Chương 1: Cơ sở lý luận về quản trị rủi ro tín dụng của ngân hàng thương mại. 7 Chương 2: Phân tích thực trạng Quản trị rủi ro tín dụng đối với khách hàng cá nhân tại BIDV CN Đắk Nông. Chương 3: Giải pháp hoàn thiện Quản trị rủi ro tín dụng đối với khách hàng cá nhân tại BIDV CN Đắk Nông đến năm 2020. 8 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.
RỦI RO TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Khái niệm Có rất nhiều cách quan niệm khác nhau về rủi ro tuỳ thuộc vào chủ thể và hoạt động của chủ thể đó trong mối quan hệ với các yếu tố khác của môi trƣờng. Tuy nhiên, các quan niệm đó đều thống nhất một nội dung coi rủi ro là sự bất trắc không mong đợi, gây ra thiệt hại và có thể đo lƣờng đƣợc. Đối với vấn đề rủi ro tín dụng ngân hàng, cũng đã có rất nhiều khái niệm đƣa ra, cụ thể nhƣ sau: Theo khoản 1 điều 2 quyết định số 493/2005/QĐ-NHNN ngày 22/4/2005 của Thống đốc NHNN Việt Nam: Rủi ro tín dụng là khả năng xảy ra tổn thất trong hoạt động ngân hàng của tổ chức tín dụng do khách hàng không thực hiện hoặc không có khả năng thực hiện nghĩa vụ của mình theo cam kết.
Nhƣ vậy, rủi ro tín dụng là loại rủi ro phát sinh trong quá trình cấp tín dụng của ngân hàng, biểu hiện trên thực tế qua việc khách hàng không trả đƣợc nợ hoặc trả nợ vay không đúng hạn cho ngân hàng, cho dù đấy là nợ gốc hay nợ lãi. Hiểu một cách khác, rủi ro tín dụng là rủi ro không thu hồi đƣợc nợ khi đến hạn do ngƣời vay đã không thực hiện đúng cam kết vay vốn theo hợp đồng tín dụng, không tuân thủ theo nguyên tắc hoàn trả khi đáo hạn. Từ những khái niệm trên, tác giả đƣa ra quan điểm của mình nhƣ sau: “Rủi ro tín dụng là sự không đảm bảo về khả năng hoàn trả khoản tín dụng được cấp của khách hàng khi đến hạn tín dụng”. Phân loại rủi ro tín dụng a.
Căn cứ theo nguyên nhân phát sinh rủi ro Nếu căn cứ vào nguyên nhân phát sinh rủi ro, rủi ro tín dụng đƣợc phân chia nhƣ sau: 9 RỦI RO TÍN DỤNG Rủ ro Rủ ro danh mụ giao ị Rủi ro Rủi ro Rủi ro Rủi ro Rủi ro lựa chọn bảo đảm nghiệp vụ nội tại tập trung Sơ đồ 1.1: Phân loại rủi ro tín dụng theo nguyên nhân phát sinh (Trần Huy Hoàng, 2011, Quản trị kinh doanh ngân hàng) Theo sơ đồ trên, rủi ro tín dụng đƣợc chia thành hai loại là rủi ro giao dịch và rủi ro danh mục: * Rủ ro o ị Là rủi ro phát sinh do những hạn chế trong quá trình giao dịch và xét duyệt cấp tín dụng, đánh giá khách hàng; có 3 bộ phận chính: + Rủi ro lựa chọn: liên quan đến quá trình đánh giá và phân tích tín dụng, khi ngân hàng lựa chọn những phƣơng án cấp tín dụng có hiệu quả để ra quyết định cấp tín dụng. + Rủi ro bảo đảm: phát sinh từ các tiêu chuẩn bảo đảm nhƣ các điều khoản trong hợp đồng cấp tín dụng, các loại tài sản đảm bảo, chủ thể đảm bảo, cách thức đảm bảo và mức cấp tín dụng trên giá trị của tài sản đảm bảo. + Rủi ro nghiệp vụ: là rủi ro liên quan đến công tác quản trị khoản tín dụng và hoạt động cấp tín dụng, bao gồm cả việc sử dụng hệ thống xếp hạng rủi ro và kỹ thuật xử lý các khoản tín dụng có vấn đề. * Rủ ro n mụ Là rủi ro phát sinh do những hạn chế trong quản trị danh mục tín dụng của ngân hàng, đƣợc phân chia thành 2 loại: 10 + Rủi ro nội tại: xuất phát từ các yếu tố, các đặc điểm riêng có, mang tính riêng biệt bên trong của mỗi chủ thể xin cấp tín dụng hoặc ngành, lĩnh vực kinh tế, từ đặc điểm hoạt động hoặc đặc điểm sử dụng vốn của khách hàng xin cấp tín dụng.
+ Rủi ro tập trung: là trƣờng hợp ngân hàng tập trung cấp tín dụng quá nhiều đối với một số khách hàng, hoặc quá nhiều DN hoạt động trong cùng một ngành, lĩnh vực kinh tế; hoặc trong cùng một vùng địa lý nhất định; hoặc cùng một loại hình cấp tín dụng có rủi ro cao. Căn cứ vào tính chất của rủi ro Căn cứ vào tính chất, rủi ro tín dụng đƣợc chia thành 2 loại: Rủi ro khách quan và rủi ro chủ quan. * Rủi ro khách quan Là rủi ro do các nguyên nhân khách quan gây ra nhƣ thiên tai, dịch bệnh, chiến tranh, hỏa hoạn, ngƣời vay bị chết, mất tích,…dẫn đến thất thoát vốn vay mặc dù ngân hàng cho vay và ngƣời đi vay đã thực hiện đầy đủ các quy định về quản trị và sử dụng vốn vay. * Rủ ro ủ qu n Là rủi ro thuộc về lỗi của ngân hàng hoặc bên đi vay vì vô tình hoặc cố ý gây ra dẫn đến thất thoát vốn vay.
Đối với rủi ro chủ quan nếu có những biện pháp hợp lý có thể hạn chế hoặc khắc phục đƣợc loại rủi ro này. Căn cứ theo đối tượng khách hàng Nếu căn cứ theo đối tƣợng khách hàng, rủi ro tín dụng có thể phân chia thành rủi ro tín dụng đối với khách hàng doanh nghiệp và rủi ro tín dụng đối với khách hàng cá nhân. * Rủ ro tín ụn đố vớ á àn o n n ệp Đặc điểm tín dụng đối với khách hàng doanh nghiệp là mặc dù ngân hàngTM có số lƣợng khách hàng không nhiều nhƣng quy mô dƣ nợ lớn, 11 khoản tín dụng cấp cho một khách hàng doanh nghiệp có thể lớn hơn rất nhiều lần so với một khách hàng cá nhân với các điều khoản, điều kiện chi tiết và đa dạng, phức tạp; các sản phẩm dịch vụ mỗi khách hàng sử dụng cũng đa dạng hơn nhiều từ cho vay, chiết khấu, bảo lãnh, mua bán ngoại tệ, thanh toán quốc tế…. Đồng thời, khác với khoản tín dụng cho khách hàng cá nhân, các khoản tín dụng cho khách hàng doanh nghiệp là các khoản tín dụng ngắn hạn nhằm mục đích bổ sung bổ sung vốn lƣu động chiếm tỷ trọng lớn, vòng quay tín dụng nhanh, hoạt động của khách hàng thƣờng xuyên đƣợc đánh giá lại mỗi khi ngân hàng cấp một khoản tín dụng mới, vì vậy ngân hàng theo sát tình hình khách hàng hơn so với khách hàng cá nhân, thông tin về khách hàng đƣợc cập nhật thƣờng xuyên và có độ tin cậy cao hơn khách hàng cá nhân.
Với các đặc điểm nêu trên, khi tài trợ đối tƣợng khách hàng này đòi hỏi đội ngũ cán bộ tín dụng phải hiểu rõ ngành nghề đang tham gia tài trợ, thẩm định tốt khách hàng và phƣơng án tài trợ, linh hoạt trong quản trị khoản tín dụng vì nếu rủi ro xảy ra sẽ gây thiệt hại rất lớn cho ngân hàng. * Rủ ro tín ụn đố vớ á àn á n ân Đặc điểm của tín dụng đối với khách hàng cá nhân là quy mô mỗi khoản vay nhỏ, số lƣợng các khoản vay lớn với mục đích vay vốn thƣờng là để bổ sung vốn kinh doanh, hoặc phục vụ cho nhu cầu tiêu dùng với thời gian cho vay dài nhƣng nguồn trả nợ thƣờng là thu nhập thƣờng xuyên ổn định tại thời điểm xem xét cấp tín dụng. Do vậy, khi cấp tín dụng cho đối tƣợng khách hàng cá nhân, có thể gặp phải một số rủi ro nhƣ rủi ro do thông tin bất cân xứng, nguồn trả nợ bị ảnh hƣởng khi ngƣời vay gặp rủi ro sức khoẻ, thất nghiệp… nên không trả đƣợc nợ vay cho ngân hàng; rủi ro tác nghiệp do số lƣợng khoản vay cần thẩm định và quản trị rất nhiều, dễ dẫn đến tâm lý chủ quan, lỏng lẻo trong việc quản trị 12 khoản vay. 1 1 3 Đặ đ ểm của rủi ro tín dụng Để chủ động phòng ngừa rủi ro tín dụng thì nhận biết đặc điểm của rủi ro tín dụng là điều cần thiết, rủi ro tín dụng có các đặc điểm sau: a.
Rủi ro mang tính gián tiếp Trong quan hệ tín dụng, ngân hàng chuyển giao quyền sử dụng vốn cho khách hàng, rủi ro tín dụng xảy ra khi khách hàng gặp những tổn thất và thất bại trong quá trình sử dụng vốn. Do đó, rủi ro trong hoạt động kinh doanh của khách hàng là nguyên nhân chủ yếu gây nên rủi ro tín dụng cho ngân hàng. Vì vậy kiểm soát rủi ro tín dụng không đơn thuần chỉ là việc làm trƣớc khi cho vay mà còn là quá trình xuyên suốt trong và sau khi cho vay, theo sát quá trình hoạt động kinh doanh của khách hàng để kịp thời phát hiện những bất ổn trong hoạt động kinh doanh của khách hàng, đảm bảo quá trình kinh doanh đạt hiệu quả để khách hàng thực hiện đúng cam kết hoàn trả vốn vay đúng thời hạn. Rủi ro có tính chất đa dạng và phức tạp Đặc điểm này biểu hiện ở sự đa dạng, phức tạp của nguyên nhân, hình thức và hậu quả của rủi ro tín dụng.
Do đó, khi phòng ngừa và xử lý rủi ro tín dụng phải chú ý đến mọi dấu hiệu rủi ro, xuất phát từ nguyên nhân bản chất và hậu quả do rủi ro tín dụng đem lại để có biện pháp phòng ngừa phù hợp. Rủi ro tín dụng có tính tất yếu Rủi ro tín dụng có tính tất yếu luôn tồn tại gắn liền với hoạt động tín dụng của ngân hàng thƣơng mại. Tình trạng thông tin bất cân xứng đã làm cho ngân hàng không thể nắm bắt đƣợc các dấu hiệu rủi ro một cách toàn diện và đầy đủ, điều này làm cho bất kỳ khoản vay nào cũng tiềm ẩn những rủi ro. 13 Do đó kinh doanh ngân hàng là kinh doanh rủi ro ở mức độ phù hợp và đạt đƣợc lợi nhuận tƣơng ứng.
Ản ƣởng của rủi ro tín dụng Rủi ro tín dụng luôn tiềm ẩn trong kinh doanh ngân hàng và đã gây ra những hậu quả nghiêm trọng, ảnh hƣởng nhiều mặt đến đời sống kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia, thậm chí có thể lan rộng trên phạm vi toàn cầu. Ảnh hưởng đối với ngân hàng Rủi ro tín dụng có thể đánh mất thƣơng hiệu của ngân hàng, gây tổn thất về tài sản cho ngân hàng. Ở mức độ thấp, rủi ro tín dụng làm giảm lợi nhuận, thậm chí còn làm giảm nguồn vốn tự có của các ngân hàng; nếu rủi ro tín dụng không đƣợc kiểm soát tốt làm cho tỷ lệ các khoản cho vay mất vốn tăng lên quá cao, các ngân hàng thƣơng mại sẽ phải đối mặt với nguy cơ phá sản.