Luận văn thạc sĩ về sinh kế bền vững cho người dân bị giải tỏa tại dự án tổ hợp hóa dầu miền Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích sinh kế bền vững cho người dân bị giải tỏa thuộc dự án tổ hợp hóa dầu miền nam tại xã long sơn, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Nguyễn Phúc Hoàng
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Tiến Khai
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quản Lý Công
• Đề tài: Sinh Kế Bền Vững Cho Người Dân Bị Giải Tỏa Tại Dự Án Hóa Dầu Miền Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thành Phố Vũng Tàu

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Đặt vấn đề
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Các khung lý thuyết
• 1.6. Phương pháp nghiên cứu
• 1.7. Kết cấu đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU TRƯỚC
• 2.1. Một số khái niệm liên quan và các yếu tố tác động sinh kế khi thu hồi đất
• 2.2. Cơ sở lý thuyết của đề tài
• 2.3. Khung sinh kế bền vững của DFID
• 2.4. Cẩm nang về tái định cư của ADB
• 2.5. Lược khảo một số nghiên cứu có liên quan
• 3. CHƯƠNG 3: THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Tổng quan địa bàn nghiên cứu, dự án Tổ hợp hóa dầu Miền Nam tại xã Long Sơn, thành phố Vũng Tàu
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2.1. Vấn đề nghiên cứu
• 3.2.2. Mô hình nghiên cứu
• 3.2.3. Phương pháp chọn mẫu nghiên cứu
• 3.2.4. Phương pháp thu thập số liệu
• 3.2.5. Phương pháp đánh giá, phân tích
• 3.3. Quy định của pháp luật về sinh kế tái định cư
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Tổng quan về bồi thường thu hồi đất tại dự án Tổ hợp hóa dầu Miền Nam tại xã Long Sơn, thành phố Vũng Tàu
• 4.2. Kế hoạch thực hiện thu hồi đất
• 4.2.1. Triển khai kế hoạch tái định cư
• 4.2.2. Công tác lập, thẩm định và phê duyệt phương án bồi thường để thu hồi đất
• 4.3. Công tác triển khai xây dựng dự án
• 4.4. Thực trạng và mô hình sinh kế của người dân sau khi bị thu hồi đất tại dự án Tổ hợp hóa dầu Miền Nam tại xã Long Sơn, thành phố Vũng Tàu
• 4.4.1. Về nguồn vốn con người
• 4.4.2. Về nguồn vốn tự nhiên
• 4.4.3. Về nguồn vốn tài chính
• 4.4.4. Về nguồn vốn vật chất
• 4.4.5. Về nguồn vốn xã hội
• 4.5. Tóm tắt kết quả nghiên cứu
• 4.5.1. Những mặt được
• 4.5.2. Những mặt hạn chế
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN KIẾN NGHỊ
• 5.1. Hạn chế nghiên cứu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: DỰ ÁN TỔ HỢP HÓA DẦU MIỀN NAM
• PHỤ LỤC 2: BẢNG CÂU HỎI KHẢO SÁT
• PHỤ LỤC 3: DANH SÁCH CHUYÊN GIA THAM GIA PHỎNG VẤN

Tóm tắt

I. Giới thiệu về sinh kế bền vững

Sinh kế bền vững là khái niệm quan trọng trong nghiên cứu về phát triển cộng đồng, đặc biệt là đối với những người dân bị ảnh hưởng bởi các dự án phát triển. Theo DFID, sinh kế bền vững bao gồm các nguồn lực vật chất, tự nhiên, tài chính, xã hội và nhân lực. Những yếu tố này không chỉ giúp người dân duy trì cuộc sống mà còn tạo điều kiện cho họ phục hồi sau các cú sốc. Việc áp dụng khung lý thuyết này vào thực tiễn tại dự án Tổ hợp hóa dầu miền Nam tại xã Long Sơn, thành phố Vũng Tàu, cho thấy sự cần thiết phải có các chính sách hỗ trợ phù hợp nhằm đảm bảo sinh kế bền vững cho người dân bị giải tỏa.

1.1. Tác động của giải tỏa đất đai

Giải tỏa đất đai để thực hiện các dự án lớn như Tổ hợp hóa dầu miền Nam có thể gây ra nhiều tác động tiêu cực đến sinh kế của người dân. Theo Ngân hàng Thế giới, người dân thường phải đối mặt với việc mất đi nguồn thu nhập chính, thay đổi môi trường sống và giảm khả năng tiếp cận các nguồn lực. Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến đời sống hiện tại mà còn tác động đến khả năng phát triển trong tương lai. Do đó, việc xây dựng các chính sách hỗ trợ tái định cư và khôi phục sinh kế là rất cần thiết để giảm thiểu những tác động tiêu cực này.

II. Chính sách hỗ trợ sinh kế cho người dân

Chính sách hỗ trợ sinh kế cho người dân bị giải tỏa cần được thiết kế một cách toàn diện và linh hoạt. Các chính sách này không chỉ bao gồm bồi thường tài chính mà còn cần có các chương trình đào tạo nghề, hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp và tạo việc làm. Theo cẩm nang của ADB, việc hỗ trợ sinh kế cần phải được thực hiện ngay từ giai đoạn đầu của dự án, nhằm đảm bảo rằng người dân có thể nhanh chóng thích nghi với cuộc sống mới. Điều này không chỉ giúp ổn định cuộc sống mà còn tạo ra cơ hội phát triển bền vững cho cộng đồng.

2.1. Các mô hình hỗ trợ sinh kế

Các mô hình hỗ trợ sinh kế có thể bao gồm việc cung cấp các khoản vay ưu đãi, hỗ trợ kỹ thuật và tạo điều kiện cho người dân tiếp cận với các nguồn lực cần thiết để khôi phục sản xuất. Việc áp dụng các mô hình này cần phải dựa trên nhu cầu thực tế của người dân và điều kiện cụ thể của từng địa phương. Các nghiên cứu cho thấy rằng, khi người dân được tham gia vào quá trình xây dựng chính sách, họ sẽ có khả năng thích ứng tốt hơn với những thay đổi và cải thiện sinh kế của mình một cách bền vững.

III. Đánh giá thực trạng sinh kế sau giải tỏa

Đánh giá thực trạng sinh kế của người dân sau khi bị giải tỏa là một bước quan trọng để xác định hiệu quả của các chính sách hỗ trợ. Nghiên cứu cho thấy rằng, nhiều hộ gia đình vẫn gặp khó khăn trong việc khôi phục sinh kế do thiếu thông tin, kỹ năng và nguồn lực. Việc thu thập dữ liệu từ các hộ dân bị ảnh hưởng sẽ giúp chính quyền địa phương có cái nhìn rõ hơn về tình hình thực tế và từ đó điều chỉnh các chính sách cho phù hợp. Điều này không chỉ giúp cải thiện đời sống của người dân mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của khu vực.

3.1. Những thách thức trong khôi phục sinh kế

Một trong những thách thức lớn nhất trong việc khôi phục sinh kế là sự thiếu hụt thông tin và hỗ trợ từ chính quyền. Nhiều người dân không biết đến các chương trình hỗ trợ hoặc không đủ điều kiện để tham gia. Hơn nữa, sự chuyển đổi nghề nghiệp cũng gặp khó khăn do thiếu kỹ năng và kinh nghiệm. Do đó, cần có các chương trình đào tạo nghề phù hợp và dễ tiếp cận để giúp người dân nhanh chóng thích nghi với tình hình mới.

IV. Kiến nghị và giải pháp

Để đảm bảo sinh kế bền vững cho người dân bị giải tỏa, cần có những kiến nghị và giải pháp cụ thể. Trước hết, chính quyền cần tăng cường công tác thông tin, tuyên truyền về các chính sách hỗ trợ. Thứ hai, cần xây dựng các chương trình đào tạo nghề phù hợp với nhu cầu của thị trường lao động. Cuối cùng, việc theo dõi và đánh giá định kỳ các chính sách hỗ trợ là rất cần thiết để kịp thời điều chỉnh và cải thiện hiệu quả của các chương trình này.

4.1. Tăng cường sự tham gia của cộng đồng

Sự tham gia của cộng đồng trong quá trình xây dựng và thực hiện các chính sách hỗ trợ là rất quan trọng. Khi người dân được tham gia vào quá trình ra quyết định, họ sẽ cảm thấy có trách nhiệm hơn và có khả năng thích ứng tốt hơn với những thay đổi. Điều này không chỉ giúp cải thiện sinh kế của họ mà còn tạo ra một cộng đồng gắn kết và phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Dự án Tổ hợp Hóa dầu Miền Nam tại xã Long Sơn, thành phố Vũng Tàu, với quy mô vốn đầu tư 5,4 tỷ USD, là một trong những dự án trọng điểm thúc đẩy phát triển công nghiệp hóa dầu và các ngành công nghiệp hỗ trợ tại khu vực phía Nam Việt Nam. Dự án dự kiến tạo ra khoảng 15.000 việc làm trong giai đoạn xây dựng và hơn 1.000 việc làm khi đi vào vận hành thương mại. Tuy nhiên, để thực hiện dự án, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu phải thu hồi tổng cộng 417 ha đất, trong đó có 646 hộ dân bị ảnh hưởng, với 175 hộ bị thu hồi hết đất và phải di chuyển chỗ ở. Người dân chủ yếu hoạt động trong các ngành nghề truyền thống như nông nghiệp, diêm nghiệp và nuôi trồng thủy sản.

Việc thu hồi đất đã gây ra những tác động sâu sắc đến sinh kế của người dân, làm thay đổi nguồn thu nhập, việc làm và điều kiện sống. Mục tiêu nghiên cứu nhằm xác định thực trạng sinh kế trước và sau khi bị thu hồi đất, các yếu tố ảnh hưởng đến sinh kế, cũng như đề xuất các chính sách hỗ trợ tạo việc làm và ổn định cuộc sống cho người dân bị ảnh hưởng. Nghiên cứu tập trung trong giai đoạn từ năm 2011 đến năm 2016 tại xã Long Sơn, với ý nghĩa quan trọng trong việc hoàn thiện chính sách bồi thường, tái định cư và hỗ trợ sinh kế bền vững cho người dân trong các dự án phát triển kinh tế xã hội.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu sử dụng khung phân tích sinh kế bền vững do Cơ quan Phát triển Quốc tế Vương quốc Anh (DFID) xây dựng, tập trung vào năm nguồn lực chính ảnh hưởng đến sinh kế: vốn con người, vốn tự nhiên, vốn tài chính, vốn vật chất và vốn xã hội. Khung này giúp đánh giá các yếu tố tác động đến sinh kế của người dân khi có sự thay đổi môi trường sống và điều kiện sản xuất do thu hồi đất.

Bên cạnh đó, cẩm nang về tái định cư của Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) được áp dụng để phân tích chính sách bồi thường, hỗ trợ tái định cư và các nguyên tắc đảm bảo quyền lợi cho người dân bị thu hồi đất. Cẩm nang nhấn mạnh nguyên tắc bồi thường theo chi phí thay thế, cung cấp thông tin đầy đủ và hỗ trợ người dân trong quá trình tái định cư.

Các khái niệm chuyên ngành như sinh kế bền vững, chuyển đổi nghề, ổn định cuộc sống, tái định cư tự do và giao đất ở được làm rõ để phục vụ phân tích. Nghiên cứu cũng tham khảo các kết quả nghiên cứu trước đây về tác động thu hồi đất đến sinh kế, chuyển đổi nghề nghiệp và chính sách hỗ trợ người dân.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định lượng và định tính. Số liệu sơ cấp được thu thập qua khảo sát 70 hộ dân bị thu hồi đất tại khu tái định cư Long Sơn và các hộ còn lại trên địa bàn xã, với tổng số phiếu phát ra là 125, thu về 117 phiếu, trong đó 70 phiếu đủ điều kiện phân tích. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu đại diện các hộ bị thu hồi hết đất và một phần đất, nhằm phản ánh đa dạng tình hình sinh kế.

Số liệu thứ cấp được thu thập từ các cơ quan quản lý như Trung tâm Phát triển Quỹ đất thành phố Vũng Tàu, Ủy ban nhân dân xã Long Sơn, các báo cáo bồi thường và tái định cư. Phương pháp phân tích bao gồm thống kê mô tả, so sánh tần suất, phân tích biến đổi thu nhập, việc làm, và các yếu tố sinh kế trước và sau thu hồi đất. Phân tích định tính được thực hiện qua phỏng vấn chuyên gia, cán bộ địa phương và người dân để làm rõ các vấn đề tồn tại trong chính sách và thực thi.

Timeline nghiên cứu tập trung vào giai đoạn từ năm 2011 đến năm 2016, tương ứng với thời gian thu hồi đất và triển khai dự án, nhằm đánh giá toàn diện tác động và hiệu quả các chính sách hỗ trợ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tổng mức bồi thường và hỗ trợ: Tổng số tiền bồi thường, hỗ trợ cho 646 hộ dân là 541,39 tỷ đồng, bình quân 838 triệu đồng/hộ. Trong đó, bồi thường đất chiếm 405,87 tỷ đồng (682,3 triệu đồng/hộ), bồi thường nhà và vật kiến trúc 44,73 tỷ đồng (69,2 triệu đồng/hộ), hỗ trợ ổn định đời sống 61,22 tỷ đồng (94,77 triệu đồng/hộ), và hỗ trợ chuyển đổi nghề, tìm kiếm việc làm 6,59 tỷ đồng (3,5 triệu đồng/người).

2. Thay đổi về lực lượng lao động: Trong 70 hộ khảo sát, tổng số người là 321, trong đó lao động chiếm 68,85%. Sau thu hồi đất, số lao động giảm nhẹ còn 217 người, với tỷ lệ lao động nữ và nam tương đương. Trình độ phổ thông chiếm 55,45%, trong khi lao động có chứng chỉ nghề và trình độ cao đẳng, đại học chiếm tỷ lệ thấp, ảnh hưởng đến khả năng chuyển đổi nghề.

3. Chuyển đổi nghề nghiệp và việc làm: Trước thu hồi đất, 39,25% lao động làm nông nghiệp, diêm nghiệp, nuôi trồng thủy sản; sau thu hồi chỉ còn 8,10%. Ngược lại, lao động trong các ngành công nghiệp, dịch vụ tăng lên đáng kể, như công nhân trong khu công nghiệp tăng từ 8,10% lên 12,15%, kinh doanh buôn bán nhỏ tăng từ 5,30% lên 11,84%. Tỷ lệ thất nghiệp và chưa có việc làm tăng từ 5,92% lên 15,58%.

4. Cơ sở hạ tầng và dịch vụ xã hội: Hạ tầng giao thông, điện nước, y tế, giáo dục tại khu tái định cư được cải thiện so với trước thu hồi đất, tuy nhiên vẫn còn hạn chế về diện tích đất sản xuất và đất trồng trọt, ảnh hưởng đến sinh kế truyền thống.

Thảo luận kết quả

Việc bồi thường theo giá trị tài sản hiện có và hỗ trợ ổn định đời sống đã giúp người dân có điều kiện tài chính ban đầu để ổn định cuộc sống. Tuy nhiên, số tiền hỗ trợ chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm còn thấp, chưa đủ để người dân nhanh chóng thích nghi với môi trường mới và chuyển đổi nghề nghiệp hiệu quả. Sự giảm sút lao động trong lĩnh vực nông nghiệp, thủy sản phản ánh sự mất mát nguồn vốn tự nhiên và truyền thống sinh kế.

Tỷ lệ thất nghiệp tăng cao cho thấy việc hỗ trợ đào tạo nghề và tạo việc làm chưa đáp ứng kịp thời nhu cầu của người dân. Mức độ trình độ phổ thông chiếm đa số cũng là rào cản lớn trong việc chuyển đổi nghề nghiệp và nâng cao thu nhập. Cơ sở hạ tầng được cải thiện nhưng thiếu đất sản xuất khiến người dân khó duy trì các hoạt động sản xuất truyền thống, buộc phải tìm kiếm sinh kế phi nông nghiệp.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, kết quả tương đồng với nhận định rằng chính sách bồi thường và tái định cư cần được bổ sung các giải pháp hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp, đào tạo kỹ năng và giám sát việc thực hiện để đảm bảo sinh kế bền vững. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ lệ lao động theo ngành nghề trước và sau thu hồi đất, bảng thống kê mức bồi thường và hỗ trợ, cũng như biểu đồ mô tả trình độ lao động.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường hỗ trợ đào tạo nghề và chuyển đổi sinh kế: Cần mở rộng quy mô và nâng cao chất lượng các chương trình đào tạo nghề phù hợp với nhu cầu thị trường lao động, đặc biệt tập trung vào lao động phổ thông và lao động nữ. Thời gian thực hiện trong vòng 1-2 năm sau khi thu hồi đất, do chính quyền địa phương phối hợp với các trung tâm đào tạo nghề.

2. Phát triển các mô hình sinh kế đa dạng: Khuyến khích người dân phát triển các hoạt động kinh doanh nhỏ, dịch vụ, thủ công nghiệp và các ngành nghề phi nông nghiệp phù hợp với điều kiện địa phương. Hỗ trợ kỹ thuật, vốn vay ưu đãi và tư vấn kinh doanh cần được triển khai trong 3 năm đầu sau tái định cư.

3. Cải thiện cơ sở hạ tầng phục vụ sinh kế: Đầu tư mở rộng diện tích đất sản xuất, khu vực nuôi trồng thủy sản và hỗ trợ phát triển hạ tầng giao thông, điện nước tại khu tái định cư để tạo điều kiện thuận lợi cho người dân duy trì và phát triển sinh kế truyền thống. Chủ đầu tư dự án và chính quyền địa phương phối hợp thực hiện trong vòng 2 năm.

4. Tăng cường giám sát và hỗ trợ sau tái định cư: Thiết lập hệ thống giám sát việc sử dụng tiền bồi thường, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm của người dân, đồng thời cung cấp các dịch vụ tư vấn, hỗ trợ tâm lý và pháp lý để người dân nhanh chóng ổn định cuộc sống. Thời gian giám sát kéo dài ít nhất 3 năm sau khi hoàn thành tái định cư.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về đất đai và phát triển kinh tế xã hội: Giúp hoàn thiện chính sách bồi thường, tái định cư và hỗ trợ sinh kế, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý và giảm thiểu khiếu kiện liên quan đến thu hồi đất.

2. Chủ đầu tư và nhà phát triển dự án: Cung cấp cơ sở để xây dựng các chương trình hỗ trợ người dân bị ảnh hưởng, đảm bảo trách nhiệm xã hội và phát triển bền vững dự án.

3. Các tổ chức phi chính phủ và tổ chức quốc tế: Hỗ trợ thiết kế các chương trình đào tạo nghề, phát triển sinh kế và giám sát thực hiện chính sách tái định cư, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống người dân.

4. Nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành quản lý công, kinh tế phát triển: Tham khảo mô hình nghiên cứu, phương pháp phân tích và kết quả thực tiễn để phát triển các nghiên cứu tiếp theo về sinh kế và chính sách phát triển bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Việc thu hồi đất ảnh hưởng như thế nào đến sinh kế người dân?
   Thu hồi đất làm mất đi nguồn vốn tự nhiên và tài sản sản xuất, thay đổi môi trường sống và việc làm truyền thống, dẫn đến giảm thu nhập và tăng nguy cơ thất nghiệp nếu không có chính sách hỗ trợ kịp thời.

2. Chính sách bồi thường hiện nay có đủ để đảm bảo sinh kế bền vững không?
   Chính sách bồi thường theo giá trị tài sản hiện có giúp người dân có nguồn tài chính ban đầu, nhưng chưa đủ để hỗ trợ chuyển đổi nghề và tạo việc làm bền vững, cần bổ sung các chương trình đào tạo và hỗ trợ lâu dài.

3. Người dân có được hỗ trợ đào tạo nghề sau khi bị thu hồi đất không?
   Có, nhưng mức hỗ trợ còn hạn chế và chưa đáp ứng đủ nhu cầu. Việc cấp thẻ học nghề và hỗ trợ chi phí ăn ở trong thời gian học nghề được quy định, nhưng cần mở rộng quy mô và nâng cao chất lượng đào tạo.

4. Làm thế nào để người dân thích nghi với môi trường sống mới?
   Ngoài hỗ trợ vật chất, cần tăng cường tư vấn, hỗ trợ tâm lý, phát triển các mô hình sinh kế phù hợp và xây dựng cộng đồng mới để người dân dễ dàng hòa nhập và phát triển kinh tế.

5. Ai chịu trách nhiệm giám sát việc thực hiện chính sách tái định cư?
   Chính quyền địa phương phối hợp với chủ dự án và các tổ chức liên quan chịu trách nhiệm giám sát, đánh giá và hỗ trợ người dân trong quá trình chuyển đổi nghề và ổn định cuộc sống.

Kết luận

• Dự án Tổ hợp Hóa dầu Miền Nam tại xã Long Sơn đã thu hồi 417 ha đất, ảnh hưởng đến 646 hộ dân với tổng số tiền bồi thường hỗ trợ trên 541 tỷ đồng.
• Sinh kế người dân bị ảnh hưởng có sự thay đổi rõ rệt, giảm lao động trong nông nghiệp, tăng lao động trong công nghiệp và dịch vụ, nhưng tỷ lệ thất nghiệp cũng tăng lên.
• Chính sách bồi thường và hỗ trợ hiện tại chưa đủ để đảm bảo sinh kế bền vững, đặc biệt trong chuyển đổi nghề và tạo việc làm.
• Cần tăng cường đào tạo nghề, phát triển mô hình sinh kế đa dạng, cải thiện cơ sở hạ tầng và giám sát hỗ trợ sau tái định cư.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất trong vòng 1-3 năm tới, đồng thời theo dõi, đánh giá hiệu quả để điều chỉnh chính sách phù hợp.

Hành động ngay: Các cơ quan quản lý, chủ đầu tư và tổ chức liên quan cần phối hợp triển khai các giải pháp hỗ trợ sinh kế nhằm đảm bảo quyền lợi và phát triển bền vững cho người dân bị thu hồi đất tại dự án.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề (bối cảnh, lý do hình thành ý tưởng nghiên cứu), mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu, tổng quan cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu và cấu trúc luận văn Chương 2. Tổng quan cơ sở lý thuyết và các bài nghiên cứu trước Trình bày các khái niệm về sinh kế, thu hồi đất, những cảnh báo của các tổ chức quốc tế về sinh kế, thu hồi đất; cơ sở lý thuyết của đề tài, các nghiên cứu có liên quan: sinh kế bền vững, các chỉ số về sinh kế, khung lý thuyết về sinh kế bền vững của DFID, cẩm nang về tái định cư của ADB để xem xét, đánh giá chu trình tái định cư bắt buộc so với chính sách bồi thường thu hồi đất của tỉnh và Chính phủ, trên cơ sở đó làm nổi bậc các điểm đóng góp của đề tài trong việc giải quyết các vấn đề thực tế so với các nghiên cứu trước đó về tái định cư bắt buộc để có thể phục hồi sinh kế của người dân. Thiết kế nghiên cứu 123doc 6 Trình bày những thông tin tổng quan về xã Long Sơn, dự án Tổ hợp hóa dầu Miền Nam tại xã Long Sơn, phương pháp nghiên cứu, khung phân tích; thiết lập mẫu khảo sát và xây dựng bảng hỏi nhằm thu thập chi tiết các thông tin về sinh kế người dân. Kết quả nghiên cứu Trình bày kết quả nghiên cứu thực nghiệm về sinh kế của người dân tại dự án Tổ hợp hóa dầu Miền Nam tại xã Long Sơn, các lập luận để có thể bác bỏ hoặc bổ sung giả thuyết nghiên cứu về sinh kế.

Kết luận và các khuyến nghị. Trình bày tóm lược lại những kết quả quan trọng của đề tài, từ đó gợi ý các giải pháp cần điều chỉnh, bổ sung để góp phần hoàn thiện chính sách thúc đẩy của chính quyền, để hỗ trợ tạo việc làm, nhằm hạn chế những tác động tiêu cực đến sinh kế của người dân khi bị thu hồi đất tại dự án này và cho các dự án tiếp theo trên địa bàn tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu. 123doc 7 CHƢƠNG 2: TỔNG QUAN CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU TRƢỚC 2. Một số khái niệm liên quan và các yếu tố tác động sinh kế khi thu hồi đất: Sinh kế: Theo nghiên cứu của Chamber và Conway (1991) thì Sinh kế bao gồm các khả năng, các tài sản (gồm cả nguồn lực vật chất và xã hội) và hoạt động cần thiết của cá nhân hoặc hộ gia đình để kiếm sống.

Sinh kế bền vững: Có nhiều cách tiếp cận và khái niệm khác nhau về sinh kế, tuy nhiên, hầu hết khái niệm sinh kế bao hàm nhiều yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động sống của mỗi cá nhân hay hộ gia đình. Các nghiên cứu về sinh kế hiện nay về cơ bản đã xây dựng khung phân tích sinh kế bền vững trên cơ sở các nguồn lực của hộ gia đình bao gồm nguồn lực vật chất, tự nhiên, tài chính, xã hội và nhân lực. Theo Chamber và Conway (1991), sinh kế chỉ bền vững khi nó có thể đối phó và phục hồi sau các cú sốc, duy trì hoặc cải thiện năng lực và tài sản, cung cấp các cơ hội sinh kế bền vững cho các thế hệ kế tiếp. Còn theo kết quả nghiên cứu của Reardon và Taylor (1996) về sinh kế cho thấy, sinh kế được xem là bền vững khi nó có thể đối phó và khôi phục trước tác động của những áp lực và những cú sốc, duy trì hoặc tăng cường những năng lực lẫn tài sản của nó trong hiện tại và tương lai, trong khi không làm suy thoái nguồn tài nguyên thiên nhiên.

Barrett và Reardon (2000) cho rằng sự bền vững trong các hoạt động sinh kế phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố như khả năng trang bị nguồn vốn, trình độ của lao động, các mối quan hệ trong cộng đồng, các chính sách phát triển. Nhà nước thu hồi đất (tái định cư bắt buộc): là việc Nhà nước quyết định thu lại quyền sử dụng đất đã cấp cho người dân; đồng thời bồi thường bằng tiền hoặc giao lại đất có cùng mục đích sử dụng, bồi thường tài sản trên đất thu hồi, và hỗ trợ để ổn định sinh kế (bao gồm các khoản hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất, hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm đối với trường hợp thu hồi đất nông nghiệp của hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp) và tái định cư khi mà phần đất nơi ở cũ bị thu hồi hết, nhằm ổn định, khôi phục đời sống cho những người bị ảnh hưởng. 123doc 8 Diêm nghiệp: nghành nghề sản xuất muối và hoạt động, tài sản liên quan đến việc sản xuất muối Chuyển nghề: Hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp, khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp mà không có đất nông nghiệp để bồi thường thì ngoài việc được bồi thường bằng tiền còn được hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề, tìm kiếm việc làm. ( theo quy định tại Nghị định số 47/2014/NĐ-CP) Ổn định cuộc sống: Hộ gia đình, cá nhân được đang sử dụng đất, có nguồn thu nhập ổn định mà nay bị thu hồi đất, thì được hỗ trợ để ổn định lại đời sống và sản xuất: Tái định cư tự do: là người dân đồng ý nhận hỗ trợ một khoản tiền để tự lo chỗ ở để định cư do nhu cầu cuộc sống thay vì nhận nhà, đất trong khu tái định cư do Nhà nước bố trí.

(theo quy định tại Nghị định số 47/2014/NĐ-CP) Giao đất ở: là người dân đồng ý nhận đất nền hoặc nhà xây thô, chung cư do Nhà nước đầu tư và bố trí để định cư. Như chúng ta biết, nhu cầu phát triển đất nước, thì việc thu hồi đất của người nông dân là khó tránh khỏi, nhưng đồng thời cũng phát sinh các vấn đề liên quan đến nguồn sống của người dân, mà trong đó người nông dân là đối tượng bị ảnh hưởng lớn nhất, do hạn chế về trình độ kiến thức, nguồn lực tiếp cận sự biến động của xã hội, …với các tiềm năng của mình để lựa chọn các hoạt động tạo thu nhập phù hợp. Các lựa chọn này được dựa trên nguồn lực của hộ gia đình và vị trí của nó trong cấu trúc của tự nhiên, xã hội tác động mức độ tổn thương của một hộ gia đình về thu nhập, sức khỏe và nguồn lực tiếp cận với biến động của xã hội. Vì vậy, đời sống được đảm bảo khi các hộ gia đình có quyền sở hữu an toàn, hoặc tiếp cận nguồn lực và các hoạt động tạo thu nhập, bao gồm cả nguồn lực dự trữ và tài sản, để bù đắp rủi ro, giảm bớt chấn động và đáp ứng dự phòng (Chambers và R.

Một sinh kế bền vững, khi nó "có thể ứng phó và phục hồi từ sự căng thẳng và những cú sốc, duy trì khả năng và tài sản của mình, và cung cấp các cơ hội sinh kế bền vững cho các thế hệ tiếp theo. Do đó, vấn đề chính về sinh kế của người dân được tập trung nghiên cứu việc tác động (chấn động) của việc thu hồi đất (tái định cư bắt buộc) ảnh hưởng đến sinh kế của người 123doc 9 dân (người dân bị thu hồi đất và thay đổi chỗ ở, người dân bị tác động của việc thu hồi đất), mà cụ thể là việc hỗ trợ đào tạo chuyển đổi nghề, và tìm kiếm việc làm, nhằm tạo sinh kế bền vững cho người dân 2. Cơ sở lý thuyết của đề tài 2.1 Khung sinh kế bền vững của DFID: Khung sinh kế bền vững của DFID xây dựng là một công cụ để cải thiện sự hiểu biết của chính phủ và các tổ chức phi chính phủ về sinh kế, đặc biệt là sinh kế của người nghèo, được xây dựng trên cơ sở tài sản sinh kế bao gồm 05 nguồn lực : nguồn lực vật chất (cơ sở hạ tầng và các loại hàng hóa con người sản xuất cần để hậu thuẫn sinh kế); nguồn lực xã hội (gia đình và cá nhân sử dụng để thực hiện các mục tiêu sinh kế của họ bao gồm các yêu cầu xã giao, quan hệ cộng đồng, quan hệ với các tổ chức công quyền, các hội ngành nghề, hiệp hội); nguồn lực con người (nhận thức, khả năng làm việc và kiến thức nhằm phục vụ việc theo đuổi và đạt được các mục tiêu sinh kế); nguồn lực tự nhiên (nguyên liệu, nhiên liệu tự nhiên để tạo dựng các sinh kế như đất đai, bãi bồi ven biển, rừng và sông ngòi), nguồn lực tài chính (con người sử dụng để đạt được mục tiêu sinh kế như các khoản thu nhập, vốn tín dụng, trợ cấp). Dựa trên cơ sở của khung sinh kế, các cơ quan chính phủ và các tổ chức phi chính phủ có thể điều chỉnh các tác động của chính sách ảnh hưởng đến những tình huống dễ bị tổn thương hoặc thực hiện việc hỗ trợ, cải thiện sinh kế của người dân, như: - Bối cảnh dễ tổn thương: là các yếu tố đến từ môi trường bên ngoài tác động vào cuộc sống của người dân mà họ bị hạn chế hoặc không thể kiểm soát.

Đối với đề tà này là việc Nhà nước thu hồi đất, đã tạo ra các thay đổi có thể gây ra những cú sốc như : mất đất sản xuất, thay đổi chổ ở, thay đổi môi trường sống, thay đổi việc làm, thay đổi mối quan hệ làng xóm, thay đổi tập quán, văn hóa, thay đổi nguồn thu nhập…v. - Tài sản sinh kế: được chia làm 5 nhóm chính là: vốn con người, vốn tự nhiên, vốn tài chính, vốn vật chất, và vốn xã hội. Trong đó: 123doc 10 a) Vốn con người bao gồm các yếu tố liên quan đến tư chất, tự thân của con người, như: trình độ giáo dục, trình độ chuyên môn, kỹ năng, tình trạng sức khỏe, thời gian và khả năng lao động,… mà một người có khả năng huy động để đạt được những kết quả sinh kế. b) Vốn tự nhiên bao gồm những yếu tố thuộc về tự nhiên mà con người bị ảnh hưởng, tác động và sử dụng để tạo ra phương tiện sinh kế, như đất đai, nguồn nước, khí hậu, tài nguyên, và tiềm năng phối kết hợp để đạt được những kết quả sinh kế.

c) Vốn tài chính là nguồn lực tài chính con người có như vốn vay, tín dụng, tiết kiệm, thu nhập, trợ cấp,…Khi xem xét về vốn tài chính của hộ dân bị giải tỏa, chủ yếu cần khảo sát các phương thức tiếp nhận, sử dụng nguồn tiền đền bù, hỗ trợ; thu nhập và chi phí hoạt động của hộ gia đình.