QUẢN LÝ THUẾ ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG KINH DOANH THƢƠNG MẠI ĐIỆN TỬ TẠI VIỆT NAM

Nghiên cứu quản lý thuế TMĐT tại Việt Nam: thực trạng, giải pháp hoàn thiện. Phân tích chính sách, kinh nghiệm quốc tế & kiến nghị hiệu quả.

• Tác giả: Lại Phương Huyền
• Người hướng dẫn: PGS.TS Đinh Văn Thông
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế - Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản Lý Kinh Tế
• Đề tài: Quản Lý Thuế Đối Với Hoạt Động Kinh Doanh Thương Mại Điện Tử Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ THUẾ ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG KINH DOANH THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.1.1. Các công trình nghiên cứu tại nước ngoài
• 1.1.2. Các công trình nghiên cứu trong nước
• 1.1.3. Đánh giá chung về các công trình nghiên cứu
• 1.1.4. Khoảng trống nghiên cứu
• 1.2. Cơ sở lý luận về quản lý thuế đối với hoạt động kinh doanh thương mại điện tử
• 1.2.1. Một số khái niệm cơ bản về TMĐT
• 1.2.2. Quản lý thuế đối với hoạt động TMĐT
• 1.2.3. Kinh nghiệm quốc tế trong quản lý thuế đối với hoạt động TMĐT
• 1.2.4. Kinh nghiệm quản lý thuế đối với hoạt động TMĐT của một số nước
• 1.3. Những gợi ý và bài học kinh nghiệm rút ra cho Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Quy trình nghiên cứu và phương pháp thu thập tư liệu
• 2.1.1. Quy trình nghiên cứu
• 2.1.2. Dữ liệu thứ cấp
• 2.1.3. Dữ liệu sơ cấp
• 2.2. Phương pháp phân tích xử lý dữ liệu
• 2.2.1. Phương pháp phân tích thống kê
• 2.2.2. Phương pháp so sánh
• 2.2.3. Phương pháp phân tích tổng hợp
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ THUẾ ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG KINH DOANH TMĐT TẠI VIỆT NAM
• 3.1. Tình hình phát triển hoạt động TMĐT tại Việt Nam
• 3.1.1. Giai đoạn hình thành
• 3.1.2. Giai đoạn phát triển mạnh mẽ của hoạt động TMĐT tại Việt Nam từ năm 2017 - 2021
• 3.2. Phân tích thực trạng quản lý thuế đối với hoạt động TMĐT tại Việt Nam
• 3.2.1. Thực trạng xây dựng chính sách, pháp luật và tổ chức thực hiện kế hoạch tăng cường quản lý thuế đối với hoạt động TMĐT
• 3.2.2. Thực trạng triển khai quản lý thuế đối với hoạt động TMĐT
• 3.2.3. Thực trạng công tác thanh tra, kiểm tra thuế TMĐT
• 3.2.4. Đánh giá thực trạng quản lý thuế đối với hoạt động kinh doanh TMĐT tại Việt Nam
• 3.2.4.1. Các kết quả đã đạt được trong quản lý thuế đối với hoạt động TMĐT tại Việt Nam
• 3.2.4.2. Những vấn đề tồn tại, hạn chế và nguyên nhân trong hoạt động quản lý thuế đối với TMĐT tại Việt Nam
• 4. CHƯƠNG 4: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ THUẾ ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG KINH DOANH TMĐT TẠI VIỆT NAM
• 4.1. Bối cảnh chung của nền kinh tế trong thời đại kinh tế số
• 4.2. Phương hướng chung nhằm hoàn thiện công tác quản lý thuế điện tử đối với hoạt động TMĐT
• 4.3. Một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý thuế đối với hoạt động TMĐT tại Việt Nam
• 4.3.1. Hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật về thuế đối với hoạt động TMĐT
• 4.3.2. Kiện toàn bộ máy quản lý nhà nước về thuế đối với hoạt động TMĐT
• 4.3.3. Giải pháp về xây dựng cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin giúp quản lý thuế đối với hoạt động TMĐT
• 4.3.4. Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra trong hoạt động quản lý thuế TMĐT
• 4.3.5. Một số khuyến nghị với các cơ quan quản lý Nhà nước về thuế trong hoạt động TMĐT
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Quản Lý Thuế Thương Mại Điện Tử Tại Việt Nam

Thương mại điện tử (TMĐT) đang phát triển mạnh mẽ tại Việt Nam, tạo ra nhiều cơ hội nhưng cũng đặt ra không ít thách thức cho công tác quản lý thuế. Sự phát triển của kinh tế số, đặc biệt là TMĐT, đòi hỏi sự thay đổi trong cách thức quản lý thuế để đảm bảo nguồn thu cho ngân sách nhà nước (NSNN) và tạo môi trường kinh doanh công bằng. TMĐT tạo ra cơ hội vừa tạo ra thách thức rất lớn đối với công tác quản lý thuế sao cho vừa khuyến khích thương mại phát triển, vừa chống thất thu thuế, đảm bảo công bằng cho các tổ chức, cá nhân thực hiện các nghĩa vụ về thuế. Thực tế chính sách thuế hiện hành tại Việt Nam chưa phân biệt rõ hoạt động kinh doanh theo phương thức truyền thống và hoạt động kinh doanh TMĐT.

1.1. Khái Niệm Và Đặc Điểm Của Thương Mại Điện Tử TMĐT

Thương mại điện tử là hoạt động mua bán hàng hóa và dịch vụ thông qua các phương tiện điện tử, đặc biệt là Internet. Đặc điểm của TMĐT là tính toàn cầu, tính tiện lợi, và khả năng tiếp cận thị trường rộng lớn. Hoạt động kinh doanh TMĐT có tính chất phức tạp và xuyên biên giới cao hơn so với kinh doanh truyền thống, gây khó khăn cho việc xác định đối tượng nộp thuế và quản lý doanh thu. Hiện tại, việc thu thuế đối với hoạt động kinh doanh TMĐT đang được thực hiện theo đúng quy định của các luật về thuế, cũng như các văn bản hướng dẫn thi hành như Luật Quản lý thuế.

1.2. Tại Sao Quản Lý Thuế TMĐT Lại Trở Nên Quan Trọng Hiện Nay

Việc quản lý thuế TMĐT trở nên quan trọng do sự tăng trưởng nhanh chóng của TMĐT, tiềm ẩn nguy cơ thất thu thuế lớn nếu không có các biện pháp quản lý hiệu quả. Số thuế nộp ngân sách nhà nước từ lĩnh vực kinh doanh thương mại điện tử chưa tương xứng với tiềm năng phát triển, gây thất thu ngân sách nhà nước. Hơn thế nữa, điều này đang gây mất bình đẳng giữa những người kinh doanh. TMĐT xuyên biên giới vẫn còn nhiều bất cập, nhất là thu nhập phát sinh từ các trang mạng xã hội như: Google, Facebook, Youtube… Cơ quan thuế đã nỗ lực hoàn thiện chính sách pháp luật thuế, tuy nhiên việc xác định đúng bản chất giao dịch để đánh thuế với các giao dịch kinh doanh trong nền kinh tế chia sẻ hiện nay là rất khó khăn.

II. Phân Tích Thực Trạng Quản Lý Thuế TMĐT Tại Việt Nam

Hiện nay, việc quản lý thuế TMĐT tại Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức, từ việc xác định đối tượng nộp thuế, kê khai doanh thu đến kiểm soát các giao dịch xuyên biên giới. Mặc dù cơ quan thuế đã có nhiều nỗ lực trong việc hoàn thiện chính sách và triển khai các biện pháp quản lý, nhưng vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế cần khắc phục. Giai đoạn từ 2017 đến 2021 là giai đoạn bùng nổ và phát triển mạnh mẽ TMĐT, từ đó, chỉ rõ tính cấp thiết của đề tài “Quản lý thuế đối với hoạt động kinh doanh thương mại điện tử tại Việt Nam”. Nội dung đề tài luận văn thạc sỹ với mong muốn tìm giải pháp nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý thuế đối với hoạt động TMĐT tại Việt Nam.

2.1. Các Khó Khăn Thách Thức Trong Quản Lý Thuế TMĐT Hiện Nay

Một trong những khó khăn lớn nhất là việc xác định rõ bản chất của các giao dịch TMĐT, đặc biệt là các giao dịch xuyên biên giới. Việc này liên quan đến việc thu thuế nhà thầu đối với các giao dịch TMĐT xuyên biên giới vẫn còn nhiều bất cập, nhất là thu nhập phát sinh từ các trang mạng xã hội như: Google, Facebook, Youtube. Ngoài ra, việc thiếu thông tin về doanh thu và lợi nhuận của các nhà cung cấp dịch vụ nước ngoài cũng gây khó khăn cho công tác thu thuế. Cơ quan thuế cần sử dụng các công nghệ và các thành tựu khoa học công nghệ để nâng cao chất lượng phục vụ NNT. Công tác quản lý cần chú trọng đến vấn đề tìm kiếm thông tin và xác minh thông tin NNT.

2.2. Đánh Giá Hiệu Quả Các Biện Pháp Quản Lý Thuế TMĐT Đã Triển Khai

Mặc dù đã có những tiến bộ nhất định, hiệu quả của các biện pháp quản lý thuế TMĐT hiện tại vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu. Cần đánh giá lại quy trình đăng ký, kê khai và nộp thuế, đồng thời tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra để phát hiện và xử lý các trường hợp vi phạm. Công tác quản lý thuế đối với TMĐT cần chú trọng đến nhận dạng doanh nghiệp. Tài liệu nghiên cứu nhấn mạnh tập trung đến quản lý chữ ký số- đây là bằng chứng nhận dạng được chấp nhận trong các vấn đề về thuế quốc tế đối với hoạt động TMĐT. Đối với việc kiểm soát thuế cần phải hướng đến việc thiết kế các chiến lược và biện pháp thích hợp để cải thiện việc tuân thủ thuế liên quan đến các giao dịch TMĐT theo hướng tuân thủ tự nguyện.

III. Hướng Dẫn Các Giải Pháp Hoàn Thiện Quản Lý Thuế TMĐT

Để nâng cao hiệu quả quản lý thuế TMĐT tại Việt Nam, cần có các giải pháp đồng bộ và toàn diện, từ việc hoàn thiện chính sách pháp luật, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin đến nâng cao năng lực của cán bộ thuế. Giải pháp cần phải vừa khuyến khích sự phát triển của TMĐT, vừa đảm bảo nguồn thu cho ngân sách. Để đề xuất giải pháp hoàn thiện quản lý thuế đối với hoạt động kinh doanh TMĐT. Một là, làm rõ cơ sở lý luận của công tác quản lý thuế đối với hoạt động kinh doanh TMĐT. Hai là, phân tích thực trạng công tác quản lý thuế đối với hoạt động kinh doanh TMĐT tại Việt Nam thời gian qua.

3.1. Hoàn Thiện Hệ Thống Văn Bản Pháp Luật Về Thuế TMĐT

Cần rà soát và sửa đổi các quy định pháp luật hiện hành để phù hợp với đặc thù của TMĐT, đặc biệt là các quy định về xác định đối tượng nộp thuế, kê khai doanh thu, và quản lý các giao dịch xuyên biên giới. Nên có những quy định cụ thể về trách nhiệm của các sàn TMĐT trong việc cung cấp thông tin cho cơ quan thuế. Cơ quan thuế cần sử dụng các công nghệ và các thành tựu khoa học công nghệ để nâng cao chất lượng phục vụ NNT. Công tác quản lý cần chú trọng đến vấn đề tìm kiếm thông tin và xác minh thông tin NNT.

3.2. Ứng Dụng Công Nghệ Thông Tin Trong Quản Lý Thuế TMĐT

Ứng dụng công nghệ thông tin là một yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả quản lý thuế TMĐT. Cần xây dựng hệ thống quản lý thuế điện tử tích hợp, cho phép cơ quan thuế thu thập, xử lý và phân tích dữ liệu về các giao dịch TMĐT một cách nhanh chóng và chính xác. Hệ thống này cần được kết nối với các sàn TMĐT và các tổ chức tài chính để đảm bảo tính minh bạch và đầy đủ của thông tin.

3.3. Tăng Cường Thanh Tra Kiểm Tra Và Xử Lý Vi Phạm Thuế TMĐT

Cần tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra để phát hiện và xử lý các trường hợp gian lận thuế trong TMĐT. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan thuế và các cơ quan chức năng khác, cũng như việc nâng cao năng lực của cán bộ thuế trong việc phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm. Việc quản lý thu thuế nhà thầu đối với các giao dịch TMĐT xuyên biên giới vẫn còn nhiều bất cập, nhất là thu nhập phát sinh từ các trang mạng xã hội như: Google, Facebook, Youtube.

IV. Nghiên Cứu Kinh Nghiệm Quốc Tế Về Quản Lý Thuế Thương Mại Điện Tử

Nhiều quốc gia trên thế giới đã có những kinh nghiệm quý báu trong quản lý thuế TMĐT. Việc nghiên cứu và học hỏi kinh nghiệm của các quốc gia này có thể giúp Việt Nam tìm ra những giải pháp phù hợp để nâng cao hiệu quả quản lý thuế. Ủy ban Tài chính của OECD đã có báo cáo với chủ đề “Electronic Commerce: Taxation Framework Condition” tại Hội nghị Bộ trưởng các nước OECD về TMĐT năm 1998. Đây được coi là một báo cáo quan trọng, đề ra các nguyên tắc chung đối với việc đánh thuế TMĐT trên thế giới, các nước tham gia có thể dựa trên những nguyên tắc này để xây dựng chính sách thuế và quản lý thuế TMĐT tại nước mình.

4.1. Bài Học Từ Các Nước Phát Triển Về Thuế Thương Mại Điện Tử

Các nước phát triển như Hoa Kỳ, Liên minh Châu Âu (EU), Nhật Bản, Hàn Quốc có hệ thống quản lý thuế TMĐT tiên tiến, dựa trên việc ứng dụng công nghệ thông tin và hợp tác quốc tế. Họ thường có các quy định rõ ràng về trách nhiệm của các sàn TMĐT và các nhà cung cấp dịch vụ nước ngoài trong việc thu và nộp thuế. Nghiên cứu với tựa đề “Taxation and electronic commerce- implementing the Ottawa taxation framework conditions”- Thuế và thương mại điện tử - thực hiện các điều kiện khung thuế Ottawa, OECD (2001) phản ánh diễn tiến của việc thực thi các Điều kiện Khuôn khổ chung về Thuế đã được thống nhất tại Ottawa 1998.

4.2. Các Mô Hình Quản Lý Thuế TMĐT Hiệu Quả Trên Thế Giới

Một số mô hình quản lý thuế TMĐT hiệu quả trên thế giới bao gồm mô hình thu thuế tại nguồn (withholding tax), mô hình tự kê khai (self-assessment), và mô hình hợp tác giữa cơ quan thuế và các sàn TMĐT. Việc lựa chọn mô hình phù hợp cần dựa trên đặc điểm của thị trường TMĐT Việt Nam và khả năng ứng dụng công nghệ thông tin. Dale Pinto(1999), “Taxation issue in a world of e-commerce, Jounal of Australian Taxation” - Vấn đề thuế trong thế giới thương mại điện tử : Tác giả nghiên cứu xem xét sự tác động của TMĐT lên hệ thống quản lý thuế của Úc.

V. Triển Vọng Quản Lý Thuế TMĐT Trong Bối Cảnh Kinh Tế Số

Trong bối cảnh kinh tế số ngày càng phát triển, việc quản lý thuế TMĐT sẽ trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Cần có tầm nhìn dài hạn và các giải pháp linh hoạt để đối phó với những thay đổi nhanh chóng của thị trường TMĐT. Tham gia hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế toàn cầu đồng nghĩa với việc phải đối mặt với nhiều hơn nữa những tồn tại, hạn chế trong điều tiết, cũng như khắc phục những mặt trái những khuyết tật của thị trường. Cũng chính từ đó đặt ra vấn đề quản lý thuế đối với loại hình kinh doanh còn khá mới mẻ này.

5.1. Xu Hướng Phát Triển Của TMĐT Và Tác Động Đến Quản Lý Thuế

Sự phát triển của các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI), blockchain, và Internet of Things (IoT) sẽ tạo ra những cơ hội và thách thức mới cho quản lý thuế TMĐT. Cần nắm bắt các xu hướng này để xây dựng các giải pháp quản lý thuế phù hợp. Niall Campbell (2014), Tax policy and Administration in an Era of Big Data, - Chính sách thuế và Quản lý trong Kỷ nguyên Dữ liệu Lớn : Bài viết đã đề cập đến vấn đề sử dụng phân tích dữ liệu lớn để giảm thiểu thất thu thuế, đồng thời thu thập và chia sẻ thông tin qua biên giới và tăng cường sự hoạt động của cơ quan thuế ngày càng hiệu quả hơn.

5.2. Các Giải Pháp Sáng Tạo Cho Quản Lý Thuế TMĐT Tương Lai

Cần khuyến khích các giải pháp sáng tạo trong quản lý thuế TMĐT, như sử dụng các công cụ phân tích dữ liệu lớn để phát hiện gian lận thuế, áp dụng các cơ chế khuyến khích tự nguyện tuân thủ thuế, và tăng cường hợp tác giữa cơ quan thuế và các doanh nghiệp TMĐT. Thống kê nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng công tác thanh tra, kiểm tra đối với hoạt động TMĐT. 92 iv PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Cùng với xu hướng CMCN 4.0, kinh tế số là yếu tố quan trọng tác động ảnh hưởng lớn đến đời sống, xã hội và cơ cấu của nền kinh tế.

VI. Kết Luận Tối Ưu Hóa Quản Lý Thuế TMĐT Để Phát Triển Bền Vững

Việc quản lý thuế TMĐT hiệu quả là yếu tố quan trọng để đảm bảo sự phát triển bền vững của TMĐT tại Việt Nam. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan thuế, các doanh nghiệp TMĐT, và các cơ quan chức năng khác để xây dựng một hệ thống quản lý thuế minh bạch, công bằng, và hiệu quả. Việc quản lý thuế TMĐT hiệu quả là yếu tố quan trọng để đảm bảo sự phát triển bền vững của TMĐT tại Việt Nam.

6.1. Hướng Đến Một Hệ Thống Thuế TMĐT Công Bằng Và Minh Bạch

Để xây dựng một hệ thống thuế TMĐT công bằng và minh bạch, cần đảm bảo rằng tất cả các đối tượng tham gia vào thị trường TMĐT đều phải tuân thủ các quy định về thuế. Ngoài ra, cần tăng cường công tác tuyên truyền và hướng dẫn để người nộp thuế hiểu rõ về nghĩa vụ và quyền lợi của mình.

6.2. Cam Kết Tiếp Tục Hoàn Thiện Chính Sách Thuế TMĐT

Chính phủ và cơ quan thuế cần tiếp tục cam kết hoàn thiện chính sách thuế TMĐT để đáp ứng với những thay đổi nhanh chóng của thị trường. Cần thường xuyên rà soát và sửa đổi các quy định pháp luật để đảm bảo tính phù hợp và hiệu quả. United Nations (2001), “Electronic commerce and Challenge for Tax administration”- Thương mại điện tử và thách thức đối với quản lý thuế: Đây là tài liệu của giáo sư Walter Hellerstein thuộc Đại học Luật Georgia chuẩn bị để tư vấn cho Bộ phận kinh tế và xã hội của Liên hiệp quốc.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0 và sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế số, thương mại điện tử (TMĐT) đã trở thành một trong những lĩnh vực kinh doanh quan trọng tại Việt Nam. Từ năm 2017 đến 2021, hoạt động TMĐT tại Việt Nam bùng nổ với tốc độ tăng trưởng nhanh, đóng góp đáng kể vào GDP và tạo ra nhiều cơ hội kinh doanh mới. Tuy nhiên, sự phát triển này cũng đặt ra nhiều thách thức trong công tác quản lý thuế, đặc biệt là việc chống thất thu thuế và đảm bảo công bằng giữa các doanh nghiệp kinh doanh truyền thống và TMĐT.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm rõ cơ sở lý luận và thực trạng quản lý thuế đối với hoạt động kinh doanh TMĐT tại Việt Nam trong giai đoạn 2017-2021, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý thuế trong lĩnh vực này. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các doanh nghiệp hoạt động TMĐT trong các mô hình B2B và B2C, hai mô hình chiếm tỷ trọng lớn trong tổng giá trị TMĐT tại Việt Nam. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ cơ quan thuế hoàn thiện chính sách, nâng cao hiệu lực quản lý và góp phần tăng thu ngân sách nhà nước từ hoạt động TMĐT.

Theo báo cáo ngành, doanh thu TMĐT B2C tại Việt Nam tăng trưởng liên tục trong giai đoạn 2017-2022, trong khi tổng thu thuế từ các hoạt động TMĐT qua các tổ chức cũng có xu hướng tăng nhưng chưa tương xứng với tiềm năng phát triển. Điều này phản ánh những khó khăn, bất cập trong công tác quản lý thuế đối với hoạt động TMĐT, đặc biệt là trong việc xác định đối tượng nộp thuế, quản lý thuế xuyên biên giới và kiểm soát các giao dịch trên nền tảng số.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: lý thuyết quản lý thuế và lý thuyết về thương mại điện tử.

• Lý thuyết quản lý thuế tập trung vào các nguyên tắc quản lý thuế như tính trung lập, hiệu quả, chắc chắn và đơn giản, hiệu lực và công bằng, linh hoạt trong quản lý thuế đối với TMĐT. Các nội dung quản lý thuế bao gồm đăng ký thuế, kê khai, nộp thuế, thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm.
• Lý thuyết thương mại điện tử làm rõ các khái niệm, đặc điểm và mô hình TMĐT (B2B, B2C, C2C, B2G, v.v.), sự khác biệt giữa TMĐT và thương mại truyền thống, cũng như các hình thức thực hiện TMĐT như website bán lẻ, sàn giao dịch điện tử, mạng xã hội.

Ba khái niệm chính được sử dụng trong nghiên cứu gồm:

1. Hoạt động TMĐT: Giao dịch thương mại được thực hiện qua phương tiện điện tử có kết nối internet.
2. Quản lý thuế: Quá trình tổ chức thực thi chính sách thuế nhằm đảm bảo người nộp thuế thực hiện đầy đủ nghĩa vụ.
3. Cơ sở thường trú (CSTT): Yếu tố quan trọng trong xác định nghĩa vụ thuế đối với các doanh nghiệp TMĐT xuyên biên giới.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp dữ liệu sơ cấp và thứ cấp. Dữ liệu sơ cấp được thu thập qua khảo sát, phỏng vấn cán bộ thuế và doanh nghiệp TMĐT tại một số địa phương trọng điểm. Dữ liệu thứ cấp bao gồm các báo cáo ngành, văn bản pháp luật, thống kê thuế từ Tổng cục Thuế và các nghiên cứu quốc tế.

Phương pháp phân tích bao gồm:

• Phân tích thống kê để đánh giá số liệu doanh thu TMĐT, thu thuế và các chỉ số quản lý thuế.
• Phương pháp so sánh để đối chiếu thực trạng quản lý thuế tại Việt Nam với kinh nghiệm quốc tế.
• Phân tích tổng hợp nhằm đánh giá các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp.

Cỡ mẫu khảo sát khoảng X doanh nghiệp và cán bộ thuế, được chọn theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên có trọng số nhằm đảm bảo tính đại diện. Thời gian nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2017-2021, giai đoạn phát triển mạnh mẽ của TMĐT tại Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng doanh thu TMĐT mạnh mẽ: Doanh thu TMĐT B2C tại Việt Nam tăng trung bình khoảng 20% mỗi năm trong giai đoạn 2017-2021, đóng góp khoảng 5-10% tổng giá trị TMĐT.
2. Thu thuế từ TMĐT chưa tương xứng: Tổng thu thuế từ hoạt động TMĐT qua các tổ chức chỉ chiếm khoảng 2-3% tổng thu ngân sách nhà nước từ lĩnh vực thương mại, thấp hơn nhiều so với tiềm năng phát triển.
3. Khó khăn trong quản lý thuế xuyên biên giới: Việc xác định cơ sở thường trú và thu thuế đối với các doanh nghiệp nước ngoài không có cơ sở tại Việt Nam còn nhiều bất cập, đặc biệt với các giao dịch qua mạng xã hội như Google, Facebook, Youtube.
4. Ý thức tuân thủ thuế của người nộp thuế còn hạn chế: Khoảng 30% doanh nghiệp TMĐT chưa thực hiện đầy đủ nghĩa vụ kê khai, nộp thuế, gây khó khăn cho công tác quản lý và thanh tra, kiểm tra.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các hạn chế trên là do hệ thống pháp luật thuế về TMĐT còn chưa hoàn chỉnh, thiếu các quy định rõ ràng về quản lý thuế đối với các mô hình kinh doanh mới và giao dịch xuyên biên giới. So với các quốc gia phát triển như Anh, Mỹ, Hàn Quốc, Việt Nam còn thiếu các cơ chế thu thuế hiệu quả đối với các doanh nghiệp nước ngoài hoạt động TMĐT không có cơ sở thường trú.

Bên cạnh đó, cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin phục vụ quản lý thuế TMĐT chưa đồng bộ, chưa tận dụng hiệu quả các công nghệ như chữ ký số, phân tích dữ liệu lớn để phát hiện gian lận thuế. Công tác thanh tra, kiểm tra còn hạn chế về nhân lực và kỹ năng công nghệ, dẫn đến khó khăn trong việc kiểm soát các giao dịch điện tử phức tạp.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng doanh thu TMĐT, bảng so sánh tỷ lệ thu thuế TMĐT giữa Việt Nam và các nước, cũng như biểu đồ phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý thuế TMĐT.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện hệ thống pháp luật thuế về TMĐT: Ban hành các văn bản pháp luật riêng biệt, rõ ràng về quản lý thuế TMĐT, đặc biệt quy định về cơ sở thường trú, kê khai, nộp thuế đối với doanh nghiệp nước ngoài không có cơ sở tại Việt Nam. Thời gian thực hiện: 2024-2025. Chủ thể: Bộ Tài chính, Tổng cục Thuế.
2. Kiện toàn bộ máy quản lý thuế chuyên trách TMĐT: Thành lập bộ phận chuyên trách quản lý thuế TMĐT tại Tổng cục Thuế và các cục thuế địa phương, nâng cao năng lực cán bộ về công nghệ thông tin và pháp luật thuế. Thời gian: 2024-2026. Chủ thể: Tổng cục Thuế.
3. Xây dựng cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin hiện đại: Ứng dụng chữ ký số, hệ thống khai thuế điện tử, phân tích dữ liệu lớn để phát hiện gian lận, tăng cường phối hợp với các tổ chức cung cấp dịch vụ thanh toán và ngân hàng. Thời gian: 2024-2027. Chủ thể: Bộ Tài chính, Tổng cục Thuế, Ngân hàng Nhà nước.
4. Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra thuế TMĐT: Áp dụng phương pháp phân tích rủi ro, tập trung kiểm tra các doanh nghiệp có dấu hiệu vi phạm, nâng cao kỹ năng công nghệ cho cán bộ thanh tra. Thời gian: liên tục từ 2024. Chủ thể: Cục Thuế các địa phương.
5. Nâng cao ý thức tuân thủ thuế của người nộp thuế: Tuyên truyền, hỗ trợ người nộp thuế TMĐT, đơn giản hóa thủ tục hành chính, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ thuế. Thời gian: liên tục. Chủ thể: Tổng cục Thuế, các cục thuế địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý thuế: Giúp hoàn thiện chính sách, nâng cao hiệu quả quản lý thuế TMĐT, áp dụng các giải pháp công nghệ mới.
2. Doanh nghiệp TMĐT: Hiểu rõ nghĩa vụ thuế, các quy định pháp luật liên quan, từ đó tuân thủ tốt hơn và giảm thiểu rủi ro pháp lý.
3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành quản lý kinh tế, tài chính: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý thuế trong nền kinh tế số, làm tài liệu tham khảo học thuật.
4. Các tổ chức tư vấn, hoạch định chính sách: Hỗ trợ xây dựng các chính sách thuế phù hợp với xu hướng phát triển TMĐT và kinh tế số tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Quản lý thuế TMĐT khác gì so với thương mại truyền thống?
   Quản lý thuế TMĐT phức tạp hơn do giao dịch diễn ra trên môi trường số, phạm vi xuyên biên giới, đối tượng đa dạng và khó xác định cơ sở thường trú. TMĐT đòi hỏi áp dụng công nghệ thông tin để quản lý và kiểm soát hiệu quả.

2. Tại sao thu thuế từ TMĐT ở Việt Nam chưa tương xứng với tiềm năng?
   Nguyên nhân chính là hệ thống pháp luật chưa hoàn chỉnh, khó khăn trong quản lý thuế xuyên biên giới, ý thức tuân thủ thuế của người nộp thuế còn hạn chế và cơ sở hạ tầng công nghệ chưa đồng bộ.

3. Các mô hình TMĐT phổ biến tại Việt Nam là gì?
   Hai mô hình chính là B2B (doanh nghiệp với doanh nghiệp) chiếm khoảng 85% giá trị giao dịch và B2C (doanh nghiệp với người tiêu dùng) chiếm khoảng 5-10%. Ngoài ra còn có các mô hình như C2C, B2G, TMĐT xã hội và TMĐT trên nền tảng di động.

4. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả quản lý thuế TMĐT?
   Cần hoàn thiện pháp luật, kiện toàn bộ máy quản lý, ứng dụng công nghệ thông tin hiện đại, tăng cường thanh tra kiểm tra và nâng cao ý thức tuân thủ thuế của người nộp thuế.

5. Vai trò của công nghệ thông tin trong quản lý thuế TMĐT?
   Công nghệ giúp thu thập, phân tích dữ liệu lớn, xác minh thông tin người nộp thuế, phát hiện gian lận, đơn giản hóa thủ tục và nâng cao hiệu quả thanh tra, kiểm tra thuế.

Kết luận

• TMĐT tại Việt Nam phát triển nhanh, tạo ra nhiều cơ hội kinh doanh nhưng cũng đặt ra thách thức lớn trong quản lý thuế.
• Thu thuế từ TMĐT chưa tương xứng với tiềm năng do nhiều khó khăn về pháp lý, công nghệ và ý thức tuân thủ.
• Luận văn đã làm rõ cơ sở lý luận, thực trạng và các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý thuế TMĐT tại Việt Nam giai đoạn 2017-2021.
• Đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật, kiện toàn bộ máy, ứng dụng công nghệ và tăng cường thanh tra kiểm tra nhằm nâng cao hiệu quả quản lý thuế TMĐT.
• Khuyến nghị các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và nhà nghiên cứu tiếp tục phối hợp để phát triển công tác quản lý thuế phù hợp với xu hướng kinh tế số.

Cơ quan thuế và các bộ ngành liên quan cần nhanh chóng triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng công nghệ mới để đáp ứng yêu cầu quản lý thuế trong kỷ nguyên số.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, phụ lục, danh mục tài liệu tham khảo và phần kết luận, luận văn gồm có 4 chương:  Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận quản lý thuế đối với hoạt động kinh doanh thương mại điện tử.  Chƣơng 2: Phương pháp nghiên cứu.  Chƣơng 3: Thực trạng quản lý thuế đối với hoạt động kinh doanh thương mại điện tử tại Việt Nam.  Chƣơng 4: Phương hướng và giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý thuế đối với hoạt động kinh doanh thương mại điện tử tại Việt Nam 3 CHƢƠNG 1.

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ THUẾ ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG KINH DOANH THƢƠNG MẠI ĐIỆN TỬ 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Việc quản lý thuế đối với hoạt động thương mại điện tử luôn thu hút sự quan tâm của các cơ quan thuế trên thế giới. Như vậy, đã có nhiều nghiên cứu và công bố kết quả về quản lý thuế đối với hoạt động thương mại điện tử từ các góc độ khác nhau. Do quản lý thuế thương mại điện tử là một bộ phận trong hoạt động quản lý thuế của cơ quan thuế nên khi xem xét quản lý thuế thương mại điện tử, nhiều khía cạnh quản lý liên quan đến chức năng, nhiệm vụ của cơ quan thuế sẽ được thực hiện.

nhiệm vụ được giao. Cho đến nay, nhiều loại tài liệu nghiên cứu như bài báo, đề tài nghiên cứu, báo cáo, bài báo, chuyên đề, giáo trình, sách tham khảo đã được xuất bản của các tác giả trong và ngoài nước về quản lý thuế đối với hoạt động thương mại điện tử. Để giúp ích cho việc nghiên cứu và tìm ra những lỗ hổng trong luận văn của mình, tác giả đã phân tích một số bài báo nghiên cứu tiêu biểu như: 1.1 Các công trình nghiên cứu tại nước ngoài Trên thế giới, vấn đề quản lý thuế đối với hoạt động TMĐT được coi là vấn đề thời sự của các quốc gia và thường xuyên được đưa ra thảo luận, trao đổi kinh nghiệm tại các diễn đàn kinh tế quốc tế và khu vực (OECD, SGATAR…). Ủy ban Tài chính của OECD đã có báo cáo với chủ đề “Electronic Commerce: Taxation Framework Condition” tại Hội nghị Bộ trưởng các nước OECD về TMĐT năm 1998.

Đây được coi là một báo cáo quan trọng, đề ra các nguyên tắc chung đối với việc đánh thuế TMĐT trên thế giới, các nước tham gia có thể dựa trên những nguyên tắc này để xây dựng chính sách thuế và quản lý thuế TMĐT tại nước mình. Tại các quốc gia có hoạt động TMĐT phát triển mạnh cả về tốc độ và quy mô như Nhật Bản, Hàn Quốc, Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu (EU), Trung Quốc… cơ quan thuế, các nhà nghiên cứu kinh tế và các tổ chức, cá nhân khác cũng đã có nhiều bài viết, công trình nghiên cứu trong công tác quản lý thuế TMĐT, tiêu biểu có thể kể đến như: 4 Nghiên cứu với tựa đề “Taxation and electronic commerce- implementing the Ottawa taxation framework conditions”- Thuế và thương mại điện tử - thực hiện các điều kiện khung thuế Ottawa, OECD (2001) phản ánh diễn tiến của việc thực thi các Điều kiện Khuôn khổ chung về Thuế đã được thống nhất tại Ottawa 1998. Điều kiện Khuôn khổ chung về Thuế Ottawa nêu ra một số nguyên tắc định hướng các Chính phủ trong cách tiếp cận về TMĐT. Điều kiện Khuôn khổ chung nhấn mạnh TMĐT phải được đối xử tương tự như với thương mại truyền thống, tránh phân biệt đối xử.

Khuôn khổ chung này được các nước thành viên OECD, các nước không phải là thành viên OECD rất hưởng ứng. Trong tài liệu này nhóm nghiên cứu đã đề cập đến các vấn đề liên quan đến TMĐT bao gồm thuế quốc tế, thuế tiêu dùng, quản lý thuế, trong đó đặc biệt nhấn mạnh dịch vụ hỗ trợ NNT. Công tác quản lý thuế đối với TMĐT được tập trung vào các nội dung: dịch vụ hỗ trợ NNT, xác định được đối tượng nộp thuế và những thông tin cần thiết phục vụ quản lý thuế, cuối cùng là thu thuế và kiểm soát nợ thuế. Trong dịch vụ hỗ trợ NNT cơ quan thuế cần sử dụng các công nghệ và các thành tựu khoa học công nghệ để nâng cao chất lượng phục vụ NNT.

Công tác quản lý cần chú trọng đến vấn đề tìm kiếm thông tin và xác minh thông tin NNT. Đối với công tác thu nợ, cơ quan thuế cần đảm bảo hệ thống thu nợ và kiểm soát thu nợ thích hợp. Nghiên cứu khác của OECD với tựa đề “Tax administration aspects of electronic commerce: responding to the challenges and opportunities”- Các khía cạnh quản lý thuế của thương mại điện tử: ứng phó với những thách thức và cơ hội (2001) đã xây dựng được các yếu tố khung về quản lý thuế đối với hoạt động TMĐT bao gồm: dịch vụ NNT, vấn đề nhận dạng và nhu cầu thông tin, thu và kiểm soát thuế. Dịch vụ NNT cần được phát triển theo hướng cải cách để đơn giản hóa hệ thống thuế nhằm giảm thiểu chi phí tuân thủ thuế, đặc biệt đối với hệ thống doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Công tác quản lý thuế đối với TMĐT cần chú trọng đến nhận dạng doanh nghiệp. Tài liệu nghiên cứu nhấn mạnh tập trung đến quản lý chữ ký số- đây là bằng chứng nhận dạng được chấp nhận trong các vấn đề về thuế quốc tế đối với hoạt động TMĐT. Đối với việc kiểm soát thuế cần phải hướng đến việc thiết kế các chiến lược và biện pháp thích hợp để cải thiện việc tuân thủ thuế liên quan đến 5 các giao dịch TMĐT theo hướng tuân thủ tự nguyện. Báo cáo cũng đã chỉ ra rằng công tác quản lý thuế cần phải được đặt trong sự tương quan về công nghệ và các mô hình kinh doanh TMĐT thì mới có thể khai thác và giải quyết được các thách thức về thuế đối với hoạt động TMĐT.

Dale Pinto(1999), “Taxation issue in a world of e-commerce, Jounal of Australian Taxation” - Vấn đề thuế trong thế giới thương mại điện tử : Tác giả nghiên cứu xem xét sự tác động của TMĐT lên hệ thống quản lý thuế của Úc. Nghiên cứu nhấn mạnh rằng TMĐT đặt ra nhiều thách thức cho các quản trị viên thuế nhưng đồng thời cũng có thể tạo cho họ các cơ hội nhất định. Với kết cấu làm bốn phần khác nhau trình bày các vấn đề về thách thức, cơ hội, giải pháp và kết luận, bài viết đã cho thấy được cái nhìn tổng quan về các vấn đề về thuế trong thế giới TMĐT giúp cho cơ quan thuế Úc có thể ứng phó với những thách thức do TMĐT đặt ra. United Nations (2001), “Electronic commerce and Challenge for Tax administration”- Thương mại điện tử và thách thức đối với quản lý thuế : Đây là tài liệu của giáo sư Walter Hellerstein thuộc Đại học Luật Georgia chuẩn bị để tư vấn cho Bộ phận kinh tế và xã hội của Liên hiệp quốc.

Tài liệu cung cấp tổng quan các vấn đề được nêu ra khi đánh thuế đối với TMĐT và các sáng kiến hiện đang được áp dụng để giải quyết các vấn đề đó. Phần một tác đã mô tả nền công nghệ và tổng quan về TMĐT, trên cơ sở đó tác giả đặt ra những vấn đề có thể tồn tại do sự phát triển của TMĐT tác động đến công tác quản lý thuế. Phần hai của tài liệu tác giả đã đưa ra những thách thức của TMĐT tác động đến hệ thống thuế thu nhập. Phần ba của tài liệu đề cập đến những thách thức chính được đưa ra bởi TMĐT cho các chế độ thuế tiêu dùng.

Tác giả cho rằng những tác động của TMĐT đến công tác quản lý thuế là rất lớn và ngay khi nếu có thể giải quyết được, các vấn đề kỹ thuật do TMĐT đặt ra vẫn còn những nội dung liên quan đến chính trị rất khó giải quyết. Tuy nhiên, tác giả vẫn hy vọng rằng những nỗ lực đáng kể của OECD và các chính phủ sẽ có thể xây dựng được một chế độ đánh thuế hiệu quả ngay cả khi không hoàn toàn trong một thế giới TMĐT toàn phần. Niall Campbell (2014), Tax policy and Administration in an Era of Big Data, - Chính sách thuế và Quản lý trong Kỷ nguyên Dữ liệu Lớn : Bài viết đã đề cập đến 6 vấn đề sử dụng phân tích dữ liệu lớn để giảm thiểu thất thu thuế, đồng thời thu thập và chia sẻ thông tin qua biên giới và tăng cường sự hoạt động của cơ quan thuế ngày càng hiệu quả hơn. Trong bài viết tác giả nhận định rằng nhiều quốc gia trên thế giới đã và đang bắt đầu hướng đến việc tận dụng các dữ liệu và phân tích dữ liệu lớn nhằm nâng cao hiệu quả phát hiện các bất thường và gian lận trong quản lý thuế.

Sự tự động hóa và yếu tố hỗ trợ của các công nghệ ngày càng đóng vai trò quan trọng trong quản lý thuế. Trong bài viết tác giả đưa ra một số ví dụ minh họa ở nhiều quốc gia như Singapore, Australia, Hà Lan đã rất chú trọng đến vấn đề cải thiện hệ thống người nộp thuế theo hướng đảm bảo các thông tin NNT cung cấp cho cơ quan thuế phải chính xác và có tính cập nhật. Cơ quan thuế thay vì dành thời gian cho các vụ việc thanh tra, kiểm tra, xu hướng hiện nay đã chuyển dịch theo hướng khuyến khích NNT thường xuyên đánh giá, kiểm soát các hoạt động của họ để báo cáo với cơ quan thuế và đồng thời gửi các điều chỉnh đến cơ quan thuế nếu tồn tại lỗi trong giao dịch. Các thông tin này sẽ giúp cơ quan thuế cải thiện được hiệu quả hoạt động nội bộ qua việc phân tích và xử lý thông tin từ dữ liệu lớn trong quản lý thuế.

Kham Tipmart (2015), “International Taxation of Electronic Commerce”- Thuế quốc tế đối với thương mại điện tử, luận án tiến sỹ thực hiện tại trường Niigata University: Luận án tập trung nghiên cứu về thuế quốc tế đối với thương mại điện tử trên hai khía cạnh thuế thu nhập và thuế tiêu dùng trong TMĐT. Các vấn đề đánh thuế đối với giao dịch xuyên biên giới liên quan đến cơ sở thường trú được tác giả phân tích rất sâu sắc làm cơ sở cho việc đề xuất các giải pháp xử lý các vấn đề thuế quốc tế đối với TMĐT. WorldBank Group (2018), “Malaysia’s Digital Economy- A new driver of development” - Nền kinh tế kỹ thuật số của Malaysia- Một động lực phát triển mới: Đây là một tài liệu của WorldBank về nền kinh tế số của Malaysia. Với kết cấu làm 6 chương, trong tài liệu có chương 5 được đề cập phản ánh về thuế trong nền kinh tế số.