Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý nhà nƣớc đối với thị trƣờng nhà ở dành cho ngƣời có thu nhập thấp trên địa bàn cấp tỉnh. Chương 2: Phƣơng pháp và thiết kế nghiên cứu. Chương 3: Thực trạng quản lý nhà nƣớc đối với thị trƣờng nhà ở dành cho ngƣời có thu nhập thấp tại thành phố Hà Nội. 3 Chương 4: Quan điểm, định hƣớng và giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nƣớc đối với thị trƣờng nhà ở dành cho ngƣời có thu nhập thấp tại thành phố Hà Nội.
4 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC ĐỐI VỚI THỊ TRƢỜNG NHÀ Ở DÀNH CHO NGƢỜI CÓ THU NHẬP THẤP TRÊN ĐỊA BÀN CẤP TỈNH 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài Mai Hồng Thuận với luận văn “Chính sách phát triển nhà ở xã hội tại Hà Nội” đã trình bàycơ sở lý luận về chính sách phát triển nhà ở xã hội, cơ sở thực tiễn dựa trên kinh nghiệm của thành phố Đà Nẵng và thành phố Seoul - Hàn Quốc. Luận văn đã phân tích và đánh giá thực trạng các chính sách phát triển nhà ở xã hội tại thành phố Hà Nội trong giai đoạn từ 2006- 2014 dựa trên các số liệu và dẫn chứng trong việc thực thi các chính sách quy hoạch, chính sách tài chính, chính sách thu hút đầu tƣ và chính sách hỗ trợ ngƣời dân tiếp cận nhà ở xã hội.
Luận văn gợi ý một số giải pháp cho thành phố Hà Nội để hoàn thiện khung chính sách, giải pháp tổ chức thực hiện chính sách ở các nhiệm vụ nhƣ: (i) hoàn thiện quy hoạch sử dụng đất; (ii) phát triển hệ thống giao thông, cơ sở hạ tầng đồng bộ; (iii) tạo cơ chế thoáng cho các chính sách đầu tư; (iv) xây dựng hệ thống tài chính đúng đắn và hiệu quả; (v) xây dựng một đơn vị độc lập quản lý các vấn đề phát triển nhà ở và (vi) đơn giản hóa thủ tục hành chính. Trung tâm tƣ vấn nghiên cứu phát triển miền Trung với báo cáo kỹ thuật “Thúc đẩy tham vấn ý kiến Luật Nhà ở (sửa đổi) thông qua nghiên cứu thực trạng nhà ở của hộ phụ nữ nghèo, đơn thân, đang nuôi con nhỏ tại các thành phố Đà Nẵng, Quảng Ngãi và Quy Nhơn” đã trình bày chi tiết đặc điểm kinh tế - xã hội từ tình hình phát triển kinh tế, đặc điểm xã hội, quá trình đô thị hóa cho tới tình trạng nghèo đô thị của ba thành phố. Báo cáo nêu lên thực trạng và đánh giá kết quả thực hiện các chính sách hỗ trợ nhà ở cho 5 phụ nữ nghèo, đơn thân và đang nuôi con nhỏ tại ba thành phố đồng thời bổ sung dẫn chứng từ kết quả khảo sát tình trạng nhà ở của nhóm đối tƣợng nói trên từ đó rút ra các bài học kinh nghiệm trong thực thi chính sách hỗ trợ nhà ở cho hộ nghèo đó là: (i) tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp trong phát triển nhà ở xã hội; (ii) khai thác nguồn vốn quỹ tiết kiệm để phát triển nhà ở xã hội; (iii) chú trọng đến phương thức triển khai chương trình hỗ trợ nhà ở cho người nghèo; (iv) xây dựng chính sách thúc đẩy thị trường nhà ở cho thuê và (v) kinh nghiệm thực hiện của thành phố Đà Nẵng qua việc thực thi chính sách ưu tiên cấp nhà, chính sách hỗ trợ tiền thuê nhà, hỗ trợ thủ tục và khả năng tiếp cận thông tin về nhà ở xã hội, những hạn chế trong quá trình triển khai và thực hiện chính sách của thành phố Đà Nẵng. Lê Anh với luận án“Thực thi chính sách an sinh xã hội ở thành phố Đà Nẵng hiện nay - thực trạng và giải pháp” đã trình bày vềcông cụ tín dụng của ngân hàng thƣơng mại - một công cụ quan trọng trong giải quyết vấn đề nhà ở cho ngƣời có thu nhập trung bình và thấp tại Việt Nam.
Luận án đã chứng minh phát triển tín dụng nhà ở tác động tích cực đến cả hoạt động đầu tƣ và xây dựng nhà ở dành cho ngƣời có thu nhập thấp của các doanh nghiệp bất động sản và hoạt động cho vay mua nhà của đối tƣợng thu nhập trung bình và thấp thông qua các ngân hàng thƣơng mại. Bằng cách phân tích sâu về lý thuyết tín dụng và khảo sát thực tế cán bộ quản lý, cán bộ tín dụng của các ngân hàng thƣơng mại trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh, tác giả đã xác định đƣợc xu hƣớng cho vay mua nhà của các ngân hàng thƣơng mại đối với đối tƣợng cho vay là ngƣời thu nhập trung bình và thấp đồng thời kết luận rằng có rất nhiều yếu tố từ các yếu tố bên ngoài, các yếu tố bên trong ngân hàng thƣơng mại, yếu tố về giá trị khoản vay cho tới yếu tố liên quan đến năng lực ngƣời đi vay ảnh hƣởng đến quyết định cho vay của các ngân hàng. Trên cơ sở đó, tác giả đã đề xuất các giải pháp phát triển tín dụng nhà ở cho 6 ngƣời thu nhập trung bình và thấp theo bốn hƣớng: (i) nghiên cứu và xây dựng các chính sách hỗ trợ khuyến khích phát triển tín dụng nhà ở cho người có thu nhập trung bình và thấp; (ii) các vấn đề cần quan tâm trong khuyến khích, hỗ trợ hoạt động tín dụng nhà ở cho người có thu nhập trung bình và thấp; (iii) đề xuất mô hình tác động thông qua tổ chức trung gian trong việc khuyến khích các ngân hàng thương mại phát triển tín dụng nhà ở cho người có thu nhập trung bình và thấp tại Việt Nam và (iv) vấn đề quản lý, hỗ trợ, khuyến khích phát triển hoạt động đầu tư xây dựng nhà ở giá trị trung bình và thấp. Lê Lan Hƣơng với nghiên cứu“Xây dựng hệ thống các tiêu chí đánh giá nhà ở xã hội Việt Nam”đã trình bày một số hệ thống tiêu chí đánh giá nhà ở của một số quốc gia phát triển nhƣ Pháp, Thụy Sĩ, Anh, Bồ Đào Nha, Ấn Độ và Hàn Quốc từ đó dẫn ra các kinh nghiệm và định hƣớng xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá nhà ở xã hội phù hợp cho Việt Nam.
Nghiên cứu đã chỉ ra vai trò của việc xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá nhà ở xã hội, cách thức xây dựng hệ thống tiêu chí, các nhóm tiêu chí và trình bày trình tự xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá giải pháp xây dựng nhà ở xã hội của Việt Nam. Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ƣơng với nghiên cứu “Thị trường bất động sản Việt Nam thực trạng và giải pháp”đã cung cấp cơ sở thực tiễn về quản lý và phát triển thị trƣờng nhà ở dành cho ngƣời có thu nhập thấp tại một số nƣớc châu Á đó là: (i) Nhà nước chủ động tham gia đầu tư cung cấp các loại hàng hóa bất động sản mà thị trường không tham gia như nhà ở xã hội, nhà ở cho người thu nhập thấp, … để chủ động bình ổn thị trường; (ii) cần thiết phải xây dựng hệ thống tài chính nhà ở như quỹ tiết kiệm nhà ở để hỗ trợ tối đa số người lao động có thể tạo lập nhà ở. 7 Nguyễn Văn Trình với bài viết“Phát triển phân khúc thị trường nhà ở cho cư dân thu nhập thấp và trung bình”đã chứng minh cần đẩy mạnh thị trƣờng nhà ở dành cho ngƣời có thu nhập trung bình và thấp phát triển vì đây là không chỉ là xu hƣớng tất yếu mà còn là một nhiệm vụ an sinh xã hội và đang đƣợc Chính phủ ƣu tiên với nhiều chính sách thúc đẩy. Bài viết gợi mở dƣới góc độ quản lý nhà nƣớc các chính sách về đất đai, tài chính đất đai, tín dụng, đồng thời gợi ý Chính phủ cùng triển khai phát triển thị trƣờng này và cần tiếp tục cải cách thủ tục hành chính.
Những kết quả chủ yếu của các công trình nghiên cứu và khoảng trống trong nghiên cứu Từ những công trình nghiên cứu đƣợc đề cập, có thể thấy rằng về cơ bản các nghiên cứu đã đề cập đƣợc những nội dung lý luận và thực tiễn về chính sách phát triển nhà ở xã hội ở cả cấp quốc gia và cấp tỉnh. Qua các công trình đó có thể rút ra các nội dung sau đây: Thứ nhất, chính sách an sinh xã hội nói chung và chính sách phát triển nhà ở xã hội nói riêng có vai trò đặc biệt quan trọng, là mục tiêu, là động lực của các tỉnh hƣớng tới để phát triển nhanh và bền vững; các chính sách này phải đƣợc đặt ngang tầm với các chính sách kinh tế và thực hiện đồng bộ với phát triển kinh tế, phù hợp với trình độ phát triển và khả năng nguồn lực của địa phƣơng trong từng thời kỳ. Những nghiên cứu này là tài liệu tham khảo để tác giả luận chứng, làm rõ những nội dung cơ bản của quản lý nhà nƣớc đối với thị trƣờng nhà ở dành cho ngƣời có thu nhập thấp trên địa bàn cấp tỉnh. Các công trình nghiên cứu về thị trƣờng nhà ở dành cho ngƣời có thu nhập thấp là những tham khảo để tác giả làm rõ sự cần thiết, đặc điểm, vai trò, nội dung và các nhân tố ảnh hƣởng đến quản lý nhà nƣớc đối với thị trƣờng này, từ đó đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nƣớc đối với thị trƣờng nhà ở dành cho ngƣời có thu nhập thấp tới UBND thành phố Hà Nội.
8 Thứ hai, các công trình nghiên cứu chính sách nhà ở xã hội nói chung và ở thành phố Hà Nội nói riêng đi sâu vào việc nghiên cứu chỉ một công cụ của Nhà nƣớc là chính sách xã hội trong hệ thống các công cụ quản lý vĩ mô của Nhà nƣớc nhƣ: khung thể chế và pháp luật, quy hoạch vĩ mô, chính sách kinh tế - tài chính và công cụ hành chính, …Trong khi đó, một số công trình khác nghiên cứu về thị trƣờng nhà ở dành cho ngƣời có thu nhập thấp thƣờng chỉ xem xét thị trƣờng này về khía cạnh hiệu quả kinh tế và coi nó là một bộ phận ít đƣợc quan tâm đầy đủ của thị trƣờng bất động sản. Tuy nhiên, các kết quả nghiên cứu này là tài liệu tham khảo quý giá, để tác giả hoàn thiện nội dung quản lý nhà nƣớc và đánh giá đƣợc các nhân tố ảnh hƣởng tới quản lý nhà nƣớc đối với thị trƣờng nhà ở dành cho ngƣời có thu nhập thấp tại thành phố Hà Nội.