lời mở đầu của Công ước về quyền trẻ em khẳng định Gia đình với tư cách là nhóm xã hội cơ bản và môi trường tự nhiên cho sự phát triển và hạnh phúc của mọi thành viên, nhất là trẻ em, cần có sự bảo vệ và giúp đỡ cần thiết để có thể đảm đương được đầy đủ trách nhiệm của minh trong cộng đồng. Công nhận răng, dé phát triển day đủ và hai hòa nhân cách của mình, trẻ em cần được trưởng thành trong môi trường gia đình, trong bầu không khí hạnh phúc, yêu thương và thông cảm. Pháp luật điều chỉnh quyền và nghĩa vụ nhân thân của cha mẹ và con nhằm tạo hành lang pháp lý để bảo vệ quyên và lợi ích hợp pháp của con và cha mẹ, đồng thời, đòi hỏi tinh thần trách nhiệm của cha mẹ trong việc giáo dục, chăm sóc, nuôi dưỡng con cao hơn. Cha mẹ là người sinh thành ra các con, cho con sự sông cũng là người có trách nhiệm nuôi dưỡng con.
Dù cuộc sống khó khăn hay đầy đủ, cha mẹ có hạnh phúc hay không thé sống chung với nhau thi cũng không được chối bỏ trách nhiệm của mình. Thậm chí, khi mục đích của hôn nhân không đạt được, vợ chồng kết tội cho nhau về sự tan vỡ của gia đình thì những kết quả của tình yêu đã chết đó cũng rat dé rơi vào tình trạng bị bỏ rơi hoặc chỉ nhận được một nửa sự yêu thương Vì vậy, để bảo vệ quyền lợi cho trẻ pháp luật đã quy định nuôi con không chỉ là quyền mà còn là nghĩa vụ của cha mẹ. Nuôi con là một nghĩa vụ luật định nhằm ràng buộc ý thức trách nhiệm của người làm cha, mẹ, đặc biệt là khi họ đã ly hôn. Đó cũng là cơ sở pháp ly dé điều chỉnh pháp luật quyền và nghĩa vụ nhân thân của cha mẹ và con.
Thứ hai, pháp luật điều chỉnh quyền và nghĩa vụ nhân thân của cha mẹ và con là thé hiện tinh công bằng dân chủ nhân đạo của pháp luật xã hội chủ nghĩa. Pháp luật quy định về quyền và nghĩa vụ của con đối với cha mẹ và của cha mẹ đối với con dé cha mẹ thương yêu, tôn trọng, thực hiện các quyên, lợi ich hợp pháp về 20 nhân thân và tài sản theo quy định của pháp luật, được học tập và giáo dục, được phát triển lãnh mạnh về thê chất, trí tuệ và đạo đức. Đồng thời, con có bổn phận yêu quý, kính trọng, biết ơn, hiếu thảo, phụng dưỡng cha mẹ, giữ gìn danh dự, truyền thống tốt đẹp của gia đình. Như vậy, để đảm bảo thực hiện đúng quyền và nghĩa vụ của cha mẹ và con, pháp luật đã quy định rõ quyền và nghĩa vụ, trong trường hợp vi phạm thì phải chịu trách nhiệm đổi trước phát luật.
Giá trị điều chỉnh pháp luật quyền và nghĩa vụ nhân thâm của cha mẹ và con có ý nghĩa quan trọng về mặt chính trị, kinh tế, xã hội. Các giá trị điều chỉnh pháp luật quyền và nghĩa vụ nhân thân của cha mẹ và con liên quan mật thiết tới những khái niệm về công bằng, tự do, bắt khả xâm phạm của các quan hệ giữa cha mẹ và con. Dấu hiệu đầu tiên về sự độc lập pháp lý của quan hệ giữa cha mẹ và con đó chính là sự thừa nhận quan hệ giữa cha mẹ và con là chủ thể của các quyền và nghĩa vụ pháp lý. Bên cạnh đó khi khái niệm và ý thức về quan hệ giữa cha mẹ và con ngày càng phát triển và được đề cao, quan hệ giữa cha mẹ và con ngày càng đạt được nhiều hơn nữa sự thừa nhận cho mình những quyền năng ngày càng mới.
Cùng với sự phát triển không ngừng của trình độ kinh tế và văn hoá trong xã hội những yêu cầu về bảo vệ những quyên lợi của quan hệ giữa cha mẹ và con cũng ngày càng gia tăng. Bên cạnh đó, sự tiễn bộ xã hội chỉ có thể đạt được với sự tiễn bộ của từng quan hệ giữa cha mẹ và con, sự thịnh vượng, phát triển đích thực của một xã hội được thê hiện trong sự phát triển của từng quan hệ giữa cha mẹ và con và trong mỗi quan hệ giữa các quan hệ giữa cha mẹ và con với nhau. Van đề bảo vệ giá trị điều chỉnh pháp luật quyền và nghĩa vụ nhân thân của cha mẹ và con không chỉ có ý nghĩa về mặt nhân đạo và chính trị mà còn mang đầy đủ những ý nghĩa về mặt kinh tế. Sự chuyển đổi sang nền kinh tế thị trưởng và liên quan tới nó là vấn đề tự do kinh doanh đã tạo dựng những nền tảng vững chắc cho sự tự do kinh tế của các chủ thể, trong đó có các quan hệ giữa cha mẹ và con.
Pháp luật điều chỉnh quyền và nghĩa vụ nhân thân của cha mẹ và con thể hiện việc bảo vệ các giá trị nhân văn, bảo vệ bản sắc văn hóa dân tộc. Tính hợp lý, khả thi của các quy định về quyền và nghĩa vụ của cha mẹ và con trong Luật HN&GD là sự thé hiện trình độ phát triển trong kỹ thuật lập pháp va 21 tính nhân văn trong quan hệ giữa người với người của một đất nước. Bằng cách đó, mức độ tôn trọng các quyền của nhau giữa cha mẹ và con trong pháp luật được qui chiêu với mức độ công bang va tự do của mỗi cá nhân trong xã hội đó. Trong các mối quan hệ của con người, có thé nói mối quan hệ cha mẹ và con là thiêng liêng nhất.
Sự thiêng liêng không chỉ đơn thuần năm ở mối quan hệ di truyền và huyết thống, mà đó còn là tất cả tỉnh người, tính giáo dục, đạo đức của hai thé hệ trước đối với thé hệ sau, thế hệ sinh thành và thé hệ được sinh ra. Người con nào phá vỡ mối thiêng liêng đối với cha me thi đó nghĩa là bất hiếu, làm mắt thanh danh và quan hệ truyền thống tốt đẹp của gia đình, là vi phạm pháp luật. Người cha, người mẹ nào không thực hiện nghĩa vụ với con, không bảo vệ nuôi dưỡng con thì người đó là một người tội lỗi và đáng lên án. Do vậy, pháp luật điều chỉnh quan hệ giữa cha mẹ và con là điều chỉnh hành vi của mỗi cá nhân với tư cách là cha, mẹ, con.
Khi hành vi của mỗi cá nhân đi đúng quỹ đạo điều chỉnh của pháp luật thì sẽ xây dựng được xã hội nhân văn, văn hóa. Bởi thực chất, những quy định của Luật HN&GD về quyền và nghĩa vụ của cha mẹ và con được xây dựng trên cơ sở các quy tắc đạo đức, thuần phong mỹ tục. Khái quát quy định pháp luật về quyền và nghĩa vụ nhân thân của cha mẹ và con ở Việt Nam qua các thời kỳ 1. Quyền và nghĩa vụ nhân thân của cha mẹ và con ở Việt Nam trong thời kỳ phong kiến Theo thuyết tam cương, quan hệ cha con là mối quan hệ được đặt trên đầu.
Quan hệ này đòi hỏi phải có sự tác động qua lại bởi những tiêu chí đạo đức nhất định, cha từ con hiếu. Dựa trên học thuyết Âm dương ngũ hành, Đồng Trọng Thư cho rằng cha là mùa xuân nên có đức dưỡng sinh, con đại diện cho mùa hè nên có đức dõi theo, do đó con phải hiếu và cha phải từ. Cu thé: Đôi với cha mẹ, theo Nho giáo, “cha sinh mẹ dưỡng ”, cha mẹ có nghĩa vụ va bon phận chăm sóc, nuôi dưỡng, dạy bao con, làm gương cho con noi theo; có quyên quyêt định những vân đê vê hôn nhân, tài sản của con khi đang ở chung với cha mẹ. 22 Đối với con, chữ hiểu được đề cao bởi theo Không Tử “tudi trẻ muốn nên người, ở nhà cần hiéu thuận với cha mẹ” và hiéu là “cái gốc của việc làm đạo nhân ”.
Theo Nho giáo, dé làm tròn đạo hiéu người con phải có những nghĩa vụ và thái độ sau: Một là, các con phải cư xử với cha mẹ theo “lễ” như: vẫn an cha mẹ, chăm nuôi cha mẹ, dé tang cha mẹ, vâng lời day bảo của cha mẹ. Nho giáo cho rằng: “ki cha mẹ còn sống phải theo lễ mà đối xử, khi cha mẹ mat phải theo lễ mà an tang, rồi những khi cúng tế cũng phải giữ đủ lễ phép nghiêm trang, thành kính như khi cha mẹ còn sống. Ở với cha mẹ hoặc cha me chong, nếu sai bảo điều gì phải cung kinh lễ phép đáp lời. Khi lui tới phải thận trọng nghiêm trang.
Lúc lên xuống, ra vào phải nhẹ nhàng, cần thận. Đồng thời, khi thực hiện những nghĩa vụ này, Nho giáo cũng đặt ra quy định về thái độ cung kính, vui vẻ và thành tâm của các con đối với cha mẹ. Bởi, theo Không Tử, “đến giống chó ngựa thì người ta cũng nuôi được vậy. Cho nên nếu không có lòng hiểu kính cha mẹ trong khi nuôi dưỡng, thì nuôi cha mẹ và nuôi chó ngựa có gì khác nhau ”.
Dao làm con với cha mẹ phải luôn “git được vẻ hòa vui mãi mãi. Chit còn như có việc gì can làm, con làm thay cho cha mẹ, có gì ngon thì mời cha mẹ ăn chắc gì đã là có hiếu ”. Hai là, đạo làm con phải biết giữ gìn thân thể của mình bởi theo Không Tử, “Cha mẹ vô cùng yếu quý con, làm cha mẹ chỉ lo con mang bệnh tật”, hay theo Mạnh Tử con phải biết giữ gìn nhân cách để khỏi nhục đến cha mẹ. Trong gia đình tồn tại rất nhiều mối quan hệ.
Trong mỗi mối quan hệ đó, PLPKVN quy định những nghĩa vụ nhất định đối với cha mẹ và con trong gia đình như sau: Trong quan hệ giữa cha mẹ và các con. Cha mẹ là người có ơn sinh thành và dưỡng dục, do đó cha mẹ có những bồn phận nhất định đối với con. Theo Nho giáo, vì thương yêu con nên thấy cái gì con cũng tốt. thế gọi là tự bản thân mình không tu dưỡng tốt thì không lấy gì chỉnh đồn tốt gia đình, gia tộc được 5.
Vì vậy, tu thân là nghĩa vụ đầu tiên được đặt ra với cha mẹ dé thực hiện đạo té gia. HDTCT có điều 5 Dương Hồng, sđd, tr. 23 ran: làm cha mẹ cần phải tu thân để té gia, làm cho trong nhà đều được nhờ cậy, cần phải cung kính thuận hòa”. Khi cha mẹ cư xử với nhau theo những tiêu chí đạo đức nhất định do Nho giáo đưa ra thì mới có thé nuôi dạy con tốt và trở thành chỗ dựa cho con và nhà mới êm âm.
Cùng với tu thân, cha mẹ cần có nghĩa vụ nuôi dưỡng, dạy bảo con với thái độ nhẫn nại.