CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VE QUAN LY XAY DUNG VAN HOA XỬ CỦA HỌC SINH TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1.Tổng quan vấn đề nghiên cứu Có nhiều nghiên cứu về xây dựng VH ứng xử vả quản lý xây dựng văn hóa ứng, xử của học sinh trường trung học cơ sở (THCS). Sau đây là một số nghiên cứu ở nước. ngoài và trong nước về các vẫn đề này. Những nghiên cứu ở nước ngoài Nghiên cứu về quản lý xây dựng văn hóa nói chung và xây dựng văn hóa ứng xử nói riêng lả một trong những nội dung quan trọng đối với quá trình xây dựng và phat trién nha trường, nên đã được nhiều tác giá thực hiện tại nhiều quốc gia.
Các nghiên cứu này, nghiên cứu xây dựng văn hóa dưới nhiều góc độ khác nhau, như. nghiên cứu về môi trưởng văn hóa, nghiên cứu về chuẩn mực của văn hóa nhà trường (VHNT), nhận thức của các bên liền quan đến VHNT, nghiên cứu về môi quan hệ giữa văn hóa và hiệu quả hoạt động của nhà trường, hay nghiên cứu cách thức quản lý của lãnh đạo nhả trường, các nghiên cứu cụ thể như: Theo nghiên cứu của White (Mỹ) trong tác phẩm khoa học về văn hó: cứu con người và văn minh” đã khẳng định: Các vật thể văn hóa là các văn hóa là sản phẩm của quá trình biểu trưng. Như vậy những giá trị tri thức nhà trưởng truyền đạt cho người học phải giúp họ tạo nên các “dấu hiệu” trong não - các “công cụ” tâm lý trong đầu - nói một cách khác văn hỏa lả trong tâm hồn — lim cho con người trở thành con người văn hỏa. Đỏ chính là mục tiêu của văn hỏa học đường|35] Nghiên cứu về xây dựng không khi nhà trường lành mạnh và hiệu quả, cỏ tắc gia Pace va Stem (1958), Halpin và Croft (1963).đã chi ra khuôn khổ và khái niệm về bầu không khi nhả trường; Nhân diện các loại hình không khi học đường cơ bản và đánh giá không khí nhả trường và xác định rõ văn hỏa ứng xứ và bầu không khí ứng xứ thân thiện có những điểm đẳng nhất nhưng văn hóa ứng xử được thể hiện sâu hơn so với bầu không khí nhả trưởng.
m 1985, viện nghiên cứu thế giới cúa Nhật Bản đã chú trọng nghiên cứu thanh niên của I1 quốc gia với lửa tuổi từ 15-24 tuổi. Tiếp theo đỏ, Viện khảo sắt xã hội Châu Âu nghiên cứu trên thanh niền 10 nước Châu Âu. Cả hai cuộc điều tra này. đều đề cập đến vấn đề định hướng lối sống va giáo dục văn hóa ứng xứ cho thanh niễn nhằm giúp họ chuẩn bị bước vào cuộc sống.
Dưới góc độ văn hóa ứng xử, tác giả H.Swartz (1998) Ứng xử văn hóa: Những anh huong tich cuc va nhimg van dé nay sinh (Cultural behavior: genetic effects and related problems) da nghién ciru mét cach chi tiết về văn hỏa ứng xử, các cấp độ cũng như biểu hiện của văn hỏa ứng xử, sự hình thành vả phát triển của văn hóa trong các loại hình tổ chức khác nhau. Đồng thởi, nhà nghiễn cứu cũng phân tích cụ thể vai trỏ lành đạo trong xây dựng, thay đổi nhằm phát triển cải thiện văn hóa ứng xử. Swartz văn hóa ứng xử bao gồm 3 cắp độ: Thứ nhất: Những quá trình và cầu trúc hữu hình (Artifacts), thir hai: Hé théng gia trị được tuyên bố (Espoused), thứ ba Những quan niệm chung ( Basic underlying assumption)[31]. Tac gia Tyler Lacoma (2002) Ứng xử văn hóa nơi cong sé (Cultural behavior in the workplace) nghiên cửu và đưa ra công cụ đánh giá văn hóa ứng xử.
Công cụ đánh giá văn hóa ứng là một phương tiện khảo sắt được nhiều nhà lãnh đạo sử dụng để tạo ra hồ sơ văn hỏa ứng xử nói chung. Công cụ nảy đánh giá chiều kích thước của văn hóa ứng xử, dựa trên bộ khung lý thuy và văn hóa của tổ chức ấy đặt nền tảng trên những giá tri gi. Bộ công cụ này xác định cả văn hỏa ứng xử hiện hành và văn hóa ứng xử mà người ta mong muốn cỏ được trong tương lai. Bộ khung lý có thể được dùng như một cách để chuẩn đoán và đề xướng những thay đổi bước đầu văn hóa ứng xử mà các tổ chức tạo ra trên bước đường phát triển của họ, khi họ phải đương đầu với áp lực của mỗi trưởng bên ngoài [34].
Nghiên cửu về xây dựng văn hóa lành mạnh (Strong culture) trong một tổ chức biết học hỏi (Learning Organization) có tác giả Ron Brantd (2003), Glaydys Vivian Martoo (2006), Kelly. Luke va Green (2008), .Họ đã phân tích những đặc điêm cơ. bản của nhà trường như một tô chức biết học hỏi, cách thức để xây dựng nhà trường thành một tô chức biết học hỏi. Năm 2012, bảo cáo nghiên cứu mã số DFE-RR21§ của Bộ Giáo dục Anh nghiên cứu về ứng xử của học sinh trong các trưởng học ở Anh quốc, nhằm xem xét về bản chất và tiêu chuẩn của hảnh vi trong trường học ở Anh; Tác động của ứng xử tiểu cực trên học sinh và giáo viên; Những điều mà nhà trường và giáo viên có thể làm để phát huy tốt hành vi ứng xứ của học sinh.
Nghiên cứu của các nhả khoa học đã hi ra rằng: Có một mi liên hệ tích cực giữa bầu không khí lớp học (Niềm tin, Bia tri, thai độ) và ứng xử của học sinh. Một bầu không khi ứng xử nghèo nàn/không tốt sẽ dẫn tới những ứng xử xã hội xấu xi. Từ kết quả nghiên cứu, các nhà khoa học cũng nhận định: Việc ứng xứ tốt sẽ mang lại hiệu quả làm việc cho đội ngũ lãnh đạo nhà trường. Ngoài ra, sự phối hợp của cha mẹ học sinh với nhà trường.
g mang đến những kết quả tích cực cho hảnh vi ứng xử của học sinh [32]. Tóm lại, đã có nhiều nghiên cửu đã được thực hiên ở nước ngoài về phần văn hóa trường học nói chung và văn hỏa ứng xử nỏi riêng, chứng tỏ văn hỏa ứng xử (VHUX) là vẫn đề quan trọng trong hoạt động của nhà trường. Các nghiên cứu tiếp cân được ở nhiều quốc gia khác nhau và ở các góc độ khác nhau. nhưng các nghiên cứu đều đồng nhất VHƯX có nhiều cấp độ khác nhau, phụ thuộc vào nhiều yếu tố (quản lý, lãnh đạo, nhân viên, người học.
Các yếu tố này có ảnh hướng tích cực tới hoạt động và công tác giảng dạy cúa nhà trường (cúa giáo viên và học sinh). Hầu hết các nghiên cứu đều thống nhất văn hỏa ửng xử là tập hợp giá trị cúa nhà trường được. lắng đọng theo thời gian, đồng hành cùng với hoạt động cúa nhà trường. Những nghiên cứu ở trong nước Tác giả Phạm Minh Hạc (1991) đã công bố cuốn sách “Giáo dục Việt Nam trước ngưỡng cửa thế kỷ XXT".
Trong cuốn sách này đã cho thấy các cách thức về giáo dục nếp sông văn hỏa cho người học trong học tập, sinh hoạt, văn hỏa và trong ứng xử (7) Trong tác phâm “Tim về bán sắc văn hóa Việt Nam”, tác giá Trần Ngọc Thêm (1997) đã xem xét văn hóa khởi đầu từ các điều kiện vật chất quy định và định vị văn. Qua đó, nhận thức được cái tỉnh thần là văn hóa nhận thức hóa tô chức cộng đồng, đẻ rồi cái tỉnh thần đỏ lại tác động trở lại đời sống vật chất hình thành nên cách thức ứng xử giao lưu với môi trưởng tự nhiên và xã hội [23] Tác giá Lê Văn Quán (2007). trong tic phim “ Văn hỏa ứng xử truyền thống của người Việt Nam” đã bản về văn ứng xử của người Việt Nam. Từ các nhân tố tạo nên các ứng xử, tác giả nêu lên các binh diện vả phương châm ứng xử của người Việt Nam theo các giá trị chân- thiện - mỹ.
Tác giả Phạm Thị Minh Hạnh [S] và Nguyễn Khắc Hùng [1] đưa ra quan điểm *Văn hóa học đường lã mí hận của văn hóa xã hội, là đặc trưng văn hóa cơ bản mã mỗi nhà trường phải dày công xây dựng trong một thời gian dài mới có thể đạt được nét văn hóa phủ hợp với sự phát triển của xã hội trong từng giai đoạn lịch sử. Đặc biệt văn hóa học đường chịu nhiều ảnh hưởng của hiệu trưởng - người lãnh đạo cao nhất trong nhà trường. Do đó, khi nói đến xây dựng văn hóa học đường ở nước ta hiện nay người hiệu trưởng phải là người đầu tiên thấy rõ bản chất, vai trò và những. yếu tô cơ ban nhất của văn hóa học đường mới có thẻ thực hiện hoạt động này hiệu qua” Tác giả Nguyễn Thị Ngoc Dung (2019), “Mot sé luận về giáo dục văn hóa ứng xử cho học sinh ở trường tiểu học” [2], bài viết hệ thông hóa các vấn đề li luận cơ bản về giáo dục VHƯX cho học sinh ở trường tiểu học nhằm góp phần xây dựng văn hóa học đường an toản, lành mạnh, thân thiện, phòng chống bạo lực học đường.
Tác giả Trần Nguyên Hào (2016), “Một số giải pháp giáo dục văn hóa ứng xử cho sinh viên trường đại học Hà Tĩnh” [9], tác giá trình bảy quan niệm về văn hóa ứng xử, nhận thức về văn hóa ứng xử, vả những biểu hiện trong VHUƯX của sinh viên trường đại học Hà Tĩnh, tác giá cũng đưa ra những giải pháp giáo dục văn hóa ứng xử cho sinh viên trưởng đại học Hả Tĩnh, Tác giả Đỗ Thị Hằng Nga (2015), “Một số biện pháp giảo dục văn hóa ứng xử cho sinh viên trường cao đăng Sư phạm Hà Giang” [17], tác giả trình bảy biện pháp giáo dục VHUX cho sinh viên: Lằng ghép, tích hợp nội dung giáo dục VHƯX cho. học sinh, sinh viên vào việc giảng dạy các môn học, thông qua tổ chức các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, đánh giá, thực hiện quy chẻ khen thưởng. Luận án của tác giả Trần Thị Tùng Lâm, năm 2017, Hiệu quả giáo dục văn hóa học đường cho sinh viên các trường đại học ở Hà Nội hiện nay” [14]. Tác giả đưa ra nhiều giải pháp dé nâng cao hiệu qua giáo dục văn hóa học đường cho sinh viên các trường đại học ở Hả Nội, trong đỏ nhẫn mạnh giải pháp xây dựng hệ giá trị chuẩn mực cho sinh viên la giải pháp tiên quyết.
Nhiều tác giả khi nghiên cứu về văn hóa nhà trường đã xem việc ứng xử phủ hợp chuẩn mực của các thành viên trong nhà trưởng lä một nội dung, một biểu hiện của văn hóa nhà trường hay còn gọi là văn hóa học đường. Chia sẻ quan điểm nảy có các tác giả: Phạm Văn Dũng (1996), Tran Thi Ha (2009), Hoang Thi Nhi Ha (2010), Hoang Hoa Qué, Nguyễn Thị Hà Lan, Trần Quốc Thành, Lê Gia Khanh (2009), Pham Van Khanh (2013), Nguyễn Dục Quang (2016).