Chương 1. Cơ sở lý luận về quản lý nhà nước đối với cơ sở mầm non ngoài công lập Chương 2. Thực trạng quản lý nhà nước đối với cơ sở mầm non ngoài công lập trên địa bàn thị xã Tân Uyên, tỉnh Bình Dương Chương 3. Định hướng và giải pháp tăng cường công tác quản lý nhà nước đối với cơ sở mầm non ngoài công lập trên địa bàn thị xã Tân Uyên, tỉnh Bình Dương.
9 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC ĐỐI VỚI CƠ SỞ MẦM NON NGOÀI CÔNG LẬP 1. Những vấn đề cơ bản về cơ sở giáo dục mầm non ngoài công lập 1. Quá trình hình thành và phát triển các cơ sở giáo dục ngoài công lập ở Việt Nam Trong suốt chiều dài lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam, giáo dục đã tồn tại, phát triển cùng với sự tồn tại, phát triển của dân tộc, luôn đóng vai trò quan trọng như một trụ cột cơ bản của việc xây dựng và vun đắp cho nền văn hiến lâu đời của đất nước. Hàng nghìn năm dưới chế độ phong kiến, hệ thống cở sở giáo dục phong kiến Việt Nam ban đầu chủ yếu là loại hình cơ sở giáo dục tư thục được gọi là “trường học thầy đồ”.
Đến thời nhà Lý (thế kỷ thứ XI) trở đi, nhà nước phong kiến bắt đầu thành lập các trường học công lập là nơi dạy và học cho nhà nho. Thời Pháp thuộc, tuy đã xuất hiện một số ít cơ sở trường công do Nhà nước bảo hộ thành lập chủ yếu dành riêng cho con em người Pháp và quan lại người Việt, nhưng cơ bản vẫn là hệ thống cơ sở trường lớp ngoài công lập, phổ biến là trường tư thục. Sau cuộc kháng chiến chống Pháp thắng lợi (1954), ở miền Bắc hệ thống trường ngoài công lập vẫn tồn tại song song với cơ sở trường công lập. Ở miền Nam, trong thời Mỹ - Ngụy trước năm 1975, hệ thống cơ sở trường tư thục, cơ sở trường bán công đã hình thành và phát triển tương đối mạnh.
Đến cuối thập kỉ 80 của thế kỉ XX, ở nước ta, cơ bản chỉ có một loại hình công lập, hệ thống ngoài công lập hầu như không còn tồn tại (trừ một số ít cơ sở trường tôn giáo). Đến năm 1986, Đại hội VI của Đảng mở ra một thời kỳ đổi mới toàn diện cho dân tộc, cho đất nước. Trong lĩnh vực giáo dục, cũng đã có những đổi mới đáng kể, tiêu biểu là chủ trương xã hội hoá giáo dục, tận dụng mọi nguồn lực trong nhân dân để phát 10 triển sự nghiệp giáo dục. Đến năm 1999, ở bốn thành phố lớn trên toàn quốc là Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng và Thành phố Hồ Chí Minh đã chính thức xuất hiện 15 cơ sở (trường) trung học phổ thông ngoài công lập.
Đến nay hệ thống trường ngoài công lập đã có nhiều thay đổi. Theo số liệu thống kê của Bộ giáo dục và Đào tạo, số cơ sở giáo dục ngoài công lập cũng như số lượng học sinh theo học tại các cơ sở giáo dục ngoài công lập ngày càng tăng, tính đến năm học 2017-2018, số liệu cụ thể ở từng bậc học như sau: Giáo dục trung học (gồm trung học cơ sở và trung học phổ thông): Toàn quốc có 13.773 cơ sở giáo dục trung học với 7. Trong đó, cơ sở công lập là 13.030 học sinh chiếm tỷ lệ 96% tổng số học sinh, cơ sở ngoài công lập là 493 cơ sở với 255.846 học sinh chiếm tỷ lệ 4% tổng số học sinh. Giáo dục tiểu học: Toàn quốc có 14.937 cơ sở giáo dục tiểu học với 8.
Trong đó, cơ sở công lập là 14.145 học sinh chiếm tỷ lệ 98% tổng số học sinh; cơ sở ngoài công lập là 242 cơ sở với 159.697 học sinh chiếm 2% tổng số học sinh. Giáo dục mầm non, toàn quốc có 241.407 cơ sở giáo dục mầm non với 5. Trong đó, số cơ sở công lập là 163.536 trẻ chiếm 82% tổng số trẻ; số cơ sở ngoài công lập là 51.295 trẻ chiếm 18% tổng số trẻ. Qua số liệu trên có thể thấy, giáo dục mầm non là bậc học phát triển loại hình ngoài công lập mạnh nhất so với các bậc học khác.
Các cơ sở giáo dục ngoài công lập nói chung và cơ sở giáo dục mầm non ngoài công lập nói riêng phân bổ không đồng đều trên phạm vi cả nước, thường tập trung nhiều ở các thành phố lớn, các tỉnh phát triển đô thị cao, tập trung nhiều khu công nghiệp khu chế xuất. Theo xu thế phát triển chung thì xã hội hóa giáo dục 11 thông qua phát triển loại hình giáo dục ngoài công lập là phù hợp nhằm đáp ứng nhu cầu thực tế về giáo dục của người dân, đồng thời giảm áp lực ngân sách của Nhà nước về đầu tư cho giáo dục. Quan niệm cơ sở mầm non ngoài công lập Tại điều Điều 3 trong Quyết định số 14/2008/QĐ-BGDĐT ngày 07/4/2008 của Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Điều lệ trường Mầm non quy định cơ sở giáo dục mầm non hiện nay bao gồm những mô hình tổ chức hoạt động sau đây: Một là, nhà trường, nhà trẻ, nhóm trẻ, lớp mẫu giáo công lập do cơ quan Nhà nước thành lập, đầu tư xây dựng cơ sở vật chất, bảo đảm kinh phí cho các nhiệm vụ chi thường xuyên. Hai là, nhà trường, nhà trẻ, nhóm trẻ, lớp mẫu giáo dân lập do cộng đồng dân cư ở cơ sở thành lập, đầu tư xây dựng cơ sở vật chất, đảm bảo kinh phí hoạt động và được chính quyền địa phương hỗ trợ.
Ba là, nhà trường, nhà trẻ, nhóm trẻ, lớp mẫu giáo tư thục do tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp, tổ chức kinh tế hoặc cá nhân thành lập, đầu tư xây dựng cơ sở vật chất và bảo đảm kinh phí hoạt động bằng nguồn vốn ngoài ngân sách nhà nước. Như vậy, có thể hiểu cơ sở mầm non ngoài công lập là bao gồm hai loại: nhà trường, nhà trẻ, nhóm trẻ, lớp mẫu giáo dân lập và nhà trường, nhà trẻ, nhóm trẻ, lớp mẫu giáo tƣ thục. Cơ sở mần non ngoài công lập có các đặc điểm sau: - Được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép thành lập và hoạt động; có tư cách pháp nhân, con dấu và được mở tài khoản riêng; - Do cộng đồng dân cư (dân lập) hoặc các tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp, tổ chức kinh tế, cá nhân thành lập (tƣ thục); 12 - Nguồn đầu tư xây dựng cơ sở vật chất và kinh phí hoạt động của trường mầm non ngoài công lập là nguồn ngoài ngân sách nhà nước. Từ những đặc điểm trên có thể nói, cơ sở mầm non ngoài công lập không phải là cơ sở do Nhà nước thành lập.
Đây là những cơ sở do cá nhân hoặc tập thể hoặc tổ chức kinh tế - xã hội bỏ vốn đầu tư và trực tiếp quản lý vận hành, hoặc được nhà nước hỗ trợ một phần cơ sở vật chất. Sự khác nhau giữa cơ sở mầm non công lập và ngoài công lập Về cơ bản, cả hai loại hình cơ sở mầm non đều tuân thủ theo các quy định chung trong Điều lệ trường mầm non của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Đặc biệt, về nhiệm vụ thì cả hai loại hình cơ sở trường lớp này giống nhau đó là đều giúp trẻ phát triển về thể chất, tình cảm, trí tuệ, thẩm mỹ nhằm hình thành những yếu tố đầu tiên của nhân cách, chuẩn bị tiền đề cần thiết cho trẻ bước vào lớp một cũng như đặt nền móng cho quá trình học tập suốt đời. Nhưng cơ cấu tổ chức quản lý và điều kiện hoạt động của hai loại hình này có những điểm khác nhau.
Cụ thể như sau: - Cơ sở mầm non công lập: Loại hình cơ sở trường lớp này hoàn toàn do nhà nước quản lý, tổ chức và điều hành, đầu tư cơ sở vật chất, cấp kinh phí cho việc chi trả lương và chi thường xuyên. Vì vậy, mọi hoạt động của loại hình trường này ổn định hơn. Về chủ thể thành lập: do nhà nước thành lập; Kinh phí hoạt động: do ngân sách nhà nước đảm bảo. - Cơ sở mầm non ngoài công lập, gồm hai loại hình: Dân lập, Tư thục Loại hình dân lập: do cộng đồng dân cư ở cơ sở thành lập.
Nếu cơ sở đáp ứng đủ điều kiện thành lập trường mầm non dân lập, một số cơ sở không đủ điều kiện chỉ thành lập nhóm trẻ, lớp mẫu giáo dân lập. 13 Loại hình tư thục: do các tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp, tổ chức kinh tế hoặc cá nhân thành lập. Nếu cơ sở đáp ứng đủ điều kiện thành lập trường mầm non tư thục, một số không có đủ điều kiện chỉ hình thành là nhóm trẻ, lớp mẫu giáo tư thục và nhóm trẻ gia đình. Như vậy, về chủ thể thành lập: cộng đồng dân cư (dân lập); các tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp, tổ chức kinh tế hoặc cá nhân (tƣ thục).
Về kinh phí hoạt động: không do ngân sách nhà nước đảm bảo. Vì vậy, cơ sở mầm non ngoài công lập phải tự lo hoàn toàn về kinh phí, cũng có thể có sự hỗ trợ của nhà nước nhưng không thường xuyên và không đáng kể, trừ một số trường hợp hỗ trợ của nhà nước đối với trẻ em vùng sâu, vùng xa theo Quyết định số 60/2011/ QĐ - TTg ban hành ngày 26/10/2011 quy định một số chính sách phát triển giáo dục mầm non giai đoạn 2010 - 2015 và Thông tư số 29/2011/ TTLT - BGD - BTC ban hành 15/7/2011 hướng dẫn thực hiện chi hỗ trợ ăn trưa cho trẻ em 5 tuổi; Quyết định số 239/ QĐ - TTg ban hành ngày 09/02/ 2010 của Thủ tướng chính phủ phê duyệt đề án phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em 5 tuổi giai đoạn 2010 - 2015. Chính vì vậy, sự tồn tại và phát triển của loại hình cơ sở mầm non ngoài công lập chịu ảnh hưởng, phụ thuộc nhiều vào điều kiện khả năng của chính bản thân tổ chức đó, nên gặp nhiều khó khăn và luôn thiếu sự ổn định, thiếu điều kiện để đảm bảo chất lượng. Điều đó dẫn tới chất lượng chăm sóc giáo dục trẻ ở các cơ sở mầm non ngoài công lập chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển của xã hội.