Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về quản trị rủi ro t n dụng theo chuẩn mực Basel II tại NHTM. Chương 2: Phương pháp nghiên cứu. 3 Chương 3: Thực trạng quản trị rủi ro t n dụng theo chuẩn mực Basel II tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và phát triển Việt Nam. Chương 4: Giải pháp góp phần hoàn thiện công tác quản trị rủi ro t n dụng theo chuẩn mực Basel II tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và phát triển Việt Nam.
4 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG THEO CHUẨN MỰC BASEL II TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Tổng quan nghiên cứu nước ngoài Hiện nay trên thế giới đã bước qua giai đoạn thực hiện các chuẩn mực Basel II, đang áp dụng chuẩn mực Basel III và tiến dần tới các chuẩn mực Basel IV. Ngoài các văn bản hướng dẫn ch nh thức của Ủy ban Basel, có khá nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến việc áp dụng và triển khai các hiệp ước vốn nói trên.
Tài liệu ch nh thức về chuẩn mực Basel của Ủy ban Basel về giám sát ngân hàng (BCBS-2004) đã được sử dụng để tham khảo một số vấn đề lý luận về rủi ro t n dụng, đặc biệt là các nguyên tắc quản trị rủi ro t n dụng được dùng để làm cơ sở tham chiếu khi phân t ch và đánh giá thực trạng quản trị rủi ro t n dụng tại BIDV. Bên cạnh đó, một số nghiên cứu về việc triển khai áp dụng chuẩn mực Basel tại các nước đang phát triển, đặc biệt là các nước không phải là thành viên BCBS như nghiên cứu của T. Các nghiên cứu này l giải tại sao việc áp dụng Basel II và III có t nh chọn lọc cao và có sự khác nhau giữa các quốc gia, chỉ ra các nhân tố tác động đến việc một quốc gia đang phát triển quyết định có áp dụng và thực hiện các tiêu chuẩn quy định quốc tế hay không. Tuy nhiên, tại các nghiên cứu này cho thấy các quốc gia này đã áp dụng Hiệp ước Basel II từ rất sớm, hiện nay đã sử dụng đến Hiệp ước Basel III và chuẩn bị tiến tới Basel IV.
Do đó, trước những biến động kinh tế - xã hội liên tục và mạnh mẽ, việc áp dụng những kinh nghiệm của những quốc gia này vào tình hình của Việt Nam hiện nay khá là hạn chế. Một số nghiên cứu về những kinh nghiệm triển khai Basel II tại một số nước châu Á như Trung Quốc, Hàn Quốc, Hồng Kông như nghiên cứu của Jun Hua Sun (2009); nghiên cứu của Mun Chong Chin (2006) hay nghiên cứu của Basel II Team thuộc Phòng nghiên cứu ch nh sách, Cơ quan tiền tệ Hồng Kông (2004) cũng là những nguồn tài liệu quý báu cho đề tài. Các bài viết trên có những đóng góp lớn 5 đối với đề tài nghiên cứu về các chuẩn mực Basel cũng như việc triển khai áp dụng Basel tại các nước không phải là thành viên BCBS. Các nghiên cứu này l giải tại sao việc áp dụng Basel II và III có t nh chọn lọc cao và có sự khác nhau giữa các quốc gia, chỉ ra các nhân tố tác động đến việc một quốc gia đang phát triển quyết định có áp dụng và thực hiện các tiêu chuẩn quy định quốc tế hay không.
Nhìn chung, ngoài những tài liệu ch nh thức của BCBS về các nguyên tắc quản trị rủi ro t n dụng theo Basel II, trên thế giới cũng đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về việc áp dụng Basel II tại các ngân hàng thương mại. Tuy niên, các nghiên cứu này tập trung vào các nội dung áp dụng Basel II trong hệ thống các ngân hàng của một quốc gia nói chung, và thời điểm áp dụng Basel II đã khá lâu. Khoảng cách về thời gian như vậy sẽ dẫn đến rất nhiều sự khác biệt về tình hình ch nh trị, kinh tế - xã hội, tình hình thị trường tài ch nh ngân hàng do xu hướng phát triển mạnh mẽ của toàn cầu trong nhiều năm qua, dẫn đến việc tham khảo những kinh nghiệm áp dụng vào tình hình của ngân hàng thương mại tại Việt Nam sẽ có những hạn chế nhất định. Tổng quan nghiên cứu trong nước Từ năm 2010 cho đến nay, tại Việt Nam đã có rất nhiều hội thảo được tổ chức để tìm hiểu về việc áp dụng Basel II nói chung và quản trị rủi ro t n dụng theo chuẩn mực Basel II nói riêng, cũng như các nghiên cứu về đề tài này, trong đó tiêu biểu như: Tháng 09/2010, trong khuôn khổ Dự án “Tăng cường năng lực cho Ngân hàng Nhà nước Việt Nam”, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) đã phối hợp với Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA) tổ chức Hội thảo về Basel II - Kỹ thuật giảm thiểu rủi ro và quản trị rủi ro t n dụng.
Buổi hội thảo đã trình bày tổng quan về các đặc điểm Hiệp ước vốn Basel II năm 2004, chỉ ra lộ trình thực hiện Basel I và Basel II ở Việt Nam, phác hoạ các bước cụ thể mà Việt Nam cần nắm bắt nhằm đạt đến mục tiêu vận dụng và thực hiện đầy đủ Basel II trong tương lai. Tháng 09/2015, tại Hội thảo chuyên đề "Chiến lược Quản trị rủi ro (QTRR) đảm bảo phát triển bền vững " do Trung tâm Thông tin t n dụng Quốc gia (CIC) và Tập đoàn Dữ liệu Quốc tế (IDG ASEAN) phối hợp tổ chức, vấn đề quản trị rủi ro 6 t n dụng được đề cập đến là một trong những yếu tố quan trọng trong việc triển khai hiệu quả Hiệp ước vốn Basel II. Tháng 12/2017, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân phối hợp với Ngân hàng TMCP Bưu điện Liên Việt tổ chức buổi hội thảo “Áp dụng Basel II trong quản trị rủi ro của các NHTM Việt Nam: cơ hội, thách thức và lộ trình thực hiện”. Tại đây, đã có 49 bài nghiên cứu của các nhà khoa học đến từ các trường đại học, viện nghiên cứu, cơ quan quản lý Nhà nước và các NHTM được công bố, trong đó có một số nghiên cứu mới liên quan đến mô hình quản trị rủi ro theo Basel II, những tồn tại, vướng mắc của lộ trình áp dụng Basel II trong các NHTM Việt Nam,… Cuốn kỷ yếu của buổi hội thảo là nguồn tài liệu tham khảo hữu ch khi thực hiện luận văn này.
Ngoài ra, tại Việt Nam đã có một số nghiên cứu về quản trị rủi ro t n dụng theo Basel II như Nguyễn Thị Kiều Minh (2015), Phan Thị Linh (2016). Nghiên cứu của Nguyễn Thị Kiều Minh (2015) tập trung vào phân t ch các dữ liệu thu thập được về hoạt động t n dụng, áp dụng Basel II ở các ngân hàng thương mại Việt Nam. Từ đó nghiên cứu chỉ ra rằng để tiếp tục phát triển thì các ngân hàng thương mại cần có áp dụng biện pháp quản trị rủi ro phù hợp, phải cân đối giữa lợi nhuận và rủi ro để đạt được tối đa hóa lợi nhuận cùng với giảm thiểu rủi ro và cần tăng cường vai trò giám sát để tăng t nh hiệu quả hoạt động t n dụng ngân hàng. Nguyễn Văn Thọ và Nguyễn Ngọc Linh (2015) nhận định việc triển khai Basel II đối với 10 ngân hàng được NHNN lựa chọn th điểm thì gặp không t những khó khăn và thách thức như chi ph triển khai thực hiện, thông tin dữ liệu.
Việc áp dụng chuẩn mực vốn theo tiêu chuẩn vốn Basel II sẽ tạo động lực và định hướng trong việc nâng cao năng lực quản lý rủi ro và quản lý, phân bổ vốn theo tiêu chuẩn quốc tế. Nghiên cứu của Phan Thị Linh (2016) tập trung vào quản trị rủi ro trên cơ sở ứng dụng BASEL II tại các ngân hàng thương mại nhà nước. Sau khi triển khai áp dụng Basel II trong giai đoạn 2014-2016, hoạt động của các NHTM Nhà nước đang gặp những khó khăn nhất định như chi ph thực hiện triển khai và ứng dụng Basel II lớn, nợ xấu của ngân hàng đang có xu hướng tăng, yêu cầu tr ch dự phòng rủi ro tăng cao, khả năng sinh lời không ổn định. 7 Các nghiên cứu trên đều chỉ ra rằng việc thực hiện theo Basel II trong quản trị rủi ro là cần thiết cho việc nâng cao hiệu quả hoạt động ngân hàng và ổn định cho hệ thống ngân hàng.
Tuy nhiên, việc triển khai thực hiện quản trị rủi ro theo Basel II các ngân hàng gặp không t những khó khăn thách thức và để ứng dụng Basel trong quản trị rủi ro thì các ngân hàng cần phải có điều kiện cần thiết nhất định. Các nghiên cứu nhìn chung vẫn chưa đi sâu phân t ch đánh giá thực trạng việc ứng dụng Basel II, tiến trình thực hiện, nội dung thực hiện, mức độ ứng dụng basel II trong công tác quản trị rủi ro t n dụng. Ngô Thị Thu Mai và Nguyễn Ngọc B ch (2017) đã đi sâu vào nghiên cứu quản trị rủi ro t n dụng theo Basel II tại ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam trên cơ sở phân t ch theo bốn nội dung ch nh của quản trị rủi ro t n dụng: nhận diện rủi ro t n dụng, đo lường rủi ro t n dụng, kiểm soát rủi ro t n dụng và xử lý rủi ro t n dụng. Nghiên cứu chưa sử dụng đến các nguyên tắc của Basel II làm chuẩn mực đối chiếu với quá trình triển khai áp dụng Basel II tại BIDV để chỉ ra những khó khăn, thách thức còn tồn tại trong quá trình triển khai áp dụng Basel II, từ đó có thể tìm ra cách khắc phục, hướng tới mục tiêu áp dụng hiệu quả công tác quản trị rủi ro t n dụng theo Basel II tại BIDV cũng như mở rộng việc triển khai áp dụng Basel II trên toàn hệ thống ngân hàng thương mại tại Việt Nam.
Khoảng trống nghiên cứu Như vậy, quá trình tổng quan các nghiên cứu cho thấy có nhiều nghiên cứu trong và ngoài nước về vấn đề quản trị rủi ro t n dụng theo Basel II với nhiều cách tiếp cận khác nhau. Theo như tổng quan có thể thấy được các nghiên cứu đều khẳng định quản trị rủi ro t n dụng là vấn đề được các ngân hàng quan tâm hàng đầu, và quản trị rủi ro theo Basel II là cần thiết và hữu hiệu cho các ngân hàng.