Luận văn: Quyền nuôi con nuôi của người đồng tính theo pháp luật Việt Nam

Vấn đề quyền nuôi con nuôi của người đồng tính theo pháp luật Việt Nam là một chủ đề phức tạp, phản ánh sự giao thoa giữa quyền con người, pháp… 117 trang.

• Đề tài: Quyền Nuôi Con Nuôi Của Người Đồng Tính Theo Pháp Luật Việt Nam Luận Văn Thạc Sỹ Luật
• Loại tài liệu: luận văn thạc sỹ

Mục lục chi tiết

• Trang phụ bìa
• Lời cam đoan
• Danh mục các chữ viết tắt
• Danh mục các biểu đồ
• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUYỀN NUÔI CON NUÔI CỦA NGƯỜI ĐỒNG TÍNH
• 1.1. Khái quát chung về người đồng tính và quyền của người đồng tính
• 1.1.1. Khái niệm người đồng tính
• 1.1.2. Khái niệm quyền của người đồng tính trong hôn nhân và gia đình
• 1.2. Một số vấn đề lý luận về nuôi con nuôi và quyền nuôi con nuôi của người đồng tính
• 1.2.1. Quyền nuôi con nuôi và quyền được nhận làm con nuôi
• 1.2.2. Quyền nuôi con nuôi của người đồng tính theo pháp luật quốc tế
• 1.2.3. Những yếu tố tác động đến quyền nuôi con nuôi của người đồng tính
• 1.3. Quy định về quyền nuôi con nuôi của người đồng tính tại một số quốc gia trên thế giới
• 1.3.1. Quyền nuôi con nuôi của người đồng tính tại Hoa Kỳ
• 1.3.2. Quyền nuôi con nuôi của người đồng tính tại Pháp
• 1.3.3. Quyền nuôi con nuôi của người đồng tính tại Đài Loan
• 1.4. Kết luận Chương 1
• 2. Chương 2: THỰC TRẠNG VỀ QUYỀN NUÔI CON NUÔI CỦA NGƯỜI ĐỒNG TÍNH THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM
• 2.1. Thực trạng nhu cầu về quyền nuôi con nuôi của người đồng tính tại Việt Nam
• 2.2. Thực trạng pháp luật về quyền nuôi con nuôi của người đồng tính theo pháp luật Việt Nam
• 2.2.1. Thực trạng quy định pháp luật về quyền nuôi con nuôi của người đồng tính theo pháp luật Việt Nam
• 2.2.2. Thực trạng thi hành pháp luật về quyền nuôi con nuôi của người đồng tính theo pháp luật Việt Nam
• 2.3. Kết luận Chương 2
• 3. Chương 3: QUAN ĐIỂM VÀ KIẾN NGHỊ VỀ QUYỀN NUÔI CON NUÔI CỦA NGƯỜI ĐỒNG TÍNH TẠI VIỆT NAM
• 3.1. Quan điểm liên quan đến quyền nuôi con nuôi của người đồng tính theo pháp luật Việt Nam
• 3.1.1. Một số hạn chế liên quan đến quyền nuôi con nuôi của người đồng tính
• 3.1.2. Quan điểm về quyền nuôi con nuôi của người đồng tính theo pháp luật
• 3.2. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật về quyền nuôi con nuôi của người đồng tính tại Việt Nam
• 3.2.1. Sửa đổi quy định của Luật HNGĐ năm 2014
• 3.2.2. Sửa đổi, bổ sung quy định của Luật nuôi con nuôi năm 2010
• 3.2.3. Sửa đổi Bộ Luật Dân sự năm 2015
• 3.3. Một số giải pháp nhằm nâng cao nhận thức và thi hành pháp luật về quyền nuôi con nuôi của người đồng tính
• 3.4. Kết luận Chương 3
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Toàn cảnh quyền nuôi con nuôi của người đồng tính tại VN

Vấn đề quyền nuôi con nuôi của người đồng tính theo pháp luật Việt Nam là một chủ đề phức tạp, phản ánh sự giao thoa giữa quyền con người, pháp luật gia đình và các giá trị xã hội. Luận văn thạc sỹ luật của tác giả Nguyễn Thị Hà (2021) cung cấp một cơ sở lý luận vững chắc để tiếp cận vấn đề này. Về bản chất, quyền của người đồng tính là quyền tự nhiên của con người, vốn có từ khi sinh ra. Tuy nhiên, trên thực tế, các quyền này, đặc biệt trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình, thường bị hạn chế hơn so với người dị tính. Nuôi con nuôi là một chế định nhân đạo, nhằm đảm bảo lợi ích tốt nhất của trẻ em, mang lại cho các em một mái ấm gia đình thay thế. Pháp luật quốc tế, đặc biệt là Bộ nguyên tắc Yogyakarta, đã công nhận quyền được lập gia đình của mọi cá nhân không phân biệt xu hướng tính dục. Điều này bao gồm quyền nhận con nuôi và xây dựng gia đình. Tuy nhiên, việc áp dụng các nguyên tắc này vào hệ thống pháp luật của mỗi quốc gia còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố văn hóa, chính trị và xã hội đặc thù. Do đó, việc nghiên cứu cơ sở pháp lý và thực tiễn về quyền nuôi con nuôi của cộng đồng LGBT Việt Nam không chỉ có ý nghĩa về mặt học thuật mà còn cấp thiết cho quá trình hoàn thiện pháp luật.

1.1. Khái niệm và bản chất quyền của người đồng tính

Người đồng tính là người bị hấp dẫn về mặt tình cảm và tình dục với người cùng giới tính. Hiệp hội Tâm lý học Hoa Kỳ (APA) và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khẳng định đồng tính không phải là bệnh, mà là một xu hướng tính dục tự nhiên. Quyền của người đồng tính về bản chất là quyền con người, bao gồm quyền được sống, quyền tự do, quyền mưu cầu hạnh phúc và quyền bình đẳng trước pháp luật. Tuyên ngôn quốc tế nhân quyền 1948 khẳng định mọi người sinh ra đều tự do và bình đẳng về phẩm giá và quyền lợi, không có sự phân biệt nào. Tuy nhiên, do chiếm thiểu số và các định kiến xã hội, người đồng tính thường bị hạn chế các quyền cơ bản, đặc biệt là quyền liên quan đến luật hôn nhân và gia đình. Việc pháp luật ghi nhận và bảo vệ các quyền này là yếu tố cốt lõi để đảm bảo sự công bằng và giảm thiểu tổn thương cho nhóm người yếu thế này trong xã hội.

1.2. Mục đích và ý nghĩa của chế định nuôi con nuôi

Nuôi con nuôi là việc xác lập quan hệ cha, mẹ và con giữa người nhận nuôi và người được nhận nuôi. Mục đích cao nhất của chế định này là bảo vệ quyền và lợi ích tốt nhất của trẻ em, mang lại cho trẻ một môi trường gia đình ổn định để phát triển toàn diện. Theo Công ước của Liên Hợp Quốc về quyền trẻ em (CRC) 1989, việc nuôi con nuôi đã chuyển từ mục đích “đem lại cho gia đình một đứa trẻ” sang “đem lại gia đình cho một đứa trẻ”. Việc đăng ký nuôi con nuôi tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền sẽ làm phát sinh quyền và nghĩa vụ của cha mẹ nuôi đối với con nuôi. Chế định này không chỉ giải quyết nhu cầu có con của người nhận nuôi mà còn thực hiện trách nhiệm xã hội đối với trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, trẻ mồ côi, bị bỏ rơi. Do đó, mọi cá nhân đủ điều kiện nhận con nuôi đều có thể góp phần thực hiện sứ mệnh nhân văn này.

II. Thách thức pháp lý với quyền nuôi con nuôi người đồng tính

Pháp luật Việt Nam hiện hành tồn tại những khoảng trống và rào cản đáng kể đối với quyền nuôi con nuôi của người đồng tính. Mặc dù Luật Nuôi con nuôi 2010 không có điều khoản nào cấm một người đồng tính nhận con nuôi với tư cách cá nhân, nhưng thực tế lại vô cùng phức tạp. Thách thức lớn nhất xuất phát từ việc Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 không công nhận hôn nhân đồng giới tại Việt Nam. Hệ quả là, các cặp đôi đồng tính không được pháp luật thừa nhận là một gia đình, và không thể cùng nhau đứng tên làm cha, mẹ nuôi của một đứa trẻ. Điều này dẫn đến nhiều bất cập trong thực tiễn, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền trẻ em và người nuôi dưỡng. Khi chỉ một người được công nhận về mặt pháp lý, người còn lại không có quyền và nghĩa vụ của cha mẹ nuôi, gây khó khăn trong việc chăm sóc, giáo dục và đại diện cho con. Bên cạnh đó, định kiến xã hội cũng là một rào cản vô hình, tác động đến quá trình xét duyệt hồ sơ và thủ tục nhận con nuôi. Thực trạng pháp luật này cho thấy sự cần thiết phải có những điều chỉnh để bảo vệ quyền lợi người LGBT một cách toàn diện.

2.1. Khoảng trống trong Luật Hôn nhân và Gia đình 2014

Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 đã có bước tiến khi bãi bỏ quy định “cấm kết hôn giữa những người cùng giới tính”. Tuy nhiên, luật chỉ dừng lại ở mức “không thừa nhận hôn nhân giữa những người cùng giới tính” (khoản 2, Điều 8). Việc không thừa nhận này tạo ra một rào cản pháp lý cơ bản. Vì không được coi là vợ chồng hợp pháp, các cặp đôi đồng tính không thể đáp ứng điều kiện nhận con nuôi chung. Hệ quả là các quan hệ tài sản, nhân thân và quyền đối với con cái không được pháp luật bảo vệ. Đây là một khoảng trống lớn, khiến cộng đồng LGBT Việt Nam gặp nhiều khó khăn trong việc xây dựng một gia đình bền vững và hợp pháp.

2.2. Bất cập từ quy định về người độc thân nhận con nuôi

Về mặt lý thuyết, một người đồng tính có thể nhận con nuôi theo diện người độc thân nhận con nuôi nếu đáp ứng đủ các điều kiện theo Luật Nuôi con nuôi 2010. Tuy nhiên, quy định này chỉ giải quyết được một phần vấn đề và tạo ra nhiều bất cập. Trong một cặp đôi, chỉ một người có tên trên giấy tờ pháp lý của đứa trẻ. Người còn lại, dù có công chăm sóc, nuôi dưỡng, lại không có bất kỳ quyền pháp định nào. Nếu người đứng tên nhận nuôi qua đời hoặc mất năng lực hành vi dân sự, người bạn đời còn lại sẽ không có quyền giám hộ đương nhiên đối với đứa trẻ. Điều này tiềm ẩn rủi ro lớn cho sự ổn định và lợi ích tốt nhất của trẻ em.

III. Kinh nghiệm quốc tế về quyền nuôi con nuôi người đồng tính

Nghiên cứu pháp luật so sánh mang lại những bài học quý giá cho Việt Nam trong quá trình hoàn thiện pháp luật về quyền nuôi con nuôi của người đồng tính. Nhiều quốc gia trên thế giới đã hợp pháp hóa việc nhận con nuôi của các cặp đôi đồng tính, dựa trên nguyên tắc bình đẳng và vì lợi ích tốt nhất của trẻ em. Quá trình này thường bắt đầu bằng việc công nhận các hình thức kết hợp dân sự, sau đó tiến tới hợp pháp hóa hôn nhân đồng giới và cuối cùng là quyền nhận con nuôi chung. Luận văn của Nguyễn Thị Hà đã phân tích chi tiết trường hợp của Hoa Kỳ, Pháp và Đài Loan. Tại Hoa Kỳ, quyền này được công nhận trên toàn quốc sau nhiều cuộc đấu tranh pháp lý. Tại Pháp, Luật 2013-404 cho phép các cặp đôi đồng tính đã kết hôn được nhận con nuôi chung. Ngay cả tại châu Á, Đài Loan cũng đã trở thành hình mẫu khi công nhận hôn nhân đồng giới, dù quyền nhận con nuôi vẫn còn một số hạn chế. Những kinh nghiệm này cho thấy, việc công nhận quyền của người đồng tính trong lĩnh vực gia đình là một xu hướng tất yếu, phù hợp với các tiêu chuẩn nhân quyền quốc tế.

3.1. Bài học từ Hoa Kỳ Pháp và Đài Loan trong luận văn

Tại Hoa Kỳ, quyền nhận con nuôi của các cặp đồng tính được hợp pháp hóa trên toàn bộ 50 tiểu bang, khẳng định nguyên tắc bình đẳng và không phân biệt đối xử. Tại Pháp, Luật Hôn nhân và Gia đình sửa đổi đã cho phép các cặp đôi đồng giới kết hôn và nhận con nuôi như các cặp đôi khác giới. Ở Đài Loan, dù là quốc gia tiên phong ở châu Á về hôn nhân đồng giới, luật pháp hiện chỉ cho phép một người nhận con nuôi là con đẻ của người bạn đời. Những mô hình này, dù khác nhau về mức độ, đều cho thấy một lộ trình pháp lý rõ ràng: từ không cấm, đến công nhận kết hợp dân sự/hôn nhân, và cuối cùng là đảm bảo đầy đủ các quyền về gia đình, bao gồm quyền nhận con nuôi. Đây là cơ sở thực tiễn quan trọng để Việt Nam tham khảo.

3.2. Vai trò của các văn kiện quốc tế và Bộ nguyên tắc Yogyakarta

Các văn kiện quốc tế về nhân quyền là cơ sở pháp lý quan trọng để thúc đẩy quyền của người đồng tính. Nguyên tắc 24 của Bộ nguyên tắc Yogyakarta nêu rõ: “Mọi người đều có quyền được lập gia đình, bất kể khuynh hướng tính dục và bản dạng giới”. Nguyên tắc này khẳng định quyền được lập gia đình bao gồm cả việc nhận con nuôi hoặc thông qua các biện pháp hỗ trợ sinh sản. Mặc dù không mang tính ràng buộc pháp lý trực tiếp, các nguyên tắc này định hướng cho các quốc gia trong việc xây dựng và hoàn thiện pháp luật để đảm bảo không có sự phân biệt đối xử, phù hợp với các tiêu chuẩn chung về quyền con người.

IV. Luận văn thạc sỹ Nhu cầu nhận con nuôi cộng đồng LGBT

Để hiểu rõ hơn về lý luận và thực tiễn, luận văn thạc sỹ luật đã tiến hành khảo sát và phỏng vấn sâu trong cộng đồng LGBT Việt Nam. Kết quả nghiên cứu chỉ ra một nhu cầu có con và xây dựng gia đình rất lớn. Theo một nghiên cứu của Viện iSEE được trích dẫn, có đến 62.9% người đồng tính được hỏi mong muốn có con trong tương lai. Điều này phá vỡ định kiến cho rằng người đồng tính không quan tâm đến việc duy trì nòi giống hay xây dựng gia đình. Tuy nhiên, hành trình hiện thực hóa mong muốn này đầy rẫy những rào cản. Các vấn đề lớn nhất họ gặp phải bao gồm sự kỳ thị của xã hội, những khó khăn về giám hộ, đại diện pháp lý cho con, và sự phức tạp trong thủ tục nhận con nuôi. Những người không muốn có con cũng chỉ ra các lý do liên quan đến lo ngại về pháp lý, sự chấp nhận của xã hội và điều kiện kinh tế. Những dữ liệu này là bằng chứng xác thực về thực trạng pháp luật và xã hội, nhấn mạnh tính cấp thiết của việc bảo vệ quyền lợi người LGBT.

4.1. Phân tích nhu cầu có con và mong muốn nhận con nuôi

Dữ liệu từ luận văn cho thấy mong muốn có con của người đồng tính không khác biệt so với người dị tính. Con cái được xem là sợi dây gắn kết tình cảm, mang lại niềm vui và hoàn thiện một gia đình. Nhận con nuôi là một trong những hình thức được nhiều người lựa chọn vì ý nghĩa nhân văn và để tránh các thủ tục y tế phức tạp. Việc có một đứa con không chỉ đáp ứng nhu cầu cá nhân mà còn là cách họ thực hiện trách nhiệm xã hội. Nhu cầu có thật và chính đáng này cần được pháp luật nhìn nhận và tạo điều kiện, thay vì tạo ra các rào cản.

4.2. Những rào cản thực tế khi người đồng tính nuôi con

Thực tế cho thấy các cặp đôi đồng tính nuôi con gặp rất nhiều khó khăn. Vấn đề lớn nhất là sự kỳ thị của xã hội có thể tác động tiêu cực đến tâm lý của trẻ. Về mặt pháp lý, việc thiếu quyền giám hộ chung gây ra sự bất an. Các thủ tục nhận con nuôi hay ghi tên cha/mẹ thứ hai vào giấy khai sinh là gần như không thể. Một người được phỏng vấn trong luận văn chia sẻ: “Quyết định nuôi con hai đứa cũng đắn đo, suy nghĩ nhiều lắm... lo là nếu mình nuôi nó, nó có bị bắt nạt không”. Những lo ngại này phản ánh một thực trạng cần được giải quyết đồng bộ cả về pháp luật và nhận thức xã hội để đảm bảo quyền trẻ em được nuôi dưỡng trong môi trường tốt nhất.

V. Hướng hoàn thiện pháp luật về quyền nuôi con nuôi đồng tính

Dựa trên phân tích lý luận và thực tiễn, việc hoàn thiện pháp luật về quyền nuôi con nuôi của người đồng tính là một yêu cầu tất yếu. Mục tiêu cuối cùng là đảm bảo sự bình đẳng về quyền, đồng thời bảo vệ lợi ích tốt nhất của trẻ em. Luận văn đã đề xuất một lộ trình sửa đổi, bổ sung các văn bản pháp luật quan trọng. Cần có sự điều chỉnh trong cả Luật Hôn nhân và Gia đình và Luật Nuôi con nuôi 2010. Thay vì chỉ “không thừa nhận”, pháp luật có thể tiến tới công nhận một hình thức “kết hợp dân sự” cho các cặp đôi cùng giới. Điều này sẽ là tiền đề để giải quyết các vấn đề về tài sản, nhân thân và quyền nhận con nuôi chung. Song song với việc sửa đổi luật, cần đẩy mạnh các giải pháp nâng cao nhận thức xã hội, xóa bỏ định kiến đối với cộng đồng LGBT Việt Nam. Chỉ khi pháp luật và xã hội cùng thay đổi, quyền của người đồng tính mới thực sự được tôn trọng và bảo vệ, tạo ra một môi trường an toàn và bình đẳng cho mọi gia đình, dù được hình thành theo cách nào.

5.1. Kiến nghị sửa đổi Luật Nuôi con nuôi 2010

Luận văn đề xuất sửa đổi, bổ sung Luật Nuôi con nuôi 2010 theo hướng cởi mở hơn. Cụ thể, cần xem xét bổ sung quy định cho phép hai người cùng giới tính đang chung sống ổn định, có đủ điều kiện nhận con nuôi, được cùng nhau nhận một đứa trẻ làm con nuôi. Quy định này sẽ hợp pháp hóa mối quan hệ của cả hai cha/mẹ nuôi với đứa trẻ, đảm bảo quyền và nghĩa vụ của cha mẹ nuôi được thực thi đầy đủ. Việc này không chỉ bảo vệ quyền lợi người LGBT mà còn đảm bảo sự ổn định pháp lý và tâm lý cho đứa trẻ được nhận nuôi.

5.2. Giải pháp nâng cao nhận thức và thực thi pháp luật

Thay đổi pháp luật là cần thiết nhưng chưa đủ. Cần có các giải pháp đồng bộ để nâng cao nhận thức của cộng đồng và cán bộ thực thi pháp luật. Các hoạt động truyền thông cần nhấn mạnh rằng khả năng làm cha mẹ không phụ thuộc vào xu hướng tính dục. Cần tập huấn cho các cán bộ hộ tịch, tư pháp về quyền của người LGBT để tránh những định kiến cá nhân trong quá trình xử lý hồ sơ đăng ký nuôi con nuôi. Xây dựng một xã hội khoan dung, không kỳ thị chính là nền tảng vững chắc nhất để mọi chính sách pháp luật tiến bộ đi vào cuộc sống, đảm bảo quyền của người đồng tính và quyền trẻ em được tôn trọng một cách thực chất.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo báo cáo khoa học của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khoảng 3% dân số toàn cầu có thiên hướng tính dục đồng tính. Áp dụng tỷ lệ này vào Việt Nam, ước tính có gần 3 triệu người thuộc cộng đồng người đồng tính đang sinh sống và làm việc. Điều 16 Hiến pháp năm 2013 đã khẳng định nguyên tắc hiến định: mọi công dân đều bình đẳng trước pháp luật và không bị phân biệt đối xử trong đời sống chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội. Tuy nhiên, trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình, quyền nuôi con nuôi của người đồng tính vẫn đang tồn tại khoảng trống pháp lý lớn. Các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành như Luật Nuôi con nuôi năm 2010 và Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 mới chỉ công nhận quyền nhận con nuôi của cá nhân độc thân hoặc của các cặp vợ chồng dị tính đã đăng ký kết hôn hợp pháp.

Thực tế khảo sát xã hội học cho thấy có tới 62.9% người đồng tính đang trong mối quan hệ sống chung có nguyện vọng nhận nuôi con, nhưng trên 41.8% trong số họ gặp phải những rào cản nghiêm trọng về tư cách giám hộ và đại diện pháp lý cho con. Mục tiêu cụ thể của luận văn là hệ thống hóa các vấn đề lý luận về quyền con người, phân tích thực trạng pháp luật và thực tiễn thực hiện quyền nuôi con nuôi của người đồng tính tại Việt Nam giai đoạn 2010 - 2021, đồng thời tham khảo kinh nghiệm quốc tế để đưa ra các giải pháp sửa đổi luật thực chất. Ý nghĩa của nghiên cứu nằm ở việc xây dựng luận cứ khoa học để hoàn thiện thể chế, bảo vệ quyền làm cha mẹ chính đáng của gần 3 triệu người yếu thế, đồng thời đảm bảo nguyên tắc vì lợi ích tốt nhất cho trẻ em cần mái ấm thay thế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng học thuyết về quyền tự nhiên của con người, bắt nguồn từ tư tưởng tiến bộ phương Tây và được kế thừa trong Tuyên ngôn Độc lập năm 1945 của Việt Nam: quyền sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc là những quyền bẩm sinh, không thể bị tước đoạt bởi định kiến giới hay xu hướng tính dục. Tiếp đó, nghiên cứu dựa trên nguyên tắc vì lợi ích tốt nhất của trẻ em được ghi nhận tại Điều 21 và Điều 22 Công ước Liên Hợp Quốc về Quyền trẻ em (CRC) năm 1989 cùng Công ước La Hay năm 1993, xác định mục đích cốt lõi của nuôi con nuôi là tìm kiếm gia đình thay thế an toàn, yêu thương cho trẻ chứ không đơn thuần là thỏa mãn mong muốn của người lớn.

Bên cạnh đó, Bộ nguyên tắc Yogyakarta năm 2006 và 2007 (đặc biệt là Nguyên tắc 1 về quyền thụ hưởng nhân quyền, Nguyên tắc 2 về bình đẳng, Nguyên tắc 3 về thừa nhận trước pháp luật và Nguyên tắc 24 về quyền lập gia đình) đóng vai trò khung quy chuẩn quốc tế định hình nghĩa vụ của quốc gia trong việc xóa bỏ phân biệt đối xử. Nghiên cứu cũng làm rõ 4 khái niệm trung tâm:

1. Tính dục và xu hướng tính dục theo chuẩn phân loại của Hiệp hội Tâm lý học Hoa Kỳ (APA) năm 1973 (thời điểm loại bỏ đồng tính khỏi danh mục bệnh lý với 58% phiếu thuận) và WHO năm 1990.
2. Quyền của người đồng tính trong hôn nhân và gia đình.
3. Nuôi con nuôi có đăng ký hộ tịch làm phát sinh quan hệ pháp lý cha mẹ - con.
4. Quyền nuôi con nuôi của người đồng tính dưới hai tư cách: cá nhân độc thân và cặp đôi cùng giới.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn kết hợp giữa dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp thực chứng:

• Dữ liệu thứ cấp: Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật (Hiến pháp năm 2013, Bộ luật Dân sự năm 2015, Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014, Luật Nuôi con nuôi năm 2010, Nghị định số 19/2011/NĐ-CP và Nghị định số 24/2019/NĐ-CP); số liệu khảo sát xã hội học quy mô 5.999 người đồng tính do Viện Nghiên cứu Xã hội, Kinh tế và Môi trường (iSEE) thực hiện năm 2019 với cơ cấu 79.8% nữ và 20.2% nam.
• Dữ liệu sơ cấp: Tác giả thực hiện phỏng vấn sâu 16 trường hợp người đồng tính (10 nữ và 6 nam) trong giai đoạn nghiên cứu 2019 - 2021. Phương pháp chọn mẫu áp dụng kỹ thuật quả tuyết lăn (snowball sampling), tiếp cận thông qua mạng lưới cộng đồng cho đến khi đạt mức độ bão hòa thông tin.
• Lý do lựa chọn phương pháp: Phương pháp luật học so sánh đối chiếu với khung pháp luật của Hoa Kỳ (hợp pháp hóa tại 50 tiểu bang), Pháp (Đạo luật số 2013-404 với tỷ lệ thông qua 329 phiếu thuận trên 229 phiếu chống) và Đài Loan (Luật Hôn nhân đồng giới năm 2019) kết hợp với phương pháp phân tích, tổng hợp giúp soi chiếu toàn diện tính khả thi của mô hình lập pháp mới tại Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả nghiên cứu thực chứng đã chỉ ra sự mâu thuẫn sâu sắc giữa nhu cầu thực tế và năng lực đáp ứng của hệ thống pháp lý:

• Thứ nhất, nhu cầu nuôi dưỡng con cái trong cộng đồng đồng tính là rất lớn nhưng tỷ lệ tiếp cận thực tế còn cực kỳ khiêm tốn. Trong số 5.999 cá nhân tham gia khảo sát, có tới 62.9% người chưa có con bày tỏ mong muốn có con trong tương lai, và 13 trên 16 người tham gia phỏng vấn sâu khẳng định con cái là sợi dây gắn kết gia đình bền vững. Tuy nhiên, chỉ có 3.2% (tương đương 47 trường hợp) hiện đang nuôi con, trong đó chỉ vỏn vẹn 12 người nhận con nuôi hợp pháp (9 trường hợp nhận 1 con và 3 trường hợp nhận 2 con) dưới tư cách cá nhân độc thân.
• Thứ hai, các cặp đôi sống chung cùng giới đối mặt với hàng loạt rào cản pháp lý khi cùng nuôi dưỡng trẻ. Cụ thể, 41.8% người nuôi con gặp vướng mắc về quyền giám hộ và đại diện pháp lý, 26.1% không thể đăng ký tên của bạn đời cùng giới vào giấy khai sinh của trẻ, và 23.9% bị từ chối khi thực hiện thủ tục đăng ký nhận con nuôi chung.
• Thứ ba, rào cản tâm lý và định kiến xã hội tạo áp lực kép lên các gia đình đồng giới. Trong nhóm 9% người không muốn có con, có 56.7% cho biết chưa sẵn sàng tâm lý làm cha mẹ, 37% lo ngại phức tạp về thủ tục pháp lý, 35.4% sợ con bị kỳ thị hoặc bắt nạt học đường vì có hai cha hoặc hai mẹ, và 22% tự nhận thấy chưa đảm bảo điều kiện kinh tế.

Thảo luận kết quả

Thực trạng trên bắt nguồn từ sự bất cập mang tính cấu trúc của pháp luật Việt Nam. Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 tại khoản 2 Điều 8 quy định "không thừa nhận hôn nhân giữa những người cùng giới tính", dẫn đến việc Luật Nuôi con nuôi năm 2010 (khoản 3 Điều 8) chỉ cho phép hai người là vợ chồng dị tính mới được cùng nhận con nuôi. Điều này đẩy người đồng tính vào tình thế buộc phải nhận con nuôi dưới tư cách cá nhân đơn thân, khiến người bạn đời cùng giới bị gạt ra ngoài toàn bộ các quan hệ pháp lý về cấp dưỡng, thừa kế và quyền nuôi dưỡng khi có biến cố xảy ra.

Nếu dữ liệu khảo sát được mô hình hóa, chúng ta có thể biểu diễn qua một biểu đồ cột phân tầng thể hiện rõ sự tương phản: cột nhu cầu có con chiếm tỷ lệ áp đảo (62.9%) so với cột tỷ lệ đã tiếp cận con nuôi hợp pháp (chưa đầy 1%). Đồng thời, một bảng ma trận đối sánh giữa pháp luật Việt Nam và các quốc gia như Pháp hay Đài Loan sẽ làm nổi bật sự khác biệt về lộ trình: Pháp chọn công nhận hôn nhân toàn diện đi kèm quyền nhận con nuôi chung, trong khi Đài Loan áp dụng bước đi thận trọng hơn khi cho phép nhận con riêng của bạn đời trước. Việc thiếu vắng các cơ chế bảo vệ như của Đài Loan đang khiến quyền lợi của trẻ em sống trong các gia đình đồng giới tại Việt Nam bị thiệt thòi nghiêm trọng.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện khung pháp lý và bảo đảm quyền con người cho cộng đồng người đồng tính, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cao:

1. Sửa đổi, bổ sung Luật Nuôi con nuôi năm 2010:

   • Hành động: Sửa đổi Điều 8 và Điều 14 theo hướng cho phép các cặp đôi cùng giới tính sống chung thực tế hoặc đã đăng ký kết hợp dân sự được quyền nhận con nuôi chung; bổ sung quy định cho phép một cá nhân được nhận con riêng của người bạn đời cùng giới làm con nuôi hợp pháp.
   • Mục tiêu: Hợp thức hóa 100% các trường hợp nuôi con nuôi thực tế của cặp đôi đồng tính, xóa bỏ khoảng trống pháp lý về người giám hộ thứ hai.
   • Cơ quan thực hiện & Lộ trình: Bộ Tư pháp chủ trì soạn thảo dự án luật, trình Quốc hội thông qua trong giai đoạn 2022 - 2026.

2. Bổ sung chế định "Kết hợp dân sự" hoặc "Sống chung có đăng ký" trong Luật Hôn nhân và Gia đình:

   • Hành động: Ban hành các quy định ghi nhận tư cách pháp lý của cặp đôi cùng giới về tài sản chung, nghĩa vụ nuôi dưỡng và quyền chăm sóc con cái bình đẳng như các cặp vợ chồng dị tính.
   • Mục tiêu: Giải quyết dứt điểm 41.8% vướng mắc về tư cách đại diện pháp lý và quyền giám hộ của cha mẹ đồng tính.
   • Cơ quan thực hiện & Lộ trình: Quốc hội và Ủy ban Pháp luật của Quốc hội nghiên cứu, hoàn thiện trong giai đoạn 2025 - 2030.

3. Sửa đổi các Nghị định hướng dẫn về đăng ký hộ tịch:

   • Hành động: Bổ sung vào Nghị định số 19/2011/NĐ-CP và Nghị định số 24/2019/NĐ-CP quy định biểu mẫu hộ tịch cho phép ghi nhận hai người đồng giám hộ hoặc hai người cha/mẹ nuôi trong Sổ đăng ký việc nuôi con nuôi.
   • Mục tiêu: Tháo gỡ 26.1% khó khăn khi ghi nhận nhân thân của trẻ trên giấy tờ pháp lý chính thức.
   • Cơ quan thực hiện & Lộ trình: Chính phủ ban hành nghị định sửa đổi, áp dụng thí điểm ngay từ năm 2023.

4. Nâng cao nhận thức xã hội và bồi dưỡng cán bộ tư pháp - hộ tịch:

   • Hành động: Tổ chức các chương trình tập huấn bắt buộc về quyền bình đẳng giới và chống phân biệt đối xử xu hướng tính dục cho 100% cán bộ tư pháp hộ tịch cấp xã, phường; đẩy mạnh truyền thông học đường về sự đa dạng gia đình.
   • Mục tiêu: Giảm 35.4% tâm lý lo ngại con bị kỳ thị trong cộng đồng người đồng tính.
   • Cơ quan thực hiện & Lộ trình: Bộ Tư pháp, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp cùng Trung ương Mặt trận Tổ quốc triển khai thường niên.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang tính liên ngành sâu sắc giữa khoa học pháp lý và xã hội học, là tài liệu giá trị cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Cơ quan lập pháp và cơ quan tham mưu chính sách: Quốc hội, Bộ Tư pháp và Viện Nghiên cứu Lập pháp có thể sử dụng các số liệu thực chứng (như mẫu 5.999 người của iSEE và 16 phỏng vấn sâu) làm căn cứ xây dựng báo cáo đánh giá tác động chính sách khi sửa đổi Luật Nuôi con nuôi và Luật Hôn nhân và Gia đình.
2. Thẩm phán, luật sư và cán bộ tư pháp - hộ tịch: Cung cấp cơ sở lý luận và giải pháp tình huống để giải quyết các tranh chấp thực tế về quyền nuôi con, phân chia tài sản và xác định tư cách giám hộ cho các cặp đôi đồng tính.
3. Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học ngành Luật: Tài liệu tham khảo hữu ích cho các chuyên đề chuyên sâu về Quyền con người, Luật Dân sự, Luật Hôn nhân & Gia đình và Luật Quốc tế so sánh.
4. Các tổ chức phi chính phủ và cộng đồng người đồng tính: Các tổ chức bảo vệ quyền (như Viện iSEE, UNDP, USAID) có thêm bằng chứng học thuật vững chắc để xây dựng các chiến dịch vận động chính sách và nâng cao nhận thức cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

1. Người đồng tính tại Việt Nam hiện nay có được quyền nhận con nuôi theo pháp luật hay không?
Người đồng tính hoàn toàn có quyền nhận con nuôi nhưng chỉ dưới tư cách cá nhân độc thân theo quy định tại Điều 8 Luật Nuôi con nuôi năm 2010. Pháp luật hiện hành chưa cho phép hai người cùng giới tính đứng tên chung trên giấy tờ nhận nuôi con.

2. Vì sao hai người đồng tính sống chung không thể cùng đứng tên nhận con nuôi chung?
Khoản 3 Điều 8 Luật Nuôi con nuôi năm 2010 quy định chỉ có "vợ chồng" mới được nhận con nuôi chung. Trong khi đó, Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 không thừa nhận hôn nhân đồng giới, khiến cặp đôi đồng tính bị loại trừ khỏi quyền nhận nuôi chung.

3. Kinh nghiệm quốc tế nào phù hợp nhất để Việt Nam áp dụng trong giai đoạn hiện nay?
Mô hình của Đài Loan ban hành năm 2019 là bước đệm khả thi nhất: cho phép người đồng tính nhận con riêng của bạn đời làm con nuôi hợp pháp, trước khi mở rộng quyền nhận con nuôi chung toàn diện như mô hình của Pháp (Luật số 2013-404) hay Hoa Kỳ.

4. Việc trẻ em lớn lên trong gia đình đồng tính có bị ảnh hưởng tiêu cực về tâm sinh lý không?
Các công bố khoa học từ Hiệp hội Tâm lý học Hoa Kỳ (APA) và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khẳng định xu hướng tính dục của cha mẹ không quyết định sự phát triển nhân cách của trẻ. Yếu tố cốt lõi quyết định là môi trường gia đình an toàn, yêu thương và trách nhiệm nuôi dạy.

5. Những trở ngại pháp lý lớn nhất mà các cặp cha mẹ đồng tính tại Việt Nam đang đối mặt là gì?
Theo khảo sát xã hội học, 41.8% cha mẹ đồng tính gặp khó khăn về quyền giám hộ và đại diện pháp lý cho con khi khám chữa bệnh hoặc đi học, 26.1% không thể ghi tên bạn đời vào giấy khai sinh, và 23.9% gặp trở ngại trong việc đăng ký thủ tục nhận nuôi.

Kết luận

• Luận văn đã chứng minh quyền nuôi con nuôi của người đồng tính là một bộ phận không thể tách rời của quyền con người và quyền tự nhiên, cần được hiến định và cụ thể hóa trong hệ thống pháp luật thực định.
• Thực trạng nghiên cứu chỉ ra khoảng cách rất lớn giữa nhu cầu có con chính đáng (62.9%) và số lượng được tiếp cận con nuôi hợp pháp (chỉ 3.2% người đang có con), phản ánh sự bất cập của các quy định pháp luật hiện hành.
• Các vướng mắc pháp lý phổ biến nhất đã được lượng hóa rõ nét, bao gồm 41.8% về quyền giám hộ đại diện và 26.1% về đăng ký hộ tịch khai sinh cho trẻ.
• Kinh nghiệm quốc tế từ 27 quốc gia và vùng lãnh thổ (điển hình là Hoa Kỳ, Pháp và Đài Loan) cho thấy xu hướng tất yếu của việc phi hình sự hóa, công nhận quyền kết hợp dân sự và tiến tới bảo hộ toàn diện quyền nuôi con nuôi.
• Luận văn đề xuất lộ trình lập pháp 3 bước từ năm 2022 đến năm 2030 nhằm sửa đổi đồng bộ Luật Nuôi con nuôi, Luật Hôn nhân và Gia đình cùng các nghị định hướng dẫn hộ tịch. Đã đến lúc các cơ quan làm luật tại Việt Nam cần hành động kịp thời để hiện thực hóa cam kết bình đẳng giới và bảo vệ lợi ích tốt nhất cho mọi trẻ em.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Những vẫn đề lý luận về quyền nuôi con nuôi của người đồng tinh. Chương 2: Thực trạng về quyền nuôi con nuôi của người đồng tính theo pháp luật Việt Nam Chương 3: Quan điểm và kiến nghị về quyền nuôi con nuôi của người đồng tính tại Việt Nam. Chuong 1 NHUNG VAN DE LY LUAN VE QUYEN NUOI CON NUOI CUA NGUOI DONG TINH 1. Khái quát chung về người đồng tính và quyền của người đồng tính 1.

Khái niệm người đồng tính Thuật ngữ “đồng tính” hay viết tắt của cụm từ “đồng tính luyến ái” (homosexual) xuất hiện ngày càng nhiều và phô biến. Cụm từ này xuất hiện lần đầu trong một tiểu thuyết của nhà văn Đức Karl Maria Kertbenty xuất bản năm 1869 nhằm phản đối việc nước Phổ ban hành luật chống lại các quan hệ tình dục trái tự nhiên (sodomy law), sau đó lần lượt được sử dụng lại trong các tác phẩm Discovery of the Soul của Gustav Jager, Psychopathia Sexualis (1886) cua Richard von Krafft — Ebing, thuat ngữ này cũng được dùng đề phân biệt với người dị tính và song tính. Hiện tượng đồng tính luyến ái là sự hấp dẫn tình cảm, tình dục và cảm xúc giữa những người cùng giới tính - nam với nam, nữ với nữ. Những người đồng tính luyến ái nam trong tiếng Anh được gọi là gay, còn những người đồng tính luyến ái nữ là les hay còn goi la lesbian.

Có rất nhiều quan điểm liên quan đến đồng tính, song tính,. cho rằng đây là bệnh, là điều trái với tự nhiên, có thể chữa trị được. Tuy nhiên cũng có rất nhiều quan điểm cho rằng đồng tính là điều tự nhiên của xã hội. Đề hiểu rõ hơn về đồng tính, cần tiếp cận người đồng tính dưới nhiều góc độ khác nhau như y học, xã hội, khoa học.

Dưới góc độ y học: Người đồng tính vẫn mang giới tính nam hoặc nữ và vẫn xem mình là nam hoặc nữ nhưng chỉ bị hấp dẫn bởi những người cùng giới tính. Trong một thời gian khá dai nhiều ý kiến cho rằng đồng tính là bệnh hoạn, có thé chữa trị bằng y học là một quan điểm sai lầm, bởi người đồng tính vẫn hoàn toàn mang nhưng đặc điểm sinh học như những người dị tính khác, không có sự khiếm khuyết nào về cấu tạo sinh học. Dưới góc độ xã hội: Với cách tiếp cận xã hội học thì đồng tính luyến ái có thể được coi là một hiện tượng lệch chuẩn. Điều này xuất phát từ việc đồng tính xuất hiện làm phá vỡ những quan điểm đạo đức xã hội, quan điểm tôn giáo cũng như pháp luật trước đó của hầu hết các quốc gia trên thế giới, trái với những chuẩn mực xã hội đã tồn tại trong suốt thời gian đài trước đó.

Tuy nhiên, sau một thời gian dài, hiện tượng đồng tính luyến ái đã thay đổi quan niệm của rất nhiều quốc gia, dần dần được chấp nhận, được coi như người bình thường, một giới tính khác trong xã hội, thậm chí là được pháp luật chấp nhận và bảo vệ. Dưới góc độ khoa học: Để hiểu biết rõ hơn về đồng tính, người đồng tính cũng như các thuật ngữ khác có liên quan dưới góc nhìn khoa học, trước hết cần làm rõ các thuật ngữ về tính đục và xu hướng tính dục. Từ những năm 1970, Hội đồng giáo dục và thông tin về tình dục ở Mỹ (Sexuality Information and Education Council of the United States - SIECUS) da dua ra dinh nghia hién dai vé tinh duc nhu sau: Tính dục là tổng thể con người, bao gồm mọi khía cạnh đặc trưng của con trai hoặc con gái, đàn ông hoặc đản bà và biến động suốt đời. Tính dục phản ánh tính cách con người, không phải chỉ là bản chất sinh dục.

Vì là một biểu đạt tổng thể của nhân cách, tính dục liên quan tới yếu tố sinh học, tâm lý, xã hội, tinh thần và văn hóa của đời sống. Những yếu tố này ảnh hưởng đến sự phát triển nhân cách và mối quan hệ giữa người với người vả do đó tác động trở lại xã hội. Theo định nghĩa của Hiệp hội Tâm lý học Hoa Kỳ (viết tắt APA) thì: Xu hướng tính dục là một sự hap dẫn có tính bền vững về cảm xúc hoặc về mặt tình dục của một người về phía những người khác giới, cùng giới hoặc cả hai giới. Xu hướng tính dục khác với ba cấu thành khác của tính dục bao gồm giới tính sinh học, bản dạng giới và thê hiện giới.

Có các xu hướng tinh dục thường gặp là: - DỊ tính - Heterosexual là hiện tượng một người bị hấp dẫn về mặt tình cảm và tình dục với người khác giới tính, cho rằng mình có giới tính trùng với giới tính sinh học mà mình được sinh ra. Đây là xu hướng tính dục dễ nhận thấy nhất, chiếm đông đảo, đa số trong xã hội. - Đồng tính - Homosexual là hiện tượng một người bị hấp dẫn với người cùng giới tính với mình. - Song tính - Bisexual là hiện tượng một cho rằng mình có giới tính trùng với giới tính sinh học mà mình được sinh ra và bị hấp dẫn với cả hai giới tính nam và nữ.

- Vô tính- asexual là hiện tượng một người không bị hap dẫn bởi bất kì ai, không bị hấp dẫn bởi bất kì giới tinh nào. Hiện nay, do người dị tính chiếm đa số trong xã hội, đã hình thành nên tư tưởng về mô hình gia đình với sự kết hợp giữa một nam và một nữ chính là mô hình gia đình kiểu mẫu của xã hội, trở thành quan niệm truyền thống của nhiều quốc gia trên thé giới. Do đó, “người đông tính là người bị hấp dẫn bởi một người có cùng giới tính với mình”. Những người đồng tính luyến ái nam trong tiếng Anh được gọi là gay.

Còn những người đồng tính luyến ái nữ là les hay còn gọi là lesbian. Tuy nhiên, rất khó để nhận biết một người thuộc xu hướng tính dục nào, bởi không phải xu hướng nào cũng được biểu lộ ra, thậm chí là thường bị giấu kín. Xuất phát từ sự “khác biệt” của người đồng tính với người dị tính, người đồng tính chiếm số ít trong xã hội, dé bị kì thị, xa lánh nên họ thường không muốn công khai. Bản thân người đồng tính cũng rất khó khăn để chấp nhận, để hiểu bản thân của mình, nhiều người cần rất nhiều thời gia thậm chí là đến giai đoạn trưởng thành mới có thể nhận định được đầy đủ về xu hướng tính dục của mình.

Trong quá trình tìm hiểu bản thân, một số người đã có găng đề thay đổi xu hướng tính dục của bản thân từ đồng tính sang đị tính nhưng không thành công. Cũng theo quan điểm của Hiệp hội tâm lý học Mỹ (American Psychological Association - APA) đồng tính hoàn toàn không phải là một sự rối loạn tâm sinh lý mà là một hiện tượng sinh học tự nhiên, chịu sự tác động qua lại phức tạp của các yếu tố di truyền và yếu tố môi trường tử cung trong giai đoạn đầu ở thai nhi. Theo đó, có rất nhiều yếu tô tác động ảnh hưởng đến xu hướng tính dục của một người như các yếu tố sinh học, tâm lý, xã hội. Tuy nhiên, yêu tố tâm lý, xã hội chỉ là một trong số các yếu tố phụ góp phần thể hiện rõ xu hướng của người đồng tính, yếu tố quyết định xu 10 hướng tính dục của một cá nhân vẫn là yếu tố sinh học, điều này đồng nghĩa với việc đồng tính là một bản chất tự nhiên, vốn có của một người khi mà họ được sinh ra, người đồng tính không thể lựa chọn được xu hướng tính dục của mình.

Năm 1973, Hiệp hội Tâm thần Hoa Kỳ (American Psychiatric Association) đã loại đồng tính luyến ái khỏi danh sách các bệnh sau một cuộc bỏ phiếu, với 58% phiếu thuận và 42% phiếu chống (chưa kể phiếu trắng), đến năm 1990 Tổ chức y khoa thế giới cũng đã công nhận đồng tính không phải là một loại bệnh. Tuy nhiên, đến thời điểm hiện tại, một bộ phận không nhỏ vẫn coi đồng tính là một loại bệnh, có thé thay đổi được xu hướng tính dục này băng các biện pháp y học. Một bộ phận khác cho rằng đồng tính do tác động về tâm lý, môi trường gây ra nên họ tìm cách khắc phục bằng việc để người đồng tính yêu, kết hôn người khác giới. Song song với đó là những quan điểm về đạo đức và tôn giáo đã gây nên cũng áp lực không hè nhỏ đối VỚI người đồng tính, khiến họ mệt mỏi, trầm cảm, thậm chí có thê dẫn đến hành vi tự tử.

Chính những áp lực này khiến cho người đồng tính không dám thể hiện bản thân, công khai xu hướng tính dục của bản thân, khiến họ cảm thấy sợ, tự phủ nhận bản thân, không thé chap nhận được xu hướng tính dục của chính bản thân mình. Rất khó khăn để người đồng tính công khai xu hướng tình dục của bản thân. Việc công khai của người đồng tính cho thấy họ muốn thể hiện xu hướng tính dục của bản thân với cộng đồng, xã hội, dù cho họ có thê gặp nhiều vấn đề về sự kì thị, bị bạo hành, ngược đãi,. Điều này cũng thể hiện người đồng tính muốn được xã hội công nhận xu hướng tính dục của mình, muốn được xã hội công nhận quyền, bảo vệ quyền, và hơn hết là khao khát được thực hiện quyền của chính người đồng tính.

Khái niệm quyền của người đồng tính trong hôn nhân và gia đình 1. Quyén của người đông tính a) Quyên của người đông tính có bản chất là quyên tự nhiên của con người Trước hết, quyền tự nhiên là những quyền được cho là quan trọng cho mọi con người, loài động vật hoặc thậm chí là mọi sinh vật. Những người theo học thuyết về quyền tự nhiên cho rằng quyền con người là những gì bâm sinh, vốn có mà mọi cá nhân sinh ra đêu được hưởng chỉ đơn giản bởi họ là thành viên của gia 11 đình nhân loại. Các quyền con người, do đó, không phụ thuộc vào phong tục, tập quán, truyền thống văn hóa hay ý chí của bất cứ cá nhân, giai cấp, tầng lớp, tô chức, cộng đồng hay nhà nước nảo [5, tr.

Theo Tuyên ngôn Độc lập Hoa Kỳ năm 1776, cũng như Tuyên ngôn nhân quyền và dân quyền của Pháp năm 1789 các quyền tự nhiên được bao gồm: "quyền sông, tự do và mưu cầu hạnh phúc”. Cũng trong Tuyên ngôn Độc lập năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nêu: “Tất cả mọi người đều sinh ra có quyền bình đăng. Tạo hóa cho họ những quyền không ai có thể xâm phạm được; trong những quyền ấy, có quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc”.