Luận văn thạc sĩ quản lý khoa học và công nghệ quản lý xung đột môi trường trong phát triển làng nghề bằng xây dựng khu sản xuất tách biệt và lập quỹ phòng chống ô nhiễm môi trường nghiên cứu trường hợp làng nghề sơn mài hạ thái duyên thái thường tí

Luận văn thạc sĩ phân tích quản lý xung đột môi trường trong phát triển làng nghề, nghiên cứu trường hợp làng nghề sơn mài Hạ Thái.

• Tác giả: Thân Trung Dũng
• Người hướng dẫn: TS. Trịnh Hoà Bình
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội - Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Quản lý Khoa học & Công nghệ
• Đề tài: Quản lý xung đột môi trường trong phát triển làng nghề bằng xây dựng khu sản xuất tách biệt và lập quỹ phòng chống ô nhiễm môi trường
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Xung đột và các khái niệm liên quan
• 1.2. Các dạng xung đột
• 1.3. Các đương sự xung đột
• 1.4. Cách thức xử lý xung đột
• 1.5. Các nguyên nhân xung đột và hậu quả của xung đột
• 1.6. Xung đột môi trường và các khái niệm liên quan
• 1.6.1. Khái niệm xung đột môi trường
• 1.6.2. Đặc điểm của xung đột môi trường
• 1.6.3. Các dạng xung đột môi trường
• 1.6.4. Các đương sự trong xung đột môi trường
• 1.6.5. Nguyên nhân xung đột môi trường
• 1.6.6. Các biện pháp công cụ chủ yếu giải quyết xung đột môi trường
• 1.7. Môi trường và các khái niệm liên quan
• 1.7.1. Ô nhiễm môi trường
• 1.8. Quản lý và các khái niệm liên quan
• 1.8.1. Quản lý xung đột môi trường
• 1.8.2. Các công cụ quản lý môi trường
• 1.9. Làng nghề và một số khái niệm liên quan
• 1.9.1. Khái niệm cộng đồng
• 1.9.2. Khái niệm khu sản xuất tách biệt
• 1.9.3. Quỹ phòng chống ô nhiễm môi trường
• 1.10. Hướng tiếp cận và lý thuyết áp dụng vào luận văn
• 1.10.1. Lý thuyết về xung đột xã hội
• 1.10.2. Tiếp cận chính sách trong quản lý xung đột môi trường
• 1.10.2.1. Tiếp cận xã hội học
• 1.10.2.2. Lý thuyết về mô hình “tam giác” (delta) trong quản lý môi trường
• 2. CHƯƠNG 2: HIỆN TRẠNG XUNG ĐỘT MÔI TRƯỜNG TẠI LÀNG NGHỀ SƠN MÀI HẠ THÁI
• 2.1. Đặc điểm tình hình kinh tế - xã hội của địa bàn khảo sát
• 2.1.1. Điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội của làng nghề
• 2.1.2. Vài nét về lịch sử phát triển và hoạt động ngành nghề của làng nghề
• 2.1.3. Quy mô, hình thức và địa điểm sản xuất làng nghề
• 2.1.4. Vai trò của làng nghề đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương
• 2.2. Đôi nét về hiện trạng xung đột môi trường giữa các nhóm xã hội trong cộng đồng làng nghề Sơn Mai Hạ Thái
• 2.2.1. Xung đột môi trường giữa các nhóm xã hội trong làng nghề
• 2.2.2. Xung đột môi trường giữa nhóm làm nghề và nhóm không làm nghề
• 2.2.3. Xung đột môi trường giữa nhóm làm nghề với nhau
• 2.2.4. Xung đột giữa hoạt động sản xuất với mỹ quan, văn hoá làng nghề
• 2.2.5. Xung đột giữa người dân làng nghề với bộ máy quản lý môi trường
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ XUNG ĐỘT MÔI TRƯỜNG VÀ GIẢI PHÁP QUẢN LÝ XUNG ĐỘT MÔI TRƯỜNG TRONG PHÁT TRIỂN LÀNG NGHỀ SƠN MÀI HẠ THÁI
• 3.1. Thực trạng quản lý xung đột môi trường trong sự phát triển làng nghề sơn mài Hạ Thái
• 3.1.1. Hệ thống quản lý môi trường làng nghề
• 3.1.2. Một số biện pháp giải quyết xung đột và quản lý môi trường làng nghề đã thực hiện tại làng nghề sơn mài Hạ Thái
• 3.2. Thực trạng quản lý xung đột môi trường bằng xây dựng khu sản xuất tách biệt và lập quỹ phòng chống ô nhiễm môi trường
• 3.3. Giải pháp quản lý xung đột môi trường ở làng nghề sơn mài Hạ Thái
• 3.3.1. Quan điểm và định hướng quản lý xung đột môi trường
• 3.3.2. Các giải pháp quản lý môi trường cụ thể ở làng nghề sơn mài Hạ Thái
• 3.3.3. Giải pháp quản lý xung đột môi trường làng nghề bằng xây dựng khu sản xuất tách biệt và lập quỹ phòng chống ô nhiễm môi trường
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của đề tài

Ô nhiễm môi trường hiện nay là một vấn đề nghiêm trọng, đặc biệt trong các làng nghề Việt Nam. Các hoạt động sản xuất tại đây thường gây ra ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và môi trường sống. Việc quản lý xung đột môi trường trong phát triển làng nghề trở nên cần thiết hơn bao giờ hết. Nghiên cứu này nhằm tìm ra các giải pháp hiệu quả để giải quyết vấn đề này, đặc biệt là việc xây dựng khu sản xuất tách biệt và lập quỹ phòng chống ô nhiễm. Những giải pháp này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn đảm bảo sự phát triển bền vững cho các làng nghề.

1.1. Tình hình ô nhiễm môi trường tại làng nghề

Tình trạng ô nhiễm tại các làng nghề chủ yếu xuất phát từ quy trình sản xuất lạc hậu và thiếu các biện pháp bảo vệ môi trường. Các chất thải từ sản xuất không được xử lý đúng cách, dẫn đến xung đột môi trường giữa các nhóm xã hội trong cộng đồng. Việc thiếu nhận thức về bảo vệ môi trường cũng là một nguyên nhân chính gây ra tình trạng này. Cần có các biện pháp cụ thể để nâng cao nhận thức và trách nhiệm của cộng đồng trong việc bảo vệ môi trường.

II. Giải pháp xây dựng khu sản xuất tách biệt

Xây dựng khu sản xuất tách biệt là một trong những giải pháp quan trọng nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trường tại các làng nghề. Việc này không chỉ giúp tách biệt các hoạt động sản xuất gây ô nhiễm ra khỏi khu dân cư mà còn tạo điều kiện cho việc quản lý và giám sát môi trường hiệu quả hơn. Các khu sản xuất này cần được thiết kế với các công nghệ sạch, giảm thiểu chất thải và ô nhiễm. Đồng thời, việc xây dựng quỹ phòng chống ô nhiễm sẽ cung cấp nguồn lực cần thiết để thực hiện các biện pháp bảo vệ môi trường và khắc phục hậu quả ô nhiễm.

2.1. Lợi ích của khu sản xuất tách biệt

Việc xây dựng khu sản xuất tách biệt mang lại nhiều lợi ích cho cộng đồng. Đầu tiên, nó giúp giảm thiểu xung đột môi trường giữa các nhóm xã hội trong làng nghề. Thứ hai, nó tạo ra một môi trường sản xuất an toàn hơn cho người lao động. Cuối cùng, việc này cũng góp phần nâng cao hình ảnh và giá trị của sản phẩm làng nghề, từ đó thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững cho địa phương.

III. Lập quỹ phòng chống ô nhiễm môi trường

Lập quỹ phòng chống ô nhiễm là một giải pháp thiết thực nhằm hỗ trợ các hoạt động bảo vệ môi trường tại các làng nghề. Quỹ này sẽ được sử dụng để đầu tư vào các công nghệ sạch, cải thiện điều kiện sản xuất và xử lý chất thải. Ngoài ra, quỹ cũng có thể hỗ trợ các chương trình giáo dục và nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường cho cộng đồng. Việc này không chỉ giúp giảm thiểu ô nhiễm mà còn tạo ra một môi trường sống tốt hơn cho người dân.

3.1. Cách thức hoạt động của quỹ

Quỹ phòng chống ô nhiễm sẽ hoạt động dựa trên sự đóng góp của các doanh nghiệp và cộng đồng. Các khoản đóng góp này sẽ được sử dụng để thực hiện các dự án bảo vệ môi trường, như xây dựng hệ thống xử lý nước thải, cải tạo môi trường sống và tổ chức các hoạt động tuyên truyền. Điều này không chỉ giúp cải thiện tình hình ô nhiễm mà còn tạo ra sự gắn kết trong cộng đồng, nâng cao ý thức trách nhiệm của mọi người đối với môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ô nhiễm môi trường tại các làng nghề truyền thống đang là vấn đề cấp bách, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng và sự phát triển bền vững của địa phương. Tại Việt Nam, làng nghề sơn mài Hạ Thái (xã Duyên Thái, huyện Thường Tín, Hà Nội) là một trong những điển hình phản ánh thực trạng này. Với quy mô hơn 800 hộ gia đình và gần 3.000 nhân khẩu tham gia sản xuất, làng nghề đã góp phần quan trọng vào phát triển kinh tế địa phương, nhưng đồng thời cũng phát sinh nhiều xung đột môi trường phức tạp. Nghiên cứu tập trung khảo sát giai đoạn từ năm 1999 đến 2009 nhằm phân tích các xung đột môi trường trong làng nghề, đánh giá hiệu quả các biện pháp quản lý hiện có và đề xuất giải pháp quản lý xung đột môi trường thông qua xây dựng khu sản xuất tách biệt và lập quỹ phòng chống ô nhiễm môi trường.

Mục tiêu nghiên cứu là làm rõ các nguyên nhân, đặc điểm của xung đột môi trường trong làng nghề, đồng thời đề xuất các giải pháp quản lý phù hợp nhằm cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường. Phạm vi nghiên cứu bao gồm toàn bộ các cơ sở sản xuất và cộng đồng dân cư tại làng nghề sơn mài Hạ Thái, với trọng tâm là các mối quan hệ xung đột giữa nhóm làm nghề, nhóm không làm nghề và chính quyền địa phương. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp luận cứ khoa học cho việc xây dựng chính sách quản lý môi trường làng nghề, góp phần nâng cao hiệu quả bảo vệ môi trường và phát triển bền vững các làng nghề truyền thống tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên lý thuyết xung đột xã hội, trong đó xung đột được hiểu là trạng thái đối lập giữa các nhóm xã hội về quyền lợi, giá trị và mục tiêu. Các học giả như Karl Marx, Max Weber và Georg Simmel đã cung cấp cơ sở lý luận về bản chất, nguyên nhân và vai trò của xung đột trong xã hội. Lý thuyết này giúp phân tích các dạng xung đột môi trường như xung đột lợi ích, xung đột nhận thức và xung đột quyền lực trong cộng đồng làng nghề.

Tiếp cận chính sách được sử dụng để đánh giá vai trò của các biện pháp quản lý môi trường, trong đó chính sách được xem là tập hợp các biện pháp thể chế hóa nhằm điều chỉnh hành vi các nhóm xã hội. Hướng tiếp cận xã hội học tập trung vào thái độ, hành vi của các nhóm xã hội liên quan đến môi trường và xung đột, đồng thời phân tích vai trò của các thiết chế xã hội trong quản lý xung đột.

Mô hình “tam giác” (delta) trong quản lý môi trường được áp dụng làm cơ sở cho việc huy động sự tham gia của ba thành phần chính: cơ quan quản lý nhà nước, thị trường và cộng đồng dân cư. Mô hình nhấn mạnh vai trò của việc phổ biến thông tin môi trường để tạo sự phối hợp hiệu quả giữa các bên trong quản lý xung đột môi trường.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tiếp cận hệ thống, kết hợp quản lý học và xã hội học nhằm thu thập và phân tích dữ liệu đa chiều. Nguồn dữ liệu chính bao gồm khảo sát thực địa tại làng nghề sơn mài Hạ Thái, thu thập 280 phiếu điều tra định lượng từ các hộ gia đình và 25 cuộc phỏng vấn sâu với các đối tượng như lãnh đạo xã, chủ doanh nghiệp, người dân và cán bộ quản lý môi trường.

Phân tích dữ liệu định lượng được thực hiện bằng phần mềm SPSS 17, tập trung vào tần suất và tương quan nhằm đánh giá mức độ và đặc điểm xung đột môi trường. Dữ liệu định tính được xử lý thủ công theo nhóm chủ đề để làm rõ các nguyên nhân, diễn biến và biện pháp quản lý xung đột. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ năm 1999 đến 2009, đảm bảo đánh giá toàn diện quá trình phát triển và quản lý xung đột môi trường tại làng nghề.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiện trạng xung đột môi trường phức tạp và đa dạng: Khoảng 65% hộ gia đình trong làng nghề cho biết đã từng trải qua các mâu thuẫn liên quan đến ô nhiễm môi trường, đặc biệt là xung đột giữa nhóm làm nghề và nhóm không làm nghề. Xung đột chủ yếu liên quan đến việc xả thải gây ô nhiễm không khí và nước, ảnh hưởng đến sức khỏe và sản xuất nông nghiệp.

2. Hiệu quả quản lý xung đột còn hạn chế: Các biện pháp quản lý hiện tại, bao gồm quy định hành chính và vận động tuyên truyền, chỉ được đánh giá hiệu quả khoảng 40% theo khảo sát ý kiến người dân. Việc thiếu khu sản xuất tách biệt và nguồn lực tài chính hạn chế là nguyên nhân chính dẫn đến khó khăn trong kiểm soát ô nhiễm.

3. Xung đột gia tăng theo sự phát triển của làng nghề: Tỷ lệ các vụ xung đột môi trường tăng khoảng 20% trong giai đoạn 2002-2007, tương ứng với sự mở rộng quy mô sản xuất và gia tăng số lượng cơ sở sản xuất. Điều này cho thấy phát triển kinh tế không đi đôi với quản lý môi trường hiệu quả.

4. Vai trò của quỹ phòng chống ô nhiễm môi trường chưa được phát huy: Mặc dù đã có đề xuất thành lập quỹ, nhưng đến năm 2009, quỹ này chưa được vận hành chính thức, dẫn đến thiếu nguồn lực đầu tư công nghệ xử lý chất thải. Khoảng 75% người dân đồng ý rằng quỹ này sẽ giúp giảm thiểu xung đột nếu được triển khai hiệu quả.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của xung đột môi trường tại làng nghề sơn mài Hạ Thái là sự mâu thuẫn về lợi ích giữa nhóm làm nghề và nhóm không làm nghề, đặc biệt trong việc sử dụng đất đai và xử lý chất thải. Sự phát triển nhanh chóng của làng nghề mà thiếu quy hoạch sản xuất tách biệt đã làm gia tăng áp lực lên môi trường và cộng đồng dân cư. Kết quả khảo sát cho thấy, các biện pháp quản lý hiện tại chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn, do thiếu sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan và hạn chế về nguồn lực tài chính.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, kết quả này phù hợp với nhận định rằng xung đột môi trường trong làng nghề thường phức tạp do các mối quan hệ xã hội đan xen và lợi ích kinh tế được đặt lên hàng đầu. Mô hình “tam giác” quản lý môi trường cho thấy sự cần thiết của việc tăng cường vai trò của cộng đồng và thị trường bên cạnh cơ quan quản lý nhà nước để nâng cao hiệu quả quản lý.

Việc xây dựng khu sản xuất tách biệt được đánh giá là giải pháp khả thi nhằm giảm thiểu ô nhiễm lan tỏa vào khu dân cư, đồng thời tạo điều kiện áp dụng công nghệ xử lý chất thải tập trung. Lập quỹ phòng chống ô nhiễm môi trường sẽ cung cấp nguồn tài chính bền vững cho các hoạt động bảo vệ môi trường, góp phần giảm thiểu xung đột. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tần suất xung đột theo năm và bảng đánh giá hiệu quả các biện pháp quản lý hiện tại.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng và phát triển khu sản xuất tách biệt: Thiết lập khu công nghiệp làng nghề riêng biệt với khu dân cư, diện tích khoảng 12 ha đã được quy hoạch tại xã Duyên Thái, trang bị hệ thống xử lý chất thải hiện đại. Thời gian thực hiện dự kiến trong vòng 3 năm, do UBND xã phối hợp với các cơ quan chuyên môn triển khai.

2. Thành lập và vận hành quỹ phòng chống ô nhiễm môi trường: Huy động nguồn vốn từ cộng đồng làng nghề, doanh nghiệp và hỗ trợ của Nhà nước để đầu tư công nghệ xử lý ô nhiễm. Quỹ này cần được quản lý minh bạch bởi Hiệp hội làng nghề, với mục tiêu hoạt động lâu dài và hiệu quả.

3. Tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng: Triển khai các chương trình giáo dục môi trường, tập huấn kỹ thuật xử lý chất thải cho người dân và doanh nghiệp trong làng nghề. Mục tiêu nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường trong vòng 1-2 năm, do các tổ chức xã hội và chính quyền địa phương phối hợp thực hiện.

4. Xây dựng cơ chế phối hợp quản lý đa bên: Thiết lập mô hình quản lý theo mô hình “tam giác” với sự tham gia tích cực của chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng dân cư. Cơ chế này giúp tăng cường trao đổi thông tin, giám sát và xử lý kịp thời các xung đột môi trường.

5. Hoàn thiện chính sách và quy định pháp lý liên quan: Đề xuất bổ sung các quy định cụ thể về quản lý ô nhiễm trong làng nghề, tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm. Thời gian thực hiện trong 2 năm, phối hợp với các cơ quan quản lý cấp tỉnh và thành phố.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về môi trường và phát triển làng nghề: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách, quy hoạch và các biện pháp quản lý xung đột môi trường hiệu quả tại các làng nghề truyền thống.

2. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực quản lý môi trường, xã hội học và phát triển bền vững: Tài liệu phân tích sâu sắc về xung đột môi trường trong bối cảnh làng nghề, đồng thời áp dụng các lý thuyết xã hội học và quản lý học hiện đại.

3. Doanh nghiệp và hộ sản xuất trong làng nghề: Hiểu rõ các nguyên nhân và hậu quả của xung đột môi trường, từ đó chủ động tham gia các hoạt động bảo vệ môi trường và hợp tác với cộng đồng, chính quyền.

4. Cộng đồng dân cư và các tổ chức xã hội tại địa phương: Nâng cao nhận thức về vai trò của mình trong quản lý môi trường, tham gia giám sát và vận động các giải pháp giảm thiểu ô nhiễm, góp phần xây dựng môi trường sống lành mạnh.

Câu hỏi thường gặp

1. Xung đột môi trường trong làng nghề là gì?
   Xung đột môi trường là sự mâu thuẫn giữa các nhóm xã hội trong làng nghề liên quan đến việc sử dụng và bảo vệ tài nguyên môi trường, thường xuất phát từ lợi ích kinh tế và ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng.

2. Nguyên nhân chính gây ra xung đột môi trường tại làng nghề sơn mài Hạ Thái?
   Nguyên nhân chủ yếu là sự phát triển sản xuất không đồng bộ với quản lý môi trường, thiếu khu sản xuất tách biệt và công nghệ xử lý chất thải, dẫn đến ô nhiễm không khí, nước và đất, gây ảnh hưởng đến nhóm không làm nghề và cộng đồng.

3. Các biện pháp quản lý xung đột môi trường hiện nay có hiệu quả không?
   Theo khảo sát, hiệu quả các biện pháp hiện tại chỉ đạt khoảng 40%, do thiếu sự phối hợp giữa các bên, nguồn lực hạn chế và chưa có giải pháp tổng thể như xây dựng khu sản xuất tách biệt hay quỹ phòng chống ô nhiễm.

4. Làm thế nào để giảm thiểu xung đột môi trường trong làng nghề?
   Giải pháp hiệu quả là xây dựng khu sản xuất tách biệt, lập quỹ phòng chống ô nhiễm môi trường, tăng cường tuyên truyền nâng cao nhận thức, và thiết lập cơ chế phối hợp quản lý đa bên theo mô hình “tam giác”.

5. Vai trò của cộng đồng trong quản lý xung đột môi trường là gì?
   Cộng đồng đóng vai trò giám sát, tham gia vào các hoạt động bảo vệ môi trường, phối hợp với chính quyền và doanh nghiệp để giải quyết xung đột, đồng thời góp phần phổ biến thông tin và nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường.

Kết luận

• Xung đột môi trường tại làng nghề sơn mài Hạ Thái diễn ra phức tạp, chủ yếu do mâu thuẫn lợi ích giữa các nhóm xã hội và thiếu các biện pháp quản lý hiệu quả.
• Các biện pháp hiện tại chưa đáp ứng được yêu cầu kiểm soát ô nhiễm, dẫn đến gia tăng xung đột theo sự phát triển của làng nghề.
• Giải pháp xây dựng khu sản xuất tách biệt và lập quỹ phòng chống ô nhiễm môi trường được đánh giá là phù hợp và khả thi nhằm giảm thiểu xung đột.
• Mô hình quản lý “tam giác” huy động sự tham gia của chính quyền, thị trường và cộng đồng là nền tảng để nâng cao hiệu quả quản lý môi trường.
• Các bước tiếp theo cần tập trung vào triển khai thực tế các giải pháp đề xuất, đồng thời tăng cường nghiên cứu, giám sát và điều chỉnh chính sách phù hợp với thực tiễn phát triển làng nghề.

Hành động ngay hôm nay để bảo vệ môi trường làng nghề và phát triển bền vững cộng đồng!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Cơ sở lý luận của đề tài Chương 2. Hiện trạng xung đột môi trường tại làng nghề sơn mài Hạ Thái Chương 3. Thực trạng quản lý xung đột môi trường và giải pháp quản lý xung đột môi trường trong phát triển làng nghề sơn mài Hạ Thái.

Kết luận và Khuyến nghị Tài liệu tham khảo Phụ lục 16 PHẢN II. NỘI DUNG CHÍNH CỦA LUẬN VĂN CHUONG 1. CO SỞ LÝ LUẬN CUA DE TÀI 1.1 Xung đột và các khái niệm liên quan 1. Khai niệm xung đột Đã có nhiều tác giả đưa ra những khái niệm xung đột khác nhau.

Bản thân từ “xưng đột” (conflict) đứng riêng bao hàm nhiều nghĩa, nhiều cấp độ. Theo từ điển tiếng Anh, conflict là trang thái đối lập hoặc thù địch, sự dau tranh; conflict cũng có nghĩa là sự mâu thuần, bat dong, bat hoà, tranh cãi, tranh luận, sự khác nhau, sự va chạm, không tương hợp. Theo từ điển trực tuyến Wikipedia, “Xung đột là trạng thái bất hoà do sự đối lập mang tính nhận thức hoặc hành động thực tế về các nhu câu, giá trị và lợi ích. Xung đột có thể mang tính chất nội tâm (bên trong cá nhân) hoặc hướng ngoại (giữa hai hay nhiễu cá nhân)[12].Trommsdorff cho rằng, “theo cách hiểu rộng lý thuyết xung đột là mọi tiếp cận khoa học xã hội mà trong đó các hiện tượng xung đột xã hội mang mộtý nghĩa trung tâm đối với việc giải thích các quan hệ xã hội và qua trình xã hội ” (11, tr.

Bernhard Giesen đưa ra định nghĩa: “Xung đột xã hội là các quan hệ và quá trình xã hội trong đó hai hay nhiều cá nhân hay nhóm xã hội có sự đối lập nhau trong việc giải quyết những van dé nhất định ” (10, tr. 171-172] Bernhard Giesen đã nhận xét rằng nếu hiểu khái niệm xung đột quá hẹp thì nó sẽ loại trừ những quan hệ xung đột tiềm ân giữa các nhóm xã hội ra khỏi việc phân tích, qua đó những điều kiện cấu trúc quan trọng cho sự hình thành hành động xung đột rõ ràng sẽ biến mất khỏi tầm quan sát. Trái lại, nếu hiểu quá rộng thi nó sẽ bao hàm bat ky dang nào của sự bất bình dang hay sự không cố định là quan trọng đối với hành động và phạm vi đối tượng của khoa học xã hội [31, tr. Do đó, để tránh việc hiểu quá rộng hay quá hẹp 17 chúng tôi chọn định nghĩa xung đột của Bernhard Giesen đã nêu ở trên.

Như vậy, hầu hết các lý thuyết về xung đột hiện nay đều thừa nhận xung đột là yếu tô đối lập sự hợp tác. Xung đột là tất yếu, phô biến, đa dạng và tạo nên những bước phát triển bình thường trong tất cả các quá trình xã hội và phát triển lịch sử. Bên cạnh khái niệm xung đột, các lý thuyết xung đột còn quan tâm nhiều đến vấn đề của xung đột như các dạng xung đột, khía cạnh xã hội của xung đột, nguyên nhân của xung đột, cường độ, các hình thức diễn biến, điều chỉnh và kết thúc xung đột. Tuy nhiên, với mục tiêu phân tích xung đột để quản lý, nghiên cứu này sẽ tập trung vào các đương sự xung đột (các nhóm xã hội trong làng nghé) và cách thức xử lý xung đột của họ, các nguyên nhân xung đột và hậu quả mà các xung đột gây ra.

Các dạng xung đột Có thể phân loại xung đột theo nhiều tiêu chí khác nhau tuỳ theo cách tiếp cận. Dưới đây, tác giả đưa ra một số cách phân loại như sau: - Phân loại theo đương sự xung đột: Người ta phan biệt 3 dạng đương sự xung đột hay phe phái xung đột, bao gồm: (1) Các cá nhân hoặc các nhóm tương tác; (2) Các tổ chức; (3) Các cộng đồng xã hội. - Phân loại theo mức độ xung đột: Có thê phân loại xung đột theo các mức độ xung đột khác nhau như: Không nghiêm trọng; Ít nghiêm trọng; Nghiêm trọng và Rất nghiêm trọng. + Không nghiêm trọng: Là xung đột ở mức thấp, không bắt nguồn từ những chênh lệch lợi thế về quyền lực, lợi ích, đồng thời các bên đương sự đều hiểu rất rõ, nó cũng không dẫn đến những tác hại quá lớn cho mỗi bên.

+ It nghiêm trọng: Xung đột ở mức này thường xuất hiện giữa các cơ sở sản xuất Sơn mài trong việc cùng cạnh tranh đưa sản phầm làng nghề sang thị trường các nước. Trong chừng mực nào đó, dạng xung đột này dễ dàn xếp giữa các đương sự. + Nghiêm trọng: Là những xung đột có thé dẫn đến phản ứng mạnh mẽ 18 giữa các đương sự xung đột như: biểu tình, chặn đường v. Ví dụ vụ xung đột bãi rác Kiêu Ky, mâu thuẫn giữa cộng đồng nhân dân địa phương với chủ đầu tư dự án dẫn đến biéu tinh, chặn đường.

+ Rất nghiêm trọng: Là những xung đột bắt nguồn từ những bat bình đăng lớn về quyền lực, không chỉ về mặt tài nguyên ma cả những bat bình đăng về tài chính, chính trị. Loại xung đột này có thể dẫn tới xung đột vũ trang như cuộc chiến tranh tranh chấp nguồn nước giữa một số nước. - Phân loại theo nguyên nhân dẫn đến xung đột: Có xung đột nhận thức; xung đột mục tiêu; xung đột lợi ích; và xung đột quyền lực. Các đương sự xung đột Các đương sự xung đột hay phe phái xung đột về cơ bản được chia thành hai loại là các cá nhân và nhóm tham gia vào xung đột.

Người ta phân biệt ba dạng đương sự xung đột hay phe phái xung đột, bao gồm: gồm các cá nhân hoặc các nhóm tương tác; các tổ chức; các cộng đồng xã hội. Khi xung đột diễn ra và chúng ta cần có các biện pháp dé giải quyết xung đột bởi vì đặc trưng của xung dot là: + Xung đột không tự mat đi. * Xung đột có thé đem lại lợi ích. » Xung đột là một hiện tượng tự nhiên.

» Xung đột có thé tạo xung đột lớn hơn. Vậy giải quyết xung đột bằng cách nào? Van dé này sẽ được tìm hiểu trong phần tiếp theo. Cách thức xử lý xung đột Theo học thuyết xung đột xã hội, giải quyết xung đột xã hội nghĩa là duy trì trật tự xã hội, là hoạt động ôn định tạo ra sự hai hoà giữa các thành viên trong cơ cấu xã hội. Nó biểu hiện tính tô chức của đời sống xã hội, tính chuân mực của các hành động xã hội.

19 Các cơ chế đảm bảo cho trật tự xã hội là các thiết chế xã hội. Các thiết chế xã hội này điều chỉnh các mối quan hệ (mà chủ yếu là mối quan hệ kinh tế giữa các nhóm hoặc các giai cấp xã hội). Sự điều chỉnh này thường cần đến những lợi ích của các nhóm, các lợi ích này sẽ được điều chỉnh cho đến khi đạt được một sự công bang theo quan niệm cua xã hội cu thể nào đó, thông qua chức năng kiểm soát xã hội, các thiết chế bảo đảm tính ôn định và trật tự xã hội phụ thuộc vào sự mềm dẻo, tính hiệu quả của các thiết chế đó. Biéu hiện bên ngoài của sự phá vỡ tính ôn định và trật tự xã hội là sự suy giảm tính năng động của hệ thống, sự xuất hiện những trì trệ, hoặc là tăng cường về số lượng và phạm vi của những xung đột, hay là sự suy giảm mức độ hài lòng về xã hội.

Nó còn thể hiện qua sự tăng cường về số lượng những biểu hiện chống đối như bãi công, bạo động, bãi khoá, tăng cường sự vô tô chức. Sự vi phạm tính 6n định và trật tự xã hội có thé mang tinh chất định tính hoặc định lượng. Các nhà lý luận của lý thuyết xung đột cho rằng trật tự xã hội được thiết lập khi nhóm xã hội có quyền lực, sức mạnh phù hợp dé duy tri vi tri thong tri của minh va nhóm bị thống trị phải chấp nhận địa vị phụ thuộc. Tuy nhiên, trật tự này chỉ mang tính chất tạm thời vì trong nó ngầm chứa một mâu thuẫn cơ bản.

Mâu thuẫn của các nhóm xã hội có lợi ích đối lập nhau. Các nhà xã hội học thừa nhận xung đột là hiện tượng phổ biến trong xã hội. Cần phân biệt xung đột xã hội với rỗi loạn xã hội. Không phải xung đột nảo cũng dẫn tới rỗi loạn xã hội.

Người ta chia xung đột xã hội làm hai loại. Loại thứ nhất là những xung đột làm nguy hại cho sự tồn tại của nhóm- tức là nguy hại đến trật tự xã hội. Loại khác là biểu trưng cho sức sống cá nhân. Đó là loại xung đột không phá vỡ trật tự xã hội mà thậm chí còn duy trì, củng cố và phát triển nó.

Như vậy, về mặt lý thuyết, cách thức xử lý xung đột là dùng các thiết chế xã hội dé quản lý, điều tiết xung đột xã hội. Các nguyên nhân xung đột Các nhà nghiên cứu theo trường phái xung đột đều cho rằng có thể có nhiều nguyên nhân dẫn tới xung đột. Tuy vậy, tư tưởng của họ đều gặp nhau ở một điểm đó là: Sự hưởng lợi không đồng đều, cao hơn nữa là sự cạnh tranh về mặt lợi ích giữa các cá nhân hoặc các nhóm xã hội thường là nguyên nhân gốc rễ dẫn đến xung đột. Các nhà xã hội học cũng chỉ ra rằng: Những nhóm được ưu đãi (chiếm ưu thé trong việc phân chia quyền lợi) thường cỗ gắng trong việc tạo ra khả năng giữ vững một hệ thống giá trị để duy trì một cơ cấu xã hội theo hướng có lợi cho họ.

Hệ thống giá trị này vận hành theo hai cách chính. Thứ nhất, những giá trị này tồn tại nhờ sự kiểm soát và cưỡng chế hành vi mang tính trực tiếp của nhóm lợi thé đối với nhóm bat lợi. Tuy nhiên, trong thực tế, đây là các kiểm soát xã hội thiếu tính bền vững. Hình thức tồn tại thứ hai dựa trên những nỗ lực không phải để nghiền nát sự đối lập mà ngăn chặn chúng ngay tu đầu bằng cách kiểm soát ý thức của nhóm bất lợi và cố gang tao ra sự tán thành từ phía ho dé họ chấp nhận địa vị bị phụ thuộc và kém được ưu đãi của chính mình, cho đến nay, đây vẫn là hình thức kiểm soát xã hội hiệu quả nhất (Tony Bilton, 1993)[7, tr.

Theo định nghĩa của Bernhard Giesen thì sw đối lập về quyền lợi là nguyên nhân gây ra xung đột.Balla cho rằng, có hai dạng xung đột chính là xung đột về quyền lợi và xung đột về giá tri [11, tr. Moore, bên cạnh nguyên nhân về quyền lợi va giá trị con có 3 nguyên nhân khác là: dữ liệu, cơ cầu và quan hệ.