Đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường công ước berne năm 1886 về quyền bảo hộ quyền tác giả và vấn đề thực thi ở việt nam trong xu thế hội nhập

Chuyên khảo phân tích Đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường công ước berne năm 1886 về quyền bảo hộ quyền tác giả và vấn, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Tác giả: Nguyễn Bá Diến
• Người hướng dẫn: Nguyễn Hồng Bắc
• Trường học: Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Pháp luật quốc tế
• Đề tài: Công ước Berne 1886 về bảo hộ quyền tác giả và vấn đề thực thi ở Việt Nam trong xu thế hội nhập
• Loại tài liệu: Nghiên cứu khoa học cấp cơ sở
• Năm xuất bản: 2006
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. PHẦN THỨ NHẤT: TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu
• 1.2. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước
• 1.3. Mục đích và phạm vi nghiên cứu đề tài
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2. PHẦN THỨ HAI: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI
• 2.1. Những vấn đề cơ bản của Công ước Berne
• 2.1.1. Các nguyên tắc cơ bản của Công ước Berne
• 2.1.1.1. Nguyên tắc đối xử quốc gia (National Treatment - NT)
• 2.1.1.2. Nguyên tắc bảo hộ đương nhiên (Automatic protection)
• 2.1.1.3. Nguyên tắc bảo hộ độc lập (Independence of Protection)
• 2.1.2. Những nội dung cơ bản của Công ước Berne
• 2.1.2.1. Các tác phẩm được bảo hộ
• 2.1.2.2. Điều kiện được bảo hộ
• 2.1.2.3. Các quyền được bảo hộ
• 2.1.2.3.1. Quyền kinh tế (Economic Rights)
• 2.1.2.3.2. Quyền tinh thần (Moral Rights)
• 2.2. Vấn đề thực thi Công ước Berne tại Việt Nam
• 2.3. Thực trạng và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực thi Công ước Berne và bảo hộ quyền tác giả tại Việt Nam
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Công ước Berne 1886 và thực thi quyền tác giả tại Việt Nam

Công ước Berne 1886 là công ước quốc tế đầu tiên về bảo hộ quyền tác giả, được ký kết tại Berne, Thụy Sĩ. Công ước này đặt nền tảng cho việc bảo vệ các tác phẩm văn học và nghệ thuật trên phạm vi toàn cầu. Việt Nam chính thức gia nhập Công ước Berne vào năm 2004, đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc hội nhập quốc tế về quyền tác giả. Việc thực thi Công ước tại Việt Nam đặt ra nhiều thách thức, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

1.1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, việc bảo hộ quyền tác giả trở nên cấp thiết. Công ước Berne không chỉ bảo vệ quyền lợi của tác giả mà còn thúc đẩy sáng tạo và phát triển kinh tế tri thức. Việt Nam, với tư cách là thành viên của Công ước, cần hoàn thiện hệ thống pháp luật để đảm bảo thực thi hiệu quả các quy định của Công ước.

1.2. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước

Nhiều công trình nghiên cứu đã được thực hiện về quyền sở hữu trí tuệ và quyền tác giả, nhưng chủ yếu tập trung vào khía cạnh chung. Nghiên cứu về Công ước Berne và thực thi tại Việt Nam còn hạn chế, đòi hỏi sự quan tâm sâu sắc hơn để đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế.

II. Những vấn đề cơ bản của Công ước Berne

Công ước Berne đưa ra các nguyên tắc cơ bản như nguyên tắc đối xử quốc gia, nguyên tắc bảo hộ đương nhiên, và nguyên tắc bảo hộ độc lập. Những nguyên tắc này tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho việc bảo hộ quyền tác giả trên toàn cầu.

2.1. Nguyên tắc đối xử quốc gia

Theo nguyên tắc này, tác giả của các nước thành viên được hưởng quyền tác giả tại bất kỳ quốc gia thành viên nào như công dân của quốc gia đó. Điều này đảm bảo sự bình đẳng trong việc bảo hộ quyền tác giả.

2.2. Nguyên tắc bảo hộ đương nhiên

Quyền tác giả phát sinh ngay khi tác phẩm được định hình dưới dạng vật chất mà không cần thủ tục đăng ký. Điều này giúp bảo vệ quyền lợi của tác giả một cách nhanh chóng và hiệu quả.

III. Thực thi Công ước Berne tại Việt Nam

Việc thực thi Công ước Berne tại Việt Nam đòi hỏi sự phù hợp giữa pháp luật quốc gia và các quy định quốc tế. Việt Nam đã có những bước tiến trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về quyền tác giả, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong thực tiễn.

3.1. Thực trạng thực thi quyền tác giả tại Việt Nam

Mặc dù đã có nhiều cải cách, việc thực thi quyền tác giả tại Việt Nam vẫn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là vấn đề vi phạm bản quyền và thiếu cơ chế giám sát hiệu quả.

3.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi

Để nâng cao hiệu quả thực thi, Việt Nam cần tăng cường giáo dục pháp luật, cải thiện cơ chế giám sát, và hợp tác quốc tế trong lĩnh vực bảo hộ quyền tác giả.

IV. Ý nghĩa và giá trị thực tiễn của nghiên cứu

Nghiên cứu về Công ước Berne và thực thi quyền tác giả tại Việt Nam không chỉ có ý nghĩa lý luận mà còn mang giá trị thực tiễn cao. Nó góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng cao nhận thức về quyền tác giả, và thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế tri thức.

4.1. Ý nghĩa lý luận

Nghiên cứu làm rõ các quy định của Công ước Berne và sự tương thích với pháp luật Việt Nam, từ đó đưa ra các giải pháp hoàn thiện pháp luật.

4.2. Giá trị thực tiễn

Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo cho các cơ quan nhà nước, cơ sở đào tạo, và các đối tượng quan tâm đến quyền tác giả.

Nội dung chính

Báo Cáo Nghiên Cứu: Công Ước Berne 1886 Về Bảo Hộ Quyền Tác Giả Và Vấn Đề Thực Thi Ở Việt Nam Trong Xu Thế Hội Nhập

---

Tóm tắt nghiên cứu

• Vấn đề nghiên cứu chính: Mức độ tương thích của hệ thống pháp luật Việt Nam đối với các chuẩn mực quốc tế của Công ước Berne 1886 và phương hướng xây dựng cơ chế thực thi quyền tác giả hiệu quả trong bối cảnh gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO).
• Phương pháp tiếp cận: Nghiên cứu áp dụng phương pháp luật học so sánh chuyên sâu kết hợp phân tích quy phạm pháp luật, tổng hợp dữ liệu thực tiễn quản lý và thống kê từ ngành xuất bản, âm nhạc, điện ảnh giai đoạn 1995–2005.
• Phát hiện cốt lõi: Luật Sở hữu trí tuệ (SHTT) 2005 của Việt Nam về cơ bản đã nội luật hóa các nguyên tắc trụ cột của Công ước Berne. Tuy nhiên, vẫn tồn tại những "khoảng vênh" pháp lý đáng kể: quy định bảo hộ tác phẩm chưa định hình ("bài nói khác"), thiếu giới hạn quyền đối với chương trình máy tính, và nguy cơ biến di sản văn học dân gian thành tài sản công cộng sớm. Đồng thời, thị trường văn hóa ghi nhận cú sốc suy giảm nguồn sách dịch ngắn hạn do chi phí bản quyền tăng vọt.
• Hàm ý thực tiễn & chính sách: Nghiên cứu đặt nền tảng học thuật cho việc hoàn chỉnh hệ thống văn bản dưới luật, tối ưu hóa mô hình Tổ chức quản lý tập thể quyền tác giả (CMOs), tăng cường biện pháp kiểm soát biên giới và xây dựng chính sách hỗ trợ tài chính công cho xuất bản phẩm giá trị cao.

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                            CÔNG ƯỚC BERNE 1886                                    |
|   (3 Trụ Cột: Đối Xử Quốc Gia | Bảo Hộ Đương Nhiên | Bảo Hộ Độc Lập)               |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
+------------------------------------+         +------------------------------------+
|  QUAN HỆ ĐIỀU ƯỚC ĐA PHƯƠNG        |         |  NỘI LUẬT HÓA TẠI VIỆT NAM         |
|  • WCT 1996: Không gian số         |         |  • BLDS 2005 & Luật SHTT 2005      |
|  • TRIPs (WTO): Chế tài thương mại |         |  • Quyết định 332/2004/QĐ-CTN      |
+------------------------------------+         +------------------------------------+
+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                             THỰC THI & THÁCH THỨC                                 |
|  • Pháp lý: Khắc phục điểm vênh (bài nói, phần mềm, văn học dân gian)             |
|  • Thị trường: Sụt giảm sách dịch ngắn hạn, chi phí bản quyền tăng 6-8%           |
|  • Thiết chế: Xây dựng CMOs chuyên nghiệp, chế tài Dân sự - Hành chính - Hình sự  |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

---

Bối cảnh và tầm quan trọng

Bối cảnh phát triển và tính cấp thiết

Sự bùng nổ của nền kinh tế tri thức trên phạm vi toàn cầu đòi hỏi các quốc gia phải thiết lập hành lang pháp lý vững chắc nhằm bảo vệ các thành quả sáng tạo trí tuệ. Ngày 07/06/2004, Chủ tịch nước CHXHCN Việt Nam đã ký Quyết định số 332/2004/QĐ-CTN, chính thức đưa Việt Nam trở thành thành viên thứ 156 của Công ước Berne từ ngày 26/10/2004.

Việc gia nhập Công ước Berne không chỉ là điều ước đa phương đầu tiên của Việt Nam trong lĩnh vực bản quyền, mà còn là mắt xích bắt buộc trong tiến trình đàm phán gia nhập WTO và thực thi các cam kết song phương (điển hình là Hiệp định Thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ - BTA).

Khoảng trống nghiên cứu (Research Gap)

Trước thời điểm nghiên cứu, phần lớn các công trình trong nước (như các đề tài của Tòa án nhân dân tối cao năm 1999 hay Đại học Quốc gia Hà Nội) chỉ tiếp cận quyền SHTT dưới góc độ vĩ mô hoặc tập trung sâu vào sở hữu công nghiệp. Còn thiếu vắng các công trình phân tích toàn diện, hệ thống về:

1. Mối quan hệ đa tầng giữa Công ước Berne, Hiệp ước WCT của WIPO và Hiệp định TRIPs của WTO.
2. Đánh giá chi tiết sự tương thích của hệ thống lập pháp Việt Nam (đặc biệt là giai đoạn chuyển tiếp từ Bộ luật Dân sự sang Luật SHTT 2005) với chuẩn mực Berne.
3. Tác động kinh tế - xã hội thực tế đối với các ngành công nghiệp sáng tạo nội địa.

Tầm quan trọng và tác động kỳ vọng

Đề tài nghiên cứu cấp cơ sở do TS. Nguyễn Hồng Bắc chủ nhiệm, phối hợp cùng các chuyên gia hàng đầu từ Bộ Tư pháp, Cục Bản quyền tác giả và Đại học Luật Hà Nội, đã giải quyết trực tiếp khoảng trống trên. Kết quả nghiên cứu cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện thể chế lập pháp, nâng cao năng lực xét xử của hệ thống tư pháp, đồng thời định hướng hành vi cho các chủ thể khai thác tác phẩm trong thời kỳ hội nhập sâu rộng.

---

Methodology và approach

Thiết kế nghiên cứu (Research Design)

Nghiên cứu áp dụng thiết kế nghiên cứu pháp lý liên ngành (Interdisciplinary Legal Research Design), kết hợp chặt chẽ giữa khoa học pháp lý thuần túy (Doctrinal Legal Research) và tiếp cận kinh tế - xã hội pháp lý (Socio-legal Approach). Đề tài tập trung giải mã cấu trúc quy phạm của các công ước quốc tế và đánh giá tác động thực tế của việc thực thi pháp luật đối với thị trường văn hóa.

Phương pháp thu thập dữ liệu

• Nguồn dữ liệu thứ cấp: Hệ thống các văn bản pháp luật quốc tế (Berne 1886 qua các bản sửa đổi Paris 1971/1979, Hiệp định TRIPs 1994, Hiệp ước WCT 1996) và luật quốc gia của các nước điển hình: Pháp, Vương quốc Anh, Hoa Kỳ, Nhật Bản.
• Dữ liệu thực nghiệm & thống kê:
  • Số liệu xuất bản sách văn học dịch giai đoạn 1995–2005 tại 48 Nhà xuất bản trên toàn quốc (tổng hợp 3.833 tác phẩm).
  • Dữ liệu hoạt động thu và phân phối tiền bản quyền của Trung tâm Bảo vệ Quyền tác giả Âm nhạc Việt Nam (VCPMC) từ năm 2002.
  • Báo cáo thực tế vi phạm từ Cục Bản quyền tác giả, Bộ Văn hóa - Thông tin và các cơ quan thanh tra thị trường.

Kỹ thuật phân tích

• Phương pháp luật học so sánh (Comparative Legal Method): Đối chiếu từng điều khoản giữa Công ước Berne và Luật SHTT 2005 nhằm chỉ ra các điểm đồng thuận và xung đột pháp lý. Đồng thời, so sánh mô hình cơ quan tài phán và tổ chức quản lý tập thể giữa Châu Âu, Mỹ, Nhật Bản để rút ra bài học thích ứng cho Việt Nam.
• Phương pháp phân tích chuẩn tắc và tổng hợp logic: Hệ thống hóa các nguyên tắc pháp lý cốt lõi, thẩm định bản chất của "Quyền tiếp theo" (Droit de suite) và các ngoại lệ dành cho nước đang phát triển theo Phụ lục Công ước Berne.

---

Phát hiện chính của nghiên cứu

1. Bốn điểm "vênh" pháp lý giữa Luật SHTT 2005 và Công ước Berne

Mặc dù Luật SHTT 2005 đã có bước nhảy vọt so với Bộ luật Dân sự 1995, nghiên cứu chỉ rõ 4 điểm không tương thích cần khắc phục:

Điểm khác biệt	Quy định của Luật SHTT 2005	Chuẩn mực Công ước Berne / Quốc tế	Hệ quả & Rủi ro pháp lý
Tác phẩm bảo hộ	Bảo hộ cả "bài nói khác" (Điểm b, Khoản 1, Điều 14) – dạng tác phẩm nói miệng chưa định hình vật chất.	Điều 2(2) cho phép quốc gia thành viên yêu cầu tác phẩm phải được định hình trên một dạng vật chất cụ thể.	Dẫn đến phạm vi bảo hộ bất định, khó chứng minh quyền khi có tranh chấp, công chúng khó tiếp cận.
Chương trình máy tính	Chưa quy định cụ thể giới hạn quyền về sao chép kỹ thuật dự phòng (backup copy) và giải mã tương thích.	Các điều ước quốc tế và luật các nước phát triển luôn dành cơ chế ngoại lệ hợp lý cho kỹ thuật số.	Làm hạn chế quyền lợi người dùng và khả năng phát triển phần mềm tương thích tại các nước đang phát triển.
Văn học dân gian	Khoản 2, Điều 23 cho phép tự do sử dụng tác phẩm văn học dân gian với điều kiện phi kinh tế.	Khoản 4, Điều 15 Berne bảo lưu thẩm quyền bảo hộ cho cơ quan được chỉ định của quốc gia.	Nguy cơ biến tài sản văn hóa dân gian thành tài sản công cộng cho bên ngoài khai thác miễn phí.
Quyền cho thuê	Bổ sung quyền cho thuê bản gốc/sao đối với phim điện ảnh, phần mềm (Điều 20).	Công ước Berne không quy định quyền cho thuê (chỉ xuất hiện tại TRIPs và WCT).	Việt Nam chủ động đi trước chuẩn Berne để tiệm cận với tiêu chuẩn thương mại TRIPs.

2. Tác động "cú sốc ngắn hạn" đối với thị trường xuất bản và văn hóa

Thống kê 3.833 tác phẩm văn học dịch giai đoạn 1995–2005 chỉ ra:

• Giai đoạn 1995–1999: Xuất bản 730 tác phẩm.
• Giai đoạn 2000–2005: Bùng nổ với 3.103 tác phẩm.
• Hệ quả sau khi Berne có hiệu lực: Số lượng đầu sách văn học dịch giảm hơn 50%. Các Nhà xuất bản phải đối mặt với phí bản quyền quốc tế từ 6% - 8% giá bìa (yêu cầu trả trước tối thiểu cho 2.000 bản in), dẫn tới sự vắng bóng của các tác phẩm văn học đương đại và hiện tượng thị trường dồn về khai thác tác phẩm cổ điển đã hết hạn bảo hộ.

3. Vị trí pháp lý của Berne trong cấu trúc quốc tế: Lex Generalis vs. Lex Specialis

Nghiên cứu khẳng định Công ước Berne là Luật chung (Lex generalis) của quyền tác giả toàn cầu. Hiệp định TRIPs (WTO) và Hiệp ước WCT (WIPO) đóng vai trò Luật riêng (Lex specialis) dựa trên nền tảng Điều 20 Công ước Berne:

• Hiệp định TRIPs: Ràng buộc tuân thủ Điều 1 đến 21 của Berne nhưng loại trừ nghĩa vụ đối với Quyền nhân thân (Điều 6bis), đồng thời bổ sung nguyên tắc Đối xử tối huệ quốc (MFN) và cơ chế chế tài kinh tế nghiêm khắc.
• Hiệp ước WCT: Mở rộng bảo hộ sang không gian mạng, các chương trình máy tính và cơ sở dữ liệu số.

4. Mắt xích còn yếu: Thiết chế quản lý tập thể quyền tác giả (CMOs)

So chiếu với mô hình các nước:

• Pháp & Châu Âu: Thiết lập mạng lưới tổ chức đại diện quyền tác giả phi lợi nhuận hoạt động như cầu nối độc quyền cấp phép.
• Hoa Kỳ: Kết hợp bảo hộ tư nhân với chế tài hình sự liên bang nghiêm ngặt thông qua Cục Điều tra Liên bang (FBI) và Đạo luật NET 1997 (phạt tù 3–5 năm cho vi phạm số).
• Nhật Bản: JASRAC thành lập từ 1939, đóng góp tới 94.7% doanh thu quản lý tập thể bản quyền âm nhạc toàn khu vực Đông Á (năm 2000).
• Việt Nam: VCPMC bước đầu thu được ~2 tỷ VNĐ/năm nhưng chỉ ở phạm vi nội địa, chưa đủ năng lực vận hành hệ thống dữ liệu để ký kết thỏa thuận tương hỗ quốc tế.

---

Đóng góp khoa học và giá trị học thuật

Đóng góp về mặt lý luận (Theoretical Contributions)

1. Chuẩn hóa cấu trúc tam trụ quyền tác giả quốc tế: Luận giải sâu sắc 3 nguyên tắc nền tảng:
   • Đối xử quốc gia (National Treatment): Tác giả nước ngoài thụ hưởng quyền bình đẳng như tác giả trong nước.
   • Bảo hộ đương nhiên (Automatic Protection): Quyền xác lập tự động ngay khi tác phẩm định hình, không phụ thuộc thủ tục đăng ký.
   • Bảo hộ độc lập (Independence of Protection): Việc thụ hưởng quyền tại nước sở tại hoàn toàn độc lập với tình trạng bảo hộ ở quốc gia gốc.
2. Làm rõ bản chất của "Quyền tiếp theo" (Droit de suite): Khẳng định đây là quyền tài sản đặc biệt không thể chuyển nhượng (inalienable), đảm bảo tác giả được hưởng tỷ lệ phần trăm khi bản gốc tác phẩm nghệ thuật/bản thảo được bán lại.

Đóng góp thực tiễn và tư vấn chính sách (Policy Applications)

• Cung cấp cơ sở khoa học để các nhà lập pháp chỉnh lý các quy định của Luật SHTT, đặc biệt là việc thu hẹp đối tượng bảo hộ miệng và mở rộng các trường hợp sử dụng hợp lý (fair use).
• Đề xuất Nhà nước thành lập Quỹ hỗ trợ bản quyền văn hóa, trợ giá cho việc dịch thuật các tác phẩm khoa học, nghệ thuật đỉnh cao của thế giới phục vụ nhân dân.
• Thiết lập quy trình phối hợp liên ngành giữa Thanh tra Văn hóa, Quản lý thị trường, Cơ quan Hải quan và Tòa án trong kiểm soát vi phạm bản quyền xuyên biên giới.

---

Đối tượng đón nhận nghiên cứu

• Giới nghiên cứu & Giảng viên Luật: Tài liệu tham khảo chuẩn mực trong giảng dạy Tư pháp quốc tế, Luật Sở hữu trí tuệ và Luật Thương mại quốc tế.
• Thẩm phán và Cán bộ tư pháp: Nắm bắt quy chuẩn áp dụng điều ước quốc tế trực tiếp khi xét xử các vụ án tranh chấp quyền tác giả có yếu tố nước ngoài.
• Các doanh nghiệp trong ngành công nghiệp sáng tạo: Hiểu rõ giới hạn bảo hộ, quy trình ký kết hợp đồng bản quyền quốc tế và phương thức tự bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.

---

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Phát hiện quan trọng nhất của đề tài nghiên cứu này là gì?

Phát hiện cốt lõi là việc chỉ ra tính hai mặt của việc gia nhập Công ước Berne: Bên cạnh lợi ích mở rộng thị trường và bảo hộ tự động tác phẩm Việt Nam ra toàn cầu, thị trường trong nước phải đối mặt với sự sụt giảm nghiêm trọng nguồn sách dịch ngắn hạn do chi phí bản quyền tăng cao. Nghiên cứu cũng định danh chính xác 4 điểm bất cập trong Luật SHTT 2005 cần sớm điều chỉnh.

2. Nguyên tắc "Bảo hộ đương nhiên" của Công ước Berne được hiểu như thế nào?

Theo Điều 5(2) Công ước Berne, quyền tác giả phát sinh ngay tại thời điểm tác phẩm được sáng tạo và thể hiện dưới dạng vật chất nhất định. Tác giả không bắt buộc phải đăng ký, nộp lưu chiểu hay thực hiện bất kỳ thủ tục hành chính nào để được pháp luật bảo vệ.

3. Việt Nam có được hưởng ưu đãi nào khi là nước đang phát triển tham gia Berne?

Có. Theo Quyết định 332/2004/QĐ-CTN, Việt Nam tuyên bố bảo lưu và áp dụng chế độ ưu đãi theo Điều II và Điều III thuộc Phụ lục Công ước Berne, cho phép hạn chế quyền dịch và quyền sao chép dưới hình thức cấp phép cưỡng bức (compulsory licensing) để phục vụ mục đích giảng dạy, nghiên cứu khoa học.

4. Hiệp định TRIPs của WTO khác biệt gì so với Công ước Berne?

TRIPs bắt buộc tuân thủ phần lớn nội dung Berne nhưng loại trừ quyền nhân thân (Điều 6bis). TRIPs bổ sung nguyên tắc Đối xử tối huệ quốc (MFN), mở rộng bảo hộ bắt buộc đối với chương trình máy tính, quyền cho thuê và đặc biệt là thiết lập cơ chế chế tài thương mại, giải quyết tranh chấp bắt buộc mà Berne không có.

5. Doanh nghiệp và nhà xuất bản cần làm gì để tránh vi phạm bản quyền quốc tế?

Doanh nghiệp phải chấm dứt thói quen sử dụng miễn phí tác phẩm nước ngoài; chủ động liên hệ chủ sở hữu hoặc thông qua các tổ chức đại diện tập thể (như VCPMC, các đại lý bản quyền) để đàm phán hợp đồng chuyển nhượng/cấp quyền sử dụng trước khi xuất bản, trình diễn hoặc phân phối.

---

Kết luận

Báo cáo nghiên cứu đề tài của Đại học Luật Hà Nội là công trình học thuật có giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc, đánh dấu bước chuyển mình quan trọng của nền tảng pháp lý Việt Nam trên con đường hội nhập kinh tế quốc tế. Bằng việc làm rõ các nguyên tắc cốt lõi của Công ước Berne 1886, phân tích mối tương quan với WCT, TRIPs và vạch rõ thực trạng thi hành tại các thị trường văn hóa, đề tài đã đặt nền móng vững chắc cho công tác hoàn thiện hệ thống lập pháp SHTT nước nhà.

Để biến cam kết quốc tế thành động lực phát triển kinh tế tri thức, yêu cầu cấp bách hiện nay là nhanh chóng hoàn thiện khung pháp lý về môi trường kỹ thuật số, củng cố năng lực của các tổ chức quản lý tập thể quyền tác giả và tăng cường đào tạo chuyên môn cho đội ngũ thực thi pháp luật trên cả nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Lời mở đầu của Công ước Berne về bảo hộ các tác phẩm văn học và nghệ thuật (Bản dịch của Cục bản quyên tác giả - Bộ văn hoá thông tin tháng 6/2001). 5 của Công ước Berne: “Đối với những tác phẩm được Công ước này bảo hộ, các tác giả được hưởng quyền tác giả ở các nước Liên hiệp không phải là quốc gia gốc của tác phẩm, những quyền do luật của nước đó dành cho công dân của minh trong hiện tai và tương lai cũng như những quyển mà Công ước đặc biệt quy định”. Như vậy, theo quy định trên, các tác giả sẽ nhận được sự bảo hộ tại tất cả các quốc gia thành viên của Công ước tương tự như sự bảo hộ của quốc gia đó dành cho chính công dân nước mình. Tuy nhiên, nguyên tắc này cũng có ngoại lệ.

Đó là khả năng hạn chế sự bảo hộ đối với một số tác phẩm của công dân một số nước ngoài Liên hiệp. Nguyên tắc bao hộ đương nhiên (Automatic protection) Đây là nguyên tắc mang tính đặc thù trong lĩnh vực quyền tác giả, theo đó, quyền tác giả phát sinh ngay khi tác phẩm được định hình dưới một dạng vật chất nhất định không lệ thuộc vào bất kỳ một thủ tục nào như là đăng ký, nộp lưu chiểu hoặc theo các thủ tục tương tự. Nguyên tac này được thể hiện cụ thể tại Điều 5 khoản 2 Công ước Berne “Sw thụ hưởng và thực hiện các quyền tác giả không lệ thuộc vào một thể thức, thủ tục nào, sự thụ hưởng và thực hiện này hoàn toàn độc lập không phụ thuộc vào việc tác phẩm đó có duoc bảo hộ hay không ở quốc gia gốc của tác phẩm”. Nguyên tắc bao hộ độc lập (Independence of Protection) Theo Công ước Berne, nguyên tắc bảo hộ độc lập được hiểu là việc hưởng và thực thi các quyền theo Công ước độc lập với những gì được hưởng tại nước xuất xứ của tác phẩm.

Điều 5 Khoản 3 Công ước quy định: “Sw bảo hộ trong quốc gia gốc do pháp luật của quốc gia đó quy định. Tuy nhiên, khi tác giả không phải là công dân của quốc gia gốc của tác phẩm được Công ước này bảo hộ, thì tác giả đó được hưởng trong quốc gia gốc này những quyền như tác giả công dân nước đồ”. Tại quốc gia thành viên của Công ước nhưng không phải là quốc gia gốc của tác phẩm, tác giả tác phẩm sẽ được hưởng hai loại quyển: Quyền theo quy định 6 của pháp luật quốc gia và quyền được quy định trong Công ước. Việc áp dụng các quy định của Công ước Berne hay các quy định trong luật quốc gia phụ thuộc vào việc áp dụng luật nào sẽ có lợi hơn cho tác giả.

Tác giả hoàn toàn có quyền lựa chọn. Việc lựa chọn áp dụng các quyền này không đồng nghĩa với việc tước bỏ việc được hưởng các quyền kia. Đây là một trong những quy định nhằm đem lại cho các tác giả sự bảo hộ hiệu quả hơn, giúp họ có cơ hội lựa chọn các quy định có lợi nhất cho mình. Đây cũng là một quy định mang tính tích cực, không hạn chế những quyền lợi mà mỗi quốc gia mong muốn dành cho công dân nước mình trong hiện tại và trong tương lai.

Cùng với các quy định tại Điều 19 và Điều 20, Công ước Berne cho phép các quốc gia có thể dành cho tác giả là công dân nước mình những quyền lợi lớn hơn so với những quyền được quy định trong Công ước và không trái Công ước bằng cách: Quy định trong pháp luật quốc gia hoặc ký kết và thực hiện các điều ước quốc tế có liên quan. Những nội dung cơ bản của Công ước Berne 1. Các tác phẩm được bảo hộ Các tác phẩm được Công ước Berne bảo hộ được quy định cụ thể tại Điều 2 của Công ước. Sự liệt kê các loại hình tác phẩm tại điều này là tương đối day đủ, chi tiết và toàn diện.

Theo đó, các tác phẩm được bảo hộ có thể chia thành 3 nhóm sau đây: - Các tác phẩm gốc trong lĩnh vực văn học, khoa học, nghệ thuật, không phân biệt hình thức hay phương thức biểu hiện (Điều 2 khoản 1 Công ước Berne). - Các tác phẩm phái sinh được Công ước Berne bảo hộ như tác phẩm gốc miễn là sự bảo hộ này không làm phương hại đến quyền tác giả của tác phẩm gốc. - Các tuyển tập các tác phẩm văn học và nghệ thuật (các hợp tuyển, bộ bách khoa từ điển) theo Điều 2 khoản 5 Công ước Berne. Các tác phẩm này cũng được bảo hộ như một tác phẩm nếu nó được chọn lọc và sắp xếp theo một nội dung nào đó để tạo nên một sản phẩm của hoạt động sáng tạo, miễn là việc bảo hộ đó 7 không gây tổn hại đến quyền tác giả của mỗi tác phẩm tạo nên tác phẩm sưu tập đó.

Bên cạnh việc quy định 3 nhóm tác phẩm được bảo hộ như trên, Công ước Berne cũng cho phép các quốc gia thành viên có quyền quy định trong pháp luật quốc gia mình việc bảo hộ hay không bảo hộ những thể loại cụ thể khi các tác phẩm ấy chưa được ấn định trên một hình thái vật chất (Điều 2 khoản 2) và cách thức bảo hộ riêng đối với các văn bản chính thức của nhà nước như văn bản lập pháp, hành pháp, tư pháp (Điều 2 khoản 4). Công ước không bảo hộ cho những tin tức hàng ngày hoặc những sự kiện, số liệu vụn vặt chỉ mang tính chất thông tin báo chí vì chúng không phải là kết quả của hoạt động sáng tạo của con người (Điều 2 khoản 8 Công ước Berne). Nhìn chung, các tác phẩm được Công ước bảo hộ đã được quy định tương đối đầy đủ, mang tính chất “md” cho các loại tác phẩm. Tuy nhiên, do sự phát triển của công nghệ và thị trường nên ngày nay đã có khá nhiều loại hình tác phẩm cần được bảo hộ nhưng chưa được bổ sung vào Công ước, trong đó có các chương trình máy tính và các sản phẩm của công nghệ đa phương tiện.

Công ước về bản quyền WCT (WIPO Copyright Treaty) của WIPO đã phần nào đáp ứng được đòi hỏi này. Điều kiện được bảo hộ Tiền đề cơ bản của việc bảo hộ các tác phẩm theo quy định của Công ước Berne là nước xuất xứ (quốc gia gốc) của tác phẩm phải là một trong những nước thành viên của Công ước. Các tác phẩm muốn được bảo hộ sẽ phải thoả mãn ít nhất một trong hai tiêu chí sau: s Tiêu chí quốc tịch của tác giả Sự bảo hộ của Công ước Berne được dành cho các tác giả là công dân của một trong những nước thành viên của Liên hiệp và cho các tác phẩm của họ dù chúng được công bố hay chưa. Công ước Berne sử dụng một trong hai tiêu chuẩn sau để xác định tư cách công dân của tác giả: * Tác giả mang quốc tịch của một trong những nước thành viên của Liên hiệp Berne, hoặc * Tac giả có nơi cư trú thường xuyên tại một trong những nước thành viên của Liên hiệp Berne.

s Tiêu chí nơi công bố tác phẩm lan đầu tiên Tác phẩm đã được công bố (Published work) là tác phẩm đã được phát hành với sự cho phép của tác giả bằng bất kỳ phương pháp nào tạo ra bản sao in nhằm đáp ứng nhu cầu hợp lý của công chúng, tuỳ thuộc vào bản chất của từng loại tác phẩm. Như vậy, nếu tác giả không thỏa mãn tiêu chí thứ nhất như đã trình bày ở phần trên thì những tác phẩm của họ chỉ có thể được bảo hộ theo Công ước Berne khi tác phẩm này được công bố lần đầu tiên tại một trong những quốc gia thành viên của Liên hiệp hoặc đồng thời tại một quốc gia trong và quốc gia ngoài Liên hiệp. Theo Công ước Berne, một tác phẩm được coi là công bố đồng thời ở nhiều nước khi tác phẩm này được công bố ở hai hay nhiều nước trong thời hạn 30 ngày kể từ lần công bố lần đầu tiên (Điều 3 khoản 4 Công ước Berne). Tuy nhiên, cũng có trường hợp ngoại lệ, đối với các tác phẩm không thoả mãn những điều kiện nêu trên nhưng vẫn nhận được sự bảo hộ của Công ước Berne.

Đó là trường hợp các tác phẩm điện ảnh, kiến trúc và một số tác phẩm nghệ thuật (Điều 4 Công ước Berne). Các quyền được bao hộ a. Quyền kinh tế(Economic Rights)’ Theo Công ước Berne, quyền kinh tế bao gồm: Quyền dịch; quyền sao chép; quyền phóng tác, cải biên, chuyển thể tác phẩm; quyền trình diễn công cộng tác phẩm kịch, nhạc kịch và âm nhạc; quyên trần thuật công cộng các tác phẩm văn học; quyền truyền thông công cộng trình diễn các tác phẩm; quyền phát sóng. 3 Công ước Berne không có quy định về việc phân chia quyền tác giả thành guyén kinh rếvà quyên tinh thần một cách rõ ràng, sự phân loại này dựa vào quy định tại Điều 6bis (quyền tỉnh thần), theo đó “độc lập với các quyền kinh tế.

Nhu vậy, trừ các quyền tại điều 6bis và điều 14ter các quyền còn lại được ngầm hiểu là các quyển kinh tế(Economic right). Các quyền kinh tế này có thể được tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả chuyển nhượng cho người khác. Các quyền này có thể đem lại những lợi ích vật chất nhất định cho chủ sở hữu quyền khi tác phẩm được sử dụng dưới nhiều hình thức khác nhau như xuất bản, biểu diễn, phóng tác, cải biên, chuyển thé) b. Quyền tinh thân (Moral Rights) Các quyền tinh thần tồn tại song song và độc lập với quyền kinh tế ngay từ khi quyền tác phẩm hình thành dưới một hình thức nhất định (Điều 6 bis khoản 2 Công ước Berne).

Cho dù quyền kinh tế đã được chuyển giao cho người khác thì tác giả vẫn được bảo hộ toàn bộ các quyền tinh thần. Thời hạn duy tri các quyền tinh thần này sau khi tác giả qua đời hoàn toàn do luật quốc gia quy định. Luật quốc gia có thể duy trì việc bảo hộ các quyền tinh thần cho đến khi chấm dứt các quyền kinh tế hoặc chấm dứt một số quyền tinh thần ngay sau khi tác giả qua đời (Điều 6 bis khoản 2 Công ước Berne). Quyền tinh thần theo quy định cua Công ước Berne gồm: s Quyền đứng tên tác giả s Quyền phản đối bất kỳ sự xuyên tạc, cắt xén hay sửa đổi hoặc những vi phạm khác đối với tác phẩm có thể làm phương hại đến danh dự và tiếng tăm của tác giả.

Quyền tiếp theo (Droit de suif) Đặc trưng của “Quyền tiếp theo” là tính bất khả nhượng. Quyền này thuộc về tác giả khi tác giả còn sống, tác giả không thể chuyển nhượng quyền này cho người khác như những quyền kinh tế khác.