Quy hoạch phát triển lâm nghiệp Cty Tân Thành, Hàm Yên, Tuyên Quang (2019-2025)

Cập nhật chiến lược phát triển sản xuất lâm nghiệp Cty Tân Thành 2019-2025. Phân tích định hướng, mục tiêu và giải pháp tăng trưởng bền vững.

• Tác giả: Thịnh Thị Bích Ngọc
• Người hướng dẫn: ThS. Vi Việt Đức
• Trường học: Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm Nghiệp
• Đề tài: Quy hoạch phát triển sản xuất lâm nghiệp cho Công ty lâm nghiệp Tân Thành xã Tân Thành, huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang giai đoạn 2019 - 2025
• Loại tài liệu: Khóa luận
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Xuân Mai

Tóm tắt

I. Tổng quan quy hoạch lâm nghiệp cho Công ty Tân Thành 2019 2025

Việc lập quy hoạch phát triển sản xuất lâm nghiệp là một nhiệm vụ chiến lược, có vai trò quyết định đến sự thành công và phát triển bền vững của một doanh nghiệp. Đối với Công ty lâm nghiệp Tân Thành, tọa lạc tại xã Tân Thành, huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang, giai đoạn 2019-2025 đánh dấu một bước chuyển mình quan trọng. Kế hoạch này không chỉ nhằm tối ưu hóa việc sử dụng đất và tài nguyên rừng mà còn định hướng cho các hoạt động sản xuất kinh doanh, đảm bảo hiệu quả kinh tế gắn liền với trách nhiệm bảo vệ môi trường sinh thái. Bối cảnh ngành lâm nghiệp Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức như suy giảm tài nguyên, biến đổi khí hậu và áp lực từ thị trường đòi hỏi một phương pháp tiếp cận bài bản, khoa học. Tài liệu nghiên cứu gốc cho thấy sự cần thiết của một phương án quy hoạch chi tiết, dựa trên việc phân tích sâu sắc điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và hiện trạng sản xuất của công ty. Phương án quy hoạch phát triển sản xuất lâm nghiệp này được xây dựng dựa trên các căn cứ pháp lý vững chắc, từ Luật Lâm nghiệp 2017 đến các chiến lược phát triển của ngành và địa phương. Mục tiêu không chỉ dừng lại ở việc cung cấp ổn định nguồn rừng trồng nguyên liệu giấy cho Tổng Công ty Giấy Việt Nam mà còn hướng tới việc nâng cao đời sống cho cán bộ công nhân viên và cộng đồng dân cư địa phương, góp phần vào sự phát triển chung của huyện Hàm Yên. Đây là một kế hoạch toàn diện, xem xét mọi khía cạnh từ kỹ thuật lâm sinh, tổ chức sản xuất, đầu tư vốn cho đến các giải pháp về thị trường và chính sách.

1.1. Lịch sử và vai trò của Công ty lâm nghiệp Tân Thành

Tiền thân là Lâm trường Tân Thành, Công ty lâm nghiệp Tân Thành chính thức chuyển đổi và trở thành đơn vị hạch toán phụ thuộc Tổng Công ty Giấy Việt Nam. Với nhiệm vụ chính là trồng, chăm sóc, bảo vệ và khai thác rừng, công ty đóng vai trò hạt nhân trong chuỗi cung ứng rừng trồng nguyên liệu giấy. Lịch sử phát triển của công ty gắn liền với sự thay đổi của các chính sách lâm nghiệp quốc gia và nhu cầu của ngành công nghiệp giấy. Hoạt động của công ty không chỉ mang lại giá trị kinh tế mà còn có ý nghĩa xã hội to lớn, tạo công ăn việc làm ổn định cho lao động địa phương tại Hàm Yên, Tuyên Quang. Công ty quản lý một diện tích đất đai đáng kể, là tư liệu sản xuất chính cho các hoạt động kinh doanh lâm nghiệp.

1.2. Tầm quan trọng của quy hoạch sản xuất lâm nghiệp bền vững

Quy hoạch sản xuất lâm nghiệp không đơn thuần là việc lập kế hoạch trồng và khai thác. Nó là một quá trình khoa học nhằm sử dụng hợp lý tài nguyên rừng và đất đai, cân bằng giữa ba mục tiêu: kinh tế, xã hội và môi trường. Một kế hoạch phát triển bền vững giúp công ty dự báo được sản lượng, tối ưu hóa chi phí đầu tư, và giảm thiểu các tác động tiêu cực đến môi trường sinh thái. Theo tài liệu gốc, việc quy hoạch còn là cơ sở để công ty xây dựng các dự án đầu tư, kêu gọi vốn và thực hiện các cam kết về quản lý rừng có trách nhiệm, hướng tới các tiêu chuẩn quốc tế như FSC. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh thị trường ngày càng yêu cầu sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng và hợp pháp.

II. Phân tích thách thức trong sản xuất tại Công ty Tân Thành

Hoạt động sản xuất của Công ty lâm nghiệp Tân Thành trong giai đoạn trước 2019 phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức đáng kể, đòi hỏi một kế hoạch quy hoạch toàn diện để khắc phục. Thách thức lớn nhất và cấp bách nhất là tình trạng lấn chiếm đất đai. Theo số liệu thống kê đến 30/06/2017, trong tổng số 2.246,01 ha công ty quản lý, có tới 1.119,17 ha đất bị người dân địa phương lấn chiếm để trồng cây công nghiệp, cây ăn quả như cam, chè. Vấn đề này không chỉ làm giảm quỹ đất sản xuất của công ty mà còn gây khó khăn trong công tác quản lý, dẫn đến tranh chấp và làm mất quyền kiểm soát trên một phần diện tích lớn. Bên cạnh đó, năng suất rừng trồng còn ở mức thấp. Kết quả khai thác giai đoạn 2014-2018 cho thấy năng suất bình quân chỉ đạt 65,28 m3/ha/chu kỳ, chưa tương xứng với tiềm năng đất đai và mức độ đầu tư. Nguyên nhân được xác định bao gồm tác động của thiên tai, công tác quản lý bảo vệ rừng ở một số hộ nhận khoán còn hạn chế, và kỹ thuật thâm canh chưa được áp dụng đồng bộ. Những yếu tố này trực tiếp ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế và khả năng cạnh tranh của công ty. Ngoài ra, các yếu tố về kinh tế - xã hội tại huyện Hàm Yên cũng tạo ra những áp lực nhất định, bao gồm trình độ dân trí không đồng đều và tập quán canh tác lạc hậu.

2.1. Hiện trạng sử dụng đất và vấn đề lấn chiếm tại Hàm Yên

Bảng 3.1 của tài liệu gốc chỉ rõ thực trạng quản lý sử dụng đất phức tạp. Diện tích đất bị lấn chiếm kéo dài qua nhiều thời kỳ, gây khó khăn cho việc thu hồi và đưa vào kế hoạch sản xuất. Việc người dân tự ý chuyển đổi đất lâm nghiệp sang trồng các loại cây có giá trị kinh tế cao trước mắt đã phá vỡ quy hoạch vùng nguyên liệu tập trung. Tình trạng này đòi hỏi phải có sự phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương để giải quyết dứt điểm, tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho việc triển khai quy hoạch phát triển sản xuất lâm nghiệp.

2.2. Khó khăn trong hoạt động kinh doanh và quản lý tài nguyên rừng

Hoạt động kinh doanh lâm nghiệp của công ty còn gặp trở ngại do chi phí sản xuất cao, đặc biệt là chi phí vận chuyển ở những lô rừng nằm phân tán, địa hình chia cắt. Việc quản lý tài nguyên rừng non khỏi sự phá hoại của gia súc và các hành vi xâm hại khác vẫn là một bài toán nan giải. Báo cáo cho thấy một số diện tích rừng không ký được hợp đồng giao khoán, dẫn đến tình trạng mất quyền quản lý và không thu hồi được sản phẩm. Đây là những tồn tại cần được giải quyết trong kế hoạch giai đoạn 2019-2025 để đảm bảo an toàn cho vốn đầu tư và tài sản của công ty.

III. Phương pháp quy hoạch sử dụng đất đai giai đoạn 2019 2025

Để giải quyết các thách thức về đất đai, phương án quy hoạch phát triển sản xuất lâm nghiệp cho Công ty lâm nghiệp Tân Thành giai đoạn 2019-2025 tập trung vào việc tái cấu trúc và tối ưu hóa quỹ đất. Cốt lõi của phương án là chuyển đổi toàn bộ diện tích đất trống và đất sau khai thác sang trồng rừng sản xuất, nhằm mục tiêu phủ xanh toàn bộ diện tích quản lý, nâng cao hiệu quả sử dụng đất. Cụ thể, kế hoạch đề xuất chuyển 245,10 ha đất đang ở trạng thái "đất trồng rừng sản xuất" (bao gồm 223,40 ha đất trống có khả năng sản xuất và 21,70 ha đất sau khai thác) thành đất có rừng trồng. Khi hoàn thành, diện tích rừng trồng do công ty trực tiếp quản lý sẽ tăng từ 834,0 ha lên 1.079,10 ha. Việc chuyển đổi này không chỉ giúp gia tăng diện tích rừng trồng nguyên liệu giấy mà còn ngăn chặn hiệu quả tình trạng tái lấn chiếm, bảo vệ độ phì của đất và giảm xói mòn. Phương án được xây dựng dựa trên các căn cứ pháp lý như Luật Đất đai 2013, Luật Lâm nghiệp 2017 và các quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Tuyên Quang và huyện Hàm Yên. Quá trình thực hiện được phân kỳ rõ ràng để đảm bảo tính khả thi về nguồn vốn và nhân lực, đồng thời phù hợp với chu kỳ kinh doanh của cây trồng.

3.1. Nguyên tắc và căn cứ xây dựng phương án quy hoạch đất đai

Phương án quy hoạch tuân thủ nguyên tắc phát triển bền vững, đảm bảo đất đai được sử dụng đúng mục đích, hiệu quả và lâu dài. Việc quy hoạch dựa trên kết quả điều tra, đánh giá chi tiết về hiện trạng đất đai, tiềm năng lập địa và nhu cầu thị trường. Các văn bản pháp lý và chiến lược ngành là kim chỉ nam cho việc phân bổ lại cơ cấu các loại đất, trong đó ưu tiên hàng đầu cho việc phát triển rừng sản xuất tập trung, thâm canh cao, góp phần ổn định nguồn cung cho ngành công nghiệp chế biến gỗ.

3.2. Phân kỳ kế hoạch chuyển đổi đất trồng rừng sản xuất hiệu quả

Kế hoạch chuyển đổi 245,10 ha đất trống được chia thành hai giai đoạn. Kỳ đầu (2019-2020), công ty sẽ tiến hành trồng mới trên diện tích 70,03 ha. Kỳ cuối (2021-2025), toàn bộ 175,07 ha còn lại sẽ được phủ xanh. Theo Bảng 3.6 trong tài liệu, việc phân kỳ này giúp dàn trải vốn đầu tư, tổ chức sản xuất nhịp nhàng và đảm bảo cây trồng được chăm sóc đúng quy trình kỹ thuật ngay từ đầu. Cách tiếp cận này thể hiện tầm nhìn dài hạn trong quản lý tài nguyên rừng, hướng tới việc hình thành các khu rừng đồng đều về tuổi và chất lượng, thuận lợi cho việc khai thác và kinh doanh sau này.

IV. Giải pháp tối ưu hóa sản xuất kinh doanh lâm nghiệp bền vững

Song song với việc quy hoạch lại quỹ đất, kế hoạch quy hoạch phát triển sản xuất lâm nghiệp giai đoạn 2019-2025 của Công ty lâm nghiệp Tân Thành đặc biệt chú trọng đến các giải pháp kỹ thuật và kinh tế nhằm nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế. Trọng tâm là việc áp dụng mô hình trồng rừng thâm canh cao, tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kỹ thuật do Tổng Công ty Giấy Việt Nam ban hành. Giải pháp này bao gồm việc đầu tư bón phân đầy đủ, chăm sóc đúng thời vụ và lựa chọn các giống cây trồng mới có năng suất cao. Cụ thể, công ty sẽ ưu tiên phát triển giống Keo lai và Keo tai tượng nhập nội, những giống đã được chứng minh là phù hợp với điều kiện lập địa tại Hàm Yên và cho tốc độ sinh trưởng nhanh. Kế hoạch khai thác được xây dựng một cách khoa học, đảm bảo khai thác luân phiên theo chu kỳ kinh doanh 7 năm, gắn liền với việc trồng lại rừng ngay sau khi khai thác. Điều này không chỉ duy trì độ che phủ, bảo vệ đất mà còn tạo ra dòng tiền ổn định, bền vững. Về mặt kinh tế, tài liệu nghiên cứu đã tiến hành ước tính vốn đầu tư và các chỉ tiêu hiệu quả tài chính. Các chỉ số kinh tế động như NPV (Giá trị hiện tại ròng), BCR (Tỷ số lợi ích trên chi phí) và IRR (Tỷ suất hoàn vốn nội bộ) đều được phân tích để chứng minh tính khả thi và sức hấp dẫn của dự án, làm cơ sở cho việc huy động vốn đầu tư.

4.1. Áp dụng kỹ thuật thâm canh và giống cây trồng năng suất cao

Để khắc phục tình trạng năng suất thấp, công ty sẽ chuyển đổi mạnh mẽ sang mô hình trồng rừng thâm canh. Quyết định số 1517/QĐ-HĐQT của Tổng Công ty Giấy Việt Nam là cơ sở kỹ thuật cho việc trồng, chăm sóc và khai thác. Việc đưa vào sản xuất các giống Keo lai ưu việt, có khả năng chống chịu sâu bệnh tốt và cho sản lượng gỗ lớn là yếu tố then chốt. Công ty cũng sẽ tăng cường công tác quản lý vườn ươm để đảm bảo chất lượng cây giống đầu vào, quyết định đến sự thành công của cả chu kỳ kinh doanh lâm nghiệp.

4.2. Kế hoạch khai thác trồng mới và bảo vệ rừng trồng nguyên liệu

Kế hoạch khai thác cho giai đoạn 2019-2025 được tính toán chi tiết trong Bảng 3.8, đảm bảo sản lượng khai thác hàng năm ổn định. Nguyên tắc "khai thác đến đâu, trồng lại ngay đến đó" được quán triệt để tối ưu hóa việc sử dụng đất và duy trì vốn rừng. Công tác bảo vệ rừng trồng nguyên liệu giấy cũng được tăng cường thông qua việc giao khoán trách nhiệm cụ thể cho các đội sản xuất và hộ dân, đồng thời phối hợp với lực lượng kiểm lâm và chính quyền địa phương để ngăn chặn các hành vi xâm hại, phòng chống cháy rừng hiệu quả.

4.3. Ước tính vốn đầu tư và các chỉ tiêu hiệu quả kinh tế

Dự án quy hoạch đòi hỏi một nguồn vốn đầu tư đáng kể cho các hoạt động trồng, chăm sóc và bảo vệ rừng. Bảng 3.12 tổng hợp chi tiết nhu cầu vốn cho toàn giai đoạn. Để đánh giá tính khả thi, các chỉ tiêu hiệu quả kinh tế động như NPV, BCR, IRR đã được tính toán (Bảng 3.14). Kết quả phân tích cho thấy dự án có khả năng sinh lời và hoàn vốn tốt, khẳng định rằng việc đầu tư vào trồng rừng thâm canh theo quy hoạch là một hướng đi đúng đắn, mang lại lợi ích kinh tế rõ rệt cho Công ty lâm nghiệp Tân Thành.

V. Mục tiêu và kết quả kỳ vọng từ quy hoạch lâm nghiệp 2025

Phương án quy hoạch phát triển sản xuất lâm nghiệp cho Công ty lâm nghiệp Tân Thành giai đoạn 2019-2025 được xây dựng với các mục tiêu cụ thể, toàn diện trên cả ba phương diện: kinh tế, xã hội và môi trường. Về kinh tế, mục tiêu hàng đầu là quản lý bền vững toàn bộ 2.246,01 ha đất, trong đó phát triển 1.878,60 ha rừng trồng nguyên liệu giấy năng suất cao. Kế hoạch này kỳ vọng sẽ nâng cao sản lượng, đảm bảo cung cấp nguồn gỗ ổn định và chất lượng cho Tổng Công ty Giấy Việt Nam, từ đó gia tăng doanh thu và lợi nhuận, tạo nền tảng tài chính vững chắc cho việc tái đầu tư và phát triển. Về xã hội, quy hoạch hướng đến việc tạo thêm nhiều việc làm cho người dân địa phương tại Hàm Yên thông qua các hoạt động trồng, chăm sóc, khai thác rừng theo hình thức hợp đồng khoán. Điều này không chỉ giúp cải thiện thu nhập, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người lao động mà còn củng cố mối quan hệ giữa công ty và cộng đồng. Về môi trường, việc trồng mới 245,1 ha rừng sẽ góp phần nâng cao độ che phủ, bảo vệ tài nguyên rừng và đất, điều tiết nguồn nước, và giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu. Phương án nhấn mạnh việc áp dụng các biện pháp khai thác tác động thấp, bảo vệ đa dạng sinh học và duy trì sự cân bằng của môi trường sinh thái.

5.1. Mục tiêu kinh tế Nâng cao năng suất và đảm bảo nguồn cung gỗ

Kỳ vọng lớn nhất là nâng năng suất rừng trồng Keo lai lên mức cao hơn so với giai đoạn trước. Việc áp dụng đồng bộ các giải pháp thâm canh và giống mới sẽ giúp đạt được mục tiêu này. Một nguồn cung gỗ nguyên liệu ổn định không chỉ đáp ứng nhu cầu của nhà máy mà còn nâng cao vị thế và uy tín của Công ty lâm nghiệp Tân Thành trong chuỗi giá trị ngành giấy. Hiệu quả kinh tế được cải thiện sẽ là động lực chính cho sự phát triển bền vững của công ty.

5.2. Mục tiêu xã hội Tạo việc làm cải thiện đời sống người dân

Quy hoạch không chỉ là những con số về diện tích và sản lượng. Mục tiêu xã hội là một phần không thể tách rời. Thông qua việc mở rộng diện tích trồng rừng và tăng cường các hoạt động lâm nghiệp, công ty sẽ tạo ra cơ hội việc làm và thu nhập ổn định cho hàng trăm lao động địa phương. Đồng thời, việc chuyển giao kỹ thuật trồng rừng cho người dân cũng góp phần nâng cao dân trí và thúc đẩy các mô hình kinh tế hộ gia đình phát triển, góp phần vào công cuộc xóa đói giảm nghèo tại huyện Hàm Yên, Tuyên Quang.

5.3. Mục tiêu môi trường Bảo vệ hệ sinh thái ứng phó biến đổi khí hậu

Việc mở rộng diện tích rừng có ý nghĩa to lớn về mặt môi trường. Rừng trồng giúp che phủ đất trống, đồi trọc, chống xói mòn, bảo vệ nguồn nước và cải thiện tiểu khí hậu vùng. Đây là một đóng góp thiết thực vào nỗ lực chung ứng phó với biến đổi khí hậu. Phương án quy hoạch cũng đặt ra yêu cầu về việc tuân thủ các quy định về bảo vệ môi trường sinh thái trong mọi hoạt động sản xuất, từ khâu trồng trọt đến khai thác, hướng tới một nền lâm nghiệp xanh và có trách nhiệm.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Tài nguyên rừng giữ vai trò thiết yếu trong việc cung cấp lâm sản cho nền kinh tế quốc dân và duy trì các chức năng sinh thái như giữ đất, giữ nước, phòng hộ môi trường. Tại Việt Nam, thống kê giai đoạn từ năm 1943 đến năm 2018 ghi nhận diện tích rừng giảm từ 14,3 triệu ha xuống còn 13,785 triệu ha, đưa tỷ lệ che phủ rừng toàn quốc giảm 1,35% (từ 43,0% xuống còn 41,65%; trong đó năm 1990 từng suy giảm nghiêm trọng xuống mức 9,175 triệu ha với độ che phủ 27,8%). Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ hậu quả chiến tranh, chuyển đổi mục đích sử dụng đất và tình trạng khai thác rừng không có quy hoạch. Trước yêu cầu đổi mới quản lý lâm nghiệp theo cơ chế thị trường, hệ thống lâm trường quốc doanh đã thực hiện sắp xếp lại; theo Nghị định số 200/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 của Chính phủ, Lâm trường Tân Thành được chuyển đổi thành Công ty lâm nghiệp Tân Thành trực thuộc Tổng công ty Giấy Việt Nam nhằm cung ứng nguồn gỗ nguyên liệu giấy (NLG) ổn định cho Nhà máy Giấy Bãi Bằng.

Tuy nhiên, hoạt động quản lý, bảo vệ và phát triển rừng tại Công ty lâm nghiệp Tân Thành gặp nhiều trở ngại do áp lực tranh chấp, lấn chiếm đất đai của dân cư địa phương, địa hình đồi núi chia cắt và sự phân tán của các lô rừng. Nhằm giải quyết các bất cập trong quản trị tài nguyên và định hướng kinh doanh theo chu kỳ sản xuất, đề tài khóa luận "Quy hoạch phát triển sản xuất lâm nghiệp cho Công ty lâm nghiệp Tân Thành xã Tân Thành, huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang giai đoạn 2019 - 2025" được thực hiện với các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu xác định:

• Mục tiêu nghiên cứu:
  1. Đánh giá điều kiện tự nhiên, điều kiện kinh tế - xã hội, hiện trạng đất đai và tài nguyên rừng của Công ty nhằm xác định các lợi thế, thách thức và nhu cầu phát triển sản xuất trong giai đoạn tới.
  2. Đề xuất phương án quy hoạch phát triển sản xuất lâm nghiệp giai đoạn 2019 - 2025 theo hướng sử dụng hiệu quả và phát triển bền vững tài nguyên rừng.
• Nhiệm vụ nghiên cứu:
  1. Quy hoạch chuyển hóa 223,40 ha đất trống có thể sản xuất lâm nghiệp và 21,70 ha đất trống sau khai thác sang trồng rừng sản xuất tập trung bằng các loài cây phù hợp.
  2. Rà soát, tổ chức giao khoán chăm sóc và bảo vệ 1.878,60 ha đất lâm nghiệp cho các tổ, đội sản xuất và hộ gia đình địa phương.
  3. Thực hiện giải pháp phủ xanh toàn bộ diện tích đất quản lý, nâng cao độ phì đất và giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường trong quá trình canh tác, khai thác gỗ.
  4. Xác định luân kỳ kinh doanh 7 - 10 năm cho rừng trồng sản xuất, thiết lập quy trình khai thác và trồng lại rừng ngay sau khai thác.
  5. Thống kê, phân loại diện tích đất bị lấn chiếm để kiến nghị Ủy ban nhân dân huyện Hàm Yên giải quyết dứt điểm các vướng mắc pháp lý.
• Đối tượng nghiên cứu: Hiện trạng quản lý sử dụng đất và hoạt động sản xuất kinh doanh lâm nghiệp của Công ty lâm nghiệp Tân Thành.
• Phạm vi nghiên cứu: Toàn bộ diện tích 2.246,01 ha do Công ty quản lý trải rộng trên địa bàn 8 xã thuộc huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang (gồm các xã: Yên Thuận, Bạch Xa, Minh Khương, Minh Dân, Phù Lưu, Tân Thành, Bình Xa, Minh Hương) trong mốc thời gian quy hoạch 2019 - 2025.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận hệ thống hóa cơ sở lý luận về quy hoạch lâm nghiệp (QHLN) và quy hoạch sử dụng đất (QHSDĐ) gắn với tiến trình phát triển kinh tế ngành rừng:

• Khung lý thuyết và mô hình quy hoạch:
  • Lý thuyết QHLN trên thế giới: Phương thức "Khoanh khu chặt luân chuyển" (đầu thế kỷ XVIII); phương thức "chia đều" chu kỳ khai thác dài của Hartig (thế kỷ XIX); phương pháp phân kỳ lợi dụng chia chu kỳ khai thác thành 20 thời kỳ của H. Cotta (1816); lý luận rừng tiêu chuẩn (phương pháp bình quân thu hoạch, phương pháp cấp tuổi); phương pháp lâm phần kinh tế, phương pháp kiểm tra và mô hình rừng định hướng; lý thuyết sinh thái về QHSDĐ của Haber (1972); quy trình lập kế hoạch sử dụng đất 3 cấp (quốc gia, vùng, cộng đồng) gồm 4 giai đoạn và 10 bước của Dent (1988); Bộ tiêu chuẩn FSC của Hội đồng quản trị rừng quốc tế (phiên bản Smartwood 2009).
  • Nghiên cứu ứng dụng tại Việt Nam: Mô hình sử dụng đất tổng hợp và bền vững của Nguyễn Xuân Quát (1996); phương pháp đánh giá nông thôn có sự tham gia của người dân (PRA) của Lý Văn Trọng, Nguyễn Bá Ngãi, Nguyễn Nghĩa Biên và Trần Ngọc Bình (1996); nguyên tắc QHSDĐ và giao đất lâm nghiệp cấp xã có sự tham gia của Trần Hữu Viên (1999).
• Văn bản và căn cứ pháp lý áp dụng:
  • Luật Bảo vệ và Phát triển rừng năm 1991 và năm 2004; Luật Đất đai năm 2003 và năm 2013 (Luật số 45/2013/QH13); Luật Quy hoạch năm 2017 (Luật số 21/2017/QH14); Luật Lâm nghiệp năm 2017 (Luật số 16/2017/QH14).
  • Các Nghị định của Chính phủ: Nghị định số 52/1999/NĐ-CP về quy chế đầu tư và xây dựng; Nghị định số 200/2004/NĐ-CP; Nghị định số 181/2004/NĐ-CP; Nghị định số 23/2006/NĐ-CP; Nghị định số 43/2014/NĐ-CP; Nghị định số 156/2018/NĐ-CP; Nghị định số 01/2019/NĐ-CP về lực lượng kiểm lâm và bảo vệ rừng chuyên trách; Nghị định số 06/2019/NĐ-CP về quản lý thực vật, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm.
  • Quyết định và Thông tư chuyên ngành: Quyết định số 661/QĐ-TTg ngày 29/7/1998; Quyết định số 186/2006/QĐ-TTg ban hành Quy chế quản lý rừng; Quyết định số 40/2005/QĐ-BNN ban hành Quy chế khai thác gỗ và lâm sản; Quyết định số 38/2005/QĐ-BNN ban hành định mức kinh tế kỹ thuật trồng rừng, khoanh nuôi xúc tiến tái sinh và bảo vệ rừng; Quyết định số 57/QĐ-TTg ngày 09/01/2012 phê duyệt kế hoạch bảo vệ và phát triển rừng giai đoạn 2011 - 2020; Quyết định số 1565/QĐ-BNN-TCLN phê duyệt Đề án tái cơ cấu ngành lâm nghiệp; Quyết định số 1288/QĐ-TTg phê duyệt Đề án Quản lý rừng bền vững và Chứng chỉ rừng; Thông tư số 29/2014/TT-BTNMT; Thông tư số 28/2018/TT-BNNPTNT; Quyết định số 1517/QĐ-HĐQT ngày 06/11/2002 của Tổng công ty Giấy Việt Nam ban hành quy trình trồng rừng thâm canh nguyên liệu giấy.
• Phương pháp nghiên cứu:
  • Phương pháp thu thập dữ liệu: Kế thừa có chọn lọc các tài liệu thứ cấp, báo cáo tài chính, báo cáo tổng kết sản xuất kinh doanh hàng năm của Công ty, số liệu thống kê kinh tế - xã hội huyện Hàm Yên, hồ sơ địa chính và hệ thống bản đồ hiện trạng lâm nghiệp.
  • Phương pháp tổng hợp và xử lý số liệu: Áp dụng định mức kinh tế kỹ thuật theo Quyết định 38/2005/QĐ-BNN để xác định định mức lao động, suất đầu tư cây giống, phân bón và phân kỳ khối lượng công việc.
  • Phương pháp phân tích hiệu quả kinh tế:
    • Phân tích tĩnh: Tính toán tổng lợi nhuận $P = T_n - C_p$, tỷ suất lợi nhuận trên chi phí $P_{cp} = \frac{P}{C_p} \times 100$, hiệu quả vốn đầu tư $P_v = \frac{P}{V_{dt}} \times 100$ (với chi phí sản xuất $C_p = V_{dt} \times (1 + r)$, trong đó $r$ là lãi suất vay vốn, $V_{dt}$ là vốn đầu tư).
    • Phân tích động (chiết khấu dòng tiền): Tính giá trị hiện tại thuần $NPV = \sum_{t=1}^n \frac{B_t - C_t}{(1 + r)^t}$, tỷ số lợi ích - chi phí $BCR$, tỷ suất hoàn vốn nội bộ $IRR$ (tỷ lệ chiết khấu làm cho $NPV = 0$).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Chương 1 khái quát lịch sử hình thành và phát triển của công tác quy hoạch lâm nghiệp qua các thời kỳ:

• Trên phạm vi quốc tế: Chuyển biến từ các phương thức khai thác lợi dụng rừng tự nhiên sang kinh doanh rừng điều chế bền vững, phát triển từ phương pháp khoanh khu chặt luân chuyển sang phương pháp cấp tuổi, phương pháp lâm phần kinh tế và quy hoạch sử dụng đất có sự tham gia của cộng đồng.
• Tại Việt Nam: Tổng thuật các giai đoạn điều tra phân loại rừng từ năm 1955 đến nay; phân tích các mô hình quy hoạch lâm nghiệp cấp quản lý sản xuất (Tổng công ty, Công ty lâm nghiệp, Lâm trường) và cấp quản lý lãnh thổ (tỉnh, huyện, xã). Đồng thời, chương này tổng hợp chi tiết 22 văn bản pháp quy, chiến lược lâm nghiệp quốc gia và các tiêu chuẩn chứng chỉ rừng FSC làm cơ sở pháp lý cho đề tài.

Chương 2: Mục tiêu, nội dung, phương pháp nghiên cứu

Chương này xác lập cấu trúc nghiên cứu gồm 2 nhóm mục tiêu và 2 khối nội dung chính:

• Nội dung 1: Điều tra, phân tích điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, lịch sử hình thành, cơ cấu tổ chức bộ máy, hiện trạng tài nguyên đất đai, diễn biến rừng trồng, kết quả sản xuất kinh doanh giai đoạn 2014 - 2018 và phân tích điểm mạnh - điểm yếu của Công ty.
• Nội dung 2: Đề xuất phương án quy hoạch phát triển sản xuất giai đoạn 2019 - 2025, bao gồm quy hoạch sử dụng đất, phân kỳ kế hoạch 2 giai đoạn, lập kế hoạch trồng - chăm sóc - bảo vệ - khai thác rừng Keo lai, khái toán nhu cầu vốn đầu tư và phân tích chỉ tiêu tài chính tĩnh - động.
• Mô tả chi tiết phương pháp thu thập dữ liệu kế thừa, phương pháp xác định định mức kinh tế kỹ thuật và các công thức toán kinh tế ($P, P_{cp}, P_v, NPV, BCR, IRR$).

Chương 3: Kết quả nghiên cứu

Nội dung trọng tâm của khóa luận được trình bày qua các phát hiện và số liệu cụ thể:

• Lịch sử và bộ máy tổ chức: Công ty tiền thân là Công trường khai thác Thái Bình (thành lập tháng 10/1959 tại Km 57 Quốc lộ 2, xã Yên Hương), thành lập Lâm trường Tân Thành theo Quyết định số 392/TTg ngày 02/10/1976 của Thủ tướng Chính phủ, sau đó chuyển đổi thành Công ty lâm nghiệp Tân Thành trực thuộc Tổng công ty Giấy Việt Nam theo Quyết định số 440/QĐ-GVN.HN ngày 14/09/2007. Bộ máy gồm Ban Giám đốc (1 Giám đốc, 1 Phó Giám đốc), 3 phòng chức năng (Tổ chức hành chính, Kế hoạch kỹ thuật, Tài chính kế toán), 8 đội sản xuất trực thuộc với tổng số 36 cán bộ công nhân viên (10 nữ; 20 lao động trực tiếp, 16 gián tiếp; trình độ: 14 kỹ sư, 1 cao đẳng, 1 trung cấp, công nhân kỹ thuật bậc 2 đến bậc 5).
• Điều kiện tự nhiên và dân sinh: Tọa độ địa lý từ $22^\circ02'$ đến $22^\circ21'$ vĩ độ Bắc, $104^\circ54'$ đến $105^\circ10'$ kinh độ Đông; ranh giới quản lý trải dài trên 70 km; địa hình đồi núi dốc bình quân $30^\circ$, đỉnh cao nhất là Chăm Chu (1.581 m); thổ nhưỡng chủ yếu là đất Feralit vàng đỏ, nâu đỏ phát triển trên phiến thạch sét, mica và sa thạch với tầng dày $>80$ cm; khí hậu nhiệt đới gió mùa có nhiệt độ trung bình $22^\circ\text{C} - 24^\circ\text{C}$, lượng mưa bình quân $1.500 - 1.800$ mm/năm (mưa lớn tập trung tháng 7 - 8 đạt $>320$ mm/tháng). Huyện Hàm Yên có 12 dân tộc (Kinh 61%, Dao 29,9%, Tày 6,4%), tỷ lệ hộ nghèo năm 2017 giảm xuống 23,34%, thu nhập bình quân 7,15 triệu đồng/người/tháng.
• Hiện trạng sử dụng đất và rừng: Đến ngày 30/06/2017, tổng diện tích đất quản lý là 2.246,01 ha (đã cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất: 1.927,91 ha, chiếm 85,84%; chưa cấp: 318,10 ha, chiếm 14,16%). Tổng diện tích đất Công ty quản lý sử dụng thực tế ổn định chỉ đạt 903,36 ha (chiếm 40,22%). Diện tích có rừng trồng của Công ty là 834,00 ha cây Keo (phân bố từ cấp tuổi 2012 đến 2018; trữ lượng bình quân rừng trồng giai đoạn 2013 - 2016 đạt $255,40\text{ m}^3/\text{ha}$).
• Thực trạng đất đai bị lấn chiếm: Tổng diện tích đất bị người dân lấn chiếm lên tới 1.119,17 ha (chiếm 49,83% tổng diện tích quản lý). Trong đó: diện tích có biên bản làm việc là 182,67 ha; có báo cáo cơ quan chức năng là 60,94 ha; diện tích chưa có biên bản/báo cáo là 875,56 ha. Phân loại theo loại cây trồng lấn chiếm gồm: 319,15 ha đất bị lấn chiếm trồng cây ăn quả, cây công nghiệp (cam, chè, sắn, sơn, chanh) và 799,50 ha đất bị lấn chiếm trồng keo. Ngoài ra có 3,2 ha tại xã Phù Lưu và 4,4 ha tại xã Minh Hương đã chuyển hồ sơ sang Tòa án nhân dân huyện Hàm Yên giải quyết; 13,1 ha tại các đội Tân Yên, Dưỡng Lộ, Việt Thành không ký được hợp đồng giao khoán dẫn đến tồn đọng vốn vay.
• Hiện trạng sản xuất kinh doanh (2014 - 2018): Tổng diện tích trồng rừng đạt 613,20 ha (bình quân 122,64 ha/năm); năng suất khai thác bình quân đạt $65,28\text{ m}^3/\text{ha}/\text{chu kỳ}$. Năng suất còn thấp do ảnh hưởng của bão lốc làm đổ gãy cây và công tác quản lý của một số hộ nhận khoán chưa bảo đảm.
• Đề xuất phương án quy hoạch 2019 - 2025: Đưa toàn bộ 245,10 ha đất trống trồng rừng sản xuất (gồm 223,40 ha đất trống có thể sản xuất và 21,70 ha đất sau khai thác) vào trồng mới rừng Keo lai, nâng tổng diện tích rừng trồng của Công ty từ 834,00 ha lên 1.079,10 ha. Phân kỳ thực hiện thành 2 kỳ: Kỳ đầu (2019 - 2020) trồng 70,03 ha; Kỳ cuối (2021 - 2025) trồng 175,07 ha.

Chương 4: Kết luận - Tồn tại - Khuyến nghị

Chương tổng kết các kết quả quy hoạch đạt được về mặt diện tích, cơ cấu cây trồng và định hướng thâm canh; đồng thời chỉ rõ các tồn tại về tình hình tranh chấp đất đai phức tạp, trình độ dân trí vùng sâu chưa cao, thời tiết thiên tai cực đoan ảnh hưởng đến rừng non. Tác giả đề xuất các khuyến nghị cụ thể đối với Ủy ban nhân dân huyện Hàm Yên trong việc phối hợp xử lý dứt điểm 1.119,17 ha đất bị xâm lấn và kiến nghị Tổng công ty Giấy Việt Nam tiếp tục bố trí nguồn vốn thâm canh kỹ thuật cao.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã xây dựng hệ thống biểu số liệu chi tiết phản ánh hiện trạng và phương án điều chỉnh sử dụng đất đai của Công ty lâm nghiệp Tân Thành giai đoạn 2019 - 2025:

STT	Loại đất	Ký hiệu	Hiện trạng (ha)	Cơ cấu hiện trạng (%)	Quy hoạch 2019 - 2025 (ha)	Cơ cấu quy hoạch (%)	Biến động (+/- ha)
I	Đất nông nghiệp	NNP	319,75	14,24	319,75	14,24	0,00
1.1	Đất trồng cây CN, AQ	CLN	319,75	14,24	319,75	14,24	0,00
II	Đất lâm nghiệp	LNP	1.878,60	83,64	1.878,60	83,64	0,00
2.1	Đất có rừng trồng sản xuất	RST	1.633,50	72,73	1.878,60	83,64	+245,10
-	Rừng trồng của Công ty	-	834,00	37,13	1.079,10	48,05	+245,10
-	Rừng trồng của dân	-	799,50	35,60	799,50	35,60	0,00
2.2	Đất trồng rừng sản xuất	RSM	245,10	10,91	0,00	0,00	-245,10
-	Đất trống có thể SX lâm nghiệp	-	223,40	9,95	0,00	0,00	-223,40
-	Đất trống sau khai thác	-	21,70	0,96	0,00	0,00	-21,70
III	Đất phi nông nghiệp	PNN	47,66	2,12	47,66	2,12	0,00
3.1	Đất trụ sở, nhà xưởng	CTS	1,81	0,08	1,81	0,08	0,00
3.2	Đất đường giao thông	DGT	45,85	2,04	45,85	2,04	0,00
TỔNG	Tổng diện tích đất quản lý	QLSD	2.246,01	100,00	2.246,01	100,00	0,00

Tiến độ phân kỳ đưa diện tích đất trồng rừng sản xuất (245,10 ha) vào kế hoạch trồng rừng của Công ty được thiết lập chi tiết:

Hạng mục phân kỳ	Hiện trạng (ha)	Biến động kỳ I (+/- ha)	Kỳ đầu 2019 - 2020 (ha)	Biến động kỳ II (+/- ha)	Kỳ cuối 2021 - 2025 (ha)
Rừng trồng của Công ty	834,00	+70,03	904,03	+175,07	1.079,10
Đất trống SX lâm nghiệp	223,40	-63,83	159,57	-159,57	0,00
Đất trống sau khai thác	21,70	-6,20	15,50	-15,50	0,00
Tổng đất trồng rừng sản xuất	245,10	-70,03	175,07	-175,07	0,00

• Kết quả lâm sinh và kỹ thuật:
  • Xác định cơ cấu cây trồng chủ lực chuyển đổi hoàn toàn sang các giống có năng suất cao gồm Keo lai và Keo tai tượng nhập nội (Keo Úc) thay thế các loài cây kém hiệu quả trước đây (Bồ đề, Bạch đàn, Thông mã vĩ).
  • Áp dụng quy trình kỹ thuật thâm canh theo Quyết định số 1517/QĐ-HĐQT (bón phân 2 lần vào năm 1 và năm 2); công nghệ khai thác tác động thấp sử dụng cưa xăng hạ cây, vận xuất thủ công và vận chuyển đường bộ bằng ô tô trọng tải từ 10 tấn trở lên; tập trung sản xuất cây con tại 01 vườn ươm trung tâm thuộc đội Vườn Ươm.
• Giải pháp và đóng góp của đề tài:
  • Khóa luận cung cấp bức tranh số liệu xác thực về tình trạng lấn chiếm đất đai (1.119,17 ha) phân loại theo các mốc thời gian (trước 2005: 149,78 ha; 2005 - 2010: 293,81 ha; 2011 - 2015: 93,30 ha; 2016 đến nay: 84,48 ha; không xác định thời gian: 497,80 ha), tạo căn cứ pháp lý để Công ty và chính quyền địa phương phối hợp xử lý thu hồi.
  • Bản quy hoạch thiết lập phương án phân bổ quỹ đất và tiến độ sản xuất cụ thể trong 7 năm, giúp doanh nghiệp chủ động điều tiết kế hoạch khai thác gỗ nguyên liệu cung ứng cho Tổng công ty Giấy Việt Nam và duy trì độ che phủ môi trường đầu nguồn.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của nghiên cứu:
  • Thời gian thực hiện khóa luận bị giới hạn (gần 3 tháng), năng lực tiếp cận thực địa của sinh viên trong việc đo đạc chi tiết từng lô khoảnh còn hạn chế.
  • Tình trạng tranh chấp, lấn chiếm đất đai phức tạp trên diện tích lớn (1.119,17 ha chưa giải quyết dứt điểm) dẫn đến số liệu quy hoạch đối với phần diện tích này chủ yếu dừng lại ở mức độ thống kê hiện trạng và đề xuất hướng xử lý hành chính.
  • Các chỉ tiêu kinh tế - tài chính dự báo cho giai đoạn 2019 - 2025 phụ thuộc vào các giả định định mức kinh tế kỹ thuật tại Quyết định 38/2005/QĐ-BNN và đơn giá tại thời điểm lập báo cáo.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo:
  • Tiếp tục điều tra, cắm mốc ranh giới chi tiết ngoài thực địa cho từng lô, khoảnh sau khi các cơ quan pháp luật giải quyết dứt điểm các vụ việc lấn chiếm đất đai.
  • Ứng dụng công nghệ Hệ thông tin địa lý (GIS) và dữ liệu ảnh vệ tinh viễn thám để số hóa bản đồ quy hoạch, theo dõi tự động diễn biến tài nguyên rừng và cập nhật cơ sở dữ liệu đất lâm nghiệp.
  • Mở rộng đánh giá các tiêu chí quản lý rừng bền vững theo tiêu chuẩn chứng chỉ rừng quốc tế FSC áp dụng cho toàn bộ diện tích rừng trồng nguyên liệu của Công ty.

Giá trị tham khảo

• Đối tượng thụ hưởng:
  • Sinh viên, học viên chuyên ngành Lâm học, Quản lý tài nguyên rừng, Điều tra quy hoạch rừng và Quản trị kinh doanh lâm nghiệp sử dụng làm tài liệu tham khảo cho các đồ án quy hoạch cấp cơ sở.
  • Cán bộ kỹ thuật, cán bộ quản trị tài nguyên tại các công ty lâm nghiệp, ban quản lý rừng sản xuất có điều kiện tự nhiên và mô hình tổ chức tương đồng ở vùng trung du miền núi phía Bắc.
• Nội dung có giá trị tham khảo cao:
  • Quy trình và biểu mẫu điều tra, thống kê hiện trạng sử dụng đất lâm nghiệp gắn với phân loại đất bị lấn chiếm theo nguồn gốc thời gian và mục đích sử dụng.
  • Phương pháp phân kỳ kế hoạch sử dụng đất và chuyển đổi quỹ đất trống sang rừng trồng sản xuất thâm canh Keo lai theo chu kỳ kinh doanh 7 năm.
  • Khung phương pháp tính toán chỉ tiêu kinh tế tĩnh và kinh tế động ($NPV, BCR, IRR$) ứng dụng trong kinh doanh rừng trồng nguyên liệu.

Câu hỏi thường gặp

1. Tổng diện tích đất Công ty lâm nghiệp Tân Thành đang quản lý là bao nhiêu và tỷ lệ được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất như thế nào?
Theo số liệu điều tra đến ngày 30/06/2017, tổng diện tích đất Công ty quản lý sử dụng là 2.246,01 ha. Trong đó, diện tích đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ) là 1.927,91 ha (đạt tỷ lệ 85,84%) và diện tích chưa được cấp sổ đỏ là 318,10 ha (chiếm 14,16%).

2. Thực trạng diện tích đất bị lấn chiếm tại Công ty lâm nghiệp Tân Thành diễn ra ở quy mô nào?
Tổng diện tích đất Công ty bị người dân lấn chiếm là 1.119,17 ha (chiếm 49,83% tổng diện tích quản lý). Trong đó, diện tích bị lấn chiếm trồng cây công nghiệp và cây ăn quả (chè, cam, sắn, sơn, chanh) là 319,15 ha; diện tích bị lấn chiếm trồng keo là 799,50 ha. Về mặt pháp lý, Công ty đã lập biên bản làm việc đối với 182,67 ha, có văn bản báo cáo cơ quan chức năng 60,94 ha, chuyển hồ sơ Tòa án nhân dân huyện giải quyết 7,6 ha (gồm 3,2 ha tại Phù Lưu và 4,4 ha tại Minh Hương), còn 875,56 ha chưa có biên bản xử lý.

3. Phương án quy hoạch giai đoạn 2019 - 2025 xử lý diện tích đất trống như thế nào?
Phương án quy hoạch chuyển toàn bộ 245,10 ha đất trống trồng rừng sản xuất (gồm 223,40 ha đất trống có thể sản xuất lâm nghiệp và 21,70 ha đất trống sau khai thác) sang đất có rừng trồng của Công ty. Khi hoàn thành, tổng diện tích rừng trồng trực tiếp của Công ty tăng từ 834,00 ha (37,13%) lên 1.079,10 ha (48,05% tổng quỹ đất).

4. Kế hoạch phân kỳ sử dụng đất được triển khai qua các giai đoạn nào?
Diện tích 245,10 ha đất trống được phân kỳ trồng rừng thành 2 giai đoạn:

• Kỳ đầu (2019 - 2020): Chuyển 70,03 ha sang rừng trồng (gồm 63,83 ha đất trống sản xuất lâm nghiệp và 6,20 ha đất sau khai thác).
• Kỳ cuối (2021 - 2025): Chuyển toàn bộ 175,07 ha còn lại sang rừng trồng (gồm 159,57 ha đất trống sản xuất lâm nghiệp và 15,50 ha đất sau khai thác), bảo đảm phủ xanh 100% quỹ đất lâm nghiệp.

5. Cơ cấu loài cây và giải pháp kỹ thuật lâm sinh được lựa chọn trong phương án quy hoạch là gì?
Công ty chuyển đổi cơ cấu cây trồng sang giống Keo lai và Keo tai tượng nhập nội (Keo Úc). Kỹ thuật lâm sinh áp dụng theo quy trình thâm canh rừng nguyên liệu giấy (Quyết định số 1517/QĐ-HĐQT của Tổng công ty Giấy Việt Nam) với chế độ bón phân 2 lần (năm 1 và năm 2), kết hợp công nghệ khai thác tác động thấp bằng cưa xăng, vận xuất thủ công và vận chuyển bằng đường bộ.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Thịnh Thị Bích Ngọc đã đánh giá toàn diện điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và hiện trạng quản lý sử dụng 2.246,01 ha đất tại Công ty lâm nghiệp Tân Thành, chỉ rõ các tồn tại lớn về 1.119,17 ha đất bị xâm lấn. Trên cơ sở đó, tác giả đã xây dựng phương án quy hoạch phát triển sản xuất lâm nghiệp giai đoạn 2019 - 2025 với giải pháp trọng tâm là chuyển hóa 245,10 ha đất trống sang trồng thâm canh rừng Keo lai theo 2 kỳ kế hoạch, đưa tổng diện tích rừng trồng công ty lên 1.079,10 ha. Đề tài đáp ứng đầy đủ yêu cầu khoa học và thực tiễn, cung cấp luận cứ kỹ thuật phục vụ mục tiêu quản lý rừng bền vững và bảo đảm nguồn gỗ nguyên liệu cho Tổng công ty Giấy Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Rừng là tài nguyên vô cùng quý giá. Không chỉ cung cấp lâm đặc sản rừng cho nền kinh tế mà còn có tác dụng giữ đất, giữ nƣớc và phòng hộ. Tuy nhiên, hiện nay ở nhiều nƣớc trên thế giới tài nguyên rừng đang dần bị cạn kiệt và Việt Nam cũng không nằm ngoài xu hƣớng đó. Tính từ năm 1943 đến năm 2018, diện tích rừng của nƣớc ta giảm từ 14,3 triệu ha xuống còn 13,785 triệu ha; với tỷ lệ che phủ rừng của cả nƣớc giảm 1,35% từ 43,0% xuống chỉ còn 41,65%.

Đặc biệt vào năm 1990 thì diện tích rừng tại nƣớc ta là 9,175 triệu ha và có độ che phủ bằng 27,8%. Nhiều nguyên nhân dẫn tới thực trạng đó nhƣ hậu quả chiến tranh, chuyển đổi mục đích sử dụng đất rừng, trong đó quan trọng hơn cả là do hậu quả của khai thác sử dụng rừng quá mức và không có kế hoạch. Vai trò của rừng nói riêng hay ngành lâm nghiệp nói chung không những đƣợc đánh giá ở khía cạnh kinh tế thông qua những sản phẩm trƣớc mắt thu đƣợc từ rừng mà còn tính đến những lợi ích to lớn về môi trƣờng. Sự tác động đến rừng và đất rừng không chỉ ảnh hƣởng trực tiếp đến nghề rừng và sự phát triển kinh tế - xã hội tại khu vực có rừng mà còn tác động nhiều mặt đến khu vực phụ cận cũng nhƣ nhiều ngành sản xuất khác.

Vì vậy, để sử dụng có hiệu quả và nâng cao năng xuất chất lƣợng rừng thì việc tiến hành quy hoạch hợp lý với từng đối tƣợng là hết sức cần thiết đối với tổ chức sản xuất lâm nghiệp. Cùng với sự đổi mới toàn diện nền kinh tế đất nƣớc, hệ thống các lâm trƣờng quốc doanh cũng phải chuyển đổi về cơ chế, tổ chức quản lý, hình thức vận động để phù hợp với cơ chế thị trƣờng. Theo nghị định số 200/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 của Chính phủ thì lâm trƣờng Tân Thành đƣợc chuyển thành Công ty lâm nghiệp Tân Thành và thuộc Tổng Công ty giấy Việt Nam. Từ khi thành lập đến nay, Công ty đã đóng góp đáng kể nhu cầu về nguồn nguyên liệu cho ngành sản xuất giấy Việt Nam, nhu cầu lâm sản khác cho kinh tế địa phƣơng và cho nền kinh tế quốc dân.

Hoạt động sản xuất kinh doanh của Công ty vẫn còn gặp nhiều khó khăn nhất là trong công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng. Vì vậy việc quy hoạch phát triển sản xuất lâm nghiệp cho Công ty sao cho phù hợp với địa bàn đƣợc giao, đảm bảo sử dụng đất, tài nguyên rừng, sản xuất kinh doanh hợp lý, hiệu quả và an toàn, bảo vệ môi trƣờng sinh thái là 1 một trong những nhiệm vụ mang tính chiến lƣợc quan trọng trong quản lý và phát triển sản xuất của Công ty. Nhận thức đƣợc tầm quan trọng của vấn đề và đƣợc sự nhất trí của Khoa Lâm học, Bộn môn Điều tra quy hoạch rừng tôi tiến hành thực hiện đề tài : “Quy hoạch phát triển sản xuất lâm nghiệp cho Công ty lâm nghiệp Tân Thành xã Tân Thành, huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang giai đoạn 2019 - 2025”. Khóa luận đƣợc thực hiện nhằm góp phần vào việc nghiên cứu, xây dựng các công tác quy hoạch, làm căn cứ cho việc xây dựng kế hoạch định hƣớng cho Công ty đƣợc tốt hơn.

2 Chƣơng 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Lƣợc sử phát triển của quy hoạch lâm nghiệp Sự hình thành và phát triển của QHLN gắn liền với sự phát triển kinh tế xã hội và kinh doanh nghề rừng. Qua các thời kỳ đầu chủ yếu là kinh doanh lợi dụng gỗ và trong xu hƣớng phát triển ngƣời ta nhận ra rằng cần phải tổ chức sản xuất lâm nghiệp hợp lý để có thể thu đƣợc sản lƣợng lâu dài hơn là tàn phá tài nguyên rừng. Chính vì vậy, QHLN bắt đầu hình thành.

Trên thế giới Đầu thế kỉ XVIII, những nguyên tắc đơn giản nhất của kinh doanh tổ chức rừng bắt đầu đƣợc áp dụng để thu đƣợc sản phẩm gỗ đều đặn. Để phục vụ các hoạt động sản xuất thì phạm vi mới chỉ dừng lại ở phƣơng thức kinh doanh rừng chồi có chu kỳ khai thác ngắn, từ đó khái niệm “Khoanh khu chặt luân chuyển” ra đời. Nội dung của phƣơng pháp này là đem trữ lƣợng hoặc diện tích chia đều cho từng năm của chu kỳ khai thác dài và tiến hành khoanh khu chặt luân chuyển theo trữ lƣợng hay diện tích. Sau cách mạng công nghiệp, vào thế kỷ XIX, phƣơng thức kinh doanh rừng hạt ra đời với chu kỳ khai thác dài.

Và phƣơng thức “khoanh khu chặt luân chuyển” nhƣờng chỗ cho phƣơng thức “chia đều” của Hartig. Phƣơng thức của Hartig đã chia chu kỳ khai thác thành nhiều thời kỳ lợi dụng và trên cơ sở đó khống chế lƣợng chặt hàng năm. Đến năm 1816, xuất hiện phƣơng pháp phân kỳ lợi dụng của H.Cotta chia chu kỳ khai thác thành 20 thời kỳ lợi dụng và cũng lấy đó để khống chế lƣợng chặt hàng năm. Phƣơng pháp “Bình quân thu hoạch” và sau này là phƣơng pháp “Cấp tuổi” chịu ảnh hƣởng của “Lý luận rừng tiêu chuẩn”, có nghĩa là yêu cầu rừng phải có kết cấu chuẩn về tuổi cũng nhƣ về diện tích, trữ lƣợng, vị trí và đƣa các cấp tuổi cao vào diện tích khai thác.

Hiện nay phƣơng pháp kinh doanh rừng này đang đƣợc sử dụng phổ biến ở các nƣớc có tài nguyên rừng phong phú. Còn phƣơng pháp “Lâm phần kinh tế” và hiện nay là phƣơng pháp “Lâm phần” 3 không căn cứ vào tuổi rừng mà dựa vào đặc điểm cụ thể của mỗi lâm phần để tiến hành phân tích xác định sản lƣợng rừng và biện pháp kinh doanh, phƣơng thức điều chế rừng thích hợp với quan điểm coi trọng chăm sóc nuôi dƣỡng làm giàu rừng. Từ phƣơng pháp này còn phát triển thành “Phƣơng pháp kinh doanh lô” và “Phƣơng pháp kiểm tra”, “Phƣơng pháp mô hình rừng định hƣớng”. Tại Mỹ, bang Wisconsin đã đƣa ra đạo luật sử dụng đất đai vào năm 1929, tiếp theo là xây dựng kế hoạch sử dụng đất đầu tiên cho vùng Oneide của Wisconsin.

Kế hoạch đã xác định các diện tích sử dụng nông, lâm nghiệp và nghỉ ngơi giải trí. Hạn chế của quy hoạch này là tạo việc khai thác rừng quảng canh, không kiểm soát lửa rừng và chống xói mòn.V đã cho ra đời chuyên khảo đầu tiên về phân loại đất đai với tên “Phân loại đất đai cho quy hoạch sử dụng đất”. Đây là tài liệu đầu tiên đề cập đến đánh giá khả năng của đất cho quy hoạch sử dụng đất đai (QHSDĐ). Vào những năm 60, tạp chí “East African Jural for Agriculture and Rorestry” đã xuất bản nhiều bài báo cáo về quy hoạch cơ sở hạ tầng ở Nam Châu Phi.

Năm 1966, Hội khoa học đất và hội nông học Mỹ cho ra đời chuyên khảo về hƣớng dẫn điều tra đất đai, đánh giá khả năng của đất và ứng dụng trong QHSDĐ. Tại Đức tác giả Haber năm 1972 đã xuất bản tài liệu “Khái niệm về quy hoạch sử dụng đất khác nhau”. Đây đƣợc coi là lý thuyết sinh thái về QHSDĐ, dựa trên quan điểm mối quan hệ hợp lí giữa tính đa dạng hệ sinh thái cũng nhƣ sự ổn định của chúng với năng suất và khả năng điều chỉnh. Từ năm 1967, Hội đồng nông nghiệp Châu Âu đã phối hợp với tổ chức FAO tổ chức nhiều hội nghị về phát triển nông thôn và QHSDĐ.

Các hội nghị đều khẳng định quy hoạch vùng nông thôn trong đó quy hoạch ngành sản xuất nhƣ nông nghiệp, lâm nghiệp, chăn nuôi, chế biến loại nhỏ. cũng nhƣ quy hoạch cơ sở hạ tầng, đặc biệt là giao thông phải dựa trên cơ sở quy hoạch đất đai. Năm 1985, một nhóm 4 chuyên gia tƣ vấn quốc tế về QHSDĐ đƣợc tổ chức FAO thành lập nhằm xây dựng một QHSDĐ. Wikingson năm 1985 nghiên cứu QHSDĐ theo khía cạnh luật pháp.

Ông đề nghị “Một hệ thống luật pháp thích hợp cần đƣợc phát triển nhằm mục đích: Cung cấp chính sách và mục tiêu rõ ràng của nhà nƣớc về đất đai, thiết lập các tổ chức sử dụng đất phù hợp, yêu cầu sử dụng theo đúng quy trình kế hoạch và kỹ thuật, tăng cƣờng sự thông hiểu về sử dụng đất và khuyến khích xây dựng cơ chế giám sát và cƣỡng chế”. Ông còn đề nghị quá trình quy hoạch phải đƣợc thông qua luật pháp kết hợp với quá trình ra quyết định hợp lí. Dent năm 1988 và nhiều tác giả đã nghiên cứu sâu về quy trình quy hoạch. Dent khái quát QHSDĐ trên 3 cấp khác nhau và mối liên hệ các cấp: Kế hoạch sử dụng đất cấp quốc gia, cấp vùng (tỉnh, huyện), cấp cộng đồng (xã, thôn).

Dent đã có công trình khái quát định hƣớng QHSDĐ cấp địa phƣơng. Ông còn đề xuất quá trình quy hoạch gồm 4 giai đoạn và 10 bƣớc. Để thỏa mãn nhu cầu ngày càng cao về lƣơng thực, con ngƣời tìm cách giải quyết theo một trong hai hƣớng đó là tăng năng suất cây trồng bằng việc tận dụng tối đa tiềm năng của các loại đất, thâm canh tăng mùa vụ và mở rộng diện tích canh tác. Để làm đƣợc điều đó công tác điều tra, khảo sát, phân loại và đánh giá đất đai để tìm ra giải pháp sử dụng đất có hiệu quả nhất trên cơ sở QHSDĐ hợp lý, chuyển dịch cơ cấu cây trồng vật nuôi và đặc biệt là theo hƣớng nghiên cứu đánh giá tổng hợp tiềm năng của đất đai cho các mục tiêu sử dụng bền vững đã trở thành một yêu cầu bức thiết.

Nhìn chung, QHSDĐ và quy hoạch phát triển sản xuất nông lâm nghiệp ngay từ khi mới ra đời cho đến nay đã có nhiều biến đổi rõ rệt, xây dựng phƣơng pháp ngày càng hoàn chỉnh hơn, phù hợp dần với thực tiễn sản xuất. Bắt đầu từ quy hoạch vùng đến các quy hoạch chuyên ngành. Tuy nhiên có nhiều nghiên cứu đề xuất và thử nghiệm về QHSDĐ và quy hoạch phát triển sản xuất nông lâm nghiệp, nhƣng lý thuyết về quy hoạch nông lâm nghiệp cấp xã và cấp hành chính thấp chƣa đƣợc hoàn chỉnh và đầy đủ. 5 Những thay đổi về môi trƣờng toàn cầu cũng nhƣ trong từng khu vực, quốc gia đã đòi hỏi ngành lâm nghiệp xem xét việc quy hoạch rừng và tổ chức sản xuất kinh doanh và thực tế cho thấy khoa học về tổ chức rừng này không chỉ đơn thuần là khoa học thuần túy về cấu trúc, sản lƣợng, sinh vật học rừng mà còn liên quan đến yếu tố văn hóa xã hội, kinh tế, môi trƣờng.

Ngoài ra đối với các khu vực rừng tự nhiên, đặc biệt là rừng nhiệt đới, chứa đựng trong nó sự đa dạng sinh học to lớn, là một ngân hàng gen, loài và đa dạng về hệ sinh thái.