MỞ ĐẦU 1. Về tính cấp thiết của đề tài Trong xu hƣớng hội nhập và toàn cầu hóa mạnh mẽ, kinh doanh ngân hàng đƣợc xem là một lĩnh vực hết sức nhạy cảm, đòi hỏi hệ thống NHTM Việt Nam phải chủ động nhận thức và sẵn sàng đổi mới, hiện đại hóa để có thể tham gia tốt hơn vào sân chơi chung quốc tế. Với nỗ lực giữ vững thị phần, ổn định và tăng trƣởng lợi nhuận, các ngân hàng đã đƣa ra nhiều sản phẩm dịch vụ mới, nhằm đa dạng hóa các họat động sinh lời của mình. Tuy nhiên, cho vay vẫn đang là họat động sử dụng vốn có tầm quan trọng bậc nhất (tại Việt Nam, hoạt động này mang lại từ 60% đến 80% thu nhập của mỗi ngân hàng).
Với thực trạng đó, quản trị danh mục cho vay đƣợc xem là biện pháp quan trọng nhằm đạt đƣợc các mục tiêu kinh doanh của ngân hàng thƣơng mại, đảm bảo hài hòa giữa mục tiêu tăng trƣởng và kiểm soát rủi ro. Trong thời gian qua, các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam nói chung, và Ngân hàng thƣơng mại cổ phần Công thƣơng Việt Nam (NHCT) nói riêng đã có một số thành công trong việc vận dụng các kỹ thuật quản trị vào hoạt động cho vay, tuy nhiên chủ yếu vẫn là quản trị trong từng giao dịch cho vay riêng biệt. Vì nhiều lý do khác nhau, quản trị danh mục cho vay chƣa đƣợc quan tâm đúng mức dẫn đến danh mục cho vay của ngân hàng thiếu sự đa dạng hóa, tập trung rủi ro cao. Hiện tƣợng dồn vốn cho vay một khách hàng vƣợt giới hạn an toàn cho phép vẫn xảy ra, mức độ tập trung dƣ nợ vào một/ một số ngành kinh tế còn khá cao trong tổng dƣ nợ cho vay của ngân hàng… Những rủi ro tiềm ẩn này đã trở thành tổn thất nguy hiểm khi nền kinh tế biến động, khách hàng thua lỗ phá sản, thị trƣờng chứng khoán, bất động sản sụt giảm.
Tình trạng đó là hậu quả của một quá trình thiếu/ ít quan tâm đến quản trị danh mục cho vay, đặc biệt là quản trị danh mục cho vay theo các ngành kinh tế. Việc vận dụng các phƣơng pháp, kỹ thuật quản trị danh mục cho vay theo xu hƣớng hiện đại sẽ giúp các ngân hàng giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa rủi ro và lợi nhuận trong hoạt động cho vay, phân bổ phù hợp vốn vay cho các ngành kinh tế đảm bảo mang lại danh mục cho vay an toàn, hiệu quả, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của mình. 1 z Với mong muốn tìm hiểu công tác quản trị danh mục cho vay theo ngành kinh tế, từ đó đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện công tác này tại đơn vị công tác, tác giả đã chọn nghiên cứu đề tài: “Quản trị danh mục cho vay theo ngành kinh tế tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam” làm hƣớng nghiên cứu cho luận văn tốt nghiệp của mình. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2.
Mục đích nghiên cứu Mục đích nghiên cứu của luận văn là tìm ra các giải pháp hoàn thiện công tác quản trị danh mục cho vay theo ngành kinh tế tại Ngân hàng TMCP Công thƣơng Việt Nam, từ đó góp phần (i) nâng cao năng lực quản trị nói chung cho Ngân hàng, đồng thời (ii) hỗ trợ nâng cao chất lƣợng định hƣớng tín dụng từng thời kỳ của Ngân hàng (hiện đang thực hiện định hƣớng tăng trƣởng/hạn chế/không cấp tín dụng theo ngành kinh tế). Nhiệm vụ nghiên cứu: - Hệ thống hoá cơ sở lý luận về quản trị danh mục cho vay nói chung và quản trị danh mục cho vay theo ngành kinh tế. - Đánh giá thực trạng quản trị danh mục cho vay theo ngành kinh tế tại NHCT. - Đề xuất các giải pháp hoàn thiện công tác quản trị danh mục cho vay theo ngành kinh tế tại NHCT.
Đối tƣợng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu 3. Đối tượng nghiên cứu Đối tƣợng nghiên cứu của luận văn là hoạt động quản trị danh mục cho vay theo ngành kinh tế tại ngân hàng thƣơng mại: - Luận văn tập trung vào đối tƣợng danh mục cho vay - một bộ phận chiếm tỷ trọng lớn trong danh mục tín dụng (gồm cho vay, tài trợ thƣơng mại, đầu tƣ trái phiếu) của các ngân hàng. - Việc quản trị danh mục cho vay đƣợc thực hiện theo nhiều chiều khác nhau: theo đối tƣợng khách hàng, theo thời hạn cho vay, theo loại tiền tệ, theo ngành kinh tế. Tuy nhiên, luận văn chỉ chú trọng vào hoạt động quản trị danh mục cho vay theo ngành kinh tế, nghiên cứu các vấn đề liên quan đến công tác quản trị danh mục cho 2 z vay theo các ngành kinh tế tại Ngân hàng TMCP Công thƣơng Việt Nam.Phạm vi nghiên cứu Phạm vi nghiên cứu của đề tài là công tác quản trị danh mục cho vay theo ngành kinh tế tại Ngân hàng TMCP Công thƣơng Việt Nam trong thời gian 2 năm từ năm 2013 đến năm 2014.
Các giải pháp đề xuất có ý nghĩa trong 5 năm tiếp theo. *Câu hỏi nghiên cứu. Công tác quản trị danh mục cho vay theo thông lệ quốc tế đƣợc thực hiện nhƣ thế nào? Việc quản trị danh mục theo ngành kinh tế có ý nghĩa nhƣ thế nào trong công tác quản trị danh mục cho vay? b. Việc phân ngành kinh tế và hoạt động quản trị danh mục cho vay theo ngành kinh tế trên hệ thống của Ngân hàng TMCP Công thƣơng Việt Nam đƣợc thực hiện nhƣ thế nào, đã đáp ứng đủ các yêu cầu về quản trị danh mục cho vay chƣa?Có những điểm hạn chế nào? Những nguyên nhân nào dẫn đến những hạn chế đó? c.
Cần tăng cƣờng những giải pháp gì để hoàn thiện công tác quản trị danh mục cho vay theo ngành kinh tế tại Ngân hàng TMCP Công thƣơng Việt Namtrong thời gian tới? 4. Những đóng góp của đề tài Trên cơ sở kế thừa và phát triển các kết quả nghiên cứu trƣớc đây, đề tài tiếp tục nghiên cứu về công tác quản trị danh mục cho vay tại Ngân hàng TMCP Công thƣơng Việt Nam với những đóng góp dự kiến: - Phân tích tầm quan trọng của việc quản trị danh mục cho vay theo các ngành kinh tế. - Đánh giá toàn diện thực trạng quản trị danh mục cho vay theo ngành kinh tế tại Ngân hàng TMCP Công thƣơng Việt Nam. - Tìm hiểu kinh nghiệm quản trị danh mục cho vay theo ngành kinh tế, từ đó đƣa ra giải pháp để hoàn thiện công tác quản trị danh mục cho vay tại Ngân hàng TMCP Công thƣơng Việt Nam nhƣ: + Chuẩn hóa lại hệ thống phân ngành trên ngân hàng lõi (corebanking) phù hợp với yêu cầu với lƣu trữ và quản trị thông tin danh mục cho vay theo ngành kinh tế.
3 z + Tăng cƣờng công tác phối hợp giữa Khối Quản lý rủi ro và các Khối Khách hàng trong việc định hƣớng cho vay theo các ngành kinh tế. + Hoàn thiện công tác phân tích ngành, thiết lập hạn mức và giám sát danh mục cho vay theo ngành kinh tế. Kết cấu của luận văn Phần giới thiệu Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về quản trị danh mục cho vay theo ngành kinh tế Chƣơng 2: Phƣơng pháp và thiết kế nghiên cứu Chƣơng 3: Thực trạng quản trị danh mục cho vay theo ngành kinh tế tại Ngân hàng TMCP Công thƣơng Việt Nam. Chƣơng 4: Giải pháp hoàn thiện công tác quản trị danh mục cho vay theo ngành kinh tế tại Ngân hàng TMCP Công thƣơng Việt Nam.
Kết luận Tài liệu tham khảo 4 z CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN TRỊ DANH MỤC CHO VAY THEO NGÀNH KINH TẾ Trong chƣơng này, tác giả muốn đề cập tới tổng quan tình hình nghiên cứu tài liệu, khoảng trống cần nghiên cứu và đề cập tới vấn đề mang tính lý luậncơ bản về (i) danh mục cho vay và rủi ro danh mục cho vay của NHTM; (ii) hoạt động quản trị danh mục cho vay nói chung của NHTM; và (iii) quản trị danh mục cho vay theo ngành kinh tế của NHTM. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Quốc tế Đề tài về quản trị danh mục cho vay đã và đang đƣợc các tổ chức, cá nhân nghiên cứu dƣới nhiều góc độ khác nhau. Trên thế giới, đề tài này đƣợc rất nhiều tác giả quan tâm ngay từ những năm đầu của thế kỷ 21, tiêu biểu nhƣ: (i) A.
Kamp và cộng sự (2005) đã có bài báo khoa học “Do banks diversify loan portfolios? A tentative answer based on individual bank loan portfolios” tập trung nghiên cứu về mức độ đa dạng hóa danh mục các khoản vay tại các ngân hàng của Đức và ảnh hƣởng của nó đến danh mục cho vay của ngân hàng. Tuy nhiên nghiên cứu không tập trung phân tích danh mục theo một chiều cụ thể nào (đặc biệt là chiều ngành kinh tế). Rossi và cộng sự (2009) đã có bài báo khoa học “How loan portfolio diversification affects risk, efficiency and capitalization: A managerial behavior model for Austrian banks” nghiên cứu về mức độ ảnh hƣởng của việc đa dạng hóa danh mục cho vay đến rủi ro, tính hiệu quả và khả năng vốn hóa của các ngân hàng Úc. Tuy nhiên do điều kiện thị trƣờng của Úc có nhiều khác biệt với Việt Nam nên có những mô hình chƣa thể áp dụng.
[15] (iii) Ủy ban Basel về giám sát ngân hàng (2000) đã ban hành “Principles for the management of Credit Risk” đƣa ra 17 nguyên tắc quản trị rủi ro tín dụng cơ bản; rất nhiều ngân hàng trung ƣơng cũng nhƣ các ngân hàng thƣơng mại của các quốc gia tiên tiến đã tham khảo áp dụng những nguyên tắc này trong hoạt 5 z động quản trị tín dụng. [13] Nội dung của các tài liệu trên đều đề cập đến việc quản trị danh mục cho vay nhƣ một cấu phần trọng yếu trong hoạt động quản trị của ngân hàng, trong đó chú trọng đa dạng hóa danh mục cho vay theo các chiều (trong đó có chiều theo ngành/ lĩnh vực kinh doanh của khách hàng), xem xét nó dƣới góc độ là một cách thức/ phƣơng tiện để giảm thiểu rủi ro trên danh mục cho vay của ngân hàng thƣơng mại. Tuy nhiên, các nghiên cứu trên đều xuất phát từ các nƣớc phát triển (Mỹ, Anh, Úc, Đức…) nên vẫn còn những điểm chƣa phù hợp với thực tiễn hoạt động ngân hàng tại Việt Nam hoặc chƣa thể áp dụng ngay trong công tác quản trị ngân hàng tại Việt Nam. Trong nước Tại Việt Nam, trong thời gian qua (từ năm 2008 trở lại đây), cũng đã có một số tác giả lựa chọn đề tài quản trị rủi ro tín dụng, quản trị danh mục tín dụng/ cho vay tại các ngân hàng thƣơng mại làm đề tài nghiên cứu của mình.