Luận văn thạc sĩ quản lý thuế đối với các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài trên địa bàn tỉnh hà tây cũ

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu quản lý thuế đối với các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài trên địa bàn tỉnh hà tây cũ, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Ngọc Phan
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Duy Dũng
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế thế giới và Quan hệ kinh tế quốc tế
• Đề tài: Quản lý thuế đối với các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài trên địa bàn tỉnh Hà Tây
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ KHÍA CẠNH LÝ LUẬN CHUNG VỀ QUẢN LÝ THUẾ ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP CÓ VỐN ĐẦU TƢ TRỰC TIẾP NƢỚC NGOÀI Ở VIỆT NAM
• 1.1. NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ THUẾ VÀ QUẢN LÝ THUẾ ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP CÓ VỐN ĐẦU TƢ TRỰC TIẾP NƢỚC NGOÀI
• 1.1.1. Khái quát chung về thuế
• 1.1.2. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của thuế
• 1.1.3. Khái quát nội dung cơ bản của chính sách thuế áp dụng đối với doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 1.1.4. Thuế giá trị gia tăng

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý thuế đối với doanh nghiệp FDI tại Hà Tây

Quản lý thuế đối với doanh nghiệp FDI tại Hà Tây là một vấn đề quan trọng trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Quản lý thuế không chỉ đảm bảo nguồn thu cho ngân sách nhà nước mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài. Từ năm 2005, số thuế từ khu vực này đã vượt ngưỡng 1 tỷ USD, cho thấy sự đóng góp đáng kể của doanh nghiệp FDI vào ngân sách. Tuy nhiên, việc quản lý thuế vẫn còn nhiều thách thức, đặc biệt là trong việc áp dụng các chính sách thuế phù hợp và hiệu quả. Để nâng cao hiệu quả quản lý thuế, cần có những giải pháp cụ thể nhằm cải thiện quy trình và chính sách thuế hiện hành.

1.1. Tình hình thu hút đầu tư nước ngoài tại Hà Tây

Hà Tây đã có những bước tiến đáng kể trong việc thu hút đầu tư nước ngoài. Các chính sách khuyến khích đầu tư đã được triển khai, tạo ra môi trường thuận lợi cho các doanh nghiệp FDI. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết, như việc cải thiện cơ sở hạ tầng và nâng cao chất lượng dịch vụ công. Sự phát triển của doanh nghiệp FDI không chỉ mang lại nguồn thu cho ngân sách mà còn tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người dân địa phương. Việc quản lý thuế hiệu quả sẽ góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của khu vực này.

1.2. Chính sách thuế áp dụng cho doanh nghiệp FDI

Chính sách thuế đối với doanh nghiệp FDI tại Hà Tây đã được điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn và yêu cầu phát triển kinh tế. Các loại thuế như thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế giá trị gia tăng được áp dụng với nhiều ưu đãi nhằm khuyến khích đầu tư. Tuy nhiên, việc thực thi chính sách thuế còn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là trong việc kiểm soát và đánh giá hiệu quả của các chính sách này. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng để đảm bảo việc thực hiện chính sách thuế được đồng bộ và hiệu quả.

II. Thực trạng quản lý thuế đối với doanh nghiệp FDI tại Hà Tây

Thực trạng quản lý thuế đối với doanh nghiệp FDI tại Hà Tây cho thấy nhiều kết quả tích cực, nhưng cũng tồn tại không ít vấn đề. Số thu từ thuế doanh nghiệp ngày càng tăng, tuy nhiên, việc quản lý vẫn còn nhiều bất cập. Các cơ quan thuế cần cải thiện quy trình làm việc, tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra để phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm. Đặc biệt, việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý thuế cần được đẩy mạnh để nâng cao hiệu quả và minh bạch trong công tác thu thuế.

2.1. Đánh giá hiệu quả quản lý thuế

Đánh giá hiệu quả quản lý thuế cho thấy rằng mặc dù có nhiều cải tiến, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề cần khắc phục. Việc thu thuế từ doanh nghiệp FDI chưa đạt được mục tiêu đề ra, một phần do sự phức tạp trong quy định pháp luật và sự thiếu đồng bộ trong thực thi. Cần có những biện pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả thu thuế, như cải cách thủ tục hành chính và tăng cường đào tạo cho cán bộ thuế.

2.2. Những thách thức trong quản lý thuế

Những thách thức trong quản lý thuế đối với doanh nghiệp FDI bao gồm sự cạnh tranh giữa các địa phương trong việc thu hút đầu tư, sự thay đổi liên tục của chính sách thuế và sự thiếu hụt thông tin về hoạt động của các doanh nghiệp. Để vượt qua những thách thức này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước và các doanh nghiệp, nhằm tạo ra một môi trường đầu tư ổn định và bền vững.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý thuế đối với doanh nghiệp FDI

Để nâng cao hiệu quả quản lý thuế đối với doanh nghiệp FDI tại Hà Tây, cần triển khai một số giải pháp cụ thể. Đầu tiên, cần hoàn thiện hệ thống pháp luật về thuế, đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong việc áp dụng chính sách thuế. Thứ hai, tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng cho cán bộ thuế để nâng cao năng lực chuyên môn. Cuối cùng, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý thuế, giúp cải thiện quy trình thu thuế và giảm thiểu tình trạng tham nhũng.

3.1. Hoàn thiện chính sách thuế

Hoàn thiện chính sách thuế là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý thuế. Cần xem xét lại các quy định về thuế doanh nghiệp, thuế thu nhập doanh nghiệp để đảm bảo tính hợp lý và khả thi trong thực tiễn. Việc điều chỉnh chính sách thuế cần dựa trên thực tiễn hoạt động của các doanh nghiệp FDI và tình hình kinh tế địa phương.

3.2. Tăng cường công tác thanh tra kiểm tra

Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra là cần thiết để phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm trong quản lý thuế. Cần xây dựng kế hoạch thanh tra cụ thể, tập trung vào các lĩnh vực có nguy cơ cao về gian lận thuế. Đồng thời, cần có cơ chế phối hợp giữa các cơ quan chức năng để đảm bảo việc thực hiện công tác thanh tra, kiểm tra được hiệu quả và đồng bộ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, quản lý thuế đối với các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) trở thành một vấn đề cấp thiết và có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển kinh tế địa phương và quốc gia. Tại tỉnh Hà Tây (cũ), khu vực kinh tế có vốn FDI đã đóng góp đáng kể vào ngân sách nhà nước, với số thuế nộp đạt khoảng 2 tỷ USD năm 2008, chiếm từ 10% đến 15% tổng thu ngân sách nhà nước trong giai đoạn 2002-2008. Tuy nhiên, việc quản lý thuế đối với các doanh nghiệp này vẫn còn nhiều thách thức do đặc điểm hoạt động, cơ cấu vốn và các vấn đề liên quan đến giá chuyển giao.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm rõ thực trạng quản lý thuế đối với các doanh nghiệp FDI trên địa bàn Hà Tây từ năm 1999 đến 2008, phân tích các khó khăn, tồn tại và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý thuế. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài hoạt động trên địa bàn tỉnh Hà Tây trước khi sát nhập vào Hà Nội, với dữ liệu thu thập từ các báo cáo thuế, khảo sát thực tế và phân tích số liệu thống kê.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ cơ quan thuế và các nhà hoạch định chính sách hoàn thiện công tác quản lý thuế, góp phần tăng cường nguồn thu ngân sách, đồng thời tạo môi trường đầu tư minh bạch, công bằng và thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương. Các chỉ số như tỷ lệ đóng góp thuế của doanh nghiệp FDI vào ngân sách địa phương (trên 15,5% năm 2007) và tốc độ tăng trưởng số lượng doanh nghiệp FDI (từ 17 doanh nghiệp năm 1999 lên 108 doanh nghiệp năm 2008) phản ánh tầm quan trọng của khu vực này đối với nền kinh tế Hà Tây.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết quản lý thuế và kinh tế quốc tế, trong đó có:

• Lý thuyết thuế và vai trò của thuế trong nền kinh tế thị trường: Thuế được xem là công cụ điều tiết vĩ mô, công cụ phân phối lại thu nhập và kiểm soát hoạt động sản xuất kinh doanh. Thuế không chỉ là nguồn thu cho ngân sách mà còn là công cụ thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.

• Lý thuyết quản lý thuế: Quản lý thuế bao gồm các hoạt động hành pháp và tư pháp nhằm tổ chức thực hiện chính sách thuế, kiểm tra, thanh tra và xử lý vi phạm. Nguyên tắc quản lý thuế gồm tập trung thống nhất, công khai dân chủ, phù hợp và tiết kiệm hiệu quả.

• Khái niệm đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và đặc điểm hoạt động của doanh nghiệp FDI: Các doanh nghiệp FDI có đặc điểm riêng về sở hữu vốn, trình độ quản lý, ý thức tuân thủ pháp luật và các vấn đề liên quan đến giá chuyển giao, ảnh hưởng đến công tác quản lý thuế.

Các khái niệm chính bao gồm: thuế giá trị gia tăng (GTGT), thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN), thuế chuyển lợi nhuận ra nước ngoài, thuế chuyển nhượng vốn, quản lý thuế, giá chuyển giao, và các chính sách ưu đãi thuế đối với doanh nghiệp FDI.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định tính và định lượng:

• Nguồn dữ liệu: Số liệu thống kê từ Cục Thuế Hà Tây, báo cáo tổng kết công tác thuế giai đoạn 1999-2008, các văn bản pháp luật liên quan đến thuế và đầu tư nước ngoài, khảo sát thực tế tại các doanh nghiệp FDI trên địa bàn.

• Phương pháp phân tích: Phân tích tổng hợp, so sánh, đối chiếu các số liệu thuế, đánh giá thực trạng quản lý thuế, phân tích các yếu tố ảnh hưởng và so sánh kinh nghiệm quản lý thuế từ các địa phương khác như Hà Nội và Vĩnh Phúc.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Khảo sát trực tiếp và thu thập dữ liệu từ 108 doanh nghiệp FDI đang hoạt động tại Hà Tây năm 2008, tập trung vào các doanh nghiệp có quy mô lớn và đóng góp thuế cao.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn từ năm 1999 đến năm 2008, giai đoạn cải cách thuế bước 2 và trước khi Hà Tây sát nhập vào Hà Nội.

Phương pháp thống kê được sử dụng để xử lý số liệu thuế, đánh giá tỷ trọng đóng góp thuế của doanh nghiệp FDI, phân tích xu hướng tăng trưởng số lượng doanh nghiệp và vốn đầu tư.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng số lượng và quy mô doanh nghiệp FDI: Từ năm 1999 đến 2008, số lượng doanh nghiệp FDI tại Hà Tây tăng từ 17 lên 108 doanh nghiệp, tương ứng mức tăng khoảng 535%. Tổng vốn đầu tư đăng ký đạt 2,41 tỷ USD, trong đó 75,9% dự án thuộc lĩnh vực công nghiệp với vốn đầu tư 1,671 tỷ USD.

2. Đóng góp thuế vào ngân sách địa phương: Năm 2007, doanh nghiệp FDI đóng góp trên 15,5% tổng thu ngân sách Hà Tây, tương đương khoảng 420 tỷ đồng năm 2008, tăng 230% so với năm 2000 (127 tỷ đồng). Tỷ lệ này cao hơn nhiều so với các thành phần kinh tế khác trên địa bàn.

3. Hiệu quả hoạt động và tạo việc làm: Các doanh nghiệp FDI tạo việc làm trực tiếp cho hơn 20.000 lao động với mức thu nhập bình quân 70-100 USD/người/tháng, đồng thời góp phần nâng cao trình độ quản lý và kỹ thuật cho lực lượng lao động địa phương.

4. Tổ chức bộ máy quản lý thuế và áp dụng công nghệ: Cục Thuế Hà Tây đã tổ chức bộ phận chuyên trách quản lý thuế doanh nghiệp FDI, áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý hồ sơ, kê khai và nộp thuế, tuy nhiên vẫn còn hạn chế về nhân lực chuyên môn và quy trình kiểm tra, thanh tra.

Thảo luận kết quả

Việc tăng trưởng nhanh về số lượng và quy mô doanh nghiệp FDI tại Hà Tây phản ánh hiệu quả của các chính sách thu hút đầu tư và môi trường kinh doanh ngày càng cải thiện. Tỷ trọng đóng góp thuế cao cho thấy vai trò quan trọng của khu vực này trong nguồn thu ngân sách địa phương, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội.

Tuy nhiên, quản lý thuế đối với doanh nghiệp FDI còn gặp nhiều thách thức do đặc điểm riêng biệt của các doanh nghiệp này như sở hữu vốn nước ngoài, hoạt động xuyên biên giới, vấn đề giá chuyển giao phức tạp, và sự khác biệt trong trình độ quản lý. Những khó khăn này đòi hỏi cơ quan thuế phải nâng cao năng lực kiểm tra, thanh tra và áp dụng các biện pháp nghiệp vụ phù hợp.

So sánh với kinh nghiệm quản lý thuế tại Hà Nội và Vĩnh Phúc cho thấy, việc tổ chức bộ máy chuyên trách, ứng dụng công nghệ thông tin, cải cách thủ tục hành chính và tăng cường tuyên truyền hỗ trợ người nộp thuế là những yếu tố then chốt giúp nâng cao hiệu quả quản lý thuế. Hà Tây cần học hỏi và áp dụng các bài học này để khắc phục những hạn chế hiện tại.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng số lượng doanh nghiệp FDI, biểu đồ tỷ trọng đóng góp thuế theo năm, bảng phân bổ vốn đầu tư theo lĩnh vực và quốc gia đầu tư, giúp minh họa rõ nét hơn thực trạng và xu hướng phát triển.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và nâng cao năng lực cán bộ thuế

   • Đào tạo chuyên sâu về quản lý thuế doanh nghiệp FDI, đặc biệt về các vấn đề giá chuyển giao và kiểm tra thuế xuyên biên giới.
   • Mục tiêu: Nâng cao tỷ lệ thanh tra, kiểm tra đạt ít nhất 50% doanh nghiệp FDI trong vòng 2 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Cục Thuế Hà Tây phối hợp với Tổng cục Thuế và các tổ chức đào tạo.

2. Ứng dụng công nghệ thông tin hiện đại trong quản lý thuế

   • Xây dựng hệ thống quản lý dữ liệu thuế tập trung, kết nối trực tiếp với Kho bạc Nhà nước và các cơ quan liên quan.
   • Mục tiêu: Rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ thuế xuống dưới 3 ngày làm việc trong 1 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Cục Thuế Hà Tây phối hợp với Bộ Tài chính.

3. Cải cách thủ tục hành chính và tăng cường hỗ trợ người nộp thuế

   • Triển khai cơ chế “một cửa” trong đăng ký thuế, kê khai và nộp thuế cho doanh nghiệp FDI.
   • Tổ chức các buổi tập huấn, tư vấn pháp luật thuế định kỳ cho doanh nghiệp.
   • Mục tiêu: Giảm 30% số hồ sơ sai sót và khiếu nại liên quan đến thuế trong 2 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Cục Thuế Hà Tây phối hợp với các sở ngành liên quan.

4. Xây dựng chính sách ưu đãi và kiểm soát thuế cân bằng

   • Rà soát, hoàn thiện chính sách ưu đãi thuế nhằm thu hút đầu tư nhưng không làm thất thu ngân sách.
   • Áp dụng các biện pháp kiểm soát giá chuyển giao và chống chuyển giá hiệu quả.
   • Mục tiêu: Giảm thiểu thất thu thuế do chuyển giá xuống dưới 5% tổng số thu thuế FDI trong 3 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Bộ Tài chính, Tổng cục Thuế phối hợp với Cục Thuế Hà Tây.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý thuế địa phương và trung ương

   • Lợi ích: Cung cấp cơ sở dữ liệu, phân tích thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý thuế doanh nghiệp FDI.
   • Use case: Xây dựng kế hoạch thanh tra, cải cách thủ tục hành chính.

2. Các nhà hoạch định chính sách kinh tế và đầu tư

   • Lợi ích: Hiểu rõ tác động của chính sách thuế đến thu hút đầu tư và phát triển kinh tế địa phương.
   • Use case: Điều chỉnh chính sách ưu đãi thuế phù hợp với thực tế.

3. Doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài

   • Lợi ích: Nắm bắt các quy định pháp luật thuế, quyền lợi và nghĩa vụ trong quá trình hoạt động tại Việt Nam.
   • Use case: Tối ưu hóa nghĩa vụ thuế, tuân thủ pháp luật.

4. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực kinh tế, tài chính công

   • Lợi ích: Tham khảo khung lý thuyết, phương pháp nghiên cứu và kết quả thực tiễn về quản lý thuế doanh nghiệp FDI.
   • Use case: Phát triển nghiên cứu sâu hơn về chính sách thuế và quản lý thuế.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao quản lý thuế đối với doanh nghiệp FDI lại phức tạp hơn so với doanh nghiệp trong nước?
   Doanh nghiệp FDI có đặc điểm sở hữu vốn nước ngoài, hoạt động xuyên biên giới, có các giao dịch nội bộ phức tạp như giá chuyển giao, khiến việc xác định nghĩa vụ thuế và kiểm tra thuế trở nên khó khăn hơn.

2. Các loại thuế chính áp dụng cho doanh nghiệp FDI tại Việt Nam là gì?
   Bao gồm thuế giá trị gia tăng (GTGT), thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN), thuế chuyển lợi nhuận ra nước ngoài (đã bãi bỏ từ 2005), thuế chuyển nhượng vốn và các loại thuế khác như thuế xuất nhập khẩu, thuế tài nguyên.

3. Làm thế nào để hạn chế thất thu thuế do chuyển giá trong doanh nghiệp FDI?
   Cơ quan thuế cần tăng cường kiểm tra, thanh tra chuyên sâu, áp dụng các quy định về giá thị trường trong giao dịch nội bộ, đồng thời nâng cao năng lực cán bộ và sử dụng công nghệ thông tin hỗ trợ quản lý.

4. Hà Tây đã áp dụng những biện pháp gì để cải thiện quản lý thuế doanh nghiệp FDI?
   Hà Tây đã tổ chức bộ phận chuyên trách quản lý thuế doanh nghiệp FDI, áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý hồ sơ, cải cách thủ tục hành chính và phối hợp với các ngành liên quan để hỗ trợ doanh nghiệp.

5. Kinh nghiệm quản lý thuế từ các địa phương khác có thể áp dụng cho Hà Tây như thế nào?
   Các địa phương như Hà Nội và Vĩnh Phúc đã thành công trong việc tổ chức bộ máy chuyên trách, ứng dụng công nghệ thông tin, cải cách thủ tục hành chính và tăng cường tuyên truyền hỗ trợ người nộp thuế, đây là những bài học quý giá cho Hà Tây.

Kết luận

• Quản lý thuế đối với doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Hà Tây đã đạt được nhiều kết quả tích cực, đóng góp quan trọng vào ngân sách và phát triển kinh tế địa phương.
• Số lượng doanh nghiệp FDI tăng nhanh, vốn đầu tư đa dạng, tập trung chủ yếu vào lĩnh vực công nghiệp và dịch vụ.
• Cơ quan thuế đã tổ chức bộ máy quản lý chuyên trách và áp dụng công nghệ thông tin, tuy nhiên còn nhiều hạn chế về năng lực kiểm tra, thanh tra và quy trình quản lý.
• Các giải pháp đề xuất tập trung vào nâng cao năng lực cán bộ, ứng dụng công nghệ, cải cách thủ tục hành chính và hoàn thiện chính sách thuế nhằm tăng hiệu quả quản lý.
• Tiếp tục nghiên cứu, cập nhật và áp dụng các kinh nghiệm quản lý thuế từ các địa phương khác để thích ứng với sự thay đổi của môi trường đầu tư và hội nhập kinh tế quốc tế.

Next steps: Triển khai các giải pháp đề xuất trong vòng 2-3 năm tới, đồng thời xây dựng hệ thống đánh giá hiệu quả quản lý thuế doanh nghiệp FDI định kỳ.

Call-to-action: Các cơ quan quản lý thuế và nhà hoạch định chính sách cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các cải cách, nâng cao năng lực quản lý, đảm bảo nguồn thu ngân sách bền vững và tạo môi trường đầu tư minh bạch, công bằng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Một số khía cạnh lý luận chung về quản lý thuế đối với DN có vốn đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài ở Việt Nam. Chương 2: Thực trạng quản lý thuế đối với các DN có vốn đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài trên địa bàn Hà Tây. Chương 3: Các giải pháp tăng cƣờng quản lý thuế đối với các DN có vốn đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài trên địa bàn Hà Tây. 9 z Chƣơng 1 MỘT SỐ KHÍA CẠNH LÝ LUẬN CHUNG VỀ QUẢN LÝ THUẾ ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP CÓ VỐN ĐẦU TƢ TRỰC TIẾP NƢỚC NGOÀI Ở VIỆT NAM 1.1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ THUẾ VÀ QUẢN LÝ THUẾ ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP CÓ VỐN ĐẦU TƢ TRỰC TIẾP NƢỚC NGOÀI 1.

Khái quát chung về thuế. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của thuế: Thuế là sản phẩm tất yếu từ sự xuất hiện của bộ máy Nhà nƣớc để thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nƣớc mà xã hội giao cho. Mặt khác, Nhà nƣớc là ngƣời thay mặt xã hội để cung cấp những hàng hoá công cộng thuần tuý. Do vậy, Nhà nƣớc dùng quyền lực chính trị của mình quy định các sắc thuế bắt buộc các thành viên trong xã hội đóng góp để trả cho việc sử dụng hàng hoá công cộng cho ngƣời dân.

Thuế ra đời, tồn tại, phát triển cùng với sự xuất hiện, tồn tại và phát triển của Nhà nƣớc, thuế gắn bó chặt chẽ với Nhà nƣớc, mang bản chất giai cấp của Nhà nƣớc sinh ra. Qua những giai đoạn phát triển của bộ máy Nhà nƣớc, hình thức biểu hiện về thuế có thay đổi nhiều. Do đó, khái niệm và nhận thức về thuế có nhiều cách hiểu khác nhau. Tuy nhiên, về cơ bản quan niệm về thuế sau đây đƣợc nhiều ngƣời khá đồng tình : Thuế là một phần thu nhập mà mỗi tổ chức, cá nhân có nghĩa vụ đóng góp theo luật quy định để đáp ứng yêu cầu chi tiêu theo chức năng của Nhà nƣớc.21] 10 z Để làm rõ hơn bản chất kinh tế của thuế, cần tìm hiểu về những đặc điểm của thuế: Thứ nhất, thuế là một khoản động viên bắt buộc gắn liền với quyền lực chính trị của Nhà nƣớc mang tính cƣỡng chế và pháp lý cao.

Thứ hai, thuế là khoản đóng góp không mang tính hoàn trả trực tiếp. Thuế mang tính chất nghĩa vụ của công dân đối với Nhà nƣớc và không có đối khoản trực tiếp. Thứ ba, thuế là một hình thức phân phối lại, chứa đựng các yếu tố kinh tế xã hội. Quản lý thuế phải xuất phát và không thể thoát ly các đặc điểm của thuế.

Thuế đƣợc sử dụng nhƣ là một công cụ để quản lý nền kinh tế thông qua các vai trò của nó. Khi xem xét vai trò của thuế ngƣời ta nhìn nhận dƣới 2 góc độ: Vai trò của thuế đối với nền kinh tế và vai trò của thuế đối với DN. Đặc biệt trong nền kinh tế thị trƣờng vai trò của thuế thể hiện rất rõ: Thứ nhất, thuế là công cụ tập trung chủ yếu nguồn thu cho NSNN. Việc huy động thuế phải tính đến khả năng thu tính bằng tỷ lệ % của GDP đƣợc động viên cho NSNN thông qua thuế.

Thứ hai, thuế là công cụ điều tiết vĩ mô. Đây là vai trò đặc biệt quan trọng của thuế. Trong số các công cụ đòn bẩy kinh tế, thuế đƣợc Nhà nƣớc sử dụng nhƣ là một công cụ chủ yếu và có hiệu lực cao. Thứ 3, thuế là công cụ để điều hoà thu nhập, thực hiện công bằng xã hội trong phân phối.

Cuối cùng, thuế là công cụ để thực hiện kiểm tra, kiểm soát các hoạt động sản xuất kinh doanh. Thuế điều tiết, hƣớng dẫn hoạt động kinh doanh của DN bằng việc đánh thuế hay không đánh thuế, ở thuế suất cao hay thuế suất thấp và những ƣu đãi trong chính sách, thuế kích thích hoặc hạn chế sự phát triển của DN ở lĩnh vực, ngành nghề khác nhau, làm thay đổi mối quan hệ giữa cung và cầu trên thị trƣờng, góp phần định hƣớng kinh doanh, chuyển dịch cơ cấu đầu tƣ, hình thành cơ cấu ngành, vùng, lãnh thổ hợp lý. Thuế đóng vai trò quan trọng thúc đẩy các DN áp dụng khoa học kỹ thuật tiên tiến, công nghệ hiện đại, nâng cao năng suất lao động, chất lƣợng 11 z hàng hoá, hạ giá thành sản phẩm, gắn sản xuất kinh doanh với thị trƣờng, tăng cƣờng hạch toán đem lại hiệu quả kinh tế, tạo tích luỹ để tái sản xuất mở rộng. Thuế một hình thức phân phối lại, đảm bảo sự công bằng và bình đẳng giữa các DN, các thành phần kinh tế, bảo hộ sản xuất trong nƣớc, đẩy mạnh xuất nhập khẩu, tăng cƣờng sức cạnh tranh và khả năng hội nhập kinh tế quốc tế của DN.

Đối với nƣớc ta, thuế không chỉ góp phần đẩy mạnh hoạt động kinh doanh của DN phát triển đúng định hƣớng xã hội chủ nghĩa mà còn hạn chế những rủi ro, giúp DN khắc phục những khó khăn, ngăn ngừa, hạn chế những lệch lạc và tiêu cực trong hoạt động kinh doanh. Khái quát nội dung cơ bản của chính sách thuế áp dụng đối với doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài : Nhận thức rõ vai trò quan trọng của khu vực kinh tế có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài trong cuộc công nghiệp hoá và hiện đại hoá đất nƣớc, Nhà nƣớc ta luôn có những chính sách khuyến khích thu hút đầu tƣ và tạo điều kiện cho khu vực kinh tế này phát triển. Trong lĩnh vực quản lý tài chính, bên cạnh việc áp dụng các chính sách tài chính nhƣ đối với các nhà đầu tƣ trong nƣớc thì Việt Nam còn ban hành nhiều chính sách tài chính riêng áp dụng cho các nhà đầu tƣ nƣớc ngoài và đƣợc quy định tại Luật đầu tƣ nƣớc ngoài. Sự ra đời của Luật đầu tƣ nƣớc ngoài tại Việt Nam năm 1987 đã tạo môi trƣờng pháp lý thuận lợi để thu hút vốn đầu tƣ nƣớc ngoài vào Việt Nam.

Qua 2 lần sửa đổi bổ sung vào các năm 1990 và 1992, năm 1996 Luật đầu tƣ nƣớc ngoài mới đƣợc ban hành thay cho Luật đầu tƣ nƣớc ngoài năm 1987 và cũng đã đƣợc sửa đổi vào năm 2000. Qua mỗi lần sửa đổi và ban hành mới, các quy định về tài chính áp dụng đối với khu vực kinh tế có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài ngày càng đƣợc cụ thể hoá hơn và có xu hƣớng thống nhất với các quy định của đầu tƣ trong nƣớc, trong đó các nội dung về thuế cũng đƣợc bổ sung và hoàn thiện. Sau đây là nội dung cơ bản của chính sách thuế áp dụng đối với DN 12 z có vốn đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài cũng nhƣ các loại hình DN khác và những quy định riêng có áp dụng cho DN có vốn đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài. Thuế giá trị gia tăng : Ra đời, tồn tại và phát triển cùng với nền sản xuất hàng hoá, thuế Giá trị gia tăng (GTGT) đã chứng minh đƣợc vai trò điều tiết tích cực nền kinh tế bằng phƣơng pháp gián tiếp.

Với những ƣu điểm vƣợt trội so với thuế doanh thu, thuế GTGT ngày càng đƣợc áp dụng rộng rãi, từ 47 quốc gia vào năm 1988 đến nay đã có trên 130 quốc gia áp dụng loại thuế này. Ở Việt Nam, Luật thuế GTGT thay thế cho Luật thuế doanh thu trƣớc đây và có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/1999. Trong quá trình thực hiện, Luật này đã đƣợc sửa đổi bổ sung vào các năm 2003, năm 2008. Thuế GTGT là loại thuế gián thu tính trên khoản giá trị tăng thêm của hàng hoá, dịch vụ phát sinh trong quá trình từ sản xuất, lƣu thông đến tiêu dùng.

Thuế GTGT đƣợc áp dụng ở Việt Nam thay thế cho thuế doanh thu đã khẳng định đƣợc kết quả cả về số thu vào NSNN và tác dụng khuyến khích sản xuất, kinh doanh phát triển, đảm bảo phù hợp với thông lệ quốc tế và đổi mới công tác quản lý của cơ quan thuế. Đối tượng chịu thuế GTGT là hàng hoá, dịch vụ dùng cho sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng ở Việt Nam (bao gồm cả hàng hóa, dịch vụ mua của tổ chức, cá nhân ở nƣớc ngoài), trừ các đối tƣợng không chịu thuế GTGT theo quy định của pháp luật thuế. Đối tượng nộp thuế GTGT là các tổ chức, cá nhân có hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hoá, dịch vụ chịu thuế GTGT ở Việt Nam, không phân biệt ngành nghề, hình thức, tổ chức kinh doanh và tổ chức, cá nhân khác có nhập khẩu hàng hóa, dịch vụ từ nƣớc ngoài chịu thuế GTGT. Căn cứ tính thuế GTGT là giá tính thuế và thuế suất.

13 z Giá tính thuế GTGT là giá bán chƣa có thuế GTGT đƣợc ghi trên hoá đơn bán hàng của ngƣời bán hàng, ngƣời cung cấp dịch vụ hoặc giá chƣa có thuế GTGT đƣợc ghi trên chứng từ của hàng hoá nhập khẩu. Thuế suất thuế GTGT: đƣợc áp dụng thống nhất theo loại hàng hoá, dịch vụ ở các khâu nhập khẩu, sản xuất, gia công hay kinh doanh thƣơng mại. Hiện nay ở nƣớc ta, các mức thuế suất thuế GTGT gồm có 0%, 5% và 10%. Thuế GTGT mà cơ sở kinh doanh phải nộp đƣợc tính theo một trong hai phƣơng pháp: phƣơng pháp khấu trừ thuế và phƣơng pháp tính trực tiếp trên GTGT.

Các DN có vốn đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài là đối tƣợng áp dụng phƣơng pháp khấu trừ thuế. Theo phƣơng pháp này, số thuế GTGT phải nộp đƣợc xây dựng theo công thức sau: Thuế GTGT phải nộp trong kỳ Thuế GTGT Thuế GTGT đầu = - tính thuế đầu ra vào được khấu trừ Theo cách tính thuế này, số thuế phải nộp của ngƣời nộp thuế bị phụ thuộc vào thuế GTGT đầu ra và thuế GTGT đầu vào, do vậy chỉ có thể áp dụng đối với các DN có đủ căn cứ pháp lý để xác định số thuế đầu ra và thuế đầu vào. Với các phân tích nêu trên cho thấy trọng tâm của quản lý thuế GTGT là quản lý hóa đơn, chứng từ mua, bán hàng hóa, dịch vụ; đối chiếu sự luân chuyển của chứng từ với các hoạt động thực tế phát sinh. Thuế tiêu thụ đặc biệt : Thuế tiêu thụ đặc biệt (TTĐB) là một loại thuế gián thu đánh vào một số hàng hoá, dịch vụ đặc biệt nằm trong danh mục do Nhà nƣớc quy định.

Thuế TTĐB có đặc điểm là thuế suất cao, đặc điểm này thể hiện quan điểm của Nhà nƣớc trong việc sử dụng thuế TTĐB để điều chỉnh sản xuất và tiêu dùng hàng hoá, dịch vụ theo định hƣớng của Nhà nƣớc. Xét ở khía cạnh phân phối thu nhập, đối tƣợng tiêu dùng phần lớn các loại hàng hoá, dịch vụ đặc biệt này là những ngƣời có thu nhập cao.