MỞ ĐẦU 1. SỰ CẦN THIẾT CỦA ĐỀ TÀI: Đƣờng lối đổi mới của Đảng luôn khẳng định khu vực kinh tế có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài là bộ phận cấu thành quan trọng của nền kinh tế thị trƣờng định hƣớng xã hội chủ nghĩa ở nƣớc ta, đƣợc khuyến khích phát triển lâu dài. Thu hút đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài là chủ trƣơng quan trọng của Đảng và Nhà nƣớc nhằm góp phần khai thác có hiệu quả các nguồn lực trong nƣớc, mở rộng hợp tác kinh tế quốc tế, tạo sức mạnh tổng hợp phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phát triển đất nƣớc. Vì vậy hoạt động đầu tƣ nƣớc ngoài luôn đƣợc Chính phủ Việt Nam dành nhiều ƣu đãi, một trong những lĩnh vực đƣợc dành nhiều ƣu đãi phải kể đến là lĩnh vực thuế.
Quản lý thuế đối với các doanh nghiệp nói chung và quản lý thuế đối với doanh nghiệp có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài nói riêng là một nội dung rất quan trọng của quản lý nhà nƣớc về mặt kinh tế. Công tác quản lý thuế trong nền kinh tế quốc dân nhằm đạt đƣợc các mục tiêu cơ bản là đảm bảo huy động đầy đủ, kịp thời số thu cho ngân sách nhà nƣớc; phát huy tốt nhất vai trò của thuế trong nền kinh tế và tăng cƣờng ý thức chấp hành pháp luật cho các tổ chức kinh tế và dân cƣ. Do quản lý thuế đối với khu vực kinh tế có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài có nhiều đặc thù nên công tác quản lý thuế đối với khu vực kinh tế này trong những năm qua còn đang đƣợc hoàn thiện dần dần. Thực tế trong thời gian qua, hoạt động kinh tế ở khu vực kinh tế có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài diễn ra vô cùng đa dạng và phức tạp.
Theo đó đã có hiện tƣợng một số doanh nghiệp nƣớc ngoài lợi dụng chính sách thu hút đầu tƣ nƣớc ngoài thông thoáng của Việt Nam để thực hiện các hành vi trục lợi cho riêng mình và làm tổn hại đến lợi ích kinh tế của Việt Nam (vi phạm nguyên tắc hai bên cùng có lợi). Vì vậy, việc phân tích, đánh giá thực trạng công tác quản lý thu thuế đối với các doanh nghiệp có vốn đầu tƣ 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nƣớc ngoài ở Việt Nam là để tìm ra những biện pháp quản lý thuế thích hợp nhằm đƣa công tác quản lý thuế đạt đƣợc hiệu quả cao nhất. Do đó, việc lựa chọn và nghiên cứu đề tài " Quản lý thuế đối với khu vực kinh tế có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài ở Việt Nam " là cần thiết vì nó có ý nghĩa thiết thực đối với công tác quản lý thu thuế ở Việt Nam trong thời gian tới. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU: Nghiên cứu về thuế không phải là đề tài quá mới bởi đã có không ít công trình nghiên cứu về thuế của các học giả trên thế giới đã đƣợc công bố, cũng nhƣ có không ít các hội thảo quốc tế về thuế đã đƣợc diễn ra ở nhiều nƣớc trong thời gian qua khi mà bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu diễn ra ở hầu khắp các nơi trên thế giới.
Có một số học giả tên tuổi phải kể đến ở đây nhƣ J. Các công trình nghiên cứu về thuế của các ông đã phân tích đƣợc những mối quan hệ giữa chính sách thuế và biến động của hoạt động ngân sách quốc gia trong việc đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế xã hội; trình độ phát triển và đặc trƣng của nền kinh tế; đánh giá việc thực hiện các mục tiêu kinh tế xã hội của các hệ thống thuế từng thời kỳ. Ở Việt Nam, Chƣơng trình cải cách thuế hiện nay đang là một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong chiến lƣợc tài chính giai đoạn 2001-2010 của nƣớc ta. Chính vì vậy đã có không ít đề tài nghiên cứu xoay quanh vấn đề cải cách thuế ở Việt Nam do các chuyên gia trong ngành tài chính thực hiện.
Đã có không ít bài báo đăng trên các tạp chí khoa học tranh luận về vấn đề thuế song đó chỉ là những nghiên cứu riêng rẽ, chỉ mới đề cập đến từng sắc thuế. Gần đây nhất, ngày 18/3/2004, đề tài khoa học cấp Bộ mang mã số B2001.14 "Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý thuế ở Việt Nam trong điều kiện hiện nay" do TS. Nguyễn Thị Bất làm chủ nhiệm đã đƣợc nghiệm thu. Công trình nghiên cứu này đƣợc đánh giá là có ý nghĩa thực tiễn cao vì nó đóng góp nhiều ý kiến cụ thể cho công tác hoạch định chính sách của ngành thuế Việt Nam trong giai đoạn tới.
Tuy nhiên việc nghiên cứu cụ thể về vấn đề Quản lý thuế đối với khu vực kinh tế có 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vốn đầu tư nước ngoài ở Việt Nam còn là hƣớng nghiên cứu rất mới mẻ chƣa đƣợc thể hiện trong các công trình nghiên cứu khoa học dài hơi. Vì vậy, đề tài nghiên cứu của luận văn sẽ góp một phần nhỏ vào việc giải quyết vấn đề trên. MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU: Mục đích nghiên cứu: Đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý thuế đối với các doanh nghiệp có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài ở Việt Nam. Để thực hiện những mục đích trên, nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài là: - Hệ thống hóa những khía cạnh lý luận cơ bản về thuế và quản lý thuế.
- Phân tích thực trạng của công tác quản lý thuế đối với các doanh nghiệp có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài ở Việt Nam, qua đó làm rõ đƣợc những khó khăn, vƣớng mắc đang tồn tại trong công tác quản lý thu thuế đối với khu vực này. - Đƣa ra những khuyến nghị, giải pháp nhằm hoàn thiện chính sách thuế và tổ chức quản lý thu thuế đối với các doanh nghiệp có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU: Đối tƣợng nghiên cứu: Công tác quản lý thuế đối với các doanh nghiệp có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài ở Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu: Do thời gian nghiên cứu có hạn nên đối tƣợng khảo cứu sẽ đƣợc giới hạn trong phạm vi công tác quản lý thuế đối với các doanh nghiệp có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài của cơ quan thuế Hà Nội, từ đó khái quát chung cho công tác quản lý thuế đối với các doanh nghiệp có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài ở Việt Nam.
Cũng vì vậy, phạm vi về thời gian nghiên cứu đƣợc xem xét trong khoảng thời gian từ năm 1999 đến năm 2003. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU: Luận văn sử dụng phƣơng pháp nghiên cứu tổng quát là phƣơng pháp biện chứng duy vật. Phù hợp với đối tƣợng nghiên cứu của mình, luận văn chú trọng việc sử dụng một số phƣơng pháp nghiên cứu cụ thể nhƣ phƣơng pháp so sánh, phƣơng pháp phân tích, phƣơng pháp thống kê. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN VĂN: - Phân tích rõ thực trạng công tác quản lý thuế đối với các doanh nghiệp có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài ở Việt Nam nhằm chỉ ra đƣợc những vấn đề cần giải quyết trong lĩnh vực này. - Đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý thuế đối với các doanh nghiệp có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài ở Việt Nam. BỐ CỤC CỦA LUẬN VĂN: Bố cục của luận văn đƣợc sắp xếp nhƣ sau: Chƣơng 1 : Một số vấn đề chung về thuế và quản lý thuế đối với khu vực kinh tế có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài. Chƣơng 2: Thực trạng công tác quản lý thuế đối với khu vực kinh tế có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài ở Việt Nam.
Chƣơng 3 : Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý thuế đối với khu vực kinh tế có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài ở Việt Nam. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ THUẾ VÀ QUẢN LÝ THUẾ ĐỐI VỚI KHU VỰC KINH TẾ CÓ VỐN ĐẦU TƢ NƢỚC NGOÀI 1. THUẾ VÀ VAI TRÒ CỦA THUẾ TRONG NỀN KINH TẾ 1. Khái niệm, đặc điểm và các cách phân loại thuế * Khái niệm Thuế là một phạm trù kinh tế trong lĩnh vực tài chính đƣợc biết đến gần nhƣ cùng một lúc với sự ra đời, tồn tại và phát triển của phạm trù Nhà nƣớc.
Khái niệm về thuế cũng đƣợc nhiều nhà nghiên cứu đƣa ra nhƣng cho đến nay vẫn chƣa có sự thống nhất chặt chẽ về mặt câu chữ và nội dung. Theo Mác thì " thuế là cơ sở kinh tế của bộ máy nhà nƣớc, là thủ đoạn đơn giản để kho bạc thu đƣợc tiền hay tài sản của ngƣòi dân để dùng vào việc chi tiêu của Nhà nƣớc" (Mác- Angghen tuyển tập, nhà xuất bản Sự thật Hà nội, 1961, tập 2) và theo Angghen thì "để duy trì quyền lực công cộng, cần phải có sự đóng góp của công dân cho Nhà nƣớc, đó là thuế má" (Angghen, Nguồn gốc của gia đình, của chế độ tƣ hữu và Nhà nƣớc, nhà xuất bản Sự thật Hà nội, 1962). Quan niệm về thuế của Mác và Angghen cho thấy hai ông đã nhìn thấy rõ và nhấn mạnh khía cạnh công dụng của thuế khoá. Còn Lênin thì cho rằng " thuế là cái mà Nhà nƣớc thu của dân nhƣng không bù lại " và " thuế cấu thành nên phần thu của Chính phủ, nó đƣợc lấy ra từ sản phẩm của đất đai và lao động trong nƣớc, xét cho cùng thì thuế đƣợc lấy ra từ tƣ bản hay thu nhập của ngƣời chịu thuế " (Lênin toàn tập - tập 15).
Cùng với sự phát triển của nền kinh tế xã hội thời kỳ đƣơng đại, khái niệm về thuế cũng đƣợc dần hoàn chỉnh hơn. Trong cuốn từ điển kinh tế của các tác giả ngƣời Anh là Chrisopher Pass và Bryan Lowes thì thuế là một biện pháp của Chính phủ đánh trên thu nhập của cải và vốn nhận đƣợc của cá nhân hay doanh nghiệp, trên việc chi tiêu hàng hoá dịch vụ và trên tài sản. Còn hai nhà nghiên cứu ngƣời Mỹ là K.Makkohhell và 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.Bryu trong cuốn Economic của mình thì cho rằng: thuế là một khoản chuyển giao bắt buộc bằng tiền (hoặc chuyển giao bằng hàng hoá, dịch vụ) của các công ty và các gia đình cho Chính phủ mà trong sự trao đổi đó họ không nhận đƣợc một cách trực tiếp hàng hoá, dịch vụ nào cả, khoản nộp đó không phải là tiền phạt mà toà án tuyên phạt do hành vi vi phạm pháp luật. Có thể nói định nghĩa về thuế của hai nhà kinh tế Mỹ đã lột tả đƣợc tính đặc thù cơ bản của thuế.
Định nghĩa chính xác về thuế thực sự còn đang đƣợc các nhà nghiên cứu tài chính ở Việt Nam bàn thảo.