LỜI MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Thanh khoản đóng vai trò quan trọng đảm bảo sự trơn chu trong hoạt động của các ngân hàng. Ngân hàng có khả năng thanh khoản tốt khi nó luôn có đƣợc nguồn vốn khả dụng với chi phí hợp lý đúng vào thời điểm mà ngân hàng cần.Không có đủ nguồn vốn khả dụng để đáp ứng nhu cầu của thị trƣờng có thể khiến ngân hàng mất khả năng thanh toán, mất uy tín và dẫn đến sự sụp đổ của toàn hệ thống. Không những thế, hệ thống ngân hàng còn là huyết mạch của cả nền kinh tế nên tính thanh khoản của hệ thống ngân hàng phản ánh tính thanh khoản của nền kinh tế, khi hệ thống Ngân hàng mất khả năng thanh khoản thì cũng là lúc nền kinh tế rơi vào khủng hoảng.
Chính vì sự ảnh hƣởng lớn nhƣ vậy mà quản trị rủi ro thanh khoản có vai trò rất quan trọng và trở thành một vấn đề thƣờng trực mang tính sống còn cho ngành ngân hàng cũng nhƣ cả nền kinh tế. Trong thời gian vừa qua, nền kinh tế toàn cầu có diễn biến phức tạp đã tác động tiêu cực đến tình hình kinh tế vĩ mô nƣớc ta. Ở trong nƣớc, lạm phát đƣợc giảm ở mức an toàn nhƣng còn tiềm ẩn nhiều nguy cơ, tình hình sản xuất phục hồi còn chậm, các doanh nghiệp khó khăn trong việc hấp thụ vốn, sức cầu của nền kinh tế còn yếu…Tình hình ấy đã có những tác động lớn đến hoạt động doanh của các ngân hàng, thanh khoản của hệ thống ngân hàng từ đó cũng bị ảnh hƣởng nghiêm trọng. Đứng trƣớc vấn đề đó, các ngân hàng đã nhận thức đƣợc tầm quan trọng của quản trị rủi ro thanh khoản trong hoạt động kinh doanh của mình và không ngừng nghiên cứu, triển khai các chính sách, chiến lƣợc quản trị rủi ro thanh khoản để đáp ứng nhu cầu của thực tế.
Ngân hàng Thƣơng mại cổ phần Kỹ thƣơng là một trong những ngân hàng thƣơng mại cổ phần hàng đầu Việt Nam. Trong xu thế chung của thế giới, cùng với định hƣớng của mình, việc đánh giá và củng cố lại quản trị rủi ro thanh khoản là một việc nên làm và cần làm đối với Techcombank. Với thực tế trên, dựa vào cơ sở học thuyết và các phƣơng pháp đã đƣợc học tại Học viện Ngân hàng, em xin chọn đề tài “ Quản trị rủi ro thanh khoản tại Ngân hàng thƣơng mại cổ phần Kỹ Thƣơng - thực trạng và giải pháp” làm đề tài nghiên cứu của mình. Mục đích nghiên cứu 2 Thứ nhất, hiểu rõ hơn các vấn đề lý thuyết cơ bản về thanh khoản, rủi ro thanh khoản và hoạt động quản trị rủi ro thanh khoản tại ngân hàng thƣơng mại.
Thứ hai, phân tích thực trạng quản trị rủi ro thanh khoản từ đó đánh giá hiệu quả quản trị tại Ngân hàng TMCP Kỹ thƣơng, qua các thành tựu mà ngân hàng đã đạt đƣợc cũng nhƣ những hạn chế còn tồn tại.Đồng thời, tìm hiểu các nguyên nhân dẫn đến các tồn tại đó. Thứ ba, đề xuất giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiệncông tác quản trị rủi ro thanh khoản trong hoạt động của Ngân hàng TMCP Kỹ thƣơng. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu: Khóa luận nghiên cứu về Ngân hàng TMCP Kỹ thƣơng Việt Nam, trong đó tập trung nghiên cứu quản trị rủi ro thanh khoản tại ngân hàng trong giai đoạn từ năm 2011 đến năm 2013. Phƣơng pháp nghiên cứu Khóa luận có sử dụng các phƣơng pháp nhƣ phƣơng pháp so sánh, phƣơng pháp đối chiếu; phƣơng pháp thống kê; phƣơng pháp phân tích, tổng hợp;…để nghiên cứu và giải quyết vấn đề.
Kết cấu đề tài Nội dung chính của khóa luận gồm có 3 chƣơng: Chƣơng 1: Lý luận chung về quản trị rủi ro thanh khoản trong hoạt động của ngân hàng thƣơng mại Chƣơng 2: Thực trạng quản trị rủi ro thanh khoản tại Ngân hàng thƣơng mại cổ phần Kỹ Thƣơng Chƣơng 3: Giải pháp và kiến nghị hoàn thiện công tác quản trị rủi ro thanh khoản tại Ngân hàng thƣơng mại cổ phần Kỹ Thƣơng 3 CHƢƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO THANH KHOẢN TRONG HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG 1. RỦI RO THANH KHOẢN TRONG HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Khái niệm thanh khoản trong hoạt động ngân hàng1 Ngân hàng là tổ chức tài chính có vai trò quan trọng trong việc luân chuyển vốn của nền kinh tế.Hoạt động chủ yếu của các ngân hàng là thu hút các nguồn vốn tạm thời nhàn rỗi sau đó cho vay các đối tƣợng có nhu cầu sử dụng vốn và đầu tƣ, qua đó, các ngân hàng thu về lợi nhuận cho mình. Ngày nay, với sự phát triển của nền kinh tế và công nghệ thông tin cùng với nhu cầu của ngƣời sử dụng mà các ngân hàng đa dạng hóa hoạt động của mình hơn.
Tuy nhiên, do đặc thù kinh doanh của mình, các ngân hàng luôn phải đối mặt với rất nhiều rủi ro nhƣ rủi ro lãi suất, rủi ro tỷ giá, rủi ro thị trƣờng, hoạt động, rủi ro công nghệ thông tin… và trong đó còn có rủi ro thanh khoản. Tính thanh khoản có thể đƣợc tiếp cận và hiểu dƣới nhiều cách khác nhau. Xem xét dƣới góc độ tài sản: Thanh khoản của một tài sản chính là khả năng chuyển đổi tài sản đó thành tiền và ngƣợc lại. Để đánh giá tính thanh khoản của tài sản, có ba tiêu chí bao gồm: Tài sản đó có sẵn số lƣợng để mua hoặc bán hay không? Tài sản có sẵn thị trƣờng giao dịch hay không? Giá cả của tài sản có hợp lý hay không? Một tài sản thỏa mãn các tiêu chí nhƣ vậy đƣợc xem là tài sản có tính thanh khoản cao.Trên thực tế, những tài sản có tính thanh khoản cao bao gồm các giấy tờ có giá nhƣ trái phiếu kho bạc, thƣơng phiếu, hối phiếu.
Nhìn chung đó đều là chứng khoán đem lại lợi nhuận tƣơng đối, độ an toàn cao, rủi ro thấp. Những tài sản thanh khoản thấp nhƣ bất động sản, dây chuyền sản xuất, máy móc thiết bị… Xem xét dƣới góc độ ngân hàng: Thanh khoản là khả năng ngân hàng đáp ứng kịp thời và đầy đủ các nghĩa vụ tài chính phát sinh trong quá trình hoạt động kinh 1 Tham khảo tại: Giáo trình quản trị ngân hàng thƣơng mại của GS.TS Nguyễn Văn Tiến, xuất bản năm 2013, Tr 349 4 doanh nhƣ chi trả tiền gửi khách hàng, giải ngân theo tiến độ, thanh toán các giao dịch tài chính… Hiểu theo cách này, tính thanh khoản đƣợc xem xét trong mối tƣơng quan giữa cung thanh khoản và cầu thanh khoản. Cung – cầu thanh khoản Cung thanh khoản(còn gọi là luồng tiền vào): là số tiền mà ngân hàng có sẵn hoặc có thể có trong thời gian ngắn để ngân hàng sử dụng. Cầu thanh khoản(hay còn gọi là luồng tiền ra): là số tiền mà ngân hàng có nhu cầu chi trả ngay lập tức hoặc trong một thời gian ngắn Bảng 1.1: Thành phần cung – cầu thanh khoản2 Cung thanh khoản Cầu thanh khoản Các khoản tiền gửi sẽ nhận đƣợc Khách hàng rút các khoản tiền gửi Thu nhập từ lãi và việc cung cấp dịch Giải ngân theo hợp đồng tín dụng đã vụ cam kết Các khoản tín dụng thu về Thanh toán các khoản vay và phải trả Bán tài sản đang kinh doanh và sử Chi phí trả lãi và cung ứng dịch vụ dụng ngân hàng Vay mƣợn từ thị trƣờng tiền tệ Mua lại cổ phiếu Phát hành cổ phiếu ra thị trƣờng Thanh toán cổ tức cho cổ đông Trong các bộ phận cấu thành cung thanh khoản thì nguồn tiền gửi bổ sung của khách hàng là bộ phận tạo nên cung thanh khoản quan trọng nhất và chiếm tỷ trọng lớn, tiếp theo là các khoản tín dụng thu về và vay mƣợn trên thị trƣờng tiền tệ.
Còn bộ phận cầu thanh khoản chủ yếu là khách hàng rút tiền gửi và cấp tín dụng cho khách hàng vay. Trạng thái thanh khoản ròng Trạng thái thanh khoản ròng, hay còn gọi là khe hở thanh khoản(Net Liquidity Position), viết tắt là NLP: là chênh lệch giữa tổng cung thanh khoản và tổng cầu thanh khoản tại một thời điểm nhất định Trạng thái thanh khoản ròng đƣợc xác định theo công thức: NLP = Cung thanh khoản − Cầu thanh khoản 2 Thao khảo tại: Giáo trình quản trị ngân hàng thƣơng mại của GS.TS Nguyễn Văn Tiến, xuất bản năm 2013, trang 350 5 Trƣờng hợp, NLP > 0; đƣợc gọi là trạng thái thặng dƣ thanh khoản(Liquidity surlpus), tức ngân hàng đang dƣ thừa vốn. Hay nói cách khách, trạng thái thanh khoản của ngân hàng đƣợc đảm bảo. Trƣờng hợp, NLP <0; đƣợc gọi là trạng thái thâm hụt thanh khoản, tức ngân hàng thiếu hụt tiền để chi trả.
Trong trƣờng hợp này, ngân hàng cần xác định bổ sung thanh khoản từ nguồn nào, ở đâu với chi phí hợp lý. Rủi ro thanh khoản là khả năng ngân hàng không có đủ vốn khả dụng(cung thanh khoản) với chi phí hợp lý vào đúng thời điểm mà ngân hàng cần để đáp ứng nhu cầu thanh khoản. Rủi ro thanh khoản chính là khả năng ngân hàng không đáp ứng đƣợc các nghĩa vụ tài chính một cách tức thời hoặc phải huy động vốn bổ sung với chi phí cao hoặc phải bán tài sản với giá thấp. Rủi ro thanh khoản xảy ra khiến ngân hàng phải đình trệ hoạt động, gây thua lỗ, mất uy tín và nếu nghiệm trọng có thể dẫn đến phá sản.
Nguyên nhân của rủi ro thanh khoản Rủi ro thanh khoản xảy ra là do cả nguyên nhân tiền đề lẫn nguyên nhân hoạt động của ngân hàng thƣơng mại. Nguyên nhân tiền đề Phải kể đến nguyên nhân chính đầu tiên dẫn đến rủi ro thanh khoản đó chính là sự bất cân xứng về kỳ hạn của tài sản có và tài sản nợ của ngân hàng thƣơng mại. Các ngân hàng thƣờng đi huy động các khoản tiền nhỏ lẻ, thời hạn ngắn và cho vay với khối lƣợng lớn trong trung và dài hạn. Các khoản tiền gửi có thời hạn ngắn sẽ đáo hạn trƣớc khi ngân hàng thu về những khoản cho vay trung và dài hạn.Chính vì vậy, ngân hàng luôn phải đối mặt với sự không cân xứng về kỳ hạn giữa hai bên của bảng cân đối kế toán.
Hơn thế nữa, bên phần nguồn vốn của ngân hàng luôn có các khoản mục nhƣ tiền gửi thanh toán của tổ chức, tiền gửi không kỳ hạn, tiết kiệm có thể rút trƣớc hạn… là những tài khoản cho phép chủ tài khoản đƣợc rút tiền ra bất cứ lúc nào nên ngân hàng luôn phải có sẵn vốn để đáp ứng nhu cầu của họ. Nguyên nhân chính thứ hai là sự nhạy cảm của tài sản tài chính với những sự thay đổi lãi suất.