người khuyết tat được hưởng đầy đủ, bình dang tất ca quyền con người, quyền tự do cơ bản, thúc đẩy sự tôn trọng phẩm giá vốn có của họ. Công ước được áp dụng theo 8 nguyên tắc bao gồm tôn trọng phẩm giá vốn có, sự tự chủ của cá nhân; không phân biệt đối xử: sự tham gia đầy đủ, hiệu qua, hòa nhập với xã hội; tôn trọng và chấp nhận người khuyết tật như một phần của sự đa dạng của nhân loại và nhân văn; bình đẳng về cơ hội; tiếp cận; bình đẳng giữa nam và nữ; tôn trọng những khả năng đang phát triển của trẻ khuyết tật, quyền của trẻ khuyết tật được bảo vệ nét riêng biệt của mình. Trước đây, tại khoản 1 Điều 26 Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền (UDHR) đã khẳng định: “Mọi người đều có quyền được giáo dục. Giáo dục phải miễn phí, ít nhất là 6 giai đoạn học tiểu học và cơ sở.
Giáo dục tiểu hoc là bắt buộc.” Quyền được giáo dục này cũng được thừa nhận tại khoản 1 Điều 13 - ICESCR: “Các quốc gia thành viên công ước thừa nhận quyền của mọi người được học tập. Trên tinh thần đó, nhận thức được tầm quan trọng của giáo dục đối với người khuyết tật, CRPD khi ra đời đã yêu cầu các quốc gia phải đảm bảo cơ hội học tập bình dang cho NKT ở mọi cấp và mọi hình thức cũng như việc trợ giúp cho người khuyết tật có những phương tiện, cơ sở, vật chất, công nghệ và phương pháp giáo giáo dục thích hợp. Điều này cũng đồng nghĩa với việc không được tách NKT ra khỏi hệ thống chung của pháp luật quốc gia cũng như không được tước bỏ quyền được giáo dục tiểu học miễn phí của trẻ em khuyết tật. Giáo dục 205 với NKT cần trên cơ sở hoà nhập, có những điều chỉnh phù hợp với nhu cầu của người khuyết tật.
Cụ thể, Điều 24 CRPD có ghi nhận: Quốc gia thành viên thừa nhận quyền được giáo dục của người khuyết tật. Để hướng tới biến quyền này thành hiện thực, các quốc gia thành viên phải bao dam hệ thống giáo duc ở mọi cấp và học tập suốt đời cho người khuyết tật cùng với người không khuyết tật trên cơ cơ sở bình đẳng về cơ hội, sự giáo dục này có định hướng: a. Phát triển trọn vẹn năng lực tiềm tàng của con người, nhận thức về nhân cách và phẩm giá, củng cố sự tôn trọng quyền con người, các tự do cơ bản và tính đa dạng của loài người; b. Phát triển trọn vẹn tiém năng về tinh cách, tài năng, sang tạo, cũng như những năng lực thể chất và tinh thần của người khuyết tật: c.
Tạo điều kiện cho người khuyết tật tham gia hiệu quả vào xã hội tự do. Trong khi biến quyền này thành hiện thực, quốc gia thành viên phải bao dam: a. Người khuyết tật không bị loại khỏi hệ thống giáo dục phổ thông trên cơ sở sự khuyết tật, và trẻ em khuyết tật không bị loại khỏi giáo dục tiểu học bắt buộc, hoặc giáo dục trung học, trên cơ sở sự khuyết tật; b. Người khuyết tật có thể tiếp cận giáo dục tiểu học và trung học cơ sở có chất lượng tốt và miễn phí trên cơ sở bình đẳng với những người khác trong cùng cộng đồng mà họ sinh sống; c.
Tạo điều kiện hợp lý cho người khuyết tật trên cơ sở nhu cầu cá nhân; d. Người khuyết tật được nhận sự trợ giúp cần thiết trong hệ thống giáo dục phổ thông để được giáo dục hiệu quả; e. Cung cấp các biện pháp trợ 206 giúp cá biệt hóa có hiệu qua, trong môi trường thể hiện sự phát triển xã hội và khoa học kỹ thuật cao nhất, phù hợp với mục đích hoà nhập trọn vẹn. Các quốc gia thành viên tạo điều kiện cho người khuyết tật học tập những kỹ năng phát triển đời sống và xã hội để tạo thuận lợi cho họ tham gia giáo dục một cách trọn vẹn và bình dang, với tư cách thành viên của cộng đồng.
Để đạt được mục đích này, quốc gia thành viên tiến hành các biện pháp thích hợp, trong đó có: a. Tạo thuận lợi cho việc học chữ Braille, chữ viết thay thế, các cách thức, phương tiện và dạng giao tiếp hoặc định hướng tăng cường hoặc thay thé. kỹ năng di chuyển, và khuyến khích hỗ trợ đồng đẳng và hỗ trợ của chuyên gia; b. Tạo thuận lợi cho việc học ngôn ngữ ký hiệu và khuyến khích phát triển ban sắc ngôn ngữ của cộng đồng người khiếm thính; c.
Bảo đảm giáo dục người khiếm thị, khiếm thính hoặc vừa khiếm thính vừa khiếm thị bằng những ngôn ngữ, cách thức và phương tiện giao tiếp thích hợp nhất cho người đó, và trong những môi trường thể hiện sự phát triển xã hội và khoa học kỹ thuật cao nhất. Để bao dam biến quyền này thành hiện thực, các quốc gia thành viên phải tiến hành những biện pháp thích hợp để tuyển dụng giáo viên, trong đó có giáo viên khuyết tật, có trình độ về ngôn ngữ ký hiệu và/hoặc chữ Braille, đào tạo chuyên gia và nhân viên ở mọi cấp giáo dục. Sự đào tạo này phải bao gồm nâng cao nhận thức về người khuyết tật và su dụng các cách thức, phương tiện và dạng giao tiếp tăng cường hoặc thay thế, kỹ thuật và cơ sở vật chất 207 giáo dục để hỗ trợ người khuyết tật. Cùng với đó, các quốc gia thành viên phải bảo đảm rằng người khuyết tật có thể tiếp cận giáo dục phổ thông cấp ba, dạy nghề, bổ túc và học tập suốt đời mà không có sự phân biệt nào và trên cơ sở bình đẳng với những người khác.
Để đạt được mục đích này, quốc gia thành viên sẽ bảo đảm tạo điều kiện hợp lý cho người khuyết tật. Có thể nhận thấy rằng, công ước LHQ về Quyền người khuyết tật (CRPD) năm 2006 khẳng định, người khuyết tật cần được đảm bảo quyền giáo dục hoà nhập ở các cấp, bất kể tuổi tác, không phân biệt đối xử và trên cơ sở bình đẳng về cơ hội. Các quốc gia thành viên cần đảm bảo rằng: “Người khuyết tật không bị loại khỏi hệ thống giáo dục phổ thông vì lý do khuyết tật, và trẻ em khuyết tật không bị loại khỏi giáo dục tiểu học bắt buộc, hoặc giáo dục trung học, trên cơ sở sự khuyết tật” và “Người khuyết tật có thể tiếp cận giáo dục hòa nhập tiểu học và trung học cơ số, có chất lượng và miễn phí trên cơ sở bình đẳng với những người khác trong cùng cộng đồng mà họ sinh sống Bên cạnh đó, CRPD đã ràng buộc pháp lý đối với khái niệm “giao dục hòa nhập”, được công nhận là phương tiện duy nhất để đảm bảo quyền được học tập - với tính cách là một quyền con người, cho tất cả học sinh, kể cả người khuyết tat. Bởi lẽ, việc loại trừ hoặc ngăn can bất kỳ một ai đó ra khỏi hệ thống giáo dục phổ thông, dù họ có thể được học riêng, đều là một sự vi phạm quyền được học tập của họ.
Nói cách khác, CRPD đưa đến một cách nhìn mới về quyền tiếp cận giáo dục hay quyền được học tập, thực 208 ra là quyền tiếp cận giáo dục hòa nhập. Để thực hiện quyền tiếp cận giáo dục hòa nhập, CRPD quy định các quốc gia phải tạo điều kiện hợp lý cho người khuyết tật trên cơ sở nhu cầu cá nhân người khuyết tật; cung cấp trợ giúp cần thiết trong hệ thống giáo dục phổ thông để được giáo dục hiệu quả; cung cấp các biện pháp trợ giúp cá biệt hóa có hiệu quả, trong môi trường thể hiện sự phát triển xã hội và khoa học kỹ thuật cao nhất, phù hợp với mục đích hoà nhập trọn vẹn”. Công ước về quyền của người khuyết tật được xem là một bước tiến quốc tế quan trọng trong việc tuyên bố và bảo vệ quyền của mọi người khuyết tật, và nó đã đưa vấn dé khuyết tat từ một cách nhìn từ thiện sang cách nhìn dựa vào nhân quyền hơn bao giờ hết. Bằng việc ký kết CRPD, Chính phủ Việt Nam đã thể hiện quan điểm của mình về khuyết tật, rằng khuyết tật không chỉ là một vấn đề y học mà còn bao gồm những rào can xã hội và sự tách biệt khỏi cuộc sống thường ngày bằng sự phân biệt đối xử và những chuẩn mực cũ.
Đây cũng là một bước tiến mới trong sự cam kết của Việt Nam sẽ bảo vệ quyền lợi của mọi người khuyết tật Việt Nam, lặp lại những lời đã xuất hiện trong Hiến pháp 1992 (Điều 59 và 67) và tiếp tục sứ mệnh của Pháp lệnh về người tàn tật năm 1998. Một khi CRPD được phê chuẩn, Việt Nam sẽ “đảm nhận sự đảm 2°5 Ngô Vinh Bạch Dương (2017), “Bao đảm quyền tiếp cận của trẻ em mắc bệnh tự kỷ”, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, 23 (351), tz. 209 bảo và xúc tiến quá trình hiện thực hóa toàn bộ cá› quyền con người và những quyền tự do cơ bản cho mci người khuyết tật mà không phân biệt dựa trên bất cứ tiêu chuẩn khuyết tật nào” (UN, 2006). Việt Nam là một trong những quốc gia rất tích cực trong việc tham gia các công ước quốc tế liên quan đến nhân quyền.
Tính đến nay, Việt Nam đã phê chuẩn hầu hết các Công ước quốc tế quan trọng về quyền cor người. Với hoàn cảnh lịch sử đặc biệt - trải qua hai cuéc chiến tranh và đặc điểm địa lý có nhiều thiên tai. nén tỷ lệ người khuyết tật trong dân số ở Việt Nam luôn cao. Do đó, Dang va Nhà nước ta rất quan tâm ban hành các chính sách đảm bảo quyền lợi cho người khuyết tật.
Trước đây, điều 59 Hiến pháp năm 1992 cũng đã dé cập dén quyền được học tập đối với người khuyết tật và hiện nay tại Điều 61 Hiến pháp năm 2013 có quy định quyền bìph đẳng trong giáo dục đối với mọi công dân tại khoản 2 và Nhà nước tạo điều kiện để người nghèo được học văn hóa và học nghé” (khoản 3 Điều 61 Hiến pháp năm 2013). Trong bối cảnh Việt Nam tăng cường hội nhập quốc tế trên tất ca các lĩnh vực, xây dựng nhà nước pháp q1yền xã hội chủ nghĩa với mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, việc phê chuẩn Công ước của Liên hợp quốc về Quyền của người khuyết tật có ý nghia quan trọng trên tất cả các mặt chính trị, pháp lý va xã bội.