận của họ. Lục Vân Tiên là hình mẫu của người anh hùng, trong khi Kiều lại là biểu tượng của người phụ nữ chịu đựng và hy sinh. Sự khác biệt này tạo nên chiều sâu cho các nhân vật và làm nổi bật thông điệp của từng tác phẩm.

3.1. Nhân vật Lục Vân Tiên và hình mẫu anh hùng

Lục Vân Tiên được xây dựng như một hình mẫu anh hùng, với những phẩm chất cao đẹp như dũng cảm, trung thực và yêu nước. Hành trình của anh không chỉ là cuộc chiến chống lại cái ác mà còn là hành trình tìm kiếm bản thân và lý tưởng sống.

3.2. Nhân vật Thúy Kiều và bi kịch của người phụ nữ

Thúy Kiều là nhân vật trung tâm của Truyện Kiều, đại diện cho số phận bi thảm của người phụ nữ trong xã hội phong kiến. Sự hy sinh và đau khổ của Kiều không chỉ phản ánh thực trạng xã hội mà còn thể hiện những giá trị nhân văn sâu sắc.

IV. Nghệ thuật và ngôn ngữ trong Truyện Lục Vân Tiên và Truyện Kiều

Nghệ thuật và ngôn ngữ trong Truyện Lục Vân Tiên và Truyện Kiều đều mang đậm dấu ấn văn hóa dân gian. Truyện Lục Vân Tiên sử dụng ngôn ngữ gần gũi, dễ hiểu, phù hợp với đối tượng độc giả phổ thông. Trong khi đó, Truyện Kiều lại thể hiện sự tinh tế và sâu sắc trong cách sử dụng ngôn ngữ, tạo nên những hình ảnh thơ mộng và giàu cảm xúc.

4.1. Ngôn ngữ và hình ảnh trong Truyện Lục Vân Tiên

Ngôn ngữ trong Truyện Lục Vân Tiên mang tính chất bình dân, dễ tiếp cận, giúp người đọc dễ dàng cảm nhận được nội dung và thông điệp của tác phẩm. Hình ảnh trong truyện thường gắn liền với cuộc sống hàng ngày, tạo nên sự gần gũi và thân thuộc.

4.2. Nghệ thuật ngôn từ trong Truyện Kiều

Truyện Kiều nổi bật với nghệ thuật ngôn từ tinh tế, sử dụng nhiều biện pháp tu từ để tạo nên những hình ảnh đẹp và giàu cảm xúc. Ngôn ngữ trong Truyện Kiều không chỉ thể hiện tâm tư của nhân vật mà còn phản ánh sâu sắc tâm hồn dân tộc.

V. Kết luận và triển vọng nghiên cứu về Truyện Lục Vân Tiên và Truyện Kiều

Việc so sánh Truyện Lục Vân Tiên và Truyện Kiều không chỉ giúp làm rõ giá trị nghệ thuật của từng tác phẩm mà còn mở ra hướng nghiên cứu mới cho các nhà nghiên cứu văn học. Cả hai tác phẩm đều có giá trị vượt thời gian, phản ánh sâu sắc tâm tư, tình cảm và những vấn đề xã hội của dân tộc. Nghiên cứu sâu hơn về chúng sẽ giúp hiểu rõ hơn về văn hóa và lịch sử Việt Nam.

5.1. Tầm quan trọng của việc nghiên cứu văn học

Nghiên cứu văn học không chỉ giúp bảo tồn di sản văn hóa mà còn góp phần nâng cao nhận thức về giá trị nghệ thuật và nhân văn trong các tác phẩm. Việc so sánh giữa các tác phẩm sẽ làm phong phú thêm hiểu biết về văn học Việt Nam.

5.2. Hướng nghiên cứu tương lai về Truyện Lục Vân Tiên và Truyện Kiều

Hướng nghiên cứu tương lai có thể tập trung vào việc phân tích sâu hơn về các yếu tố văn hóa, xã hội trong hai tác phẩm. Điều này sẽ giúp làm rõ hơn những giá trị nghệ thuật và nhân văn mà chúng mang lại cho độc giả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Truyện thơ Nôm là một thể loại văn học độc đáo và có giá trị quan trọng trong văn học Việt Nam, đặc biệt phát triển rực rỡ từ nửa cuối thế kỷ XVIII đến nửa đầu thế kỷ XIX. Trong dòng chảy đó, truyện Lục Vân Tiên của Nguyễn Đình Chiểu và Truyện Kiều của Nguyễn Du được xem là hai tác phẩm tiêu biểu, đại diện cho thể loại truyện thơ Nôm bác học. Lục Vân Tiên ra đời vào đầu những năm 1850, được khắc in bản chữ Nôm năm 1864 và sau đó được phổ biến rộng rãi trên toàn quốc. Tác phẩm không chỉ phản ánh giá trị đạo đức truyền thống mà còn thể hiện sự kết hợp độc đáo giữa văn học viết và văn học dân gian, có ảnh hưởng sâu rộng trong đời sống tinh thần của nhân dân Nam Bộ và cả nước.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích phương diện nghệ thuật của truyện Lục Vân Tiên dưới góc nhìn thể loại truyện thơ Nôm, đồng thời so sánh với Truyện Kiều nhằm làm rõ giá trị và đặc trưng nghệ thuật của tác phẩm. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hai bản văn bản tiêu biểu: bản Lục Vân Tiên do Vũ Đình Liên và Nguyễn Sỹ Lâm biên soạn (1971) và bản Truyện Kiều do Nguyễn Thạch Giang khảo đính (1996). Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc khẳng định tài năng của Nguyễn Đình Chiểu, đồng thời cung cấp tri thức bổ ích cho công tác giảng dạy và học tập tác phẩm trong các nhà trường phổ thông.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết thi pháp học để phân tích nghệ thuật xây dựng nhân vật và mô thức tự sự trong truyện Lục Vân Tiên. Đồng thời, phương pháp nghiên cứu tác giả văn học được sử dụng nhằm làm rõ mối quan hệ giữa tác giả Nguyễn Đình Chiểu với văn hóa Nam Bộ và tư tưởng Nho giáo. Các khái niệm chính bao gồm:

• Thể loại truyện thơ Nôm: Sáng tác tự sự bằng thơ lục bát hoặc thất ngôn bát cú, có thể phân loại thành truyện Nôm bác học và truyện Nôm bình dân.
• Mô thức tự sự: Kết cấu truyện theo các phần gặp gỡ, tai biến, lưu lạc và đoàn viên, đặc trưng cho truyện Nôm bác học.
• Nhân vật tài tử giai nhân: Mô típ gặp gỡ giữa nam tài tử và nữ giai nhân trong truyện thơ Nôm.
• Thi pháp đối thoại và độc thoại: Các hình thức ngôn ngữ thể hiện tâm lý và quan hệ nhân vật trong truyện.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng nguồn dữ liệu chính là các bản văn bản Lục Vân Tiên và Truyện Kiều cùng các công trình nghiên cứu, phê bình văn học liên quan. Phương pháp phân tích bao gồm:

• Phân tích văn bản: So sánh chi tiết kết cấu, mô thức tự sự, xây dựng nhân vật và ngôn ngữ nghệ thuật giữa hai tác phẩm.
• Phương pháp lịch sử: Tìm hiểu bối cảnh xã hội, văn hóa Nam Bộ và tư tưởng Nho giáo ảnh hưởng đến sáng tác của Nguyễn Đình Chiểu.
• Phương pháp văn hóa học: Giải thích mối liên hệ giữa tác giả và văn hóa Nam Bộ qua các yếu tố lịch sử và xã hội.
• Phương pháp thống kê: Thống kê các chi tiết, mô típ, hình thức đối thoại, độc thoại để rút ra đặc điểm thi pháp riêng biệt.
• So sánh và bình luận: Đánh giá sự tương đồng và khác biệt giữa Lục Vân Tiên và Truyện Kiều nhằm làm rõ giá trị nghệ thuật và tư tưởng.

Cỡ mẫu nghiên cứu tập trung vào hai tác phẩm tiêu biểu, lựa chọn phương pháp phân tích văn bản kết hợp với các phương pháp nghiên cứu văn học hiện đại nhằm đảm bảo tính khách quan và khoa học.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Nguồn gốc và phân loại thể loại: Truyện Lục Vân Tiên được xác định là truyện thơ Nôm bác học, sáng tác dựa trên thực tế Việt Nam với nhiều yếu tố tự truyện, trong khi Truyện Kiều là truyện thơ Nôm bác học dựa trên tiểu thuyết Kim Vân Kiều truyện của Trung Quốc. Cả hai đều sử dụng thể thơ lục bát và thuộc nhóm truyện Nôm bác học do có tác giả rõ ràng.

2. Kết cấu mô thức tự sự: Cả hai tác phẩm đều tuân thủ mô thức tự sự truyền thống gồm các phần gặp gỡ, tai biến, lưu lạc và đoàn viên. Tuy nhiên, Lục Vân Tiên chú trọng mô típ tài tử giai nhân với sự chủ động của nữ nhân vật Kiều Nguyệt Nga, thể hiện tư tưởng tiến bộ về vai trò phụ nữ. Truyện Kiều tập trung nhiều hơn vào biến cố và nội tâm của nhân vật nữ chính Thúy Kiều.

3. Xây dựng nhân vật và ngôn ngữ: Nhân vật trong Lục Vân Tiên được miêu tả chủ yếu qua hành động mang tính đạo lý, đơn giản, nhất phiến, phản ánh quan niệm Nho giáo về nhân quả và đạo đức. Trong khi đó, Truyện Kiều xây dựng nhân vật đa chiều, có tuyến nhân vật trung gian, sử dụng nhiều độc thoại để thể hiện tâm lý phức tạp. Ngôn ngữ đối thoại và độc thoại trong Truyện Kiều phong phú hơn, góp phần khắc họa sâu sắc tính cách nhân vật.

4. Ảnh hưởng văn hóa và tư tưởng: Lục Vân Tiên thể hiện rõ tư tưởng Nho giáo gắn với đạo đức làm người, nhấn mạnh trung hiếu, tiết hạnh và trách nhiệm xã hội. Truyện Kiều phản ánh hiện thực xã hội phong kiến với những mâu thuẫn, bất công, đồng thời thể hiện quan điểm nhân đạo tiến bộ, cảm thông với số phận người phụ nữ.

Thảo luận kết quả

Sự khác biệt trong kết cấu và xây dựng nhân vật giữa hai tác phẩm phản ánh sự phát triển và đa dạng của thể loại truyện thơ Nôm trong lịch sử văn học Việt Nam. Lục Vân Tiên với mô thức truyện Nôm bình dân pha trộn bác học, mang đậm tính giáo dục đạo đức, phù hợp với văn hóa Nam Bộ và tư tưởng Nho giáo truyền thống. Truyện Kiều, với sự phức tạp trong mô thức tự sự và nhân vật, thể hiện sự chuyển mình của văn học Việt Nam trước những biến động xã hội và tư tưởng mới.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tần suất sử dụng độc thoại, đối thoại trong hai tác phẩm, bảng phân loại nhân vật theo tuyến đối lập và sơ đồ mô thức tự sự để minh họa sự tương đồng và khác biệt.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường giảng dạy thể loại truyện thơ Nôm: Các cơ sở giáo dục nên đưa nội dung nghiên cứu về truyện Lục Vân Tiên và Truyện Kiều vào chương trình giảng dạy nhằm nâng cao nhận thức về giá trị văn học dân tộc, đặc biệt là thể loại truyện thơ Nôm. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; chủ thể: Bộ Giáo dục và Đào tạo, các trường đại học, phổ thông.

2. Phát triển nghiên cứu so sánh văn học cổ điển: Khuyến khích các nhà nghiên cứu mở rộng các đề tài so sánh giữa các tác phẩm truyện thơ Nôm để làm rõ sự phát triển thể loại và tư tưởng văn học. Thời gian: liên tục; chủ thể: các viện nghiên cứu, trường đại học.

3. Bảo tồn và số hóa các bản thảo truyện thơ Nôm: Đẩy mạnh công tác bảo tồn, phục dựng và số hóa các bản thảo truyện thơ Nôm để phục vụ nghiên cứu và phổ biến rộng rãi. Thời gian: 3-5 năm; chủ thể: các thư viện quốc gia, viện bảo tàng, trung tâm lưu trữ.

4. Tổ chức hội thảo, tọa đàm chuyên đề: Tạo diễn đàn trao đổi học thuật về truyện thơ Nôm, đặc biệt là các tác phẩm tiêu biểu như Lục Vân Tiên và Truyện Kiều nhằm nâng cao chất lượng nghiên cứu và ứng dụng. Thời gian: hàng năm; chủ thể: các trường đại học, hội nhà văn, viện nghiên cứu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên và sinh viên ngành Ngôn ngữ và Văn học Việt Nam: Luận văn cung cấp kiến thức chuyên sâu về thể loại truyện thơ Nôm, giúp nâng cao kỹ năng phân tích văn bản và hiểu biết về văn học trung đại.

2. Nhà nghiên cứu văn học cổ điển và văn hóa dân gian: Tài liệu hữu ích để nghiên cứu mối quan hệ giữa văn học và văn hóa Nam Bộ, cũng như sự phát triển của thể loại truyện thơ Nôm.

3. Nhà quản lý giáo dục và biên soạn chương trình học: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chương trình giảng dạy phù hợp, phát huy giá trị văn học dân tộc trong giáo dục phổ thông và đại học.

4. Độc giả yêu thích văn học truyền thống Việt Nam: Giúp hiểu sâu sắc hơn về hai tác phẩm kinh điển, giá trị nghệ thuật và tư tưởng, từ đó nâng cao trải nghiệm thưởng thức văn học.

Câu hỏi thường gặp

1. Truyện Lục Vân Tiên và Truyện Kiều có điểm gì giống nhau về thể loại?
   Cả hai đều là truyện thơ Nôm bác học, sử dụng thể thơ lục bát, có tác giả rõ ràng và tuân thủ mô thức tự sự truyền thống gồm gặp gỡ, tai biến, lưu lạc và đoàn viên.

2. Tại sao Lục Vân Tiên được xem là tác phẩm mang tính tự truyện?
   Bởi nhiều chi tiết trong truyện phản ánh cuộc đời thực của Nguyễn Đình Chiểu như việc bị mù mắt, bị vị hôn thê bội ước, thể hiện sự sáng tạo cá nhân của tác giả.

3. Ngôn ngữ trong hai tác phẩm có điểm khác biệt gì?
   Truyện Kiều sử dụng nhiều độc thoại để thể hiện tâm lý phức tạp của nhân vật, trong khi Lục Vân Tiên chủ yếu dùng ngôn ngữ đối thoại và miêu tả hành động mang tính giáo dục đạo đức.

4. Vai trò của nữ nhân vật trong Lục Vân Tiên và Truyện Kiều có gì nổi bật?
   Kiều Nguyệt Nga trong Lục Vân Tiên chủ động trong tình yêu, thể hiện tư tưởng tiến bộ, còn Thúy Kiều trong Truyện Kiều trải qua nhiều biến cố, phản ánh số phận người phụ nữ trong xã hội phong kiến.

5. Ý nghĩa của việc so sánh hai tác phẩm này trong nghiên cứu văn học?
   Giúp làm rõ sự phát triển của thể loại truyện thơ Nôm, đồng thời khẳng định giá trị nghệ thuật và tư tưởng của từng tác phẩm trong bối cảnh lịch sử và văn hóa khác nhau.

Kết luận

• Truyện Lục Vân Tiên và Truyện Kiều là hai tác phẩm tiêu biểu của thể loại truyện thơ Nôm bác học, có ảnh hưởng sâu rộng trong văn học Việt Nam.
• Lục Vân Tiên mang đậm tính tự truyện và giáo dục đạo đức, trong khi Truyện Kiều phản ánh hiện thực xã hội và tâm lý nhân vật đa chiều.
• Mô thức tự sự truyền thống được hai tác phẩm vận dụng linh hoạt, thể hiện sự phát triển của thể loại truyện thơ Nôm.
• Nghiên cứu so sánh giúp khẳng định giá trị nghệ thuật và tư tưởng của Nguyễn Đình Chiểu, đồng thời cung cấp tri thức bổ ích cho giảng dạy và nghiên cứu văn học.
• Đề xuất các giải pháp bảo tồn, phát huy giá trị truyện thơ Nôm trong giáo dục và nghiên cứu văn học hiện đại.

Khuyến khích các nhà nghiên cứu và giáo viên áp dụng kết quả nghiên cứu vào giảng dạy, đồng thời thúc đẩy các dự án bảo tồn và số hóa tài liệu truyện thơ Nôm để phát huy giá trị văn hóa dân tộc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ CÁT KHOA TRUYỆN LỤC VÂN TIÊN TỪ GÓC NHÌN THỂ LOẠI TRUYỆN NÔM (TRONG SO SÁNH VỚI TRUYỆN KIỀU) LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÔN NGỮ, VĂN HỌC VÀ VĂN HÓA VIỆT NAM THÁI NGUYÊN - 2018 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ CÁT KHOA TRUYỆN LỤC VÂN TIÊN TỪ GÓC NHÌN THỂ LOẠI TRUYỆN NÔM (TRONG SO SÁNH VỚI TRUYỆN KIỀU) Ngành: Văn học Việt Nam Mã số: 8.21 LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÔN NGỮ, VĂN HỌC VÀ VĂN HÓA VIỆT NAM Người hướng dẫn khoa học: GS. TRẦN NHO THÌN THÁI NGUYÊN - 201 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đề tài luận văn: Truyện Lục Vân Tiên dưới góc nhìn thể loại truyện Nôm (trong so sánh với Truyện Kiều) là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các nội dung nêu trong luận văn là trung thực và chưa được công bố trong bất cứ công trình nào khác. Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về nghiên cứu của mình. TÁC GIẢ LUẬN VĂN Hà Cát Khoa i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CẢM ƠN Bằng sự kính trọng và lòng biết ơn sâu sắc, tôi xin chân thành cảm ơn GS.TS Trần Nho Thìn, người đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện luận văn. Tôi cũng xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, các thầy, cô khoa Ngữ văn Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu tại trường. Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới gia đình, bạn bè, đồng nghiệp và cơ quan đã quan tâm, động viên, chia sẻ và tạo mọi điều kiện để giúp tôi hoàn thành luận văn này. Thái Nguyên, ngày 09 tháng 7 năm 2018 Tác giả luận văn Hà Cát Khoa ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN .ii MỤC LỤC . iii PHẦN MỞ ĐẦU . Lí do chọn đề tài . Lịch sử nghiên cứu vấn đề . Mục đích nghiên cứu . Nhiệm vụ nghiên cứu . Đối tượng và phạm vi nghiên cứu . Phương pháp nghiên cứu . Đóng góp mới của đề tài . Cấu trúc luận văn . LỤC VÂN TIÊN TRONG DÒNG CHẢY TRUYỆN THƠ NÔM VIỆT NAM . Khái niệm truyện thơ . Phân loại truyện thơ . Quá trình hình thành và phát triển của thể loại truyện thơ Nôm . Giai đoạn hình thành của truyện thơ . Giai đoạn phát triển của truyện thơ . Giai đoạn kết thúc truyện thơ . Vai trò, vị trí của truyện Lục Vân Tiên trong dòng chảy thể loại truyện thơ Nôm . Khái quát về cuộc đời và sự nghiệp của Nguyễn Đình Chiểu . KẾT CẤU VÀ MÔ THỨC TỰ SỰ CỦA TRUYỆN LỤC VÂN TIÊN TRONG SO SÁNH VỚI TRUYỆN KIỀU . Về nguồn gốc và phân loại truyện Lục Vân Tiên và Truyện Kiều . 19 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đặc điểm kết cấu theo mô thức truyện Nôm bác học ở truyện Lục Vân Tiên trong so sánh với Truyện Kiều . Đặc điểm kết cấu theo mô thức truyện Nôm bình dân ở truyện Lục Vân Tiên trong so sánh với Truyện Kiều . Mô thức tự sự . Mô thức tự sự của truyện Nôm bác học ở truyện Lục Vân Tiên trong so sánh với Truyện Kiều . Mô thức tự sự của truyện Nôm bình dân ở truyện Lục Vân Tiên trong so sánh với Truyện Kiều . NHÂN VẬT VÀ NGÔN NGỮ TRUYỆN LỤC VÂN TIÊN TRONG SO SÁNH VỚI TRUYỆN KIỀU . Nhân vật ở truyện Lục Vân Tiên trong so sánh với Truyện Kiều . Kiểu nhân vật theo mẫu hình tài tử giai nhân . Kiểu nhân vật theo mẫu hình truyện Nôm bình dân . Ngôn ngữ nghệ thuật truyện Lục Vân Tiên trong so sánh với Truyện Kiều . Đặc điểm ngôn ngữ của truyện Nôm bác học . Đặc điểm ngôn ngữ của truyện Nôm bình dân. 81 TÀI LIỆU THAM KHẢO . 83 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài Trong lịch sử văn học Việt Nam, Nguyễn Đình Chiểu có một vị trí vô cùng quan trọng và đặc biệt. Quan trọng bởi ông là nhà văn đại diện cho Nam Bộ, đưa văn học Nam Bộ tham gia vào văn học Việt Nam. Đặc biệt không phải chỉ bởi ông là người có tâm đức và tài năng vượt lên trên số phận, mà còn bởi tác phẩm của ông là sự kết hợp độc đáo những đặc trưng của văn học viết với văn học dân gian; có tác dụng mạnh mẽ và ảnh hưởng sâu rộng trong đời sống tinh thần của nhân dân, được nhân dân yêu mến trân trọng, gìn giữ như những bài học quý về đạo đức làm người. Với một vị trí trân trọng như vậy, cuộc đời và sự nghiệp văn chương của Nguyễn Đình Chiểu đã trở thành đối tượng tìm hiểu của nhiều nhà nghiên cứu. Nói đến Nguyễn Đình Chiểu thì không thể không nói tới truyện Lục Vân Tiên. Đó là tác phẩm lớn của nền văn học dân tộc. Ngay từ khi mới ra đời và trước khi được in thành sách, truyện đã được lưu truyền rộng rãi theo lối truyền miệng trong dân gian Nam Kì lục tỉnh. Nếu khi Nguyễn Đình Chiểu còn sống, truyện chủ yếu được lưu hành trong Nam Bộ thì sau khi ông mất truyện được phổ biến trong phạm vi cả nước từ Nam ra Bắc. Đến nay đã có hơn bốn mươi bản Lục Vân Tiên bằng quốc ngữ được in của nhiều nhà xuất bản khác nhau. Điều đó khẳng định giá trị to lớn về nhiều mặt và tình yêu của nhân dân dành cho tác phẩm này. Nghiên cứu về tác phẩm Lục Vân Tiên các tác giả đã khai thác dưới nhiều góc độ văn hóa, văn học, tín ngưỡng, ngôn ngữ… và đã thu được những kết quả nhất định. Tuy nhiên nghiên cứu tác phẩm dưới góc độ thể loại truyện thơ trong sự đối xứng với một tác phẩm văn học khác thì đây còn là một vấn đề còn bỏ ngỏ. Với những lí do trên, luận văn lựa chọn vấn đề Truyện Lục Vân Tiên từ góc nhìn thể loại truyện Nôm (trong so sánh với Truyện Kiều) làm hướng nghiên cứu. 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Lịch sử nghiên cứu vấn đề 2. Lịch sử nghiên cứu tác gia Nguyễn Đình Chiểu và tác phẩm Lục Vân Tiên Nguyễn Đình Chiểu là một trong những tác gia lớn của nền văn học Việt Nam, đặc biệt là dòng văn học Nam Bộ ở giai đoạn cuối thế kỉ XIX. Tên tuổi của ông gắn với nhiều tác phẩm nổi tiếng trong đó phải kể đến tác phẩm Lục Vân Tiên. Do vậy, đã có khá nhiều công trình lớn nhỏ khác nhau nghiên cứu về Nguyễn Đình Chiểu và tác phẩm này. Các công trình này có thể tập hợp theo các giai đoạn như sau: - Giai đoạn từ trước thế kỷ XIX Ngay từ khi mới ra đời, Lục Vân Tiên không chỉ được đông đảo người dân Nam Bộ ưa chuộng mà còn thu hút sự chú ý với nhiều người Pháp mới đến Nam Kỳ. Do vậy ngay từ năm 1864, G.Aubret đã sưu tầm và dịch tác phẩm ra tiếng Pháp và cho in trong tập Kỷ yếu châu Á (Journal asiatique). Hai năm sau, báo Courrier de Saigon số 14, ra ngày 20/7/1866 đã hoan nghênh việc làm của Aubaret cùng với sự khen ngợi tác phẩm Lục Vân Tiên: “tập thơ nhỏ trong ấy ta thấy vẻ tươi sáng cứng cỏi của những tình cảm xứng đáng với các dân tộc tiên tiến [dẫn theo 67, tr 626]. Bên cạnh người Pháp, trong giai đoạn này còn có sự đóng góp của học giả người Việt mà tiêu biểu là Trương Vĩnh Ký với việc cho in bản dịch Lục Vân Tiên sang chữ Quốc ngữ năm 1889. - Giai đoạn nửa đầu thế kỷ XX Từ đầu thế kỷ XX, tình hình nghiên cứu về Nguyễn Đình Chiểu khá bình lặng, nhưng đến 1938 khi chuyên luận Nỗi lòng Đồ Chiểu của Phan Văn Hùm được công bố đã khơi nguồn cảm hứng mới cho việc nghiên cứu Nguyễn Đình Chiểu và các tác phẩm của ông. Trong đó tiêu biểu là công trình nghiên cứu của các tác giả như: Khuông Việt, Ca Văn Thỉnh, Trương Sơn Chí, Vũ Ngọc Phan. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Giai đoạn từ sau 1945 Cùng với sự thay đổi của lịch sử, các công trình nghiên cứu về Nguyễn Đình Chiểu và những sáng tác của ông nói chung cũng như tác phẩm Lục Vân Tiên nói riêng cũng chịu ảnh hưởng của điều kiện lịch sử xã hội. Tuy nhiên những nghiên cứu này vẫn được khá nhiều nhà nghiên cứu quan tâm và tập hợp trong các tài liệu mang tính khái lược như: Việt Nam văn học sử trích yếu của Nghiêm Toản (1949), Văn học sử Việt Nam hậu bán thế kỷ thứ XIX (1952) của Nguyễn Tường Phượng - Bùi Hữu Sủng, Khởi thảo văn học sử Việt Nam - Văn chương chữ Nôm (1953) Thanh Lãng… - Giai đoạn từ 1954 -1975 Từ sau năm 1954, đất nước bị chia cắt thành hai miền Nam - Bắc với hai thể chế chính trị khác nhau. Do vậy, quá trình nghiên cứu, phê bình về tác giả và tác phẩm Nguyễn Đình Chiểu nói chung và tác phẩm Lục Vân Tiên nói riêng có sự phân hóa thành hai miền rõ rệt. Ở miền Bắc nổi bật có các nhà nghiên cứu như: Hoàng Tuệ, Vũ Đình Liên, Xuân Diệu, Hoài Thanh, Đặng Thai Mai, Cao Huy Đỉnh, Nguyễn Khánh Toàn, Trần Nghĩa, … Ở miền Nam nổi lên với tạp chí Văn đàn đã ra số đặc biệt (37+38+39). Ngoài ra còn hai công trình văn học sử của Phạm Thế Ngũ Việt Nam văn học sử giản ước tân biên và Bảng lược đồ văn học Việt Nam (thượng - hạ 1967) của Thanh Lãng. Kỷ yếu Lễ kỷ niệm Nguyễn Đình Chiểu cùng với bộ Sưu tập những bài báo về Nguyễn Đình Chiểu và Sưu tập bổ túc các bài báo về Nguyễn Đình Chiểu đã tập hợp 79 bài viết về Nguyễn Đình Chiểu từ đầu thế kỷ đến năm 1971 với các tác giả tiêu biểu như: Nguyễn Duy Cần, Ái Lan, Võ Văn Dung, Bàng Bá Lân, Vũ Bằng… - Giai đoạn từ 1975 đến nay Khi đất nước hoàn toàn độc lập, văn học không còn những vùng cấm nữa. Do vậy, cách tiếp cận và nghiên cứu về Nguyễn Đình Chiểu và tác phẩm 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Lục Vân Tiên cũng trở nên đa dạng và phong phú hơn tiêu biểu với các công trình như: Văn học Việt Nam nửa cuối thế kỷ XIX của nhà nghiên cứu Nguyễn Lộc, Văn học Việt Nam nơi miền đất mới (4 tập, 2007-2008) của Nguyễn.