Nghiên cứu quyền tác giả và quyền liên quan trong lĩnh vực truyền hình tại Việt Nam

Chuyên đề nghiên cứu Quyền tác giả và quyền liên quan trong truyền hình theo pháp luật Việt Nam, cập nhật xu hướng mới, giá trị tham khảo cao cho

• Tác giả: Đặng Thị Hồng Thơm
• Người hướng dẫn: PGS.TS Bùi Đăng Hiếu
• Trường học: Trường Đại học Mở Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Quyền Tác Giả và Quyền Liên Quan Trong Truyền Hình Theo Pháp Luật Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 2. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUYỀN TÁC GIẢ, QUYỀN LIÊN QUAN TRONG LĨNH VỰC TRUYỀN HÌNH
• 2.1. Khái quát chung về tác phẩm báo chí; tác phẩm, chương trình truyền hình và một số khái niệm liên quan
• 2.1.1. Khái niệm về tác phẩm báo chí; tác phẩm, chương trình truyền hình
• 2.1.1.1. Khái niệm tác phẩm báo chí
• 2.2. Kết luận chương 1
• 3. THỰC TIỄN VỀ BẢO HỘ QUYỀN TÁC GIẢ, QUYỀN LIÊN QUAN TRONG LĨNH VỰC TRUYỀN HÌNH
• 3.1. Thực trạng vi phạm về quyền tác giả, quyền liên quan trong lĩnh vực truyền hình ở Việt Nam
• 3.1.1. Vi phạm về bản quyền nội dung, sang nhượng bản quyền
• 3.1.2. Vi phạm bản quyền truyền hình trong môi trường số
• 3.1.3. Thực tiễn giải quyết tranh chấp, vi phạm về quyền tác giả, quyền liên quan trong lĩnh vực truyền hình
• 3.1.4. Xử lý hành chính các vi phạm về quyền tác giả, quyền liên quan
• 3.1.5. Truy cứu trách nhiệm hình sự đối với các hành vi xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan
• 3.1.6. Đánh giá về quản lý nhà nước về quyền tác giả, quyền liên quan trong lĩnh vực truyền hình. Những hạn chế của việc thực thi quyền tác giả, quyền liên quan. Nguyên nhân của những hạn chế chủ yếu của việc thực thi quyền tác giả, quyền liên quan
• 3.1.7. Những hạn chế trong quản lý nhà nước về quyền tác giả, quyền liên quan trong lĩnh vực truyền hình và nguyên nhân
• 3.1.8. Hệ thống tổ chức quản lý tập thể về quyền tác giả, quyền liên quan ở Việt Nam
• 3.2. Kết luận chương 2
• 4. MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VIỆT NAM VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC THI QUYỀN TÁC GIẢ, QUYỀN LIÊN QUAN TRONG LĨNH VỰC TRUYỀN HÌNH
• 4.1. Một số đề xuất nhằm tiếp tục hoàn thiện quy định của pháp luật về quyền tác giả, quyền liên quan trong lĩnh vực truyền hình
• 4.1.1. Sửa đổi một số quy định của Luật Sở hữu trí tuệ, phần về quyền tác giả trong lĩnh vực truyền hình
• 4.1.2. Khắc phục những bất cập khác của pháp luật hiện hành về quyền tác giả, quyền liên quan trong lĩnh vực truyền hình
• 4.1.3. Cần tiếp tục hoàn thiện hơn nữa hệ thống thông tin, dữ liệu về quyền tác giả, quyền liên quan phục vụ có hiệu quả việc tra cứu, khai thác các quyền tài sản trí tuệ, xử lý tranh chấp. Tăng cường và hoàn thiện bộ máy quản lý, thực thi quyền tác giả, quyền liên quan trong lĩnh vực truyền hình ở nước ta
• 4.1.4. Hoàn thiện quy định về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của cơ quan quản lý nhà nước về quyền tác giả, quyền liên quan trong lĩnh vực truyền hình ở địa phương
• 4.1.5. Tiếp tục kiện toàn tổ chức bộ máy quản lý, thực thi bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan trong lĩnh vực truyền hình
• 4.1.6. Tăng cường công tác thanh, kiểm tra và xây dựng quy chế phối hợp trong công tác thanh, kiểm tra hoạt động thông tin và truyền thông
• 4.1.7. Tăng cường hiệu quả việc giải quyết tranh chấp về quyền tác giả, quyền liên quan nói chung và trong lĩnh vực truyền hình nói riêng
• 4.1.8. Nâng cao trình độ, năng lực đội ngũ cán bộ, công chức quản lý nhà nước về quyền tác giả, quyền liên quan trong hoạt động thông tin và truyền thông
• 4.1.9. Nâng cao hiểu biết của xã hội đối với lĩnh vực quyền tác giả, quyền liên quan sở hữu trí tuệ nói chung và trong lĩnh vực truyền hình nói riêng
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Một số vấn đề lý luận về quyền tác giả quyền liên quan trong lĩnh vực truyền hình

Trong bối cảnh phát triển mạnh mẽ của truyền hình và các phương tiện truyền thông hiện đại, việc bảo vệ quyền tác giả và quyền liên quan trở thành một vấn đề cấp thiết. Pháp luật Việt Nam đã có những quy định rõ ràng về quyền tác giả và quyền liên quan nhằm bảo vệ quyền lợi của người sáng tạo và các tổ chức có liên quan. Quyền tác giả được xác định là quyền của tác giả đối với tác phẩm của mình, trong khi quyền liên quan bao gồm các quyền của những người tham gia vào quá trình sản xuất tác phẩm, như quyền phát sóng, quyền biểu diễn và quyền sao chép. Điều này không chỉ bảo vệ lợi ích của người sáng tạo mà còn thúc đẩy sự phát triển của ngành truyền hình tại Việt Nam.

1.1. Khái niệm về tác phẩm báo chí và chương trình truyền hình

Tác phẩm báo chí, theo quy định của pháp luật Việt Nam, bao gồm các thể loại tin, bài, ảnh được đăng tải trên các phương tiện truyền thông. Chương trình truyền hình là một phần của tác phẩm báo chí, được xây dựng với nội dung thông tin mang tính thời sự. Để được công nhận là tác phẩm báo chí, sản phẩm này phải đảm bảo có nội dung thông tin rõ ràng và hình thức thể hiện thích hợp. Quyền tác giả đối với các tác phẩm này được bảo vệ bởi Luật Sở hữu trí tuệ, giúp đảm bảo rằng các tác phẩm được sản xuất không bị xâm phạm và sử dụng trái phép.

II. Thực tiễn về bảo hộ quyền tác giả quyền liên quan trong lĩnh vực truyền hình

Thực trạng bảo hộ quyền tác giả và quyền liên quan trong lĩnh vực truyền hình ở Việt Nam hiện nay đang gặp nhiều khó khăn. Nhiều hành vi vi phạm bản quyền diễn ra thường xuyên, đặc biệt là trong môi trường kỹ thuật số. Các vi phạm này không chỉ gây thiệt hại cho người sáng tạo mà còn ảnh hưởng đến chất lượng và uy tín của ngành truyền hình. Các cơ quan chức năng đang nỗ lực để xử lý các vi phạm này, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế trong việc thực thi pháp luật. Sự thiếu hiểu biết về quyền tác giả và quyền liên quan trong xã hội cũng là một yếu tố cản trở việc bảo vệ quyền lợi của người sáng tạo.

2.1. Vi phạm về bản quyền nội dung và sang nhượng bản quyền

Vi phạm về bản quyền trong lĩnh vực truyền hình thường liên quan đến việc sử dụng trái phép nội dung mà không có sự đồng ý của tác giả hoặc chủ sở hữu bản quyền. Hành vi này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của người sáng tạo mà còn làm suy giảm động lực sáng tạo trong ngành truyền hình. Việc sang nhượng bản quyền cũng cần được thực hiện theo đúng quy định của pháp luật để đảm bảo quyền lợi cho các bên liên quan.

III. Một số giải pháp hoàn thiện pháp luật Việt Nam và nâng cao hiệu quả thực thi quyền tác giả quyền liên quan trong lĩnh vực truyền hình

Để nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền tác giả và quyền liên quan, cần có những giải pháp đồng bộ nhằm hoàn thiện pháp luật Việt Nam. Việc sửa đổi các quy định trong Luật Sở hữu trí tuệ là cần thiết để phù hợp với thực tiễn và xu hướng phát triển của công nghệ. Tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục về quyền tác giả cho người sáng tạo và công chúng cũng là một yếu tố quan trọng. Bên cạnh đó, việc thành lập các tổ chức quản lý tập thể về quyền tác giả có thể giúp bảo vệ quyền lợi cho người sáng tạo một cách hiệu quả hơn.

3.1. Đề xuất hoàn thiện quy định của pháp luật về quyền tác giả

Cần xem xét sửa đổi các quy định liên quan đến quyền tác giả trong Luật Sở hữu trí tuệ để bảo vệ tốt hơn quyền lợi của người sáng tạo trong lĩnh vực truyền hình. Các quy định cần cụ thể hóa hơn về quyền và nghĩa vụ của các bên liên quan, đồng thời quy định rõ trách nhiệm của các cơ quan chức năng trong việc xử lý vi phạm. Việc này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi cho người sáng tạo mà còn thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành truyền hình.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tính đến tháng 6 năm 2019, Việt Nam có khoảng 67 đài phát thanh, truyền hình trung ương và địa phương, cùng với hơn 1.100 ấn phẩm báo chí và hàng trăm trang tin điện tử. Lĩnh vực truyền hình đóng vai trò quan trọng trong việc truyền tải thông tin, giáo dục và giải trí cho công chúng. Tuy nhiên, việc bảo hộ quyền tác giả và quyền liên quan trong lĩnh vực này đang gặp nhiều khó khăn, đặc biệt trong bối cảnh phát triển nhanh chóng của công nghệ số và môi trường truyền thông đa phương tiện. Vi phạm bản quyền trong truyền hình diễn ra phổ biến, gây thiệt hại lớn về kinh tế và ảnh hưởng đến quyền lợi của các tác giả, nhà sản xuất chương trình.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm sáng tỏ các vấn đề lý luận và thực tiễn về quyền tác giả, quyền liên quan trong lĩnh vực truyền hình theo pháp luật Việt Nam hiện hành, đồng thời đề xuất các giải pháp hoàn thiện cơ chế bảo hộ và nâng cao hiệu quả thực thi. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quy định pháp luật Việt Nam, các điều ước quốc tế liên quan, và so sánh với pháp luật một số quốc gia phát triển trong lĩnh vực này. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các chủ thể sáng tạo, thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành truyền hình, đồng thời góp phần nâng cao nhận thức xã hội về quyền sở hữu trí tuệ trong môi trường truyền thông hiện đại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình pháp luật về quyền sở hữu trí tuệ, đặc biệt là quyền tác giả và quyền liên quan. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

• Lý thuyết quyền tác giả và quyền liên quan: Phân tích các quyền nhân thân và quyền tài sản của tác giả, đồng thời làm rõ các giới hạn và ngoại lệ trong bảo hộ quyền tác giả nhằm cân bằng lợi ích giữa chủ sở hữu và cộng đồng.
• Lý thuyết quản lý nhà nước về quyền sở hữu trí tuệ: Đánh giá vai trò của các cơ quan quản lý nhà nước trong việc xây dựng, thực thi và giám sát pháp luật về quyền tác giả trong lĩnh vực truyền hình.

Các khái niệm chuyên ngành được sử dụng bao gồm: tác phẩm báo chí, chương trình truyền hình, quyền nhân thân, quyền tài sản, đồng tác giả, tổ chức phát sóng, và các hình thức vi phạm quyền tác giả trong môi trường số.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tổng hợp, phân tích, so sánh và thống kê dựa trên các nguồn dữ liệu chính thức như Luật Sở hữu trí tuệ, Luật Báo chí, Nghị định, Thông tư, cùng các báo cáo thực tiễn từ các đài phát thanh truyền hình và cơ quan quản lý. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm các văn bản pháp luật, các trường hợp vi phạm và xử lý trong lĩnh vực truyền hình tại Việt Nam từ năm 2005 đến 2019.

Phương pháp chọn mẫu là phương pháp chọn mẫu phi xác suất, tập trung vào các trường hợp điển hình và các quy định pháp luật tiêu biểu. Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng cách so sánh các quy định pháp luật Việt Nam với các chuẩn mực quốc tế và kinh nghiệm của một số quốc gia phát triển nhằm rút ra các hạn chế và đề xuất giải pháp phù hợp.

Timeline nghiên cứu kéo dài trong vòng 2 năm, từ năm 2017 đến 2019, bao gồm giai đoạn thu thập tài liệu, phân tích thực trạng, và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng vi phạm quyền tác giả trong truyền hình còn phổ biến: Khoảng 64 đài phát thanh truyền hình trung ương và địa phương đã thực hiện việc trả nhuận bút cho các tác giả âm nhạc, tuy nhiên vẫn còn nhiều trường hợp vi phạm bản quyền chương trình truyền hình, đặc biệt trong môi trường số và tái phát sóng trái phép. Tỷ lệ vi phạm ước tính chiếm khoảng 30-40% các chương trình phát sóng tại một số địa phương.

2. Pháp luật hiện hành còn nhiều bất cập và chưa cụ thể: Các quy định về quyền tác giả, quyền liên quan trong lĩnh vực truyền hình còn mang tính chung chung, khó áp dụng trong thực tế. Ví dụ, khái niệm đồng tác giả chưa được làm rõ về phạm vi và quyền lợi, dẫn đến tranh chấp trong các e-kip sản xuất chương trình truyền hình.

3. Quản lý nhà nước và tổ chức thực thi còn hạn chế: Bộ máy quản lý và thực thi quyền tác giả trong lĩnh vực truyền hình chưa đồng bộ, thiếu sự phối hợp hiệu quả giữa các cơ quan chức năng. Việc thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm chưa được thực hiện quyết liệt, dẫn đến tình trạng vi phạm kéo dài.

4. Ý thức tuân thủ pháp luật của các chủ thể còn thấp: Nhiều tổ chức phát sóng và cá nhân chưa nhận thức đầy đủ về quyền tác giả, dẫn đến việc sử dụng tác phẩm không xin phép hoặc không trả thù lao cho chủ sở hữu quyền. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi kinh tế và tinh thần của các tác giả.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của các hạn chế trên xuất phát từ việc pháp luật chưa theo kịp sự phát triển nhanh chóng của công nghệ truyền hình và môi trường số. So với các quốc gia phát triển, Việt Nam còn thiếu các quy định chi tiết về quyền tác giả trong môi trường kỹ thuật số, đặc biệt là về quyền phát sóng trực tuyến và tái phát sóng qua mạng viễn thông.

Việc chưa làm rõ quyền và nghĩa vụ của đồng tác giả trong e-kip sản xuất chương trình truyền hình gây khó khăn trong việc xác định chủ thể quyền và phân chia lợi ích. Điều này cũng làm giảm động lực sáng tạo và đầu tư vào lĩnh vực truyền hình.

Bên cạnh đó, hệ thống quản lý nhà nước còn thiếu sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan như Cục Bản quyền tác giả, Bộ Thông tin và Truyền thông, và các đài truyền hình địa phương. Việc thiếu các quy chế phối hợp thanh tra, kiểm tra dẫn đến hiệu quả xử lý vi phạm thấp.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ vi phạm bản quyền theo từng năm và bảng so sánh các quy định pháp luật Việt Nam với các quốc gia khác về quyền tác giả trong truyền hình, giúp minh họa rõ hơn các điểm mạnh và hạn chế.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Sửa đổi, bổ sung Luật Sở hữu trí tuệ và các văn bản hướng dẫn nhằm làm rõ các quy định về quyền tác giả, quyền liên quan trong lĩnh vực truyền hình, đặc biệt là quyền của đồng tác giả và quyền trong môi trường kỹ thuật số. Thời gian thực hiện: 1-2 năm. Chủ thể thực hiện: Bộ Tư pháp phối hợp Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.

2. Tăng cường năng lực và hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước về quyền tác giả trong lĩnh vực truyền hình, bao gồm việc kiện toàn tổ chức, phân công nhiệm vụ rõ ràng và xây dựng quy chế phối hợp thanh tra, kiểm tra. Thời gian thực hiện: 1 năm. Chủ thể thực hiện: Bộ Thông tin và Truyền thông, Cục Bản quyền tác giả.

3. Xây dựng hệ thống thông tin, dữ liệu về quyền tác giả và quyền liên quan phục vụ tra cứu, khai thác và xử lý tranh chấp hiệu quả hơn. Thời gian thực hiện: 1 năm. Chủ thể thực hiện: Cục Bản quyền tác giả phối hợp các đài truyền hình.

4. Nâng cao nhận thức và trình độ chuyên môn cho đội ngũ cán bộ quản lý và các chủ thể trong lĩnh vực truyền hình thông qua các khóa đào tạo, hội thảo chuyên sâu về quyền tác giả và quyền liên quan. Thời gian thực hiện: liên tục. Chủ thể thực hiện: các cơ quan quản lý nhà nước, trường đại học, viện nghiên cứu.

5. Tuyên truyền, phổ biến pháp luật về quyền tác giả trong lĩnh vực truyền hình đến toàn xã hội nhằm nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật của các tổ chức, cá nhân. Thời gian thực hiện: liên tục. Chủ thể thực hiện: Bộ Thông tin và Truyền thông, các đài phát thanh truyền hình.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý nhà nước về sở hữu trí tuệ và truyền thông: Giúp hiểu rõ hơn về các quy định pháp luật hiện hành, thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý quyền tác giả trong lĩnh vực truyền hình.

2. Các nhà làm luật và chuyên gia pháp lý: Cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để xây dựng, sửa đổi chính sách, pháp luật liên quan đến quyền tác giả và quyền liên quan trong môi trường truyền thông hiện đại.

3. Các tổ chức phát thanh, truyền hình và nhà sản xuất chương trình: Hỗ trợ nhận thức về quyền và nghĩa vụ trong việc bảo vệ quyền tác giả, từ đó nâng cao hiệu quả khai thác và bảo vệ sản phẩm sáng tạo.

4. Các tác giả, phóng viên, biên tập viên và e-kip sản xuất chương trình truyền hình: Giúp hiểu rõ quyền lợi và trách nhiệm của mình trong quá trình sáng tạo và sử dụng tác phẩm, đồng thời biết cách bảo vệ quyền lợi hợp pháp.

Câu hỏi thường gặp

1. Quyền tác giả trong lĩnh vực truyền hình được bảo hộ như thế nào?
   Quyền tác giả bao gồm quyền nhân thân và quyền tài sản đối với tác phẩm truyền hình. Pháp luật bảo hộ quyền này kể từ khi tác phẩm được sáng tạo và thể hiện dưới hình thức vật chất, không phân biệt đã đăng ký hay chưa. Ví dụ, quyền đặt tên, quyền bảo vệ sự toàn vẹn tác phẩm và quyền khai thác kinh tế đều được bảo vệ.

2. Ai là chủ sở hữu quyền tác giả trong một chương trình truyền hình?
   Chủ sở hữu có thể là cá nhân tác giả, đồng tác giả hoặc tổ chức giao nhiệm vụ, ký hợp đồng với tác giả. Trong trường hợp chương trình do e-kip sáng tạo, các thành viên có thể là đồng tác giả nếu cùng trực tiếp sáng tạo phần nội dung. Cơ quan phát sóng cũng có quyền phát hành chương trình.

3. Pháp luật Việt Nam quy định thế nào về đồng tác giả trong truyền hình?
   Đồng tác giả là những người cùng trực tiếp sáng tạo một phần hoặc toàn bộ tác phẩm. Tuy nhiên, pháp luật chưa quy định rõ thế nào là "một phần" tác phẩm, gây khó khăn trong thực tiễn khi xác định quyền lợi của từng thành viên trong e-kip.

4. Các hành vi vi phạm quyền tác giả trong truyền hình phổ biến là gì?
   Bao gồm sao chép, phát sóng lại chương trình không xin phép, sử dụng tác phẩm mà không trả nhuận bút, chỉnh sửa nội dung không được phép, và phát tán chương trình trên môi trường số trái phép. Ví dụ, một số đài địa phương đã bị xử lý vì sao chép chương trình của VTV.

5. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả bảo hộ quyền tác giả trong lĩnh vực truyền hình?
   Cần hoàn thiện pháp luật, tăng cường quản lý nhà nước, xây dựng hệ thống dữ liệu quyền tác giả, nâng cao nhận thức và trình độ chuyên môn cho các chủ thể liên quan, đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền pháp luật đến cộng đồng.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện thực trạng và các quy định pháp luật về quyền tác giả, quyền liên quan trong lĩnh vực truyền hình tại Việt Nam, chỉ ra nhiều bất cập và hạn chế trong thực thi.
• Đã làm rõ các đặc điểm pháp lý của quyền tác giả trong truyền hình, bao gồm quyền nhân thân và quyền tài sản, cũng như vai trò của đồng tác giả và tổ chức phát sóng.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực quản lý và nhận thức xã hội về quyền tác giả trong lĩnh vực truyền hình.
• Nghiên cứu góp phần tạo cơ sở khoa học cho việc bảo vệ quyền tác giả, thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành truyền hình trong bối cảnh hội nhập quốc tế và chuyển đổi số.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các đề xuất sửa đổi pháp luật, xây dựng hệ thống quản lý quyền tác giả hiện đại và tổ chức các chương trình đào tạo, tuyên truyền pháp luật rộng rãi.

Hành động ngay hôm nay để bảo vệ quyền tác giả và thúc đẩy sáng tạo trong lĩnh vực truyền hình là cần thiết cho sự phát triển bền vững của ngành truyền thông Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu và kết thúc” (Khoản 10, Điều 3, Luật Báo chí 2016). 11 Trong mỗi chương trình truyền hình có thể có nhiều tác phẩm với các thể loại khác nhau, như: tin, phóng sự, phim tài liệu, phóng vấn, phóng sự điều tra,… Những thể loại này cũng được xem là những tác phẩm báo chí được đăng phát, truyền tải đến khán, thính giả thông qua phương tiện là kênh truyền hình. Đặc điểm của tác phẩm, chương trình truyền hình 1. Về nội dung: Tác phẩm hay chương trình truyền hình nào, ngoài những đặc điểm chung của tác phẩm báo chí thì chúng cũng mang những đặc điểm riêng của loại hình truyền hình, giúp khán, thính giả phân biệt được chương trình này với chương trình khác.

- Tính thời sự, tính xác thực, tính định hướng trực tiếp: + Tính thời sự: Chỉ những sự việc, sự kiện đã và đang xảy ra, có ý nghĩa xã hội và được nhiều người quan tâm. Tính thời sự ở đây để chỉ riêng đối với các thể loại tác phẩm báo chí được đăng phát trên sóng truyền hình như tin tức thời sự, bài phản ánh, phóng sự, ghi nhanh, tường thuật,… Còn đối với các chương trình truyền hình mang tính giải trí (gameshow, hài,…), phim truyện thì không nhất thiết phải mang tính thời sự, mà các nhà sản xuất chương trình truyền hình dựa trên sự khảo sát về thị hiếu của khán giả để xây dựng các forrmat chương trình giải trí hay phim truyện phản ánh hơi thở cuộc sống, gần gũi với cuộc sống thực tại, từ đó để thu hút người xem, thu hút nguồn thu do chương trình mang lại. + Tính xác thực: Đòi hỏi tác giả của tác phẩm, chương trình truyền hình khi thông tin về những biến cố, sự việc, con người, hoàn cảnh, tình huống đều phải là những cái có thật vừa mới xảy ra, đang xảy ra hoặc chắc chắn sẽ xảy ra. + Tính định hướng trực tiếp: Thể hiện ở hiệu ứng xã hội của thông tin mà tác phẩm, chương trình truyền hình truyền tải, đó là những sự kiện, sự việc, vấn đề đưa ra phải là những vấn đề thân thiết liên quan đến đời sống của cộng đồng.

Những giá trị thông tin mang lại của tác phẩm, chương trình đó giúp cho công chúng nắm bắt 12 kịp thời bản chất sự kiện để có những phản ứng một cách tích cực. Thước đo giá trị hiện thực hóa phụ thuộc vào hàm lượng sự thật và tính đúng đắn của tác phẩm, chương trình truyền hình (hình ảnh, âm thanh hiện trường được ghi lại từ sự kiện) tác động vào đời sống, làm thay đổi hành vi, cách nghĩ của con người trong hoạt động chính trị - kinh tế - văn hóa - xã hội. Đó chính là tính hiệu quả và định hướng trực tiếp của tác phẩm báo chí. Về hình thức: Tác phẩm, chương trình truyền hình có hình thức thể hiện bao gồm toàn bộ các yếu tố hàm chứa, biểu hiện và chuyển tải nội dung như: thể loại, kết cấu, dung lượng, bút pháp, giọng điệu, ngôn ngữ (lời bình), âm thanh, tiếng động, hình ảnh.

Trong đó hình ảnh, tiếng động, lời bình là đặc trưng tiêu biểu của tác phẩm, chương trình truyền hình. Về thể loại của tác phẩm, chương trình phát thanh, truyền hình đa dạng, phong phú, như: tin tức thời sự, chính luận, chuyên đề, khoa giáo, giải trí, tường thuật, truyền hình trực tiếp, ghi hình sự kiện, ghi nhanh, phản ánh, điều tra, phỏng vấn, phóng sự, chuyên mục, mục, ký sự, phim tài liệu, talk show, game show,… Với các thể loại đa dạng, các tác phẩm, chương trình truyền hình ngày nay ngày càng phát triển phong phú hơn nhằm đáp ứng thị hiếu và nhu cầu của khán giả, nhất là trong việc kết nối, ứng dụng công nghệ thông tin trong lĩnh vực truyền hình cũng buộc các nhà sản xuất truyền hình phải thích ứng để phát triển. Vì vậy, hình thức thể hiện của các tác phẩm, chương trình truyền hình không ngừng được cải tiến, phù hợp để phát sóng và truyền tải trên các hạ tầng công nghệ khác nhau. Khái quát chung về bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan trong lĩnh vực truyền hình 1.

Khái niệm quyền tác giả, quyền liên quan đối với tác phẩm báo chí, chương trình truyền hình: 1. Khái niệm quyền tác giả, quyền liên quan: Quyền tác giả là một bộ phận cấu thành của quyền sở hữu trí tuệ - quyền đối với các tài sản trí tuệ của con người được pháp luật ghi nhận và bảo hộ. Đối tượng của quyền tác giả bao gồm các sáng tạo tinh thần có tính chất văn hóa, đó là các sản 13 phẩm trí tuệ phục vụ nhu cầu tinh thần, giải trí của con người, có thể là các sản phẩm văn học, khoa học, nghệ thuật,… được gọi chung là “tác phẩm”. Để làm rõ bản chất việc bảo hộ quyền tác giả, trước tiên cần làm rõ khái niệm về quyền tác giả và một số đặc điểm về quyền tác giả.

Quyền tác giả có thể được tiếp cận theo nghĩa hẹp và theo nghĩa rộng. Khoản 2, khoản 3, Điều 4, Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, được sửa đổi, bổ sung năm 2009 (sau đây gọi chung là Luật Sở hữu trí tuệ) quy định: “Quyền tác giả là quyền của tổ chức, cá nhân đối với tác phẩm do mình sáng tạo ra hoặc sở hữu; Quyền liên quan đến quyền tác giả (sau đây gọi là quyền liên quan) là quyền của tổ chức, cá nhân đối với cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng, tín hiệu vệ tinh mang chương trình được mã hóa”. Ở đây, quyền tác giả được hiểu theo nghĩa rộng, bao gồm quyền tác giả và quyền liên quan. Về căn cứ phát sinh quyền, quyền tác giả phát sinh kể từ khi tác phẩm được sáng tạo và được thể hiện dưới một hình thức vật chất nhất định, không phân biệt nội dung, chất lượng, hình thức, phương tiện, ngôn ngữ, đã công bố hay chưa công bố, đã đăng ký hay chưa đăng ký.

Còn quyền liên quan phát sinh kể từ khi cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình chương trình phát sóng, tín hiệu vệ tinh mang chương trình được mã hóa, được định hình hoặc thực hiện mà không gây phương hại đến quyền tác giả. Về mặt nội dung, quyền tác giả và quyền liên quan luôn bao gồm sự bảo hộ về mặt tài sản (tức là những lợi ích kinh tế do sản phẩm trí tuệ đem lại) và sự bảo hộ về mặt nhân thân tác giả. Ở đây, khi tác giả - người sáng tạo - được bảo hộ thì không có nghĩa là tác giả giấu kín tác phẩm của mình, độc chiếm nó. Bởi về mặt bản chất của các tác phẩm sáng tạo, nếu nó không được khai thác, sử dụng thì nó sẽ chẳng có giá trị và không đem lại lợi ích gì.

Việc độc quyền chiếm hữu tài sản trí tuệ sẽ làm cản trở nhu cầu phát triển của xã hội và kìm hãm hoạt động sáng tạo. Nhưng khi khai thác, sử dụng, công khai tác phẩm thì làm phát sinh nhiều vấn đề về mặt lợi ích kinh tế cũng như giá trị của bản thân tác giả, có thể dẫn đến hạn chế sự 14 sáng tạo. Do đó, khi bảo hộ các quyền tác giả và quyền liên quan phải thực hiện sự bảo hộ trên cả hai mặt là lợi ích kinh tế và giá trị nhân thân, để có thể đạt được mục đích vừa khuyến khích sự sáng tạo, vừa đảm bảo sự phát triển xã hội. Về mặt giới hạn quyền, cũng xuất phát từ việc phải cân bằng các lợi ích trong xã hội, cân bằng giữa lợi ích cá nhân và lợi ích của cộng đồng mà trong quá trình bảo hộ quyền tác giả và quyền liên quan, cần phải đặt ra các giới hạn đối với chủ thể của các quyền này.

Các giới hạn thường được sử dụng như giới hạn về không gian, giới hạn về thời gian, giới hạn bởi quyền, lợi ích chính đáng của chủ thể khác, giới hạn bởi lợi ích của cộng đồng hoặc giới hạn bởi các nghĩa vụ của chính chủ sở hữu các quyền này phải thực hiện. Căn cứ phát sinh quyền tác giả là thành quả sáng tạo của tác giả, tuy nhiên thành quả này phải được thể hiện dưới một hình thức nhất định mà không phải những ý tưởng sáng tạo chứa đựng trong tác phẩm, được thể hiện ra từ tác phẩm. Do đó, quyền tác giả được bảo hộ không phụ thuộc vào nội dung và giá trị nghệ thuật của tác phẩm, mà chỉ bảo hộ hình thức thể hiện tác phẩm. Bên cạnh đó, tác phẩm được bảo hộ phải có tính nguyên gốc, không sao chép, bắt chước tác phẩm khác.

“Điều đó không có nghĩa là ý tưởng của tác phẩm phải mới mà có nghĩa là hình thức thể hiện của ý tưởng phải do chính tác giả sáng tạo ra”. Như vậy, bảo hộ quyền tác giả hiểu một cách chung nhất, là việc Nhà nước ban hành các quy phạm pháp luật, tạo cơ sở pháp lý cho việc xác lập, công nhận và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp cho các tổ chức, cá nhân đối với tác phẩm do họ sáng tạo. Bảo hộ quyền tác giả gồm các nội dung: (i) Xác lập, công nhận quyền tác giả cho các cá nhân, tổ chức; (ii) Quản lý, sử dụng, khai thác quyền tác giả; (iii) Bảo vệ quyền tác giả chống lại các hành vi xâm phạm. Nội dung của quyền tác giả bao gồm: Quyền nhân thân và quyền tài sản.

Quyền nhân thân: a) Quyền đặt tên cho tác phẩm Việc đặt tên tác phẩm trước hết có ý nghĩa trong việc cá biệt hóa tác phẩm. Bên cạnh đó, tên tác phẩm thường phản ánh nội dung, ý tưởng của tác giả trong tác phẩm, giúp cho công chúng có thể tiếp cận dễ dàng hơn với “ý đồ” của tác giả. Tuy nhiên, việc đặt tên cho tác phẩm không có ý nghĩa pháp lý đối với việc bảo hộ quyền tác giả vì tác phẩm có thể được bảo hộ thậm chí khi nó là tác phẩm vô đề. Quyền đặt tên cho tác phẩm là quyền nhân thân chỉ thuộc về tác giả của tác phẩm, kể cả khi tác giả sáng tạo ra tác phẩm theo nhiệm vụ được giao hay theo hợp đồng thì quyền đặt tên vẫn thuộc về tác giả.

Quyền đặt tên không áp dụng trong trường hợp tác giả dịch tác phẩm từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác. b) Quyền đứng tên thật hoặc bút danh trên tác phẩm; được nêu tên thật hoặc bút danh khi tác phẩm được công bố, sử dụng Để khẳng định tác phẩm là kết quả hoạt động sáng tạo của mình, tác giả thường đứng tên trên tác phẩm (có thể sử dụng tên thật hoặc bút danh).