Chương 1: Những vấn đề lý luận và pháp luật về quy trình cấp tín dụng của Ngân hàng thương mại. Chương 2: Thực trạng áp dụng pháp luật về quy trình cấp tín dụng tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam. Chương 3: Giải pháp hoàn thiện pháp luật về quy trình cấp tín dụng tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam. 6 Chƣơng 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ QUY TRÌNH CẤP TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.
Những vấn đề chung về quy trình cấp tín dụng của Ngân hàng thƣơng mại 1. Khái niệm, đặc điểm quy trình cấp tín dụng Theo quan niệm cổ điển, tín dụng được coi là một quan hệ vay mượn lẫn nhau giữa người cho vay và người đi vay với điều kiện có hoàn trả cả vốn lẫn lãi sau một thời gian nhất định. Hay nói một cách khác, tín dụng là một phạm trù kinh tế phản ánh mối quan hệ kinh tế mà trong đó mỗi cá nhân hay tổ chức nhường quyền sử dụng(chuyển nhượng) một khối lượng giá trị hoặc hiện vật cho một cá nhân hay tổ chức khác với những ràng buộc nhất định về: thời gian hoàn trả (gốc và lãi), lãi suất, cách thức vay mượn và thu hồi. Quy trình cấp tín dụng là một hoạt động cơ bản và đặc biệt quan trong của NHTM nói riêng, của các tổ chức TCTD nói chung.
Chính vì vậy, các TCTD cần xây dựng một quy trình khoa học, hiệu quả để hoạt động này được triển khai tốt nhất. Theo quy định tại khoản 14, Điều 4 Luật Các TCTD năm 2010, thì cấp tín dụng là “việc thỏa thuận để tổ chức, cá nhân sử dụng một khoản tiền hoặc cho phép sử dụng một khoản tiền theo nguyên tắc có hoàn trả bằng nghiệp vụ cho vay, chiết khấu, cho thuê tài chính, bao thanh toán, bảo lãnh ngân hàng và các nghiệp vụ cấp tín dụng khác”. Như vậy, cấp tín dụng chính là giao dịch về tài sản trên cơ sở có hoàn trả giữa hai chủ thể là bên cấp tín dụng và khách hàng - những người có nhu cầu được cấp tín dụng. Theo khoản 3, Điều 4 Luật Các TCTD năm 2010, NHTM là “loại hình ngân hàng được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của Luật này nhằm mục tiêu lợi nhuận”.
Trên cơ sở đó, đề tài đề xuất khái niệm quy trình cấp tín dụng của NHTM chính là việc “các NHTM thỏa thuận để tổ chức,cá nhân sử dụng một khoản tiền hoặc cam kết cho phép sử dụng một khoản tiền theo nguyên tắc có hoàn trả bằng nghiệp vụ cho vay, chiết khấu, cho thuê tài chính, bao thanh toán, bảo lãnh ngân hàng và các nghiệp vụ cấp tín dụng khác”. 7 Quy trình cấp tín dụng của NHTM là hoạt động với mục đích tìm kiếm lợi nhuận, theo đó NHTM chuyển tiền với nguyên tắc có hoàn trả cho khách hàng. Mục đích chính của hoạt động này là lợi nhuận. Nhờ có hoạt dộng cấp tín dụng, NHTM thu được lợi nhuận và sử dụng được khoản tiền gửi nhàn rỗi để đầu tư (Nguyễn Văn Tuyến 2005).
Đặc điểm quy trình cấp tín dụng của NHTM Thứ nhất, cấp tín dụng là một giao dịch song vụ, trong đó cả hai nhóm chủ thể (bên cấp tín dụng và bên nhận) đều gắn với những quyền và nghĩa vụ vật chấtnhất định, được xác định trước; theo đó, tài sản giao dịch dưới hai hình thức là cho vay và cho thuê. Tuy nhiên đối với NHTM, quan hệ tín dụng chủ yếu là cho vay. Thứ hai, xuất phát từ nguyên tắc hoàn trả, khi thực hiện quy trình cấp tín dụng, các NHTM phải có những cơ sở tin rằng chủ thể được cấp tín dụng có khả năng hoàn trả đúng hạn.Đây là yêu cầu quan trọng của nghiệp vụ quản trị tín dụng của NHTM. Đồng thời quy trình cấp tín dụng của NHTM là hành vi nhằm mục đích lợi nhuận, do vậy, giá trị hoàn trả hay giá trị mà các NHTM nhận lại thông thường phải lớn hơn giá trị NHTM bỏ ra ban đầu.
Thứ ba, NHTM luôn là một bên cấp tín dụng cho khách hàng. Với nội dung và phạm vi nghiên cứu của đề tài, cấp tín dụng được hiểu là hoạt động kinh doanh ngân hàng cơ bản và thường xuyên của NHTM. Thứ tư, cấp tín dụng luôn mang tính sinh lời và rủi ro cho các NHTM. Theo Phạm Thị Giang Thu và cộng sự 2011 thì quy trình cấp tín dụng là hoạt động kinh doanh ngân hàng cơ bản trong quá trình sử dụng vốn của chủ sở hữu và đặc biệt là sử dụng vốn của chủ thể gửi tiền, đi cùng với nguyên tắc bảo toàn và phát triển vốn thì yêu cầu sinh lời cho mỗi giao dịch tín dụng được hiểu như lẽ tự nhiên.
Bên cạnh đó, việc chuyển giao tín dụng cho khách hàng cũng đồng nghĩa với nguy cơ không nhận lại/không nhận lại đầy đủ giá trị tín dụng theo cam kết ban đầu cũng là hiện hữu, vì thế các điều kiện cấp tín dụng cũng như các biện pháp phòng ngừa rủi ro luôn đi kèm với quá trình chuyển giao tín dụng cho khách hàng. Thứ năm, trong quan hệ cấp tín dụng, vốn vay được cấp trên cơ sở hoàn trả vô điều kiện. NHTM cấp vốn cho khách hàng cần vốn, trong bất kỳ trường hợp nào, 8 khi đến hạn, chủ thể được cấp tín dụng phải hoàn trả đầy đủ cho khách hàng toàn bộ số vốn và các cam kết khác được ghi rõ trong hợp đồng tín dụng. Nguyên tắc của quy trình cấp tín dụng của Ngân hàng thương mại Cấp tín dụng là hoạt động kinh doanh được các NHTM thực hiện nhằm hướng tới mục đích tìm kiếm lợi nhuận.
Nếu NHTM thực hiện cấp tín dụng có hiệu quả thì hoạt động này sẽ mang lại nhiều lợi nhuận, làm tăng thêm uy tín và hiệu quả hoạt động của NHTM; ngược lại, nó sẽ mang lại rủi ro và thậm chí dẫn đến sự sụp đổ của NHTM. Hay nói cách khác, trong điều kiện hiện nay, quy trình cấp tín dụng có ý nghĩa quyết định tới sự sống còn của NHTM. Vậy bản chất pháp lý của quy trình cấp tín dụng của NHTM là việc chuyển nhượng quyền sở hữu số tiền vay từ NHTM (bên cấp tín dụng) sang bên đi vay theo nguyên tắc hoàn trả và dựa trên cơ sở thỏa thuận trong các hợp đồng cấp tín dụng (Nguyễn Văn Tuyến 2005). Về nguyên tắc, quy trình cấp tín dụng của NHTM thường được thực hiện dựa trên các nguyên tắc cơ bản sau: Thứ nhất, quy trình cấp tín dụng của NHTM là một giao dịch dân sự, trong đó đối tượng chuyển giao có thể được giao dịch thông qua hình thức cho vay, chiết khấu hoặc cho thuê.
Các bên thực hiện hoạt động này trên nguyên tắc thỏa thuận và tự do ý chí nhưng không được trái pháp luật và đạo đức xã hội. Thứ hai, việc cấp tín dụng của NHTM phải được thực hiện trên nguyên tắc có hoàn trả. Theo đó, khách hàng được cấp tín dụng có nghĩa vụ cam kết và hoàn trả cho NHTM khoản vốn tín dụng đã được cấp cùng với một khoản lãi sau một khoảng thời gian nhất định. Theo nguyên tắc này khoản tín dụng mà khách hàng nhận được chỉ được sử dụng trong một khoảng thời gian nhất định đã được thoả thuận trong hợp đồng (thời hạn cấp tín dụng).
Khi hết hạn hợp đồng, người nhận vốn phải trả cả gốc và lãi. Tuỳ thuộc từng nghiệp vụ cấp tín dụng và phương thức cấp mà nghĩa vụ hoàn trả vốn tín dụng được thực hiện bằng nhiều cách. Thứ ba, để bảo đảm khả năng hoàn trả vốn tín dụng đã được cấp của khách hàng, việc cấp tín dụng của NHTM phải đảm bảo nguyên tắc vốn tín dụng được cấp phải được sử dụng đúng mục đích. Theo đó, khách hàng phải đảm bảo sử dụng khoản tín dụng được NHTM cấp theo đúng mục đích đã cam kết với NHTM, là cơ sở để 9 đảm bảo vốn vay được khách hàng sử dụng hiệu quả và phù hợp với quy định pháp luật.
Thư tư, nguyên tắc bảo đảm an toàn trong quy trình cấp tín dụng: việc cấp tín dụng cần đảm bảo sự thu hồi vốn cả gốc và lãi cho các NHTM. Để thực hiện được điều này, NHTM phải tuân thủ những giới hạn và tỷ lệ an toàn trong hoạt động tín dụng ngân hàng. Vai trò quy trình cấp tín dụng của Ngân hàng thương mại Quy trình cấp tín dụng không chỉ mang lại lợi nhuận cho các NHTM mà còn mang lại lợi ích cho khách hàng là các tổ chức, cá nhân khi tham gia vào quan hệ cấp tín dụng, đồng góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của đất nước. Vai trò của quy trình cấp tín dụng được thể hiện cụ thể như sau (Ngô Quốc Kỳ 2002): Thứ nhất, đối với nền kinh tế, quy trình cấp tín dụng của các NHTM có vai trò thúc đẩy nền kinh tế phát triển.Quy trình cấp tín dụng của NHTM cung cấp lượng vốn cho khách hàng là các tổ chức, cá nhân khi khách hàng không thể tự đáp ứng nhu cầu về vốn để sử dụng vào mục đích nhất định như sản xuất, kinh doanh, hay tiêu dùng, qua đó thúc đẩy các hoạt động kinh tế phát triển.
Thứ hai, đối với NHTM, quy trình cấp tín dụng của NHTM mang lại nguồn lợi nhuận lớn nhất, trực tiếp nhất cho các NHTM. Cấp tín dụng được xem như những mạch máu, mang nguồn vốn của ngân hàng thông qua hoạt động nhận tiền gửi và nguồn vốn tự có của bản thân ngân hàng đi cung cấp cho những nơi cần đến và mang về nguồn tiền lớn hơn. Không có quy trình cấp tín dụng, NHTM chỉ giống như tổ chức nhận tiền gửi thông thường, không mang đầy đủ đặc tính của một TCTD. Thứ ba, đối với khách hàng, quy trình cấp tín dụng của NHTM mang đến nguồn vốn để giải quyết vấn đề của mình, có thể để sản xuất kinh doanh, đầu tư trang thiết bị, cải tiến quy trình kỹ thuật, khoa học công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm.
Khách hàng được NHTM cấp tín dụng có thể là tổ chức, cá nhân và quy trình cấp tín dụng được coi là nguồn cứu trợ cần thiết và có tính an toàn. Những yếu tố ảnh hưởng đến pháp luật về quy trình cấp tín dụng của Ngân hàng thương mại 1. Chủ trương, chính sách phát triển kinh tế xã hội của Đảng và Nhà nước Bất kỳ quốc gia nào, cho dù tuyên ngôn không giống nhau, nhưng đều hướng tới lợi ích quốc gia, lợi ích cộng đồng, đặc biệt trong giai đoạn cụ thể hiện nay.