Quyền của Người Bào Chữa trong Giai Đoạn Điều Tra Vụ Án Hình Sự Theo Luật Tố Tụng Hình Sự Việt Nam

Chuyên khảo luật học phân tích Luận văn quyền của người bào chữa trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự theo luật tố tụng hình sự, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng

• Tác giả: Phạm Hồng Nam
• Người hướng dẫn: TS. GVC Nguyễn Huỳnh Bảo Khánh
• Trường học: Trường Đại Học Luật TP Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự và Tố Tụng Hình Sự
• Đề tài: Quyền Của Người Bào Chữa Trong Giai Đoạn Điều Tra Vụ Án Hình Sự Theo Luật Tố Tụng Hình Sự Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng Quan Quyền của Người Bào Chữa Giai Đoạn Điều Tra

Giai đoạn điều tra vụ án hình sự là một bước quan trọng trong quá trình tố tụng. Đây là thời điểm các cơ quan điều tra thu thập chứng cứ, xác định sự thật khách quan của vụ án. Trong giai đoạn này, quyền của người bào chữa đóng vai trò then chốt trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người bị buộc tội. Việc đảm bảo quyền của người bào chữa không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là yếu tố quan trọng để đảm bảo công bằng, minh bạch và khách quan trong quá trình giải quyết vụ án. Luật Tố tụng Hình sự Việt Nam đã có những quy định cụ thể về quyền của người bào chữa trong giai đoạn này, nhằm tạo điều kiện cho họ thực hiện tốt vai trò của mình.

1.1. Tầm quan trọng của người bào chữa trong điều tra hình sự

Vai trò của người bào chữa trong giai đoạn điều tra là vô cùng quan trọng. Họ có quyền tham gia vào các hoạt động điều tra, thu thập chứng cứ, đưa ra ý kiến và bảo vệ quyền lợi của người bị buộc tội. Sự tham gia của người bào chữa giúp đảm bảo tính khách quan và chính xác của quá trình điều tra, tránh tình trạng oan sai hoặc lạm quyền từ phía các cơ quan tiến hành tố tụng. Theo TS. Luật sư Phan Trung Hoài (2016), những điểm mới về chế định bào chữa trong Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2015 đã mở rộng cơ hội cho người bị buộc tội được tiếp cận với người bào chữa.

1.2. Mục tiêu của bài viết về quyền của người bào chữa

Bài viết này tập trung phân tích sâu sắc các quyền của người bào chữa trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự tại Việt Nam. Mục tiêu là làm rõ các quy định pháp luật hiện hành, đánh giá thực tiễn áp dụng và đề xuất các giải pháp để nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền con người và quyền công dân trong quá trình tố tụng. Đồng thời, bài viết cũng hướng đến việc nâng cao nhận thức của người dân và các cơ quan tiến hành tố tụng về tầm quan trọng của người bào chữa trong việc đảm bảo công lý.

II. Thách Thức Thực Thi Quyền Bào Chữa Vướng Mắc Hiện Nay

Mặc dù pháp luật đã quy định khá đầy đủ về quyền của người bào chữa trong giai đoạn điều tra, nhưng trên thực tế, việc thực thi các quyền này vẫn còn gặp nhiều khó khăn và thách thức. Một số cơ quan điều tra và điều tra viên chưa thực sự tạo điều kiện thuận lợi cho người bào chữa tham gia vào quá trình điều tra. Thậm chí, có những trường hợp người bào chữa bị cản trở hoặc hạn chế trong việc tiếp cận thông tin, gặp gỡ người bị tạm giữ, người bị can, hoặc thu thập chứng cứ. Điều này ảnh hưởng không nhỏ đến hiệu quả bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người bị buộc tội.

2.1. Hạn chế tiếp cận thông tin vụ án hình sự của luật sư bào chữa

Một trong những thách thức lớn nhất mà người bào chữa phải đối mặt là việc tiếp cận thông tin vụ án. Theo quy định, người bào chữa có quyền được biết các tài liệu liên quan đến vụ án, nhưng trên thực tế, việc này thường gặp nhiều khó khăn. Các cơ quan điều tra có thể trì hoãn việc cung cấp thông tin, hoặc cung cấp thông tin không đầy đủ, gây khó khăn cho người bào chữa trong việc đánh giá chứng cứ và xây dựng chiến lược bào chữa. Theo ThS. Cao Thị Ngọc Hà, cần hoàn thiện pháp luật về chức năng bào chữa trong tố tụng hình sự Việt Nam.

2.2. Khó khăn trong việc gặp gỡ người bị tạm giữ bị can

Việc gặp gỡ người bị tạm giữ, bị can là một quyền quan trọng của người bào chữa, giúp họ thu thập thông tin, nắm bắt tình hình và tư vấn pháp lý cho người bị buộc tội. Tuy nhiên, trên thực tế, việc này cũng gặp nhiều trở ngại. Thủ tục xin phép gặp gỡ có thể phức tạp và mất thời gian, hoặc cơ quan điều tra có thể từ chối yêu cầu gặp gỡ với lý do không chính đáng. Điều này hạn chế khả năng bảo vệ quyền lợi của người bị buộc tội.

2.3. Thiếu chế tài xử lý vi phạm quyền của người bào chữa

Một vấn đề khác là sự thiếu vắng các chế tài đủ mạnh để xử lý các hành vi vi phạm quyền của người bào chữa. Khi người bào chữa bị cản trở hoặc hạn chế trong việc thực hiện quyền của mình, việc khiếu nại hoặc tố cáo thường không mang lại kết quả mong muốn. Điều này làm giảm hiệu quả của các quy định pháp luật về quyền của người bào chữa và tạo ra tâm lý e ngại cho người bào chữa khi thực hiện quyền của mình.

III. Quyền Gặp Gỡ Người Bị Bắt Hướng Dẫn Chi Tiết

Quyền được gặp người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can đang bị tạm giam là một trong những quyền quan trọng nhất của người bào chữa trong giai đoạn điều tra. Quyền này cho phép người bào chữa tiếp xúc trực tiếp với người bị buộc tội, thu thập thông tin, nắm bắt tình hình và tư vấn pháp lý. Việc thực hiện tốt quyền này giúp người bào chữa có thể bảo vệ hiệu quả quyền và lợi ích hợp pháp của người bị buộc tội.

3.1. Quy định pháp luật về quyền gặp gỡ của người bào chữa

Theo quy định của Luật Tố tụng Hình sự, người bào chữa có quyền được gặp người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can đang bị tạm giam. Cơ quan điều tra có trách nhiệm tạo điều kiện thuận lợi cho người bào chữa thực hiện quyền này. Việc gặp gỡ phải được thực hiện tại địa điểm giam giữ và có sự giám sát của cán bộ quản lý. Tuy nhiên, việc giám sát không được cản trở người bào chữa trao đổi thông tin với người bị buộc tội.

3.2. Thủ tục thực hiện quyền gặp gỡ người bị tạm giữ

Để thực hiện quyền được gặp người bị tạm giữ, người bào chữa cần làm đơn xin gặp gửi đến cơ quan điều tra đang thụ lý vụ án. Trong đơn cần nêu rõ lý do gặp, thời gian dự kiến gặp và các thông tin liên quan đến người bị tạm giữ. Cơ quan điều tra có trách nhiệm xem xét và trả lời đơn trong thời gian luật định. Nếu được chấp thuận, người bào chữa sẽ được thông báo về thời gian và địa điểm gặp gỡ.

3.3. Lưu ý khi thực hiện quyền gặp gỡ bị can

Khi gặp gỡ bị can, người bào chữa cần tuân thủ các quy định của pháp luật và nội quy của trại giam. Không được mang theo các vật cấm vào trại giam, không được trao đổi thông tin trái phép và không được có hành vi gây rối trật tự. Người bào chữa cần giữ thái độ tôn trọng đối với cán bộ quản lý và người bị tạm giam. Đồng thời, cần ghi chép đầy đủ nội dung trao đổi để phục vụ cho việc bào chữa.

IV. Quyền Hỏi Trong Hỏi Cung Bí Quyết Bảo Vệ Thân Chủ

Ngoài quyền được gặp gỡ, quyền được hỏi trong hỏi cung cũng là một quyền quan trọng của người bào chữa. Quyền này cho phép người bào chữa tham gia vào quá trình hỏi cung người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can, đặt câu hỏi để làm rõ các tình tiết của vụ án và bảo vệ quyền lợi của người bị buộc tội. Việc thực hiện tốt quyền này giúp người bào chữa có thể phát hiện ra những sai sót trong quá trình điều tra và đưa ra những luận cứ bào chữa sắc bén.

4.1. Phạm vi quyền hỏi của người bào chữa trong hỏi cung

Người bào chữa có quyền đặt câu hỏi cho người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can trong quá trình hỏi cung. Câu hỏi phải liên quan đến các tình tiết của vụ án và không được mang tính chất xúc phạm, đe dọa hoặc ép cung. Người bào chữa cũng có quyền yêu cầu điều tra viên làm rõ những vấn đề chưa rõ ràng hoặc mâu thuẫn trong lời khai của người bị buộc tội.

4.2. Cách thức thực hiện quyền hỏi hiệu quả

Để thực hiện quyền hỏi hiệu quả, người bào chữa cần chuẩn bị kỹ lưỡng trước khi tham gia hỏi cung. Cần nắm vững các tình tiết của vụ án, thu thập đầy đủ chứng cứ và xây dựng chiến lược hỏi cung rõ ràng. Trong quá trình hỏi cung, cần đặt câu hỏi một cách logic, mạch lạc và tập trung vào những vấn đề then chốt. Đồng thời, cần lắng nghe cẩn thận câu trả lời của người bị buộc tội và ghi chép đầy đủ để phục vụ cho việc bào chữa.

4.3. Kỹ năng đặt câu hỏi cho người bị buộc tội

Kỹ năng đặt câu hỏi là yếu tố quan trọng để người bào chữa có thể khai thác thông tin hiệu quả từ người bị buộc tội. Cần sử dụng các loại câu hỏi khác nhau, như câu hỏi mở, câu hỏi đóng, câu hỏi gợi ý, để thu thập thông tin từ nhiều góc độ khác nhau. Đồng thời, cần chú ý đến ngôn ngữ cơ thể và biểu cảm của người bị buộc tội để đánh giá tính trung thực của lời khai.

V. Giải Pháp Nâng Cao Quyền Của Người Bào Chữa Đề Xuất

Để nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người bị buộc tội trong giai đoạn điều tra, cần có những giải pháp đồng bộ và toàn diện. Các giải pháp này cần tập trung vào việc hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực của người bào chữa và tăng cường trách nhiệm của các cơ quan tiến hành tố tụng.

5.1. Hoàn thiện pháp luật về quyền của người bào chữa

Cần rà soát và sửa đổi, bổ sung các quy định của pháp luật về quyền của người bào chữa để đảm bảo tính rõ ràng, minh bạch và khả thi. Cần quy định cụ thể về thời hạn trả lời đơn xin gặp gỡ, thủ tục khiếu nại khi quyền bị xâm phạm và chế tài xử lý các hành vi vi phạm quyền của người bào chữa.

5.2. Nâng cao năng lực của luật sư bào chữa

Cần tăng cường đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ cho luật sư bào chữa, đặc biệt là về kỹ năng thu thập chứng cứ, kỹ năng hỏi cung và kỹ năng tranh tụng. Đồng thời, cần nâng cao ý thức trách nhiệm và đạo đức nghề nghiệp của luật sư bào chữa, đảm bảo họ luôn hành nghề một cách trung thực, khách quan và tận tâm.

5.3. Tăng cường trách nhiệm của cơ quan điều tra

Cơ quan điều tra cần nâng cao nhận thức về vai trò của người bào chữa trong quá trình điều tra và tạo điều kiện thuận lợi cho người bào chữa thực hiện quyền của mình. Cần có cơ chế kiểm tra, giám sát chặt chẽ hoạt động của điều tra viên, đảm bảo họ tuân thủ đúng quy định của pháp luật và không có hành vi cản trở người bào chữa.

VI. Tương Lai Quyền Bào Chữa Xu Hướng Phát Triển

Trong bối cảnh cải cách tư pháp và hội nhập quốc tế, quyền của người bào chữa sẽ ngày càng được chú trọng và bảo vệ. Xu hướng phát triển của quyền của người bào chữa sẽ tập trung vào việc tăng cường tính độc lập, mở rộng phạm vi và nâng cao hiệu quả của quyền này.

6.1. Tăng cường tính độc lập của người bào chữa

Để người bào chữa có thể thực hiện tốt vai trò của mình, cần đảm bảo tính độc lập của họ. Người bào chữa không được chịu sự chi phối hoặc can thiệp từ bất kỳ ai, kể cả cơ quan tiến hành tố tụng. Cần có cơ chế bảo vệ người bào chữa khỏi các hành vi đe dọa, trả thù hoặc phân biệt đối xử.

6.2. Mở rộng phạm vi quyền của người bào chữa

Cần tiếp tục mở rộng phạm vi quyền của người bào chữa, đặc biệt là trong giai đoạn điều tra. Người bào chữa cần có quyền được tham gia vào tất cả các hoạt động điều tra, được biết tất cả các tài liệu liên quan đến vụ án và được bảo vệ thông tin cá nhân của người bị buộc tội.

6.3. Nâng cao hiệu quả thực thi quyền bào chữa

Để quyền của người bào chữa thực sự có hiệu quả, cần có cơ chế đảm bảo thực thi quyền này một cách nghiêm minh. Cần có hệ thống giám sát độc lập để kiểm tra việc thực hiện quyền của người bào chữa và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm. Đồng thời, cần nâng cao nhận thức của người dân về quyền được bào chữa và khuyến khích họ sử dụng dịch vụ pháp lý khi cần thiết.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 QUYỀN CỦA NGƯỜI BÀO CHỮA ĐƯỢC GẶP NGƯỜI BỊ BẮT, NGƯỜI BỊ TẠM GIỮ, BỊ CAN ĐANG BỊ TẠM GIAM 1. Quy định pháp luật về quyền của người bào chữa được gặp người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can đang bị tạm giam 1. Quy định về quyền của người bào chữa được gặp người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can đang bị tạm giam trước khi ban hành Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 Về quyền gặp người bị tạm giữ, bị can đang bị tạm giam của NBC lần đầu tiên được quy định trong Bộ luật TTHS năm 1988. Theo đó, khoản 1 Điều 36 Bộ luật TTHS năm 1988 quy định về quyền của NBC, gồm: 1- NBC tham gia tố tụng từ khi khởi tố bị can.

Trong trường hợp cần phải giữ bí mật điều tra đối với tội đặc biệt nguy hiểm xâm phạm an ninh quốc gia thì Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân quyết định để NBC tham gia tố tụng từ khi kết thúc điều tra; 2- NBC có quyền có mặt khi hỏi cung bị can cùng ĐTV và có mặt trong những hoạt động điều tra khác. Với quy định này, Bộ luật TTHS năm 1988 đã tạo điều kiện cho NBC được thực hiện quyền gặp bị can đang bị tạm giam. Tuy nhiên, NBC chỉ được thực hiện các quyền này trong khuôn khổ do cơ quan THTT cho phép và phê duyệt, cụ thể là phải được sự đồng ý của cơ quan đang thụ lý vụ án. Bên cạnh đó, pháp luật thời kỳ này cũng chưa quy định NBC có quyền gặp người bị tạm giữ, mặc dù Bộ luật TTHS năm 1988 có quy định về người bị tạm giữ.

Điều 38 quy định về người bị tạm giữ là người bị bắt trong trường hợp khẩn cấp hoặc phạm tội quả tang và đối với họ đã có quyết định tạm giữ, nhưng chưa bị khởi tố. Để khắc phục những hạn chế nêu trên, Bộ luật TTHS năm 2003 được ban hành với những quy định tiến bộ, quyền của NBC được mở rộng hơn. Đó là quy định NBC được quyền tham gia tố tụng từ khi có quyết định tạm giữ (khoản 1 Điều 58) trong trường hợp bắt người theo quy định tại Điều 81 (Bắt người trong trường hợp khẩn cấp) và Điều 82 (Bắt người phạm tội quả tang hoặc đang bị truy nã); NBC có quyền gặp người bị tạm giữ (điểm e khoản 2 Điều 58). Đến năm 2011, Bộ Công an ban hành Thông tư số 70/2011/TT-BCA ngày 10/10/2011 về quy định chi tiết thi hành các quy định của Bộ luật TTHS liên quan đến việc bảo đảm quyền bào chữa trong giai đoạn điều tra VAHS.

Qua các quy định của Thông tư này đã thể hiện cách nhìn nhận mới của Cơ quan tiến hành tố tụng đối với vai trò của NBC trong giai đoạn điều tra VAHS, tạo điều kiện cho người bị tạm giữ, bị can được tiếp cận với NBC. Theo đó, Thông tư đã có những quy định mang tính nguyên tắc về tôn 8 trọng và bảo vệ quyền của NBC (Điều 3); người bị tạm giữ, bị can được ĐTV giải thích quyền tự bào chữa hoặc nhờ người khác bào chữa và thực hiện thủ tục nhờ NBC (Điều 4); quy định cụ thể về trình tự, thủ tục cấp giấy chứng nhận NBC đối với luật sư và bào chữa viên nhân dân, về thủ tục NBC gặp người bị tạm giữ, bị can đang bị tạm giam. Mặc dù, Bộ luật TTHS năm 2003 và Thông tư số 70/2011/TT-BCA có những quy định tiến bộ so với Bộ luật TTHS năm 1988. Thế nhưng, các quy định này vẫn còn mang tính hình thức, chưa đi vào thực tiễn, gây khó khăn cho NBC nói chung và luật sư nói riêng trong quá trình tham gia tố tụng, đặc biệt là việc thực hiện quyền được gặp người bị tạm giữ, bị can đang bị tạm giam.

Cụ thể như sau: Về quyền của NBC được gặp người bị bắt, Bộ luật TTHS năm 2003 chưa quy định. Về quyền của NBC được gặp người bị tạm giữ, bị can đang bị tạm giam, Bộ luật TTHS năm 2003 chỉ quy định chung chung tại điểm e khoản 2 Điều 58: “Gặp người bị tạm giữ; gặp bị can, bị cáo đang bị tạm giam”. Thế nhưng, tại Điều 10 Thông tư 70/2011/TT-BCA quy định: “Khi NBC có văn bản đề nghị CQĐT cho gặp người bị tạm giữ, bị can đang bị tạm giam thì CQĐT làm các thủ tục theo quy định của pháp luật để NBC được gặp người bị tạm giữ, bị can đang bị tạm giam; nếu từ chối cho gặp thì phải thông báo cho NBC biết bằng văn bản và nêu rõ lý do từ chối”. Với quy định này đã gây khó khăn cho NBC trong việc thực hiện quyền gặp người bị tạm giữ, bị can đang bị tạm giam.

Bởi NBC muốn thực hiện quyền của mình phải được sự chấp thuận của CQĐT và ý chí chủ quan của ĐTV, trong khi pháp luật cũng không quy định những trường hợp cụ thể nào thì CQĐT được quyền từ chối không cho NBC được gặp người bị tạm giữ, bị can đang bị tạm giam. Do vậy, chính các quy định này đã tạo thành một rào cản pháp lý khiến cho NBC không thể thực hiện quyền này trên thực tế khi tham gia tố tụng. Vấn đề gặp gỡ người bị tạm giữ/bị can đang bị tạm giam trong giai đoạn điều tra, có 44,5% Luật sư được khảo sát cho rằng, cho dù Thông tư số 70/2011/TT-BCA và Quy chế phối hợp được ban hành, họ vẫn thường xuyên chưa thật sự thấy thuận lợi trong việc được gặp gỡ người bị tạm giữ/bị can; 53,2% Luật sư cho rằng, họ thường xuyên gặp khó khăn trong việc gặp gỡ thân chủ của mình. Lưu ý, có hơn 1/3 số Luật sư cho biết, họ hoàn toàn không được gặp thân chủ trong giai đoạn điều tra1.

1 Phan Trung Hoài (2016), Những điểm mới về chế định bào chữa trong Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr. 9 Nhiều ý kiến đánh giá Thông tư số 70/2011/TT-BCA và Quy chế phối hợp chưa thật sự có tác động nhiều tới việc hỗ trợ Luật sư được gặp người bị tạm giữ/bị can đang bị tạm giam. Kết quả khảo sát cho thấy, đa số các Luật sư cho biết, họ chưa được chủ động trong việc tiếp xúc và trao đổi với khách hàng. Phần lớn Luật sư vẫn thường xuyên chỉ được trao đổi với khách hàng khi ĐTV cho phép trong cả giai đoạn điều tra và giai đoạn truy tố.

Trong giai đoạn điều tra, 37,1% Luật sư cho rằng, họ hiếm khi được chủ động trao đổi với khách hàng mà không bị hạn chế. Ngoài ra, Thông tư số 70/2011/TT-BCA yêu cầu NBC phải nghiêm chỉnh chấp hành các quy chế của Nhà tạm giữ, Trại tạm giam nhưng lại chưa có sự thống nhất quy định chung trên toàn quốc dẫn đến khó khăn cho NBC thực hiện việc gặp người bị tạm giữ, bị can2. Quy định về quyền của người bào chữa được gặp người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can đang bị tạm giam theo Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 1. Những quy định chung Quyền được gặp người bị bắt, bị tạm giữ, bị can đang bị tạm giam của NBC ở giai đoạn điều tra VAHS là rất quan trọng.

Bởi đó là cơ sở để NBC triển khai và định hướng các hoạt động bào chữa trong TTHS. Bộ luật TTHS năm 2015 ra đời trên cơ sở cụ thể hóa các quy định của Hiến pháp năm 2013 về NBC, Hiến pháp năm 2013 một lần nữa khẳng định nguyên tắc bảo đảm quyền bào chữa, mở rộng phạm vi người được bào chữa là người bị bắt. Cụ thể hóa Hiến pháp, Bộ luật TTHS năm 2015 đã xây dựng một chương mới (Chương V) về bào chữa, thể hiện bước chuyển căn bản trong nhận thức toàn diện và sâu sắc tinh thần Hiến pháp năm 2013 về bảo vệ quyền con người, quyền công dân. Điều 72 Bộ luật TTHS năm 2015 quy định: “NBC là người được người bị buộc tội nhờ bào chữa hoặc cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng chỉ định và được cơ quan, người có thẩm quyền THTT tiếp nhận việc đăng ký bào chữa”.

NBC có thể là: Luật sư: Là người có đủ tiêu chuẩn, điều kiện hành nghề theo quy định của Luật này, thực hiện dịch vụ pháp lý theo yêu cầu của cá nhân, cơ quan, tổ chức (sau đây gọi chung là khách hàng)3. Tiêu chuẩn luật sư, điều kiện hành nghề của luật sư là: Công dân Việt Nam trung thành với Tổ quốc, tuân thủ Hiến pháp và pháp luật, có phẩm chất đạo đức tốt, có bằng cử nhân luật, đã được đào tạo nghề luật sư, đã qua thời gian tập sự hành nghề luật sư, có sức khỏe bảo đảm hành nghề Luật sư thì 2 Phan Trung Hoài (2016), tlđd (1), tr. 3 Điều 2 Luật luật sư năm 2006 sửa đổi, bổ sung năm 2012. 10 có thể trở thành luật sư; người có đủ tiêu chuẩn nói trên muốn được hành nghề luật sư phải có Chứng chỉ hành nghề luật sư và gia nhập một Đoàn Luật sư4.

Người đại diện của người bị buộc tội: Đây là người đại diện theo pháp luật của cá nhân. Thông thường, người đại diện hợp pháp của người bị buộc tội là những người ruột thịt, thân thích của người bị buộc tội như: bố, mẹ, anh, chị, em ruột, vợ, chồng,… của người bị buộc tội5. Bào chữa viên nhân dân: Là công dân Việt Nam từ 18 tuổi trở lên, trung thành với Tổ quốc, có phẩm chất đạo đức tốt, có kiến thức pháp lý, đủ sức khỏe bảo đảm hoàn thành nhiệm vụ được giao, được Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam hoặc tổ chức thành viên của Mặt trận cử tham gia bào chữa cho người bị buộc tội là thành viên của tổ chức mình6. Trợ giúp viên pháp lý trong trường hợp người bị buộc tội thuộc đối tượng được trợ giúp pháp lý: Người được trợ giúp pháp lý gồm: Người có công với cách mạng; Người thuộc hộ nghèo; trẻ em; Người dân tộc thiểu số cư trú ở vùng có điều kiện kinh tế -xã hội đặc biệt khó khăn; Người bị buộc tội từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi; Người bị buộc tội thuộc hộ cận nghèo; Người thuộc một trong các trường hợp sau đây có khó khăn về tài chính: Cha đẻ, mẹ đẻ, vợ, chồng, con của liệt sĩ và người có công nuôi dưỡng khi liệt sĩ còn nhỏ; Người nhiễm chất độc da cam; Người cao tuổi; Người khuyết tật; Người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi là bị hại trong VAHS; Nạn nhân trong vụ việc bạo lực gia đình; Nạn nhân của hành vi mua bán người theo quy định của Luật Phòng chống mua bán người; Người nhiễm HIV7.