Quản lý sự thay đổi trong đào tạo theo tiếp cận cdio tại các trường đại học trực thuộc bộ giao thông vận tải việt nam

Nghiên cứu quản lý sự thay đổi trong đào tạo theo tiếp cận CDIO tại các trường đại học GTVT Việt Nam. Giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo, đáp ứng nhu cầu xã hội.

• Tác giả: Vũ Thị Lan Anh
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Thị Thu Hằng
• Trường học: Học viện Quản lý Giáo dục
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Quản Lý Sự Thay Đổi Trong Đào Tạo Theo Tiếp Cận CDIO Tại Các Trường Đại Học Trực Thuộc Bộ Giao Thông Vận Tải Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ
• 1.1. Những nghiên cứu về đào tạo theo tiếp cận CDIO
• 1.1.1. Nghiên cứu ngoài nước
• 1.1.2. Nghiên cứu trong nước
• 1.2. Những nghiên cứu về Quản lý sự thay đổi trong đào tạo theo tiếp cận CDIO
• 1.2.1. Nghiên cứu ngoài nước
• 1.2.2. Nghiên cứu trong nước
• 1.3. Đánh giá chung và định hướng nghiên cứu của Luận án
• 1.4. Những vấn đề luận án tiếp tục giải quyết
• 1.5. Kết luận Chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN QUẢN LÝ SỰ THAY ĐỔI TRONG ĐÀO TẠO THEO TIẾP CẬN CDIO TRONG GIÁO DỤC ĐẠI HỌC
• 2.1. Những khái niệm cơ bản
• 2.1.1. Đào tạo theo tiếp cận CDIO
• 2.1.2. Quản lý giáo dục
• 2.1.3. Quản lý sự thay đổi
• 2.1.4. Quản lý sự thay đổi trong đào tạo theo tiếp cận CDIO
• 2.2. Lý thuyết đào tạo theo tiếp cận CDIO
• 2.2.1. CDIO trong giáo dục đại học
• 2.2.2. Hướng tiếp cận và mục tiêu đào tạo theo tiếp cận CDIO
• 2.2.3. Các tiêu chuẩn đào tạo theo tiếp cận CDIO
• 2.2.4. Đặc điểm đào tạo hệ đại học khối ngành kỹ thuật ở các trường đại học theo tiếp cận CDIO
• 2.2.5. Những thay đổi trong đào tạo theo tiếp cận CDIO
• 2.3. Lý thuyết hành vi đáp lại thay đổi và tiếp cận Quản lý sự thay đổi
• 2.3.1. Lý thuyết hành vi đáp lại thay đổi
• 2.3.2. Tiếp cận Quản lý sự thay đổi
• 2.4. Mô hình lý thuyết quản lý sự thay đổi
• 2.4.1. Mô hình quản lý sự thay đổi Kürt Lewin (1951)
• 2.4.2. Mô hình quản lý sự thay đổi của John Kotter (1996)
• 2.4.3. Mô hình Quản lý sự thay đổi Richart Luecke (2003)
• 2.4.4. Mô hình Quản lý sự thay đổi Prosci ADKAR (2006)
• 2.4.5. Mô hình Quản lý sự thay đổi chương trình đào tạo theo tiếp cận CDIO của Boden (2007)
• 2.4.6. Mô hình quản lý sự thay đổi tích hợp
• 2.5. Đánh giá về các mô hình lý thuyết quản lý sự thay đổi và việc vận dụng để quản lý sự thay đổi trong đào tạo theo tiếp cận CDIO ở trường đại học
• 2.6. Mô hình quản lý sự thay đổi trong đào tạo theo tiếp cận CDIO trong giáo dục đại học
• 2.6.1. Giai đoạn Hoạch định thay đổi
• 2.6.2. Giai đoạn triển khai thay đổi sang đào tạo theo tiếp cận CDIO
• 2.6.3. Giai đoạn Thể chế hoá thay đổi
• 2.7. Các yếu tố ảnh hưởng đến Quản lý sự thay đổi trong đào tạo theo tiếp cận CDIO
• 2.7.1. Cơ chế chính sách
• 2.7.2. Phẩm chất, năng lực, trách nhiệm của Cán bộ lãnh đạo quản lý và Giảng viên
• 2.7.3. Mức độ chủ động tích cực của sinh viên
• 2.8. Kết luận Chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: CƠ SỞ THỰC TIỄN QUẢN LÝ SỰ THAY ĐỔI TRONG ĐÀO TẠO THEO TIẾP CẬN CDIO TẠI CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRỰC THUỘC BỘ GIAO THÔNG VẬN TẢI VIỆT NAM
• 3.1. Kinh nghiệm Quốc tế về chuyển đổi sang đào tạo theo tiếp cận CDIO
• 3.1.1. Kinh nghiệm của Singapore
• 3.1.2. Kinh nghiệm của một số nước Châu Âu
• 3.1.3. Kinh nghiệm của Úc
• 3.2. Khái quát các trường đại học trực thuộc Bộ Giao thông vận tải Việt Nam
• 3.2.1. Trường đại học Công nghệ giao thông vận tải
• 3.2.2. Trường đại học Giao thông vận tải thành phố Hồ Chí Minh
• 3.2.3. Trường đại học Hàng hải Việt Nam
• 3.2.4. Học viện Hàng không Việt Nam
• 3.3. Tổ chức khảo sát thực trạng quản lý sự thay đổi đào tạo theo tiếp cận CDIO
• 3.3.1. Mục đích khảo sát
• 3.3.2. Đối tượng và địa bàn khảo sát
• 3.3.3. Nội dung khảo sát
• 3.3.4. Hình thức, phương pháp khảo sát và xử lý dữ liệu
• 3.4. Thực trạng chuyển đổi từ đào tạo truyền thống sang đào tạo theo tiếp cận CDIO tại bốn trường đại học được nghiên cứu
• 3.4.1. Thực trạng đào tạo truyền thống tại bốn trường
• 3.4.2. Thực trạng nhận thức và quan điểm của giảng viên về việc chuyển đổi sang đào tạo theo tiếp cận CDIO
• 3.4.3. Thực trạng Quản lý sự thay đổi trong đào tạo theo tiếp cận CDIO
• 3.4.4. Thực trạng đào tạo theo tiếp cận CDIO tại các trường đại học trực thuộc Bộ Giao thông vận tải Việt Nam
• 3.5. Nội dung phỏng vấn Cán bộ lãnh đạo quản lý trong thay đổi sang đào tạo theo tiếp cận CDIO
• 3.5.1. Nhận thức về thay đổi và quản lý sự thay đổi
• 3.5.2. Thực trạng hoạch định sự thay đổi trong đào tạo theo tiếp cận CDIO
• 3.5.3. Thực trạng triển khai Quản lý sự thay đổi trong đào tạo theo tiếp cận CDIO
• 3.5.4. Thực trạng thể chế hoá Quản lý sự thay đổi trong đào tạo theo tiếp cận CDIO
• 3.6. Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý sự thay đổi trong đào tạo theo tiếp cận CDIO
• 3.7. Đánh giá chung về thực trạng
• 3.7.1. Những điểm mạnh
• 3.7.2. Những điểm tồn tại
• 3.7.3. Thách thức
• 3.8. Kết luận Chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP QUẢN LÝ SỰ THAY ĐỔI TRONG ĐÀO TẠO THEO TIẾP CẬN CDIO TẠI CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRỰC THUỘC BỘ GIAO THÔNGVẬN TẢI VIỆT NAM
• 4.1. Nguyên tắc đề xuất giải pháp
• 4.1.1. Phù hợp môi trường giáo dục đại học
• 4.1.2. Đảm bảo các chiến lược thực hiện sự thay đổi trong đào tạo theo tiếp cận CDIO
• 4.1.3. Đảm bảo quyền tự chủ của toàn bộ nhân sự tham gia đào tạo theo tiếp cận CDIO
• 4.1.4. Đảm bảo mục tiêu đào tạo
• 4.1.5. Đảm bảo tính hệ thống, đồng bộ, kế thừa
• 4.1.6. Đảm bảo tính khả thi
• 4.2. Đề xuất giải pháp quản lý sự thay đổi trong đào tạo theo tiếp cận CDIO tại các trường đại học trực thuộc Bộ Giao thông vận tải Việt Nam
• 4.2.1. Giải pháp 1 - Vận dụng mô hình quản lý sự thay đổi trong đào tạo theo tiếp cận CDIO, lấy yếu tố ‘giá trị chia sẻ’ làm trung tâm tại các trường đại học trực thuộc Bộ Giao thông vận tải Việt Nam
• 4.2.2. Giải pháp 2 - Hoạch định chiến lược Quản lý sự thay đổi trong đào tạo theo tiếp cận CDIO phù hợp với chiến lược phát triển của Nhà trường
• 4.2.3. Giải pháp 3 - Tổ chức triển khai xây dựng chương trình đào tạo theo tiếp cận CDIO với sự tham gia của các bên liên quan
• 4.2.4. Giải pháp 4 - Lập kế hoạch tháo gỡ các thách thức và rào cản trong triển khai thực hiện các thay đổi trong đào tạo theo tiếp cận CDIO
• 4.2.5. Giải pháp 5 - Bổ sung và hoàn thiện hệ thống những quy chế, chính sách trong triển khai đào tạo theo tiếp cận CDIO các thay đổi trong đào tạo theo tiếp cận CDIO
• 4.3. Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các giải pháp đề xuất
• 4.3.1. Mục đích khảo nghiệm
• 4.3.2. Khách thể khảo nghiệm
• 4.3.3. Phương pháp khảo nghiệm và xử lý sự liệu
• 4.3.4. Kết quả khảo nghiệm tính cần thiết của các giải pháp
• 4.4. Tổ chức thử nghiệm giải pháp 3 tại trường đại học Giao thông vận tải Thành phố Hồ Chí Minh (UTH)
• 4.4.1. Mục đích thử nghiệm
• 4.4.2. Phương pháp thử nghiệm
• 4.4.3. Giả thuyết thử nghiệm
• 4.4.4. Đối tượng và quy trình thử nghiệm
• 4.4.5. Phân tích kết quả thử nghiệm
• 4.5. Kết luận chương 4
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Vì Sao Quản Lý Thay Đổi Đào Tạo CDIO Cấp Thiết Hiện Nay

Trong bối cảnh đổi mới giáo dục đại học Việt Nam, việc triển khai Khung trình độ quốc gia giai đoạn 2020-2025 đòi hỏi các chương trình đào tạo phải đáp ứng chuẩn đầu ra và tương thích với các đại học uy tín trên thế giới. Điều này nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và hội nhập quốc tế. CDIO (Conceive - Design - Implement - Operate) nổi lên như một phương pháp đào tạo tiên tiến, tập trung vào kiến thức chuyên sâu, kỹ năng toàn diện, và liên kết chặt chẽ giữa lý thuyết và thực hành. Quản lý sự thay đổi (QLSTĐ) trở nên cấp thiết để các cơ sở giáo dục đại học thích ứng, phát triển, nâng cao chất lượng đào tạo và đáp ứng nhu cầu xã hội. Theo nghiên cứu của Tasic và cộng sự (2011), Teczke và cộng sự (2017) [129],[131], QLSTĐ được xem là hoạt động khó khăn nhất và đòi hỏi nhiều kỹ năng phức tạp.

1.1. Đổi Mới Giáo Dục Đại Học Theo Khung Trình Độ Quốc Gia

Bộ Giáo dục và Đào tạo đang nỗ lực triển khai Khung trình độ quốc gia, đặt ra yêu cầu cao về chuẩn đầu ra cho các ngành đào tạo. Điều này đòi hỏi các trường đại học phải đổi mới phương pháp giảng dạy, nâng cao chất lượng chương trình đào tạo và đảm bảo sinh viên có đủ kiến thức, kỹ năng để đáp ứng nhu cầu thị trường lao động. Sự thay đổi này là một bước tiến quan trọng trong việc nâng cao chất lượng giáo dục và hội nhập quốc tế.

1.2. Ưu Điểm Vượt Trội Của Phương Pháp Đào Tạo CDIO

CDIO mang đến nhiều lợi ích, bao gồm kiến thức chuyên sâu, kỹ năng toàn diện, liên kết lý thuyết và thực hành, và khả năng cải tiến liên tục. Phương pháp này giúp sinh viên phát triển không chỉ về kiến thức chuyên môn mà còn về kỹ năng mềm, kỹ năng làm việc nhóm và khả năng giải quyết vấn đề. Các trường đại học kỹ thuật như Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh đã chứng minh tính hiệu quả của CDIO trong việc nâng cao chất lượng đào tạo.

II. Thách Thức Áp Dụng CDIO Tại Trường Đại Học GTVT

Các trường đại học giao thông vận tải (GTVT) Việt Nam đang đối mặt với áp lực đáp ứng yêu cầu kiểm định quốc tế. Việc triển khai đào tạo CDIO đã được khởi động, nhưng gặp nhiều khó khăn. Quá trình thực hiện đòi hỏi các trường phải nỗ lực vượt qua các rào cản để đạt được chất lượng đào tạo của giáo dục đại học khu vực và thế giới. Quản lý sự thay đổi là yếu tố then chốt để đạt được mục tiêu này. Theo các nhà nghiên cứu, sự thay đổi trong giáo dục luôn đem lại kết quả chậm hơn và gặp nhiều phản kháng hơn so với các môi trường khác. Áp lực còn đến từ việc phải không ngừng hoàn thiện quá trình quản lý, đào tạo để sinh viên tốt nghiệp có đủ kiến thức lý thuyết, kỹ năng thực hành.

2.1. Áp Lực Đáp Ứng Yêu Cầu Kiểm Định Chất Lượng Quốc Tế

Các trường đại học trực thuộc Bộ GTVT, bao gồm UTT, UTH, WMU và VAA, đang trong giai đoạn phát triển mới và phải đáp ứng các tiêu chuẩn kiểm định quốc tế. Điều này đòi hỏi các trường phải đổi mới chương trình đào tạo, phát triển hệ thống đảm bảo chất lượng và nâng cao chất lượng đào tạo để sánh ngang với các trường đại học hàng đầu trong khu vực và trên thế giới.

2.2. Khó Khăn Trong Quá Trình Triển Khai Đào Tạo CDIO

Mặc dù đã có những nỗ lực ban đầu, việc triển khai đào tạo CDIO tại các trường đại học GTVT vẫn gặp nhiều khó khăn và rào cản. Các rào cản này có thể liên quan đến nguồn lực, cơ sở vật chất, nhận thức của giảng viên và sinh viên, cũng như quy trình quản lý. Vượt qua những thách thức này là điều kiện tiên quyết để CDIO có thể phát huy tối đa hiệu quả.

2.3. Sự Phản Kháng Từ Giảng Viên Và Sinh Viên Khi Thay Đổi

Việc thay đổi phương pháp đào tạo từ truyền thống sang CDIO có thể gặp phải sự phản kháng từ giảng viên và sinh viên, do thói quen, sự thiếu hiểu biết hoặc lo ngại về những yêu cầu mới. Quản lý sự thay đổi cần phải giải quyết những lo ngại này thông qua việc truyền thông, đào tạo và tạo điều kiện để giảng viên và sinh viên thích nghi với phương pháp mới.

III. Bí Quyết Xây Dựng Mô Hình Quản Lý Thay Đổi Đào Tạo CDIO

Việc xây dựng mô hình quản lý sự thay đổi trong đào tạo CDIO cần phải phù hợp với bối cảnh thực tiễn của các trường đại học trực thuộc Bộ GTVT. Mô hình này cần phải bao gồm các giai đoạn hoạch định, triển khai và thể chế hóa thay đổi. Các yếu tố ảnh hưởng đến QLSTĐ bao gồm cơ chế chính sách, phẩm chất và năng lực của cán bộ lãnh đạo, giảng viên, và mức độ chủ động của sinh viên. Các mô hình quản lý sự thay đổi của Kürt Lewin, John Kotter và Prosci ADKAR có thể được tham khảo.

3.1. Giai Đoạn Hoạch Định Thay Đổi Trong Đào Tạo CDIO

Giai đoạn hoạch định thay đổi là bước đầu tiên và quan trọng nhất trong quá trình quản lý sự thay đổi. Giai đoạn này bao gồm việc xác định mục tiêu, phạm vi và các nguồn lực cần thiết cho việc triển khai CDIO. Cần phải có một kế hoạch chi tiết và cụ thể để đảm bảo rằng quá trình thay đổi diễn ra một cách suôn sẻ và hiệu quả.

3.2. Triển Khai Thay Đổi Sang Đào Tạo Theo Tiếp Cận CDIO

Sau khi đã có kế hoạch, giai đoạn triển khai là lúc bắt đầu thực hiện các thay đổi trong chương trình đào tạo và phương pháp giảng dạy. Việc triển khai cần phải được thực hiện một cách cẩn thận và có sự tham gia của tất cả các bên liên quan, bao gồm giảng viên, sinh viên và cán bộ quản lý. Cần có sự hỗ trợ và đào tạo đầy đủ để đảm bảo rằng mọi người đều có thể thích nghi với phương pháp mới.

3.3. Thể Chế Hóa Thay Đổi Trong Quản Lý Sự Thay Đổi

Giai đoạn cuối cùng là thể chế hóa thay đổi, đảm bảo rằng CDIO trở thành một phần không thể thiếu của văn hóa và quy trình hoạt động của trường đại học. Điều này bao gồm việc xây dựng các quy định, chính sách và quy trình để duy trì và phát triển CDIO trong dài hạn. Cần có sự cam kết từ lãnh đạo nhà trường để đảm bảo rằng CDIO được thực hiện một cách bền vững.

IV. Phương Pháp Triển Khai CDIO Thành Công Bài Học Kinh Nghiệm

Nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế về chuyển đổi sang đào tạo CDIO từ Singapore, các nước Châu Âu và Úc cung cấp những bài học quý giá. Khảo sát thực trạng quản lý sự thay đổi đào tạo theo tiếp cận CDIO tại các trường đại học trực thuộc Bộ GTVT giúp xác định điểm mạnh, điểm tồn tại và thách thức. Phỏng vấn cán bộ lãnh đạo quản lý cung cấp thông tin chi tiết về nhận thức, hoạch định, triển khai và thể chế hóa QLSTĐ.

4.1. Học Hỏi Kinh Nghiệm Quốc Tế Về Chuyển Đổi Sang Đào Tạo CDIO

Các quốc gia như Singapore, các nước Châu Âu và Úc đã có nhiều kinh nghiệm trong việc triển khai đào tạo CDIO. Nghiên cứu những kinh nghiệm này giúp các trường đại học Việt Nam học hỏi những bài học thành công và tránh những sai lầm. Cần phải xem xét các yếu tố văn hóa, chính trị và kinh tế để đảm bảo rằng các kinh nghiệm này có thể được áp dụng một cách phù hợp.

4.2. Phân Tích Thực Trạng Quản Lý Sự Thay Đổi Trong Đào Tạo CDIO

Khảo sát thực trạng quản lý sự thay đổi trong đào tạo CDIO tại các trường đại học trực thuộc Bộ GTVT giúp xác định những điểm mạnh, điểm tồn tại và thách thức. Kết quả khảo sát cung cấp thông tin quan trọng để xây dựng các giải pháp phù hợp và hiệu quả. Cần phải có một phương pháp khảo sát khoa học và khách quan để đảm bảo rằng kết quả thu được là chính xác.

4.3. Thu Thập Thông Tin Chi Tiết Từ Cán Bộ Lãnh Đạo Quản Lý

Phỏng vấn cán bộ lãnh đạo quản lý là một phương pháp quan trọng để thu thập thông tin chi tiết về nhận thức, hoạch định, triển khai và thể chế hóa QLSTĐ. Cần phải chuẩn bị một bộ câu hỏi phỏng vấn chi tiết và đảm bảo rằng các câu hỏi này bao phủ tất cả các khía cạnh quan trọng của quản lý sự thay đổi.

V. Giải Pháp Quản Lý Thay Đổi Đào Tạo CDIO Hiệu Quả Nhất

Các giải pháp quản lý sự thay đổi trong đào tạo CDIO cần tuân thủ các nguyên tắc phù hợp môi trường giáo dục đại học, đảm bảo các chiến lược thực hiện sự thay đổi, đảm bảo quyền tự chủ của nhân sự, đảm bảo mục tiêu đào tạo, tính hệ thống, đồng bộ, kế thừa và tính khả thi. Các giải pháp bao gồm vận dụng mô hình quản lý sự thay đổi, hoạch định chiến lược, tổ chức triển khai xây dựng chương trình đào tạo, lập kế hoạch tháo gỡ thách thức và rào cản, và bổ sung hoàn thiện hệ thống quy chế, chính sách. Giải pháp vận dụng mô hình quản lý sự thay đổi lấy yếu tố ‘giá trị chia sẻ’ làm trung tâm.

5.1. Vận Dụng Mô Hình Quản Lý Sự Thay Đổi Lấy Giá Trị Chia Sẻ

Mô hình quản lý sự thay đổi lấy yếu tố ‘giá trị chia sẻ’ làm trung tâm nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tạo ra một môi trường làm việc mà tất cả các bên liên quan đều cảm thấy được trân trọng và đánh giá cao. Điều này giúp tăng cường sự hợp tác và cam kết, từ đó nâng cao hiệu quả của quá trình thay đổi.

5.2. Hoạch Định Chiến Lược Quản Lý Sự Thay Đổi Phù Hợp

Chiến lược quản lý sự thay đổi cần phải phù hợp với chiến lược phát triển của nhà trường. Điều này giúp đảm bảo rằng quá trình thay đổi được thực hiện một cách có hệ thống và hướng đến mục tiêu chung của nhà trường.

5.3. Xây Dựng Chương Trình Đào Tạo Với Sự Tham Gia Của Các Bên

Chương trình đào tạo cần phải được xây dựng với sự tham gia của tất cả các bên liên quan, bao gồm giảng viên, sinh viên, nhà tuyển dụng và các chuyên gia. Điều này giúp đảm bảo rằng chương trình đáp ứng được nhu cầu của thị trường lao động và phù hợp với năng lực của sinh viên.

VI. Đề Xuất Khuyến Nghị Để Quản Lý Thay Đổi Đào Tạo CDIO

Luận án đưa ra các đề xuất và khuyến nghị dựa trên cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý sự thay đổi trong đào tạo CDIO. Các đề xuất này nhằm giúp các trường đại học trực thuộc Bộ GTVT nâng cao chất lượng đào tạo, đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động và hội nhập quốc tế. Nghiên cứu này đóng góp vào việc phát triển lý luận và thực tiễn về QLSTĐ trong giáo dục đại học.

6.1. Khuyến Nghị Về Chính Sách Và Cơ Chế Hỗ Trợ Triển Khai CDIO

Nhà nước và Bộ Giáo dục và Đào tạo cần có các chính sách và cơ chế hỗ trợ để khuyến khích và tạo điều kiện cho các trường đại học triển khai CDIO. Điều này có thể bao gồm việc cung cấp nguồn lực tài chính, đào tạo giảng viên và xây dựng cơ sở vật chất.

6.2. Đề Xuất Về Nâng Cao Năng Lực Cán Bộ Quản Lý Và Giảng Viên

Cần có các chương trình đào tạo và bồi dưỡng để nâng cao năng lực của cán bộ quản lý và giảng viên trong việc triển khai CDIO. Điều này giúp đảm bảo rằng họ có đủ kiến thức và kỹ năng để thực hiện phương pháp mới một cách hiệu quả.

6.3. Đề Xuất Về Tăng Cường Hợp Tác Giữa Trường Đại Học Và Doanh Nghiệp

Cần tăng cường hợp tác giữa trường đại học và doanh nghiệp để đảm bảo rằng chương trình đào tạo đáp ứng được nhu cầu của thị trường lao động. Điều này có thể bao gồm việc mời các chuyên gia từ doanh nghiệp tham gia giảng dạy, tạo điều kiện cho sinh viên thực tập tại doanh nghiệp và thực hiện các dự án nghiên cứu chung.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Quản lý giáo dục (mã số: 9.14) của nghiên cứu sinh Vũ Thị Lan Anh, thực hiện tại Học viện Quản lý Giáo dục dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Nguyễn Thị Thu Hằng và GS.TS Nguyễn Lộc (Hà Nội, 2024), có tiêu đề: "Quản lý sự thay đổi trong đào tạo theo tiếp cận CDIO tại các trường đại học trực thuộc Bộ Giao thông Vận tải Việt Nam".

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Bối cảnh đổi mới giáo dục đại học Việt Nam đặt ra yêu cầu triển khai Khung trình độ quốc gia giai đoạn 2020 - 2025, định hướng quản lý chất lượng nguồn nhân lực và xây dựng chương trình đào tạo theo chuẩn đầu ra tương thích quốc tế. Mô hình đào tạo CDIO (Conceive - Design - Implement - Operate: Hình thành ý tưởng - Thiết kế - Triển khai - Vận hành) hỗ trợ gắn kết lý thuyết với thực hành, phát triển kỹ năng nghề nghiệp và thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thị trường.

Các trường đại học trực thuộc Bộ Giao thông Vận tải (GTVT) mang tính chất đa ngành khối kỹ thuật, đảm nhiệm đào tạo nhân lực cho các lĩnh vực đường bộ, đường biển, đường sắt, đường sông và hàng không. Mặc dù các trường đã bước đầu triển khai tiếp cận CDIO, quá trình chuyển đổi đối mặt với nhiều rào cản về nhận thức, tổ chức và nguồn lực. Các nghiên cứu trước đây chủ yếu tập trung vào việc áp dụng CDIO cho từng chương trình đào tạo hoặc học phần đơn lẻ, chưa có công trình nghiên cứu hệ thống về quản lý sự thay đổi (QLSTĐ) trong đào tạo theo tiếp cận CDIO tại khối trường thuộc Bộ GTVT. Do đó, việc nghiên cứu cơ sở lý luận, khảo sát thực trạng và đề xuất giải pháp QLSTĐ đồng bộ cho nhóm trường này là khoảng trống khoa học cần giải quyết.

Mục tiêu nghiên cứu

Làm rõ cơ sở lý luận về QLSTĐ trong đào tạo theo tiếp cận CDIO tại cơ sở giáo dục đại học; khảo sát, phân tích và đánh giá thực trạng QLSTĐ trong đào tạo theo tiếp cận CDIO tại các trường đại học trực thuộc Bộ GTVT Việt Nam; từ đó đề xuất các giải pháp QLSTĐ nhằm nâng cao chất lượng đào tạo trình độ đại học khối ngành kỹ thuật.

Nhiệm vụ nghiên cứu

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về QLSTĐ trong đào tạo theo tiếp cận CDIO trong giáo dục đại học.
2. Khảo sát, phân tích và đánh giá thực trạng QLSTĐ trong đào tạo theo tiếp cận CDIO tại bốn trường đại học trực thuộc Bộ GTVT Việt Nam.
3. Đề xuất các giải pháp QLSTĐ trong đào tạo theo tiếp cận CDIO tại các trường đại học trực thuộc Bộ GTVT Việt Nam.
4. Thực hiện khảo nghiệm và thử nghiệm các giải pháp đã đề xuất trong luận án.

Câu hỏi nghiên cứu

• Câu hỏi 1: Triển khai đào tạo theo tiếp cận CDIO trong giáo dục đại học gồm những nội dung thay đổi nào? Chủ thể quản lý tại trường đại học cần phải thực hiện quản lý các thay đổi đó thế nào?
• Câu hỏi 2: Có những hạn chế/rào cản nào trong thực hiện các thay đổi khi chuyển sang đào tạo theo tiếp cận CDIO và quản lý sự thay đổi trong đào tạo theo tiếp cận CDIO tại trường đại học trực thuộc Bộ GTVT Việt Nam? Chủ thể QLSTĐ tại các trường đại học trực thuộc Bộ GTVT Việt Nam đã áp dụng những chiến lược quản lý sự thay đổi sang đào tạo theo tiếp cận CDIO như thế nào?
• Câu hỏi 3: Giải pháp QLSTĐ nào cần được áp dụng để triển khai thay đổi sang đào tạo theo tiếp cận CDIO tại các trường đại học trực thuộc Bộ GTVT Việt Nam đảm bảo yêu cầu?

Giả thuyết khoa học

Các trường đại học trực thuộc Bộ GTVT Việt Nam đã triển khai các hoạt động chuẩn bị và thực thi đào tạo theo tiếp cận CDIO nhưng gặp phải nhiều rào cản, đặc biệt trong nhận thức, hành động của nhân sự và việc xây dựng môi trường đào tạo. Nếu nhận diện được các rào cản, phân tích nguyên nhân cốt lõi dựa trên các nguyên tắc của QLSTĐ thì sẽ đề xuất được hệ thống giải pháp QLSTĐ giúp các trường vượt qua trở ngại, thích ứng với quá trình đổi mới và đảm bảo yêu cầu chuẩn đầu ra.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Khách thể nghiên cứu: Sự thay đổi trong đào tạo theo tiếp cận CDIO tại trường đại học.
• Đối tượng nghiên cứu: Quản lý sự thay đổi trong đào tạo theo tiếp cận CDIO tại các trường đại học trực thuộc Bộ GTVT Việt Nam.
• Phạm vi địa bàn: Bốn cơ sở giáo dục đại học trực thuộc Bộ GTVT: Trường Đại học Công nghệ Giao thông vận tải (cơ sở Hà Nội, Vĩnh Phúc, Thái Nguyên), Trường Đại học Giao thông vận tải Thành phố Hồ Chí Minh (cơ sở TP.HCM, Vũng Tàu, Đồng Nai), Trường Đại học Hàng hải Việt Nam (Hải Phòng), Học viện Hàng không Việt Nam (TP.HCM); cùng cựu sinh viên đang làm việc trong nước và nước ngoài.
• Phạm vi thời gian: Khảo sát và phân tích dữ liệu thực trạng từ năm 2017 đến năm 2022.
• Phạm vi khách thể khảo sát: Cựu sinh viên, giảng viên, cán bộ lãnh đạo/quản lý (CBLĐQL) và doanh nghiệp sử dụng lao động.
• Phạm vi nội dung: QLSTĐ trong quá trình chuyển đổi sang đào tạo theo tiếp cận CDIO trình độ đại học các ngành kỹ thuật trong bối cảnh đổi mới giáo dục và hội nhập quốc tế.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án tổng thuật các công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế theo hai nhóm chủ đề chính: đào tạo theo tiếp cận CDIO và quản lý sự thay đổi trong giáo dục đại học.

                                 TỔNG QUAN TÀI LIỆU
[Đào tạo theo tiếp cận CDIO]                            [Quản lý sự thay đổi trong đào tạo CDIO]
- Quốc tế:                                              - Quốc tế:
  + Östlund et al. (2007): KTH Thụy Điển                  + Boden (2007, 2017): Mô hình 3 giai đoạn
  + Hallenga-Brink & Kok (2016): ĐH Hague                 + Gleicher et al. (1987): Công thức D x V x F > R
  + Martin & Wackerlin (2016): Sheridan College           + Balogun & Hope (2004), Gilley (2008): Tỷ lệ thất bại
  + Kuptasthien et al. (2018): RMUTT Thái Lan             + Marshall (2010), Lozano (2013), Barth (2013): Rào cản
  + Wang et al. (2018): ĐH Feng-Chia Đài Loan             + Elton (1999, 2003), Shattock (2005): Áp lực GDĐH
  + Fuentes et al. (2016): Kỹ sư xây dựng Tây Ban Nha   - Trong nước:
  + Chuchalin et al. (2018): ĐH Bang Kuban                + Đặng Xuân Hải (2005, 2007): Quy trình 11 bước & 3 bước
- Trong nước:                                             + Phan Thanh Bình et al. (2010): Khung CDIO ĐHQG-HCM
  + Đỗ Thế Hưng (2015): Giáo viên kỹ thuật                + Lê Quốc Tiến (2019): Mô hình 9 bước ĐH Hàng hải
  + Nguyễn Thanh Mỹ (2019): ĐH Vinh
  + Tăng Văn Lâm & Vũ Kim Diến (2020)
  + Ngô Thị Thanh Hương et al. (2022): UTT
  + Nguyễn Minh Sang (2022): ĐH SPKT Vĩnh Long

Các hướng nghiên cứu về đào tạo theo tiếp cận CDIO

• Nghiên cứu quốc tế: Östlund và cộng sự (2007) tổng kết mô hình "ngôi nhà giáo dục" theo định hướng giá trị cuộc sống và nguyên tắc tại Học viện Hoàng gia Công nghệ Stockholm (KTH). Hallenga-Brink và Kok (2016) phân tích việc áp dụng CDIO đồng thời cho 12 ngành tại Đại học Khoa học Ứng dụng Hague. Martin và Wackerlin (2016) tại Học viện Sheridan (Canada) đối sánh chương trình công nghệ và phi công nghệ theo khung UNESCO. Kuptasthien và cộng sự (2018) tại Đại học Công nghệ Rajamangala (Thái Lan) đưa ra mô hình tích hợp CDIO với Khung trình độ Thái Lan (TQF). Wang và cộng sự (2018) tại Đại học Feng-Chia (Đài Loan) chứng minh tác động của CDIO đến tính sáng tạo và giải quyết vấn đề. Fuentes và cộng sự (2016) phân tích khoảng cách năng lực của kỹ sư xây dựng tại Tây Ban Nha. Chuchalin và cộng sự (2018) thiết kế chương trình "bộ ba kỹ thuật" tại Đại học Công nghệ Bang Kuban.
• Nghiên cứu trong nước: Các tác giả Đỗ Thế Hưng (2015), Đoàn Thị Minh Trinh và Nguyễn Hội Nghĩa (2014), Lê Quốc Tiến (2019), Nguyễn Hữu Lộc và cộng sự (2014), Trần Thị Bảo Khanh (2014), Nguyễn Thanh Mỹ (2019), Tăng Văn Lâm và Vũ Kim Diến (2020), Ngô Thị Thanh Hương và cộng sự (2022), Nguyễn Minh Sang (2022) đã nghiên cứu áp dụng CDIO ở cấp độ chương trình đào tạo, xây dựng chuẩn đầu ra, đề cương môn học và phương pháp đánh giá sinh viên kỹ thuật.

Các hướng nghiên cứu về Quản lý sự thay đổi trong giáo dục đại học

• Nghiên cứu quốc tế: Boden (2007, 2017) đề xuất mô hình QLSTĐ chương trình đào tạo CDIO gồm ba giai đoạn: Khởi đầu, Tạo xung lực, Thể chế hóa; áp dụng công thức Gleicher và cộng sự (1987) $D \times V \times F > R$ (Dissatisfaction $\times$ Vision $\times$ First Steps $>$ Resistance). Elton (1999, 2003), Shattock (2005), Meister và cộng sự (2005) chỉ ra các áp lực và khó khăn khi quản lý thay đổi trong trường đại học. Balogun và Hope (2004) ghi nhận tỷ lệ thất bại của các sáng kiến thay đổi khoảng 70%; Gilley và cộng sự (2008) chỉ ra tỷ lệ thất bại duy trì bền vững lên tới 80 - 90%. Marshall (2010), Lozano và cộng sự (2013), Barth (2013), Hoover và Harder (2014) phân tích các rào cản học thuật, sự phản kháng và yếu tố con người trong chuyển đổi tổ chức.
• Nghiên cứu trong nước: Đặng Xuân Hải (2005, 2007) xây dựng quy trình 11 bước đổi mới phương pháp dạy học và 3 bước chuyển đổi đào tạo tín chỉ. Phan Thanh Bình và cộng sự (2010) công bố mô hình khung triển khai CDIO tại Đại học Quốc gia TP.HCM. Lê Quốc Tiến (2019) xây dựng mô hình 9 bước chuyển đổi chương trình đào tạo thủy thủ viễn dương theo CDIO tại Trường Đại học Hàng hải Việt Nam.

Khoảng trống nghiên cứu luận án giải quyết

Các công trình đi trước đã làm rõ cấu trúc kỹ thuật của chuẩn CDIO và sự cần thiết của đổi mới chương trình. Tuy nhiên, các nghiên cứu QLSTĐ trong giáo dục đa phần mang tính đại cương, chưa có mô hình tích hợp bao quát ba giai đoạn từ hoạch định, triển khai đến thể chế hóa cho khối trường đại học kỹ thuật ngành giao thông vận tải. Luận án giải quyết khoảng trống này bằng việc xây dựng mô hình QLSTĐ lấy yếu tố giá trị chia sẻ làm trung tâm và kiểm chứng qua thực tiễn 4 trường trực thuộc Bộ GTVT.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Luận án vận dụng và tích hợp các lý thuyết nền tảng:

• Lý thuyết tiếp cận CDIO: Cung cấp 12 tiêu chuẩn đào tạo cốt lõi (và 4 tiêu chuẩn mở rộng: bền vững, số hóa, tăng tốc, kinh nghiệm) xoay quanh chu trình hình thành ý tưởng, thiết kế, triển khai và vận hành hệ thống, sản phẩm trong bối cảnh doanh nghiệp và xã hội.
• Lý thuyết hành vi đáp lại sự thay đổi: Mô hình phản ứng tâm lý và hành vi của Virginia Satir (1916 - 1988) và Elisabeth Kübler-Ross (1926 - 2004).
• Các mô hình quản lý sự thay đổi: Mô hình 3 giai đoạn của Kurt Lewin (1947, 1951: Rã đông - Thay đổi - Đóng băng lại); mô hình 8 bước của John Kotter (1996); mô hình 7 bước của Richard Luecke (2003); mô hình ADKAR của Prosci (Jeff Hiatt, 2006); mô hình thay đổi chương trình đào tạo CDIO của Boden (2007).
• Mô hình tích hợp của luận án: Khung QLSTĐ gồm 3 giai đoạn: Hoạch định thay đổi, Triển khai thay đổi và Thể chế hóa thay đổi, đặt yếu tố "giá trị chia sẻ" làm trung tâm điều phối.

Khái niệm cơ sở	Định nghĩa sử dụng trong luận án
Đào tạo theo tiếp cận CDIO	Phương pháp tiếp cận giáo dục dựa trên chuẩn đầu ra nhằm phát triển kiến thức kỹ thuật và kỹ năng toàn diện, chuẩn bị cho người học năng lực hình thành ý tưởng, thiết kế, triển khai và vận hành sản phẩm, quy trình, hệ thống trong bối cảnh doanh nghiệp và xã hội.
Quản lý	Tiến trình bao gồm hoạch định, tổ chức, định hướng và kiểm soát các nguồn lực (con người, tài chính, vật chất, thời gian, thông tin) để đạt mục tiêu của tổ chức.
Quản lý giáo dục	Quá trình lập kế hoạch, thiết lập mục tiêu và chính sách giáo dục, khai thác và quản lý các nguồn lực một cách có hệ thống nhằm điều phối và kiểm soát các hoạt động giáo dục để đạt mục tiêu đề ra.
Sự thay đổi	Bất kỳ sự biến đổi nào được thực hiện trong một tổ chức có ảnh hưởng đến công việc và môi trường làm việc của các cá nhân và tổ chức đó.
Quản lý sự thay đổi	Hoạt động có hệ thống nhằm hoạch định các chiến lược đổi mới và thực hiện các hoạt động đổi mới nhằm loại bỏ các lực cản, tiến tới triển khai đổi mới thành công và duy trì hiện trạng đổi mới bền vững.
QLSTĐ trong đào tạo theo CDIO	Quá trình tác động của chủ thể quản lý đến các bên liên quan, bao gồm hoạch định thay đổi có hệ thống, tổ chức triển khai liên tục và thể chế hóa các hoạt động xây dựng chương trình, đề cương, giảng dạy, đánh giá theo chuẩn CDIO nhằm đạt mục tiêu đào tạo.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp kết hợp định tính và định lượng:

1. Phương pháp nghiên cứu lý luận: Phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa và khái quát hóa các văn bản chính sách, tài liệu lý luận trong nước và quốc tế về CDIO và QLSTĐ.
2. Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi (định lượng):
   • Khảo sát cựu sinh viên: Đánh giá sự đáp ứng của chương trình đào tạo truyền thống dựa trên 12 tiêu chuẩn CDIO tập trung vào 6 lĩnh vực (Chuẩn đầu ra, Đào tạo tích hợp, Trải nghiệm thiết kế - triển khai, Phương pháp dạy và học, Năng lực giảng dạy của GV, Đánh giá kết quả học tập). Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm SPSS: kiểm định độ tin cậy Cronbach's alpha, phân tích nhân tố khám phá (EFA), phân tích hồi quy đa biến tuyến tính và kiểm định ANOVA.
   • Khảo sát giảng viên: Đánh giá nhận thức, quan điểm, khó khăn và mức độ đáp ứng đối với các chiến lược theo 3 giai đoạn (Hoạch định, Triển khai, Thể chế hóa).
   • Khảo sát CBLĐQL và giảng viên: Đánh giá thực trạng QLSTĐ trên thang Likert 5 bậc (1 = thấp nhất, 5 = cao nhất) và tính toán điểm trung bình, độ lệch chuẩn.
3. Phương pháp phỏng vấn sâu (định tính): Thực hiện phỏng vấn trực tiếp có ghi âm/ghi hình đối với CBLĐQL (Ban Giám hiệu, Phòng Đào tạo, Lãnh đạo Khoa, Bộ môn) tại 4 trường; dữ liệu được xử lý bằng phương pháp phân tích nội dung và phân tích suy diễn theo chủ đề.
4. Phương pháp quan sát và nghiên cứu sản phẩm hoạt động: Rà soát các quyết định thành lập nhóm phát triển CTĐT, biên bản họp, đề cương chi tiết học phần, văn bản nghiệm thu, kế hoạch đào tạo của 4 trường.
5. Phương pháp chuyên gia và tổng kết kinh nghiệm: Xin ý kiến chuyên gia quản lý giáo dục, giảng viên và doanh nghiệp; tổng hợp kinh nghiệm chuyển đổi CDIO của Singapore, Úc, châu Âu.
6. Phương pháp khảo nghiệm và thử nghiệm: Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của 5 giải pháp đề xuất trên mẫu CBLĐQL và giảng viên; tổ chức thử nghiệm thực tế giải pháp xây dựng chương trình học phần theo CDIO tại Trường Đại học Giao thông vận tải TP.HCM (UTH).

---

Nội dung chính theo từng chương

                                  CẤU TRÚC 4 CHƯƠNG
[CHƯƠNG 1]          [CHƯƠNG 2]                              [CHƯƠNG 3]          [CHƯƠNG 4]
Tổng quan nghiên    Cơ sở lý luận về QLSTĐ                  Cơ sở thực tiễn     Giải pháp QLSTĐ
cứu vấn đề          trong đào tạo theo CDIO                 QLSTĐ tại 4 trường  tại 4 trường ĐH
(Điểm luận công     (Lý thuyết CDIO, mô hình                trực thuộc Bộ GTVT  Bộ GTVT (5 giải
trình, xác định     Kurt Lewin, Kotter, Luecke,             (Khảo sát cựu SV,   pháp, khảo nghiệm,
khoảng trống)       ADKAR, Boden; mô hình tích hợp)         GV, CBLĐQL, SPSS)   thử nghiệm tại UTH)

Chương 1: Tổng quan nghiên cứu vấn đề

Chương này tổng thuật chi tiết các công trình nghiên cứu về đào tạo CDIO và QLSTĐ trong giáo dục đại học. Tác giả phân tích các mô hình quốc tế như mô hình "ngôi nhà giáo dục" của Östlund và cộng sự (2007) dựa trên nguyên tắc và giá trị cuộc sống thay vì thuần túy hướng kết quả; mô hình tích hợp CDIO với thể chế của Đại học Công nghệ Rajamangala (Kuptasthien và cộng sự, 2018); mô hình 9 bước của Lê Quốc Tiến (2019) tại Trường Đại học Hàng hải Việt Nam.

Chương 1 khẳng định sự cần thiết phải nghiên cứu QLSTĐ như một tiến trình văn hóa và tổ chức, trích dẫn các cảnh báo về tỷ lệ thất bại cao (70% - 90%) của các dự án đổi mới thiếu quản trị sự thay đổi bài bản (Balogun & Hope, 2004; Gilley và cộng sự, 2008). Từ đó, chương xác định 3 vấn đề luận án cần tiếp tục giải quyết: hoàn thiện khung lý thuyết QLSTĐ tích hợp, đánh giá thực trạng có định lượng tại 4 trường ĐH thuộc Bộ GTVT, và xây dựng hệ thống giải pháp gắn liền khảo nghiệm - thử nghiệm.

Chương 2: Cơ sở lý luận về quản lý sự thay đổi trong đào tạo theo tiếp cận CDIO trong giáo dục đại học

Chương 2 làm rõ hệ thống khái niệm công cụ: Đào tạo theo tiếp cận CDIO, Quản lý, Quản lý giáo dục, Thay đổi, Quản lý sự thay đổi, và Quản lý sự thay đổi trong đào tạo theo tiếp cận CDIO. Luận án phân tích 12 tiêu chuẩn CDIO gốc cùng 4 tiêu chuẩn tùy chọn, chỉ ra sự dịch chuyển từ đào tạo thuần túy lý thuyết sang đào tạo tích hợp kiến thức chuyên môn, kỹ năng cá nhân, năng lực làm việc nhóm và trách nhiệm xã hội.

Chương này phân tích các mô hình lý thuyết QLSTĐ: mô hình 3 giai đoạn của Kurt Lewin (1951), mô hình 8 bước của John Kotter (1996), mô hình 7 bước của Richard Luecke (2003), mô hình ADKAR (Hiatt, 2006) và mô hình thay đổi CDIO của Boden (2007). Trên cơ sở đó, tác giả xây dựng mô hình QLSTĐ tích hợp trong giáo dục đại học gồm 3 giai đoạn với các nội dung quản lý cụ thể:

1. Giai đoạn Hoạch định thay đổi: Xác định nhu cầu thay đổi, đánh giá tính sẵn sàng của tổ chức, xây dựng tầm nhìn, xác lập giá trị chia sẻ và thiết lập kế hoạch chiến lược.
2. Giai đoạn Triển khai thay đổi: Thành lập đội ngũ dẫn dắt, đào tạo bồi dưỡng năng lực giảng viên, thiết kế lại chương trình đào tạo và đề cương chi tiết học phần, cải tiến phương pháp dạy - học và đánh giá, nâng cấp cơ sở vật chất - xưởng thực hành, xử lý các phản kháng tâm lý.
3. Giai đoạn Thể chế hóa thay đổi: Ban hành các quy chế, chính sách đảm bảo chất lượng, gắn kết quả thực hiện CDIO vào hệ thống đánh giá - thi đua, duy trì cải tiến liên tục và định hình văn hóa chất lượng mới.

Chương 2 cũng phân tích ba nhóm yếu tố ảnh hưởng đến quá trình QLSTĐ: cơ chế chính sách; phẩm chất, năng lực, trách nhiệm của CBLĐQL và giảng viên; và mức độ chủ động tích cực của người học.

Chương 3: Cơ sở thực tiễn về quản lý sự thay đổi trong đào tạo theo tiếp cận CDIO tại các trường đại học trực thuộc Bộ Giao thông Vận tải Việt Nam

Chương 3 trình bày kinh nghiệm quốc tế về chuyển đổi CDIO tại Singapore, Úc, một số nước Châu Âu; giới thiệu bối cảnh, quy mô, cơ cấu ngành nghề đào tạo của 4 trường thuộc Bộ GTVT (UTT, UTH, VMU, VAA). Chương tập trung công bố kết quả khảo sát thực trạng giai đoạn 2017 - 2022:

• Khảo sát cựu sinh viên về chương trình đào tạo truyền thống: Phân tích đánh giá dựa trên 12 tiêu chuẩn CDIO quy về 6 nhóm nhân tố. Kết quả kiểm định Cronbach's alpha qua 2 lần đo lường đạt độ tin cậy cao; phân tích nhân tố khám phá (EFA) và phân tích hồi quy tuyến tính đa biến (ANOVA) cho thấy các hạn chế lớn của chương trình truyền thống nằm ở việc thiếu trải nghiệm thiết kế - triển khai thực tế, thiếu tích hợp kỹ năng mềm và phương pháp đánh giá chưa bám sát chuẩn đầu ra nghề nghiệp.
• Khảo sát nhận thức và quan điểm của giảng viên: Đo lường thái độ đáp lại sự thay đổi (dựa trên 3 nhân tố với hệ số Cronbach's alpha chuẩn xác). Kết quả chỉ ra sự phân hóa quan điểm theo thâm niên: giảng viên trẻ thích ứng nhanh với phương pháp dạy học tích cực nhưng gặp khó khăn về kinh nghiệm thực tế; giảng viên thâm niên cao có chuyên môn vững nhưng có xu hướng e ngại thay đổi phương pháp truyền thống và khối lượng công việc tăng thêm.
• Khảo sát và phỏng vấn sâu CBLĐQL: Phân tích thực trạng thực hiện các chiến lược trong 3 giai đoạn (Hoạch định, Triển khai, Thể chế hóa).
  • Điểm mạnh: Nhận thức đúng đắn của lãnh đạo cấp cao về sự cần thiết của CDIO; một số chương trình thí điểm bước đầu tiếp cận kiểm định chất lượng quốc tế (ABET, AUN-QA).
  • Hạn chế và thách thức: Hoạch định chiến lược còn mang tính đối phó; thiếu chính sách tài chính thỏa đáng hỗ trợ giảng viên biên soạn đề cương tích hợp; cơ sở vật chất phòng thí nghiệm/xưởng thực hành chưa đồng bộ; sự phối hợp giữa nhà trường và doanh nghiệp chưa đi vào chiều sâu; thiếu cơ chế khen thưởng và thể chế hóa quy trình làm việc mới.

Chương 4: Giải pháp quản lý sự thay đổi trong đào tạo theo tiếp cận CDIO tại các trường đại học trực thuộc Bộ Giao thông Vận tải Việt Nam

Dựa trên các nguyên tắc đề xuất giải pháp (phù hợp môi trường giáo dục đại học; đảm bảo chiến lược thực hiện thay đổi; đảm bảo quyền tự chủ của nhân sự; đảm bảo mục tiêu đào tạo; đảm bảo tính hệ thống, đồng bộ, kế thừa; đảm bảo tính khả thi), chương 4 đề xuất hệ thống 5 giải pháp quản lý:

• Giải pháp 1: Vận dụng mô hình quản lý sự thay đổi trong đào tạo theo tiếp cận CDIO, lấy yếu tố "giá trị chia sẻ" làm trung tâm tại các trường đại học trực thuộc Bộ GTVT Việt Nam.
• Giải pháp 2: Hoạch định chiến lược Quản lý sự thay đổi trong đào tạo theo tiếp cận CDIO phù hợp với chiến lược phát triển của Nhà trường.
• Giải pháp 3: Tổ chức triển khai xây dựng chương trình đào tạo theo tiếp cận CDIO với sự tham gia của các bên liên quan.
• Giải pháp 4: Lập kế hoạch tháo gỡ các thách thức và rào cản trong triển khai thực hiện các thay đổi trong đào tạo theo tiếp cận CDIO.
• Giải pháp 5: Bổ sung và hoàn thiện hệ thống những quy chế, chính sách trong triển khai đào tạo theo tiếp cận CDIO.

Chương trình khảo nghiệm được thực hiện trên mẫu CBLĐQL và GV để đánh giá mức độ cần thiết và tính khả thi của 5 giải pháp (được phân tích bằng các bảng thống kê điểm trung bình). Luận án tổ chức thử nghiệm Giải pháp 3 tại Trường Đại học Giao thông vận tải TP.HCM (UTH) thông qua việc tái cấu trúc các khối kiến thức, kỹ năng và xây dựng lại đề cương chi tiết học phần "Kết cấu vật liệu xây dựng" thuộc ngành Xây dựng dân dụng và công nghiệp. Kết quả khảo sát ý kiến doanh nghiệp, giảng viên và cựu sinh viên sau thử nghiệm xác nhận đề cương mới đáp ứng tốt các yêu cầu thực tế công việc và chuẩn đầu ra kỹ năng nghề nghiệp.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận

• Hệ thống hóa và làm sáng tỏ bản chất của quá trình QLSTĐ trong đào tạo đại học theo tiếp cận CDIO.
• Xây dựng mô hình QLSTĐ tích hợp gồm 3 giai đoạn: Hoạch định thay đổi, Triển khai thay đổi, và Thể chế hóa thay đổi. Mô hình tích hợp các lý thuyết quản trị tổ chức của Kurt Lewin, Kotter, Luecke, ADKAR và Boden, xác lập yếu tố "giá trị chia sẻ" làm hạt nhân trung tâm nhằm định hướng và giảm thiểu lực cản phản kháng trong môi trường học thuật.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn

• Cung cấp bức tranh toàn diện, có minh chứng số liệu định lượng (xử lý qua Cronbach's alpha, EFA, hồi quy tuyến tính trên SPSS) và dữ liệu phỏng vấn định tính về thực trạng chuyển đổi CDIO tại 4 trường đại học trực thuộc Bộ GTVT Việt Nam (UTT, UTH, VMU, VAA).
• Đề xuất hệ thống 5 giải pháp QLSTĐ có tính hệ thống, bao quát từ khâu hoạch định chiến lược, phát triển chương trình có sự tham gia của doanh nghiệp, tháo gỡ rào cản tâm lý - nguồn lực, đến hoàn thiện thể chế quy chế nội bộ.
• Kết quả khảo nghiệm khẳng định tính cần thiết và khả thi của các giải pháp; kết quả thử nghiệm cụ thể tại UTH đối với học phần ngành Xây dựng dân dụng và công nghiệp chứng minh tính ứng dụng thực tiễn của quy trình xây dựng đề cương theo chuẩn CDIO.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Luận án giới hạn phạm vi khảo sát thực nghiệm tại 4 trường đại học trực thuộc Bộ GTVT Việt Nam trong giai đoạn 2017 - 2022; đối tượng tập trung chủ yếu vào các ngành đào tạo kỹ sư kỹ thuật giao thông, công trình, hàng hải và hàng không. Việc thử nghiệm giải pháp mới được tiến hành trên phạm vi một học phần chuyên ngành tại một trường đại học (UTH).
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng phạm vi nghiên cứu QLSTĐ sang các trường đại học kỹ thuật thuộc các bộ ngành khác; nghiên cứu việc thể chế hóa và đánh giá tác động dài hạn của các tiêu chuẩn CDIO mở rộng (Số hóa, Bền vững) đối với năng lực cạnh tranh của sinh viên tốt nghiệp trên thị trường lao động quốc tế.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo chuyên môn cho các nhóm đối tượng:

• Cán bộ lãnh đạo, quản lý giáo dục đại học: Cung cấp khung lý thuyết và quy trình 3 giai đoạn để hoạch định, điều hành và thể chế hóa các chương trình đổi mới giáo dục, kiểm soát rủi ro và giải tỏa phản kháng tâm lý trong tổ chức.
• Giảng viên và các ban phát triển chương trình: Tham khảo phương pháp xây dựng chuẩn đầu ra 4 bậc theo CDIO, kỹ thuật thiết kế đề cương học phần tích hợp kiến thức và kỹ năng thực hành (như minh họa tại học phần Kết cấu vật liệu xây dựng).
• Nghiên cứu sinh, học viên cao học ngành Quản lý giáo dục: Cung cấp phương pháp luận nghiên cứu hỗn hợp kết hợp định tính và định lượng (SPSS, EFA, hồi quy tuyến tính, phỏng vấn chuyên sâu) trong nghiên cứu quản lý giáo dục.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án tích hợp các mô hình lý thuyết nào để xây dựng khung quản lý sự thay đổi?
Luận án tích hợp mô hình 3 giai đoạn của Kurt Lewin (1951), mô hình 8 bước của John Kotter (1996), mô hình 7 bước của Richard Luecke (2003), mô hình ADKAR của Jeff Hiatt (2006) và mô hình quản lý thay đổi chương trình CDIO của Boden (2007) thành mô hình 3 giai đoạn: Hoạch định thay đổi, Triển khai thay đổi và Thể chế hóa thay đổi, lấy yếu tố "giá trị chia sẻ" làm trung tâm.

2. Bốn trường đại học thuộc phạm vi khảo sát của luận án là những trường nào?
Bao gồm bốn trường đại học trực thuộc Bộ Giao thông Vận tải Việt Nam:

1. Trường Đại học Công nghệ Giao thông vận tải (UTT).
2. Trường Đại học Giao thông vận tải Thành phố Hồ Chí Minh (UTH).
3. Trường Đại học Hàng hải Việt Nam (VMU).
4. Học viện Hàng không Việt Nam (VAA).

3. Khảo sát cựu sinh viên trong luận án tập trung vào các lĩnh vực nào theo chuẩn CDIO?
Khảo sát dựa trên 12 tiêu chuẩn CDIO quy về 6 lĩnh vực chính: Chuẩn đầu ra, Đào tạo tích hợp, Trải nghiệm thiết kế - triển khai, Phương pháp dạy và học, Năng lực giảng dạy của giảng viên, và Đánh giá kết quả học tập.

4. Giải pháp nào của luận án đã được tổ chức thử nghiệm thực tế và tại đâu?
Giải pháp 3 ("Tổ chức triển khai xây dựng chương trình đào tạo theo tiếp cận CDIO với sự tham gia của các bên liên quan") đã được thử nghiệm tại Trường Đại học Giao thông vận tải Thành phố Hồ Chí Minh (UTH), áp dụng đối với Đề cương chi tiết học phần Kết cấu vật liệu xây dựng thuộc ngành Xây dựng dân dụng và công nghiệp.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Vũ Thị Lan Anh đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý sự thay đổi trong đào tạo theo tiếp cận CDIO, đồng thời đánh giá toàn diện thực trạng tại bốn trường đại học trực thuộc Bộ Giao thông Vận tải giai đoạn 2017 - 2022 bằng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp. Hệ thống năm giải pháp quản lý được xây dựng dựa trên mô hình ba giai đoạn lấy giá trị chia sẻ làm trung tâm, có sự gắn kết chặt chẽ giữa hoạch định, triển khai và thể chế hóa. Các kết quả khảo nghiệm và thử nghiệm thực tế tại Trường Đại học Giao thông vận tải TP.HCM khẳng định tính khoa học, khả thi và giá trị ứng dụng của công trình trong công tác đổi mới giáo dục đại học khối ngành kỹ thuật.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ 1. Những nghiên cứu về đào tạo theo tiếp cận CDIO Đào tạo theo tiếp cận CDIO là một dự án quốc tế lớn nhằm cải cách chương trình đào tạo kỹ thuật bậc đại học được khởi xướng vào tháng 10 năm 2000. Dự án này, có tên gọi là Đề xướng CDIO, đã được mở rộng để bao gồm các chương trình kỹ thuật trên toàn thế giới. Từ khi ra đời, tiếp cận này nhận được sự quan tâm của nhiều nhà nghiên trên thế giới và tại Việt Nam.

Nghiên cứu ngoài nước Östlund và cộng sự (2007) [111] nghiên cứu từ thành công trong năm đầu tiên áp dụng đào tạo CDIO với ngành Kỹ thuật giao thông tại Học viện Hoàng gia Công nghệ Stockholm (Stockholm Royal Institute of Technology), nhận định chương trình đào tạo CDIO là “liên tục cải tiến với định hướng giá trị cuộc sống và nguyên tắc”. Khái niệm “định hướng giá trị cuộc sống và nguyên tắc” sử dụng trong nghiên cứu này ngược lại với khái niệm truyền thống “định hướng bằng kết quả” [111]. Với định hướng giá trị cuộc sống và nguyên tắc, chương trình đào tạo CDIO thúc đẩy SV liên tục tư duy để kiến tạo, hoàn thiện sản phẩm và hệ thống từ khi có ý tưởng với sản phẩm đến việc đưa ra sản phẩm, vận hành, bảo trì, khấu hao và đến khi sản phẩm, hệ thống không còn sử dụng. Chi tiết hóa khái niệm định hướng giá trị cuộc sống và nguyên tắc này trong thay đổi sang đào tạo CDIO, các tác giả đưa ra mô hình “ngôi nhà giáo dục (educational house)” như hình 1.

Tiếp tục cải tiến Điều chỉnh từ Yêu cầu dựa nhận định của Chương trình đào tạo theo kết quả bản thân CDIO cuối cùng Trạng thái bình thường – Tiêu chuẩn hóa cách làm việc SV liên học Kiến thức & Tuân theo Giá trị Nguyên tập liên tục Kỹ năng trong thực tế cuộc Ngẫm nghĩ tắc Hình dung công việc sống Công nghệ và khoa Tôn trọng bản thân và Loại bỏ sản phẩm học cho một xã hội thế giới xung quanh không giá trị tiến bộ hơn Hình 1.1: Mô hình “Ngôi nhà giáo dục” theo định hướng giá trị cuộc sống và nguyên tắc (Nguồn: Östlund và cộng sự, 2007) [111]. 13 Nghiên cứu của Hallenga-Brink và Kok (2016) [73] trả lời cho ba câu hỏi nghiên cứu về những giá trị của CTĐT theo tiếp cận CDIO đem lại cho ngành đào tạo, những tiêu chuẩn của CTĐT theo tiếp cận CDIO ưu tiên thực hiện và ngành đào tạo cần sự đóng góp nào của công nghệ và xã hội. Kết quả nghiên cứu cho thấy, CTĐT theo tiếp cận CDIO giúp SV được đánh giá cao hơn trên thị trường việc làm quốc tế, việc cùng thực hiện của 12 ngành cũng giúp các SV có một bảng đánh giá kỹ năng thực hành thống nhất và ngôn ngữ sử dụng nhất quán giữa các ngành tạo nhiều thuận lợi hơn cho việc tiếp thu kiến thức và nắm được cấu trúc của các CTĐT [73]. Tuy nhiên, do vẫn còn những điểm chưa thống nhất về tính cấp thiết của việc thay đổi CTĐT, việc nghiên cứu này vẫn cần thực hiện sâu hơn.

Các tác giả Martin và Wackerlin (2016) [103] tiến hành một nghiên cứu tình huống tại Học viện Công nghệ và Giảng dạy Cao cấp Sheridan Canada (Sheridan College Institute of Technology and Advanced Learning) để xem xét việc áp dụng mở rộng mô hình đào tạo theo CDIO với những chuyên ngành gần với ngành công nghệ. Kết quả thực hiện CTĐT theo tiếp cận CDIO với năm chương trình phi công nghệ được so sánh với kết quả cùng thực hiện cho một ngành công nghệ. Martin và Wackerlin thực hiện ba ma trận sắp xếp kết quả học tập và những đặc điểm của các ngành phi công nghệ so sánh với các tiêu chuẩn CDIO dựa trên mô hình khung giảng dạy của UNESCO [103] để tìm kết quả cho nghiên cứu. Kết quả nghiên cứu cho thấy có những khác biệt nhất định giữa CTĐT theo tiếp cận CDIO với CTĐT của các ngành phi công nghệ như: CTĐT theo tiếp cận CDIO quan tâm vào việc giao tiếp, ứng xử trong khi CTĐT khác tập trung vào toán học.

Khác biệt thứ hai có sự tác động rất mạnh mẽ của các bên liên quan bên ngoài chương trình, cụ thể là các doanh nghiệp xã hội có nhu cầu sử dụng nhân lực được đào tạo, đến CTĐT theo tiếp cận CDIO bao gồm cả việc đưa vào chương trình hay loại ra khỏi chương trình những kỹ năng, kiến thức nhất định [103]. Nghiên cứu cũng cho thấy mô hình đào tạo theo CDIO có thể áp dụng cho các ngành phi công nghệ, tuy nhiên không thể rập khuôn mà cần được xem xét đến những tính chất đặc thù của ngành được đào tạo. Nghiên cứu này có giá trị cao khi sử dụng các ma trận để so sánh việc sử dụng CTĐT theo tiếp cận CDIO với các ngành khác nhau, đặc biệt hơn khi áp dụng mô hình khung giảng dạy của UNESO để có một thang đo chính xác hơn. 14 Kuptasthien và cộng sự (2018) [85] đưa ra mô hình áp dụng chương trình đào tạo theo CDIO cho ngành công nghệ và phi công nghệ tại trường đại học Công nghệ Rajamangala, Thái Lan (Rajamangala University of Technology Thanyabury) để so sánh tác động của CTĐT này khi áp dụng cho các ngành học trên.

Ba mươi bốn (34) chương trình đào tạo cử nhân (sáu ngành công nghệ và 28 ngành phi công nghệ) được xem là đối tượng cho nghiên cứu này và tất cả các CTĐT cho các ngành trên đều được thiết kế lại theo chủ trương của toàn trường. Đặc điểm áp dụng triết lý CTĐT theo tiếp cận CDIO tại trường ĐH Công nghệ Rajamangala là đào tạo phải phù hợp với Khung chất lượng giảng dạy Thái Lan (Thai Qualification Framework).2 dưới đây trình bày quy trình tích hợp triết lý giáo dục CDIO với các thể chế giáo dục của trường đại học Công nghệ Rajamangala, Thái Lan. Xác định năng lực Phân tích mới cần đào tạo STEEP Xây dựng kỹ năng Chương trình Chương trình Khảo sát các thực hành CDIO tích hợp bên Xác định tính cách Phân tích STEEP SV cần Khung chất lượng đào tạo Xác định công việc sau khi tốt nghiệp Tiêu chuẩn Công nhận Xác định chuẩn đầu ra chương trình Hình 1.2: Mô hình thiết kế chương trình đào tạo tích hợp CDIO và các thể chế giáo dục của trường đại học Công nghệ Rajamangala (Nguồn: Kuptasthien và cộng sự, 2018) [85] Nhà nghiên cứu Wang và cộng sự (2018) [136] thực hiện nghiên cứu tại trường đại học Feng-Chia dưới bảo trợ của Bộ Khoa học và Công nghệ Đài Loan nhằm tìm hiểu động lực của SV với việc học theo nhóm và tư duy sáng tạo khi được đào tạo với CTĐT theo tiếp cận CDIO [136]. Wang và cộng sự đã sử dụng một bảng hỏi 32 đề mục với năm lựa chọn trả lời theo thang Likert.

Áp dụng phương pháp nghiên cứu trước, sau, gần thực nghiệm (pre-test, post-test, quasi-experiment), thu thập dữ liệu trước và sau khóa học, phân tích khác biệt về điểm đánh giá trung bình với độ lệch chuẩn. Kết quả phân tích cho thấy CTĐT theo tiếp cận CDIO có tác động tích cực đến cả ba nhân tố nghiên cứu: tính sáng tạo, kỹ năng giao tiếp và 15 kỹ năng giải quyết vấn đề. Các tác giả kết luận, việc áp dụng chương trình đào tạo theo tiếp cận CDIO có tác dụng đối với SV trong phát triển tính sáng tạo và kỹ năng giải quyết vấn đề. Các tác giả nghiên cứu tin rằng điều này sẽ thúc đẩy tính tự học của SV.

Nghiên cứu của Wang và cộng sự được các nhà quản lý giáo dục đại học khu vực châu Á quan tâm, sự khác biệt về văn hóa phương Đông và phương Tây (nơi xuất phát triết lý đào tạo CDIO) cần được lưu tâm khi áp dụng tiếp cận đào tạo CDIO ở các cơ sở giáo dục đại học ở khu vực châu Á, với những tiêu chuẩn và đặc thù của văn hóa phương Đông để giải quyết những phản kháng mang tính văn hoá. Fuentes và cộng sự (2016) [64] đã sử dụng nghiên cứu định tính với sự tham gia của 34 kỹ sư xây dựng người Tây Ban Nha để xác định khoảng cách giữa khối kiến thức và kỹ năng của SV tốt nghiệp với yêu cầu của nhà tuyển dụng trong ngành công nghiệp xây dựng [64]. Mục tiêu của việc đánh giá này là xác định những khoảng cách về năng lực có thể được giải quyết thông qua việc áp dụng đào tạo theo tiếp cận CDIO nhằm đáp ứng sự mong đợi của nhà tuyển dụng, cựu SV và GV. Nghiên cứu này rất quan trọng trong việc cung cấp một cái nhìn tổng thể liên ngành về những kỹ năng mong muốn mà người sử dụng lao động kỳ vọng ở SV tốt nghiệp khối ngành kỹ thuật.

Nó sẽ là cơ sở cho những quyết định về các chương trình và kế hoạch cải tiến liên tục. Nghiên cứu cũng cung cấp bằng chứng về việc điều chỉnh chương trình giảng dạy cần được thực hiện theo hướng tiếp cận chuẩn đầu ra. Bài báo của Chuchalin và cộng sự (2018) [50] trình bày các CTĐT đại học và sau đại học về kỹ thuật của trường đại học Công nghệ Bang Kuban, Nhật Bản được thiết kế lại thành “bộ ba kỹ thuật” dựa trên các tiêu chuẩn CDIO.