Nghiên cứu quản lý phát thải và mô phỏng lan truyền PM2.5 tại TP.HCM

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu quản lý tài nguyên và môi trường tính toán phát thải và mô phỏng lan truyền pm2 5 cho một số nguồn, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Thị Đăng Khoa
• Người hướng dẫn: PGS. Hồ Quốc Bằng
• Trường học: Đại học Bách Khoa - ĐHQG TP.HCM
• Chuyên ngành: Quản lý Tài nguyên và Môi trường
• Đề tài: Tính toán phát thải và mô phỏng lan truyền PM2.5 cho một số nguồn thải chính tại Thành phố Hồ Chí Minh và đề xuất giải pháp quản lý
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• ABSTRACT
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu và nội dung nghiên cứu
• 1.3. Phương pháp nghiên cứu
• 1.4. Hướng tiếp cận đề tài
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.6. Ý nghĩa của đề tài
• 1.6.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.6.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 1.7. Bố cục của luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Tổng quan về Thành phố Hồ Chí Minh
• 2.2. Điều kiện tự nhiên
• 2.3. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 2.4. Tổng quan về ô nhiễm không khí
• 2.4.1. Khái niệm về không khí và ô nhiễm không khí
• 2.4.2. Hệ thống ô nhiễm không khí
• 2.4.3. Hiện trạng ô nhiễm không khí trên thế giới và Thành phố Hồ Chí Minh
• 2.4.3.1. Trên thế giới
• 2.4.3.2. Thành phố Hồ Chí Minh
• 2.5. Các nghiên cứu liên quan
• 2.5.1. Nghiên cứu trên thế giới
• 2.5.2. Nghiên cứu tại Việt Nam
• 2.6. Tổng quan về các mô hình liên quan đến đề tài
• 2.6.1. Tổng quan các mô hình mô phỏng khí tượng
• 2.6.2. Tổng quan các mô hình mô phỏng chất lượng không khí
• 2.6.3. Tổng quan các mô hình tính toán phát thải giao thông
• 2.7. Cơ sở khoa học các mô hình sử dụng trong đề tài
• 2.7.1. Mô hình TAPM
• 2.7.2. Mô hình CTM
• 2.7.3. Mô hình phát thải EMISENS
• 3. CHƯƠNG 3: KIỂM KÊ PHÁT THẢI VÀ MÔ PHỎNG LAN TRUYỀN PM2.5
• 3.1. Kiểm kê phát thải PM2.5
• 3.2. Xây dựng bản đồ phân bố phát thải bụi PM2.5 trong không gian
• 3.2.1. Phân bố phát thải từ hoạt động giao thông
• 3.2.2. Phân bố phát thải nguồn công nghiệp và sinh hoạt
• 3.3. Hiệu chỉnh, kiểm định mô hình
• 3.3.1. Hiệu chỉnh, kiểm định mô hình khí tượng TAPM
• 3.3.2. Kiểm định mô hình ô nhiễm không khí CTM
• 3.4. Xây dựng bản đồ phân bố lan truyền nồng độ bụi PM2.5 năm 2017
• 4. CHƯƠNG 4: ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP QUẢN LÝ
• 4.1. Giải pháp quản lý
• 4.1.1. Đối với các cơ quan quản lý môi trường
• 4.1.2. Đối với cộng đồng
• 4.2. Giải pháp công nghệ (kỹ thuật)
• 4.3. Giải pháp quy hoạch
• 4.3.1. Quy hoạch phân vùng xả thải khí thải
• 4.3.2. Quy hoạch giao thông, khu công nghiệp, khu dân cư
• 4.3.3. Quy hoạch về không gian xanh
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu

Bài viết này tập trung vào việc quản lý môi trường và phát thải ô nhiễm tại Thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM), đặc biệt là vấn đề phát thải PM2.5. PM2.5 là một loại bụi mịn có đường kính nhỏ hơn hoặc bằng 2.5 µm, gây ra nhiều tác động tiêu cực đến sức khỏe con người và chất lượng không khí. Theo thống kê, TP.HCM đang phải đối mặt với tình trạng ô nhiễm không khí nghiêm trọng, trong đó PM2.5 là một trong những nguyên nhân chính. Để cải thiện tình hình này, việc tính toán và mô phỏng phát thải là rất cần thiết nhằm đưa ra các giải pháp giảm thiểu hiệu quả. Bài viết sẽ phân tích các nguồn phát thải chính, đánh giá nồng độ PM2.5 và đề xuất các biện pháp quản lý nhằm cải thiện chất lượng không khí.

II. Tính toán phát thải PM2

Để thực hiện tính toán phát thải PM2.5, luận văn đã thu thập dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau, bao gồm nguồn điểm, nguồn diện và nguồn giao thông. Các phương pháp tính toán được áp dụng, bao gồm mô hình hóa phát thải và phân tích số liệu. Kết quả cho thấy tổng lượng phát thải PM2.5 từ các nguồn thải chính tại TP.HCM là 3587,45 tấn trong năm 2017. Điều này cho thấy mức độ ô nhiễm không khí tại TP.HCM đang ở mức báo động. Việc tính toán này không chỉ giúp xác định các nguồn phát thải chính mà còn cung cấp cơ sở dữ liệu cần thiết cho các cơ quan quản lý trong việc xây dựng chính sách và quy định về môi trường.

III. Mô phỏng lan truyền PM2

Mô phỏng lan truyền bụi PM2.5 được thực hiện thông qua việc sử dụng mô hình TAPM và CTM. Mô hình TAPM cung cấp dữ liệu khí tượng cần thiết, trong khi CTM mô phỏng sự phân bố nồng độ PM2.5 trong không khí. Kết quả mô phỏng cho thấy nồng độ PM2.5 trung bình 24 giờ và trung bình năm đã vượt quy định của WHO từ 1,7 đến 2,3 lần, điều này chứng tỏ sự cần thiết phải có các biện pháp kiểm soát chất lượng không khí. Việc mô phỏng không chỉ giúp nhận diện các khu vực ô nhiễm nghiêm trọng mà còn hỗ trợ trong việc đánh giá hiệu quả của các giải pháp quản lý chất lượng không khí.

IV. Đề xuất giải pháp quản lý

Để giảm thiểu phát thải PM2.5, bài viết đưa ra một số giải pháp quản lý như kiểm soát phát thải tại nguồn, thiết lập chính sách khuyến khích và xây dựng quy định quản lý khí thải tại TP.HCM. Cụ thể, các biện pháp bao gồm nâng cao ý thức bảo vệ môi trường cho cộng đồng, cải thiện công nghệ xử lý khí thải và quy hoạch không gian xanh để tạo ra môi trường sống trong lành hơn. Đặc biệt, việc kết hợp giữa các giải pháp kỹ thuật và chính sách sẽ tạo ra hiệu quả cao hơn trong việc kiểm soát ô nhiễm không khí.

V. Đánh giá và kết luận

Tổng kết lại, việc quản lý phát thải PM2.5 tại TP.HCM là một vấn đề cấp bách cần được giải quyết. Các kết quả từ việc tính toán và mô phỏng đã cung cấp cái nhìn rõ ràng về tình hình ô nhiễm không khí hiện tại. Những giải pháp được đề xuất không chỉ giúp cải thiện chất lượng không khí mà còn bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Để đạt được hiệu quả cao, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng trong việc thực hiện các biện pháp quản lý.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ô nhiễm không khí, đặc biệt là bụi mịn PM2.5, đang trở thành thách thức nghiêm trọng tại các đô thị lớn trên thế giới, trong đó có Thành phố Hồ Chí Minh (Tp.HCM). Theo ước tính của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), ô nhiễm không khí gây ra khoảng 8.000 ca tử vong mỗi năm tại các nước đang phát triển, và Việt Nam có hơn 60.000 người chết do các bệnh liên quan đến ô nhiễm không khí năm 2016. Tp.HCM, với dân số hơn 13 triệu người và hơn 9 triệu phương tiện giao thông, đang phải đối mặt với mức độ ô nhiễm PM2.5 vượt ngưỡng an toàn của WHO từ 1,7 đến 2,3 lần. Nguồn phát thải chính gồm hoạt động giao thông, công nghiệp và sinh hoạt, trong đó phát thải từ giao thông chiếm tỷ trọng lớn.

Mục tiêu của luận văn là đánh giá tải lượng phát thải PM2.5 từ các nguồn chính tại Tp.HCM, mô phỏng quá trình lan truyền bụi PM2.5 trong không khí và đề xuất các giải pháp quản lý, kiểm soát phù hợp. Nghiên cứu tập trung vào dữ liệu năm 2017, áp dụng các mô hình tính toán phát thải và mô phỏng khí tượng, nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng chính sách bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc định hướng phát triển bền vững và nâng cao chất lượng không khí đô thị.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết kiểm kê phát thải: Sử dụng công thức tính phát thải dựa trên lượng nhiên liệu tiêu thụ và hệ số phát thải theo hướng dẫn của Cơ quan Bảo vệ Môi trường châu Âu (EEA) và Cục Kiểm soát Ô nhiễm Việt Nam. Công thức tổng quát là $E = FC \times EF$ với $E$ là phát thải (g/năm), $FC$ là lượng nhiên liệu tiêu thụ (kg/năm), và $EF$ là hệ số phát thải (g/kg).
• Mô hình TAPM (The Air Pollution Model): Mô hình khí tượng ba chiều của CSIRO, Úc, dùng để mô phỏng điều kiện khí tượng và cung cấp dữ liệu đầu vào cho mô hình lan truyền ô nhiễm.
• Mô hình CTM (Chemical Transport Model): Mô hình Eulerian dùng để mô phỏng quá trình vận chuyển, khuếch tán và chuyển hóa hóa học của các chất ô nhiễm trong không khí.
• Mô hình EMISENS: Mô hình tính toán phát thải từ hoạt động giao thông đường bộ, kết hợp phương pháp Bottom-up và Top-down, phù hợp với điều kiện Việt Nam.
• Khái niệm chính: PM2.5 (bụi mịn có đường kính ≤ 2,5 µm), phát thải nguồn điểm, nguồn diện, nguồn giao thông, kiểm kê phát thải, mô phỏng lan truyền ô nhiễm.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Thu thập dữ liệu phát thải từ các Sở, Ban ngành Tp.HCM, dữ liệu nhiên liệu tiêu thụ, số liệu quan trắc chất lượng không khí từ các trạm đo cố định, bản đồ hành chính và giao thông của Tp.HCM.
• Phương pháp phân tích:
  • Kiểm kê phát thải PM2.5 cho ba nguồn chính: giao thông, công nghiệp (nguồn điểm), sinh hoạt (nguồn diện).
  • Mô phỏng khí tượng bằng mô hình TAPM, hiệu chỉnh và kiểm định với số liệu quan trắc.
  • Mô phỏng lan truyền PM2.5 bằng mô hình CTM, sử dụng dữ liệu khí tượng từ TAPM và dữ liệu phát thải phân bố theo ô lưới.
  • Sử dụng phần mềm ArcGIS để phân bố phát thải trong không gian và phần mềm Surfer để xây dựng bản đồ lan truyền PM2.5.
• Timeline nghiên cứu: Thu thập và xử lý dữ liệu từ tháng 8/2019 đến 9/2020, mô phỏng và phân tích dữ liệu trong năm 2017.
• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Dữ liệu quan trắc từ 30 trạm cố định trên toàn Tp.HCM, phân tích phát thải theo từng quận, huyện để đảm bảo tính đại diện và chi tiết.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tổng lượng phát thải PM2.5 năm 2017: Tổng phát thải từ ba nguồn chính tại Tp.HCM là khoảng 3.587,45 tấn. Trong đó, giao thông đóng góp phần lớn, tiếp theo là công nghiệp và sinh hoạt.
2. Nồng độ PM2.5 mô phỏng và quan trắc: Nồng độ PM2.5 trung bình 24 giờ và trung bình năm tại các khu vực đô thị không vượt quá quy chuẩn QCVN 05:2013/BTNMT, nhưng vượt từ 1,7 đến 2,3 lần so với tiêu chuẩn WHO (10 µg/m³). Ví dụ, nồng độ trung bình năm đo tại trạm Lãnh sự quán Mỹ là khoảng 29,6 µg/m³.
3. Phân bố không gian phát thải: Bản đồ phân bố phát thải cho thấy các quận trung tâm và khu vực có mật độ giao thông cao có tải lượng phát thải PM2.5 lớn hơn hẳn các khu vực ngoại thành.
4. Mức độ ô nhiễm theo nguồn: Hoạt động giao thông gây phát thải PM2.5 cao gấp nhiều lần so với các nguồn khác, đặc biệt tại các trạm quan trắc gần các tuyến đường chính, nồng độ bụi vượt quy chuẩn đến hơn 6 lần tại một số điểm như Cát Lái.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của mức độ ô nhiễm PM2.5 cao là do mật độ phương tiện giao thông lớn, đặc biệt xe máy và xe tải, cùng với hoạt động công nghiệp và sinh hoạt chưa được kiểm soát chặt chẽ. So với các nghiên cứu trên thế giới, mức độ ô nhiễm tại Tp.HCM tương đương hoặc cao hơn nhiều thành phố phát triển do thiếu các biện pháp kiểm soát hiệu quả. Kết quả mô phỏng khí tượng và lan truyền ô nhiễm cho thấy mô hình TAPM-CTM phù hợp với điều kiện địa phương, có hệ số tương quan R² cao với số liệu quan trắc, minh chứng cho độ tin cậy của mô hình. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố nồng độ PM2.5 theo thời gian và bản đồ ô nhiễm không khí theo quận, huyện để hỗ trợ công tác quản lý.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Kiểm soát phát thải tại nguồn giao thông: Áp dụng các tiêu chuẩn khí thải nghiêm ngặt, khuyến khích sử dụng phương tiện thân thiện môi trường, phát triển giao thông công cộng. Mục tiêu giảm phát thải PM2.5 từ giao thông ít nhất 20% trong vòng 5 năm. Chủ thể thực hiện: Sở Giao thông Vận tải, UBND Tp.HCM.
2. Quản lý phát thải công nghiệp: Thiết lập quy định kiểm soát khí thải, nâng cao hiệu suất xử lý ô nhiễm tại các nhà máy, đặc biệt trong các khu công nghiệp. Mục tiêu giảm phát thải công nghiệp 15% trong 3 năm. Chủ thể: Sở Tài nguyên và Môi trường, Ban Quản lý các Khu công nghiệp.
3. Nâng cao nhận thức cộng đồng: Tổ chức các chương trình tuyên truyền, giáo dục về tác hại của PM2.5 và cách giảm thiểu ô nhiễm trong sinh hoạt hàng ngày. Mục tiêu tăng tỷ lệ người dân tham gia bảo vệ môi trường lên 50% trong 2 năm. Chủ thể: UBND các quận, huyện, các tổ chức xã hội.
4. Quy hoạch đô thị xanh và phân vùng xả thải: Xây dựng các khu vực xanh, phân vùng hợp lý các khu công nghiệp, giao thông để giảm thiểu ảnh hưởng ô nhiễm. Mục tiêu hoàn thành quy hoạch trong 5 năm tới. Chủ thể: Sở Quy hoạch Kiến trúc, Sở Xây dựng.
5. Xây dựng chính sách khuyến khích và pháp lý: Ban hành các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp và người dân áp dụng công nghệ sạch, đồng thời tăng cường kiểm tra, xử phạt vi phạm. Mục tiêu hoàn thiện khung pháp lý trong 3 năm. Chủ thể: UBND Tp.HCM, Sở Tư pháp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về môi trường: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, quy hoạch và kế hoạch kiểm soát ô nhiễm không khí hiệu quả.
2. Các nhà nghiên cứu và học thuật: Tham khảo phương pháp kiểm kê phát thải và mô hình hóa lan truyền PM2.5 để phát triển các nghiên cứu tiếp theo về ô nhiễm không khí và sức khỏe cộng đồng.
3. Doanh nghiệp trong lĩnh vực công nghiệp và giao thông: Áp dụng các giải pháp kỹ thuật và quản lý phát thải nhằm giảm thiểu tác động môi trường, nâng cao trách nhiệm xã hội.
4. Cộng đồng dân cư và tổ chức xã hội: Nâng cao nhận thức về ô nhiễm không khí, tham gia các hoạt động bảo vệ môi trường và áp dụng các biện pháp giảm thiểu ô nhiễm trong sinh hoạt hàng ngày.

Câu hỏi thường gặp

1. PM2.5 là gì và tại sao nó nguy hiểm?
   PM2.5 là bụi mịn có đường kính nhỏ hơn hoặc bằng 2,5 µm, có khả năng xâm nhập sâu vào phổi và máu, gây ra các bệnh về hô hấp, tim mạch và ung thư phổi. Ví dụ, WHO cảnh báo PM2.5 là nguyên nhân chính gây tử vong do ô nhiễm không khí.

2. Phương pháp mô hình hóa TAPM-CTM có ưu điểm gì?
   Mô hình TAPM-CTM tích hợp mô phỏng khí tượng và lan truyền ô nhiễm trong không gian ba chiều, không cần nhiều dữ liệu khí tượng khu vực, chạy nhanh và phù hợp với điều kiện Việt Nam, giúp dự báo chính xác nồng độ ô nhiễm.

3. Nguồn phát thải PM2.5 chính tại Tp.HCM là gì?
   Ba nguồn chính gồm giao thông đường bộ, hoạt động công nghiệp và sinh hoạt. Trong đó, giao thông chiếm tỷ trọng lớn nhất do mật độ phương tiện cao và phát thải từ ma sát mặt đường, thắng xe.

4. Nồng độ PM2.5 tại Tp.HCM có vượt quy chuẩn không?
   Nồng độ PM2.5 trung bình năm và trung bình 24 giờ không vượt QCVN 05:2013/BTNMT nhưng vượt từ 1,7 đến 2,3 lần so với tiêu chuẩn WHO, gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe người dân.

5. Các giải pháp quản lý ô nhiễm PM2.5 hiệu quả là gì?
   Kiểm soát phát thải tại nguồn, nâng cao nhận thức cộng đồng, quy hoạch đô thị xanh, xây dựng chính sách pháp lý và khuyến khích áp dụng công nghệ sạch là các giải pháp thiết thực và cần thực hiện đồng bộ.

Kết luận

• Luận văn đã xác định tổng lượng phát thải PM2.5 năm 2017 tại Tp.HCM là khoảng 3.587,45 tấn, chủ yếu từ giao thông, công nghiệp và sinh hoạt.
• Mô hình TAPM-CTM được hiệu chỉnh và kiểm định phù hợp, mô phỏng chính xác quá trình lan truyền PM2.5 trong không khí.
• Nồng độ PM2.5 trung bình vượt tiêu chuẩn WHO từ 1,7 đến 2,3 lần, cảnh báo nguy cơ sức khỏe cộng đồng.
• Đề xuất các giải pháp kiểm soát phát thải, nâng cao nhận thức và quy hoạch đô thị nhằm giảm thiểu ô nhiễm hiệu quả trong 3-5 năm tới.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học quan trọng cho các cơ quan quản lý và cộng đồng trong công tác bảo vệ môi trường và sức khỏe người dân.

Hành động tiếp theo: Cơ quan chức năng cần triển khai ngay các giải pháp kiểm soát phát thải, đồng thời tiếp tục cập nhật, mở rộng nghiên cứu để theo dõi và đánh giá hiệu quả quản lý ô nhiễm không khí tại Tp.HCM.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1 sẽ trình bày khái quát các vấn đề cơ sở của Luận văn, những vấn đề này bao gồm: sự cấp thiết của đề tài, mục tiêu và nội dung nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu, đối 9 tượng và phạm vi nghiên cứu và ý nghĩa của đề tài. Trong Chương 2 sẽ nêu lên tổng quan về vấn đề ô nhiễm không khí trên thế giới và tại Tp.HCM, một số nghiên cứu liên quan đến đề tài. Cơ sở lý thuyết của đề tài cũng được đề cập trong Chương 2, bao gồm các mô hình: mô hình EMISENS, mô hình TAPM, mô hình CTM. Đánh giá nồng độ và mức độ lan truyền bụi PM2.5, từ đó đề xuất các giải pháp kiểm soát, quản lý chất lượng không khí được mô tả trong Chương 3 và Chương 4.

Từ kết quả nghiên cứu của Luận văn, tác giả sẽ đưa ra một số kết luận, khuyến nghị được trình bày trong Phần Kết luận và Kiến nghị. 10 CHƯƠNG 2 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2. Tổng quan về Thành phố Hồ Chí Minh Tp.HCM là một trong hai thành phố lớn nhất Việt Nam, là nơi tập trung dân cư đông nhất cả nước với dân số gần 9 triệu người vào năm 2018 (Cục thống kê Thành phố Hồ Chí Minh, 2019). Tổng diện tích của toàn Tp.095,6 km2, được chia thành 19 quận và 5 huyện (Hình 2.

Nơi đây là đầu mối giao thông quan trọng của Việt Nam và Đông Nam Á bao gồm cả đường đường bộ, đường sắt, đường thủy và đường hàng không. Bên cạnh đó, thành phố cũng là một trong những trung tâm kinh tế, chính trị, giáo dục, khoa hoc – kỹ thuật và du lịch quan trọng của nước ta. Một trong những lý do giúp Tp.HCM trở nên năng động và hiện đại nhất nước ta đó là nhờ điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của Tp.HCM có nhiều thuận lợi thu hút nhiều nguồn lực đến sống, làm việc, và học tập. Ranh giới hành chính Tp.HCM theo quận, huyện 11 2.

Điều kiện tự nhiên • Vị trí địa lý, địa hình (Cổng thông tin điện tử Thành phố Hồ Chí Minh, 2020): Tp.HCM có toạ độ 10°10' – 10°38' Bắc và 106°22' – 106°54' Đông, phía Bắc giáp tỉnh Bình Dương, Tây Bắc giáp tỉnh Tây Ninh, Đông Bắc và Đông giáp tỉnh Đồng Nai và Bà Rịa – Vũng Tàu, Đông Nam giáp Biển Đông và tỉnh Tiền Giang, Nam và Tây giáp tỉnh Long An. Nằm trong vùng chuyển tiếp giữa miền Đông Nam Bộ và đồng bằng sông Cửu Long, địa hình thành phố thấp dần từ Bắc xuống Nam và từ Tây sang Đông. Vùng cao nằm ở phía bắc – Đông Bắc và một phần Tây Bắc, trung bình 10 đến 25 mét. Xen kẽ có một số gò đồi, cao nhất lên tới 32 mét như đồi Long Bình ở Quận 9.

Ngược lại, vùng trũng nằm ở phía nam – Tây Nam và Ðông Nam thành phố, có độ cao trung bình trên dưới 1 mét, nơi thấp nhất 0,5 mét. Các khu vực trung tâm, một phần các quận Thủ Đức, Quận 2, toàn bộ huyện Hóc Môn và Quận 12 có độ cao trung bình, khoảng 5 tới 10 mét. • Khí hậu, thời tiết (Cổng thông tin điện tử Thành phố Hồ Chí Minh, 2020): Trong năm, thành phố có hai mùa rõ rệt là mùa mưa và mùa khô. Mùa mưa bắt đầu từ tháng 5 tới tháng 11 (khí hậu nóng ẩm, nhiệt độ cao mưa nhiều), còn mùa khô từ tháng 12 tới tháng 4 năm sau (khí hậu khô, nhiệt độ cao và mưa ít).

Lượng mưa trung bình của thành phố đạt 1,949 mm/năm, tập trung nhiều nhất vào các tháng từ 5 tới 11, chiếm khoảng 90%, đặc biệt hai tháng 6 và 9. Lượng mưa phân bố không đều, khuynh hướng tăng theo trục Tây Nam – Ðông Bắc. Các quận nội thành và các huyện phía bắc có lượng mưa cao hơn khu vực còn lại Nhiệt độ trung bình năm của thành phố khoảng 270C, cao nhất lên tới 400C, thấp nhất xuống 13,80C. Số giờ nắng trung bình từ 160 tới 270 giờ nắng/tháng.

• Độ ẩm: độ ẩm trung bình đạt 79,5%/năm, vào mùa mưa độ ẩm không khí lên cao (khoảng 80%) và xuống thấp vào mùa khô (khoảng 74,5%). • Hướng gió: Tp.HCM chịu ảnh hưởng bởi hai hướng gió chính là gió mùa Tây – Tây Nam và Bắc – Ðông Bắc. Gió Tây – Tây Nam từ Ấn Độ Dương, tốc độ trung bình 12 3,6 m/s, vào mùa mưa. Gió Gió Bắc – Ðông Bắc từ biển Đông, tốc độ trung bình 2,4 m/s, vào mùa khô.

Ngoài ra còn có gió mậu dịch theo hướng Nam – Đông Nam vào khoảng tháng 3 tới tháng 5, trung bình 3,7 m/s. Điều kiện kinh tế - xã hội ❖ Kinh tế: Thành phố nằm trong vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, có tốc độ tăng trưởng kinh tế cao. Tuy chỉ chiếm 0,6% về diện tích và 6,6% về dân số so với cả nước nhưng với tốc độ tăng trưởng kinh tế cao đã tạo ra mức đóng góp cao vào tổng sản phẩm quốc nội cho cả nước. Theo cục thống kê của Tp.

Tổng sản phẩm trên địa bàn trong năm đã đóng góp 22,27% cho tổng sản phẩm quốc nội của cả nước. Thành phố có hạ tầng giao thông vô cùng thuận lợi với nhiều loại hình giao thông khác nhau. Về đường hàng không, thành phố có sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất chỉ cách trung tâm thành phố khoảng 7km. Về đường thủy, trung tâm thành phố cách bờ biển Đông 50km đường chim bay, là vùng cửa ngõ giao thương hàng hải như, cảng Hiệp Phước có thể tiếp nhận tàu đến 80000 DWT, cảng Cát Lái có thể tiếp nhận tàu đến 30000 DWT.

Về đường bộ, thành phố có rất nhiều tuyến đường và các phương tiện giao thông công cộng có thể đáp ứng đủ nhu cầu đi lại, vân chuyển hàng hóa sản xuất, phát triển du lịch… ❖ Xã hội: Dân số TP.HCM tính đến hiện nay khoảng 9 triệu người chiếm 9,35% dân số cả nước và 50,44% dân số vùng Đông Nam Bộ (tính đến ngày 01/4/2019) nhưng thực tế có hơn 13 triệu người đang sinh sống tại đây, gấp 1,2 lần so với năm 2009 và gấp 2,5 lần so với dân số Sài Gòn năm 1975 (khoảng 3. Tổng quan về ô nhiễm không khí 2. Khái niệm về không khí và ô nhiễm không khí Không khí là một trong các yếu tố quan trọng mà con người sống trong đó suốt cả cuộc đời, làm việc, nghỉ ngơi. Sức khỏe và cảm hứng của con người, sự sinh trưởng và phát triển của các loài động vật, thực vật phụ thuộc rất nhiều vào: thành phần hỗn hợp của không khí, độ trong sạch và đặc tính lý hóa của nó.

Có thể nói không khí vô cùng quan trọng và không thể thiếu được trong đời sống, sự sinh trưởng và phát triển của tất cả các loài động vật, thực vật nói chung và con người nói riêng (Thắng, 2007). Ở điều kiện bình thường, không khí chưa bị ô nhiễm có các thành phần chính sau: Bảng 2. Thành phần các chất trong không khí khi chưa bị ô nhiễm Tên chất Công thức phân tử Tỷ lệ theo thể tích Tổng trọng lượng trong khí quyển (triệu tấn) Nitơ N2 78,09 3.000 Cacbon dioxit CO2 0,032 2.000 Neon Ne 18ppm (*) 64.000 Heli He 5,2 ppm 3.700 Metan CH4 1,3 ppm 3.700 Kripton Kr 1,0 ppm 15.000 Hydro H2 0,5 ppm 180 Nitơ oxit N2 O 0,25 ppm 1.900 Cacbonmonoxit CO 0,1 ppm 500 Ozon O3 0,02 ppm 200 Sulfur dioxit SO2 0,001 ppm 11 Nit ơ đioxit NO2 0,001 ppm 8 Nguồn: Thắng, 2007 Ghi chú: (*) 1ppm = 0,0001 % thể tích; 1 ppm = M/22,4 mg/m3 với M là phân tử lượng của chất 14 khí, 22,4 là thể tích (tính bằng lít) của một mole chất khí ở điểu kiện chuẩn (00C và 1 atm). Bên cạnh các thành phần chính của không khí như Bảng 2.1, bất kỳ một chất nào ở dạng rắn, lỏng, khí được thải vào môi trường không khí với nồng độ vừa đủ gây ảnh hưởng đến sức khỏe con người, ảnh hưởng xấu đến sự sinh trưởng, phát riển của động, thực vật, phá hủy vật liệu, làm giảm cảnh quan môi trường đều gây ô nhiễm môi trường hay nói các khác là không khí đó đã bị ô nhiễm (Thắng, 2007).

Phân loại Có nhiều cách phân loại ô nhiễm không khí khác nhau. Cụ thể: − Dựa vào nguồn gốc phát sinh có thể phân loại nguồn ô nhiễm thành hai nhóm chính là nguồn từ nhiên và nguồn nhân tạo; − Dựa vào tính chất hoạt động có thể phân làm bốn nhóm:ô nhiễm do các quá trình sản xuất, ô nhiễm do giao thông vận tải, ô nhiễm do sinh hoạt và ô nhiễm do quá trình tự nhiên; − Dựa vào bố trí hình học phân nguồn ô nhiễm thành ba nhóm: điểm ô nhiễm, đường ô nhiễm và vùng ô nhiễm. Trong Luận văn này, tác giả phân loại nguồn gốc ô nhiễm dựa vào tính chất hoạt động. Hệ thống ô nhiễm không khí Vấn đề ô nhiễm không khí có thể chia thành ba phần cơ bản, đó là: − Nguồn ô nhiễm: là nguồn thải ra các chất ô nhiễm.

Ví dụ khí thải từ xe cộ, bụi từ các công trình xây dựng, khí thải từ ống khói các nhà máy sản xuất,… − Khí quyển là môi trường trung gian, khuấy trộn, chuyển hóa và vận chuyển chất ô nhiễm từ nguồn ô nhiễm đến nguồn tiếp nhận; − Nguồn tiếp nhận: Nguồn tiếp nhận chất ô nhiễm cuối cùng là con người, động thực vật, cảnh quan môi trường …. 15 Một hệ thống ô nhiễm không khí đầy đủ bao gồm các thành phần sau: Nguồn gốc ô nhiễm Thiết bị giám sát tự động Phản ứng Khống Khí quyển lại chế ô nhiễm tại nguồn Khống chế ô nhiễm tại nơi tiếp nhận Người, động, thực vật, vật liệu, đồ vật Phản ứng lại Nguồn: Thắng, 2007 Hình 2. Quá trình ô nhiễm không khí từ nguồn phát sinh đến nguồn tiếp nhận 2. Hiện trạng ô nhiễm không khí trên thế giới và Thành phố Hồ Chí Minh 2.

Trên thế giới Ô nhiễm không khí ảnh hưởng đến tất cả các khu vực trên thế giới. Tuy nhiên theo thống kê của WHO năm 2018 cho thấy các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình có đến 97% các thành phố bị ô nhiễm không khí. Tỉ lệ này là 49% tại các quốc gia phát triển do tại đây có các biện pháp kiểm soát phát thải tốt hơn như: áp dụng công nghệ, thiết bị giảm ô nhiễm tại nguồn tốt, chính phủ có các biện pháp kiểm soát thích hợp. Ô nhiễm không khí có sự chênh lệch giữa khu vực đô thị và trên cả nước, giữa các quốc gia có thu nhập thấp và thu nhập cao như hình thể hiện nồng độ PM2.5 (μg/m3) tại một số khu vực trên thế giới năm 2016 (như Hình 1.