ĐẶT VẤN ĐỀ Có thể nói rằng, sản xuất là hoạt động cực kỳ quan trọng nhằm duy trì sự tồn tại và phát triển của xã hội loài người. Trong thời đại công nghiệp:hiện nay, hoạt động sản xuất kinh doanh ngày càng phá triển với rất.nhiều ứng dụng của tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất nhằm thu được hiệu quả ngày càng cao. Bất kỳ một hoạt động sản xuất nào cũng đem lại những hiệu quả nhất định về mặt kinh tế xã hội đồng thời tác động đến môi trường xung quanh. Trong những năm gần đây do tốc độ phát triển kinh tế ngày càng cao, cùng với sự gia tăng dân số đồng nghĩa với việc gia tăng nhu cầu về lương thực, thực phẩm mà các hoạt động sống của con người đã can thiệp quá sâu vào môi trường làm biến đổi mạnh mẽ cả số lượng, chất lượng môi trường.
Chính con người đã phải trả giá cho những hoạt động của mình: ô nhiễm môi trường , cạn kiệt tài nguyên, thiên tai gia tăng, Xuất hiện ngày càng nhiều bệnh tật nguy hiểm. làm ảnh hưởng nghiêm trọng và đe doạ đến sự tồn tại của con người. Rừng là nguồn tài nguyên vô cùng quan trọng. Rừng cung cấp không chỉ những giá trị về mặt kinh tế nhứ : gỗ, củi, các lâm đặc sản ngoài gỗ.
mà nó còn có ý nghĩa rất quan trọng trong việc bảo vệ môi trường mà theo nhiều nhà khoa học giá trị này còn cao hơn giá trị về kinh tế. Tuy vậy, không phải bất kỳ Quốc gia nào cũng có được những nhận thức đúng đắn đó. Họ chỉ nhận thấy giá trị kinh tế trước mắt mà:chưa nhận thấy được giá trị lâu đài về môi trường sinh thái. Do vậy, các hoạt động sản xuất Lâm nghiệp chỉ chú trọng đến khai thác mánh mế-mà chưa chú nhiều đến bảo vệ vốn rừng.
Đối với ngành lam nghiệp thì trồng rừng là một trong những giải pháp tối ưu để khôi phục lại nguồn tài nguyên rừng đã bị mất nhằm nâng cao hiệu quả kinh.fế-và bảo vệ môi trường sống. Đối với các đồng bào dân tộc thiểu số thì trồng rừng là cách tạo nguồn thu nhập tốt nhất góp phần giải quyết công ăn việc làm, nâng cao chất lượng cuộc sống, góp phần hạn chế những tệ nạn xã hội do sự nhàn rỗi gây ra. Tuy nhiên, ở nước ta hiện nay công tác trồng rừng chưa đáp ứng được yêu cầu đặt ra. Diện tích trồng rừng tăng lên không nhiều.
Diện tích đất trống đổi núi trọc vẫn còn khá lớn, độ che phủ mới chỉ đạt 33%.Người dân chỉ dựa vào trồng rừng để lấy vốn đầu tư hay vốn cho vay ưu đãi của nhà nước mà ít quan tâm đến việc thực hành chúng như thế nào. Cơ:cấu cây trồng:còn đơn điệu chủ yếu là rừng thuần loài. việc quản lý nghiệm thu của nhà nước còn lỏng lẻo. Các chính sách đầu tư hỗ trợ phát triển Lam nghiệp đều được triển khai chậm chạp.
Một số cây trồng không phù hợp với điều Kiện tự nhiên và phong tục tập quán của người dân địa phương nên bị đào thải. Do vậy, hiệu quả trồng rừng không cao, chất lượng rừng trồng kém; cây sinh trưởng chậm, dẫn đến thu nhập của người dân không thay đổi nhiều, môi trường sinh thái chưa được cải thiện, thiên tai vẫn còn hoành hành nhiều. Do đó, nhiệm vụ đặt ra là chúng ta cần đưa ra những giải pháp về mặt kinh tế, xã hội, khoa học công.nhằm nâng 'cao hiệu quả của các mô hình rừng trồng cả về mặt kinh tế và sinh thái. Lâm trường Đình Lập nằm mot huyện miễn núi phía Đông Bắc tỉnh Lạng Sơn có tổng diện tích tự nhién 14-9847 ha trong đó diện tích rừng trồng là 6710 ha chiếm 73.7%, điện tích rừng tự nhiên là 730 ha chiếm 0.
Loài cây trồng chính của Lâm trường là thông Mã vĩ. Đây là loài cây có nguồn gốc từ Trung Quốc đã được du nhập vào nước ta và gây trồng ở nhiều nơi. Thông Mã vĩ là loài cây thân gỗ, ưa sáng; lúc nhỏ chịu bóng và cho giá trị kinh tế khá cao về gỗ và nhựa. Cây thông-đặc biệt thích hợp với điều kiện tự nhiên của khu vực Đông Bắc.
Ở Đình Lập có điều kiện khí hậu và đất đai tương đối phù hợp với đặc tính (sinh -vật ñợe của-loài thông Mã vĩ. Cây sinh trưởng tương đối tốt và hầu như không bị sân bệnh phá hoại. Tuy nhiên, vấn dê đặt ra là: cây thông nên trồng thuần loài hay hỗn giao với một sốloài cây khác ? Hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường của mô hình rừng trồng thông thuần loài và hỗn giao có sự khác biệt với nhau như thế nào ? Từ đó, nên nhân rộng mô hình nào, rừng trồng thông Mã vĩ thuần loài hay Từng trồng thông hỗn giao ? Để trả lời những vấn đề trên đây chúng tôi thực hiện * $o sánh hiệu quả kinh tế môi trường của rùng loài và hỗn giao tại Lâm trường Đình Lập — Lạng \ « Phan I LƯỢC SỬ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2.1 Trên thế giới. Hiệu quả của một mô hình canh tác được xác định trên ba lĩnh vực kinh tế, xã hội, sinh thái.
Hiệu quả kinh tế của một mô hình rừng trồng được hiểu là số lợi nhuận tính bằng tiền mà mô hình đó tạo ra trong một chu kỳ kinh doanh sau khi đã cân đối thu chi. Hiệu quả sinh thái có thể hiểu là khả năng giữ nước, bảo vệ đất, bảo vệ môi trường.việc xác định hiệu quả sinh thái khá khó khăn, phức tap. Hiệu quả xã hội có thể hiểu là những đóng góp của mô hình rừng trồng đó trong việc giải quyết các vấn đề của xã hội như: giải quyết công ăn việc làm, tăng thu nhập cho người lao động, góp phần xoá đói giảm nghèo cho người dân, hạn chế các tệ nạn xã hội phát sinh đo thiếu việc làm gây ra. Trên thế giới, trong hệ thống kinh tế thị trường, đánh giá hiệu quả các dự án nói chung và dự “án rừng trồng nói riêng đã bat đầu vào những năm 50.
Cùng với sự phát triển của khoa học kỹ thuật các phương tiện và chỉ tiêu đánh giá dân dần được hoàn thiện và thống nhất trên phạm vi toàn thế giới trong nửa thế ký qua.S John-E- Gunter trường Đại học tổng hợp thuộc bang Michigan- Mỹ đã xuất bản giáo trình “Những vấn đề cơ bản trong đáng giá đầu tư Lâm nghiệp”. Trong đó chủ yếu tác giả đưa ra các cơ sở để đánh giá hiệu quả rừng trồng với.những nội dung cơ bản: Những khái niệm về lãi xuất, cơ sở của công thức tính lãi xuất. Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả rừng trồng là (giá trị fhu nhập và chỉ phí, giá thị hiện tại thuân tuý, tỷ lệ thu hồi vốn nội bộ, tỷ lệ thu nhạp trên chỉ phí). Day là giáo trình tương đối hoàn chỉnh đã giới thiệu chỉ'tiêu và cơ sở để đánh giá từ đơn giản đến phức tạp.
Nó cho phép đánh giá hiệu quả trên các mặt kinh tế, sinh thái, môi trường. Một số chỉ tiêu đơn giản đã và đang được vận dụng trong đánh giá hiệu quả kinh doanh rừng trồng. Năm 1979, tổ chức nông nghiệp và lương thực thế giới (FAO) đã xuất bản giáo trình “Phân tích dự án lâm nghiệp” do HansˆM Gregesen và Amoldo H Contresal biên soạn. Tài liệu này tổ chức FAO đã dùng giảng dạy tại các nước có đầu tư dự án trồng rừng vá phát triển lâm nghiệp.
Đây là một tài liệu tương đối đây đủ và phù hợp với điều kiện đánh giá hiệu quả:các dự án Lâm nghiệp ở các nước đang phát triển. Năm 1994, Walfredo Raqualrola đã đưa ra mô phỏng về các tác động phương thức canh tác. Sơ đồ tác động của phương thức canh tác. Phương thức canh Tác động về kinh tế Tác động về sinh thái Tác động về xã hội Chi phí Xói mòn đất Việc làm Thu nhập Độ phì của đất Nhận thức Sản xuất Độ ẩm của đất Nhu cấu cuộc sống Thị trường Độ tàn che Tiếp nhận kỹ thuật Tín dụng Động vật rừng Sự tham gia | Tăng trưởng kinh | Cân bằng sinh thái | Phát triển xã hội tế Ỷ.
Phát triển toàn diện Kinh tế — Xã hội — Bảo vệ môi trường sinh thái | ee Theo mô phỏng này, hiệu quả kinh tế được đánh giá theo quan điểm tổng hợp, nghĩa là đánh giá hiệu quả của một phương thức canh tác bao gồm cả hiệu quả kinh tế, hiệu quả sinh thái và hiệu quả xã hội. Như vậy, đánh giá hiệu quả kinh doanh rừng trồng về mặt phương pháp luận mà nói đến nay đã tương đối hoàn chỉnh và phổ cập rộng rãi trên thế giới. Nhiêu Quốc gia đã và đang vận dụng phương pháp'kỹ thuật trên đây để đánh giá hiệu quả của mô hình rừng kinh doanh. Trong những năm trước đây, đánh giá hiệu quả của các hoạt động sản xuất kinh doanh nói chung, cũng như đánh giá hiệu quả của kinh doanh rừng trồng nói riêng chưa được các doanh nghiệp và các›nhà đầu tư quan tâm đến.
Do hầu hết các hoạt động sản xuất kinh doanh đều thực hiện theo kế hoạch bắt buộc của nhà nước. Mọi chi phí đầu tư, sản xuất đều được lấy từ ngân sách nhà nước, sản phẩm lầm ra được nhà nước chỉ định bao tiêu. Những doanh nghiệp làm ăn thua lỗ hay gặp những rủi ro được nhà nước bù hay hỗ trợ. Vốn cấp được sử dụng lâu dài mà không phải hoàn trả lãi.
Vì vậy, đánh giá hiệu quả mang tính chất chiếu lệ, phương thức và các chỉ tiêu đánh giá đơn giản. Từ đó các kết quả đánh giá không phản ánh đúng sự thật, các đánh giá cũng chỉ mới tập chúng vào đánh giá hiệu quả kinh tế, còn hiệu quả sinh thái và xã hội thì chưa được đề cập đến: Từ sau đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI ( 1986 ), xoá bỏ chế độ quan liêu, bao cấp chuyển sang kinh tế thị trường nên kinh tế nước ta có nhiều thay đổi. Các hoạt động sản'xuất kinh doanh không phù hợp sẽ bị phá sản và đào thải, Điều đó đặt một yêu cầu cấp bách phải có phương pháp và chỉ tiêu đánh giá hiệu quả phù hợp thay thế cho các chỉ tiêu và phương pháp cũ. Trong lĩnh vực Lâm ñshiệp, những năm gần đây có một số lớp đào tạo ngắn hạn về phương pháp và kỹ thuật đánh giá hiệu quả do nước ngoài tài trợ và tổ chức giúp đỡ nhằm hỗ-tợ, giúp đỡ chúng ta có phương pháp đánh giá phù hợp cho các mô hình kinh doanh rừng trồng.