Luận văn thạc sĩ về quản lý ngân sách nhà nước tại các phường quận Tây Hồ, Hà Nội

Khám phá luận văn thạc sĩ về quản lý ngân sách nhà nước tại các phường quận Tây Hồ, Hà Nội, với những phân tích và đề xuất thiết thực.

• Người hướng dẫn: TS Lê Toàn Thắng
• Trường học: Học viện Hành chính Quốc gia
• Chuyên ngành: Quản lý công
• Đề tài: Quản lý ngân sách nhà nước tại phường quận Tây Hồ, Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CẤP XÃ
• 1.1. Ngân sách nhà nước cấp xã
• 1.1.1. Khái niệm ngân sách nhà nước cấp xã
• 1.1.2. Đặc điểm của ngân sách nhà nước cấp xã
• 1.1.3. Vai trò của ngân sách nhà nước cấp xã đối với sự phát triển kinh tế - xã hội địa phương
• 1.1.4. Quản lý ngân sách nhà nước cấp xã
• 1.1.4.1. Khái niệm quản lý ngân sách nhà nước cấp xã
• 1.1.4.2. Mục tiêu của quản lý ngân sách nhà nước cấp xã
• 1.1.4.3. Nguyên tắc quản lý ngân sách nhà nước cấp xã
• 1.1.4.4. Bộ máy quản lý ngân sách nhà nước cấp xã
• 1.1.4.5. Nội dung quản lý ngân sách nhà nước cấp xã
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CÁC PHƯỜNG TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN TÂY HỒ
• 2.1. Giới thiệu về quận Tây Hồ
• 2.1.1. Vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên và cơ sở hạ tầng
• 2.1.2. Tổ chức hành chính, đặc điểm dân cư
• 2.2. Điều kiện để phát triển kinh tế - xã hội
• 2.3. Tình hình phát triển kinh tế - xã hội
• 2.4. Quản lý ngân sách nhà nước trên địa bàn quận Tây Hồ giai đoạn 2015 - 2020
• 2.4.1. Nguồn thu, nhiệm vụ chi của ngân sách các phường trên địa bàn quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội
• 2.4.2. Tình hình thu, chi ngân sách các phường trên địa bàn quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội
• 2.4.3. Bộ máy quản lý ngân sách nhà nước phường trên địa bàn quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội
• 2.4.4. Thực trạng quản lý ngân sách nhà nước các phường trên địa bàn quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội
• 2.4.5. Thực trạng lập dự toán ngân sách nhà nước các phường
• 2.4.6. Thực trạng chấp hành dự toán ngân sách nhà nước các phường
• 2.4.7. Thực trạng quyết toán ngân sách nhà nước các phường
• 2.4.8. Thực trạng kiểm tra, giám sát việc chấp hành ngân sách nhà nước
• 2.4.9. Đánh giá quản lý ngân sách nhà nước các phường trên địa bàn quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội
• 2.4.10. Kết quả trong quản lý ngân sách nhà nước các phường trên địa bàn quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội
• 2.4.11. Tồn tại và nguyên nhân của tồn tại trong quản lý ngân sách nhà nước các phường trên địa bàn quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CÁC PHƯỜNG TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN TÂY HỒ
• 3.1. Phương hướng hoàn thiện quản lý ngân sách nhà nước các phường trên địa bàn quận Tây Hồ đến năm 2025
• 3.2. Định hướng quản lý ngân sách nhà nước các phường
• 3.3. Mục tiêu quản lý ngân sách nhà nước các phường
• 3.4. Giải pháp hoàn thiện quản lý ngân sách nhà nước các phường trên địa bàn quận Tây Hồ
• 3.4.1. Hoàn thiện lập dự toán ngân sách nhà nước các phường
• 3.4.2. Hoàn thiện chấp hành dự toán ngân sách nhà nước các phường
• 3.4.3. Hoàn thiện quyết toán ngân sách nhà nước các phường
• 3.4.4. Hoàn thiện kiểm tra, giám sát việc chấp hành ngân sách nhà nước các phường
• 3.4.5. Nhóm giải pháp khác
• 3.5. Một số kiến nghị
• 3.5.1. Kiến nghị đối với Nhà nước
• 3.5.2. Kiến nghị đối với thành phố Hà Nội
• 3.5.3. Kiến nghị đối với quận Tây Hồ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Cơ sở lý thuyết về quản lý ngân sách nhà nước cấp xã

Nội dung này tập trung vào việc xác định khái niệm và vai trò của ngân sách nhà nước cấp xã. Theo Luật Ngân sách Nhà nước năm 2015, ngân sách nhà nước được định nghĩa là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định. Ngân sách nhà nước cấp xã là một phần của hệ thống ngân sách nhà nước, có vai trò quan trọng trong việc thực hiện các chức năng của chính quyền địa phương. Đặc điểm của ngân sách nhà nước cấp xã bao gồm việc huy động nguồn thu và phân phối sử dụng nguồn vốn, đồng thời chịu sự kiểm tra giám sát của cơ quan quyền lực Nhà nước ở cấp xã. Điều này cho thấy quản lý ngân sách cấp xã không chỉ là một hoạt động tài chính mà còn là một công cụ để thực hiện các chính sách phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của ngân sách nhà nước cấp xã

Khái niệm ngân sách nhà nước cấp xã được hiểu là các khoản thu, chi của xã được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định. Đặc điểm của ngân sách nhà nước cấp xã bao gồm tính chất tập trung, gắn liền với chức năng nhiệm vụ của chính quyền xã, và sự đa dạng trong các hình thức thu, chi. Ngân sách nhà nước cấp xã không chỉ là một bảng dự toán thu, chi mà còn phản ánh mối quan hệ kinh tế giữa Nhà nước và các chủ thể kinh tế trong xã hội. Điều này cho thấy quản lý ngân sách cấp xã có vai trò quan trọng trong việc điều tiết các hoạt động kinh tế - xã hội tại địa phương.

II. Thực trạng quản lý ngân sách nhà nước tại phường quận Tây Hồ

Nội dung này phân tích thực trạng quản lý ngân sách nhà nước tại các phường trên địa bàn quận Tây Hồ trong giai đoạn 2015 - 2020. Tình hình thu, chi ngân sách tại các phường cho thấy sự không đồng đều trong việc thực hiện các nhiệm vụ chi. Nguồn thu chủ yếu đến từ các khoản thuế và phí, tuy nhiên, việc chấp hành dự toán ngân sách còn nhiều hạn chế. Quản lý ngân sách tại các phường chưa thực sự hiệu quả, dẫn đến tình trạng lãng phí và chưa phát huy được hiệu quả sử dụng ngân sách. Đánh giá tổng thể cho thấy cần có những giải pháp cụ thể để cải thiện tình hình này.

2.1. Tình hình thu chi ngân sách tại các phường

Tình hình thu, chi ngân sách tại các phường trên địa bàn quận Tây Hồ cho thấy sự chênh lệch rõ rệt giữa các phường. Một số phường có nguồn thu ổn định nhờ vào các hoạt động kinh doanh phát triển, trong khi những phường khác lại gặp khó khăn trong việc huy động nguồn thu. Việc chấp hành dự toán ngân sách cũng gặp nhiều khó khăn, dẫn đến tình trạng chi tiêu không hợp lý. Điều này ảnh hưởng đến khả năng thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương. Cần có sự điều chỉnh trong quản lý ngân sách để đảm bảo tính công khai, minh bạch và hiệu quả trong việc sử dụng ngân sách.

III. Giải pháp hoàn thiện quản lý ngân sách nhà nước tại phường quận Tây Hồ

Nội dung này đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý ngân sách nhà nước tại các phường trên địa bàn quận Tây Hồ. Các giải pháp bao gồm việc cải tiến quy trình lập dự toán ngân sách, tăng cường công tác giám sát và kiểm tra việc chấp hành ngân sách, và nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ quản lý ngân sách. Đặc biệt, việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý ngân sách sẽ giúp tăng cường tính minh bạch và hiệu quả trong việc sử dụng ngân sách. Những giải pháp này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của địa phương.

3.1. Cải tiến quy trình lập dự toán ngân sách

Cải tiến quy trình lập dự toán ngân sách là một trong những giải pháp quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách. Cần xây dựng một quy trình lập dự toán rõ ràng, minh bạch, và có sự tham gia của các bên liên quan. Việc này không chỉ giúp đảm bảo tính chính xác trong dự toán mà còn tạo điều kiện cho việc giám sát và kiểm tra sau này. Đồng thời, cần có các chính sách khuyến khích các phường chủ động trong việc huy động nguồn thu, từ đó nâng cao khả năng tự chủ tài chính của các phường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quản lý ngân sách nhà nước (NSNN) cấp xã, đặc biệt tại các phường trên địa bàn quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội, đóng vai trò then chốt trong việc điều tiết kinh tế vĩ mô và phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Theo Luật Ngân sách Nhà nước số 83/2015/QH13 có hiệu lực từ năm 2017, việc công khai, giám sát ngân sách nhà nước được quy định chặt chẽ nhằm tăng cường hiệu quả quản lý và sử dụng ngân sách. Quận Tây Hồ, với 8 phường và dân số khoảng 109.163 người (năm 2005), là một trung tâm dịch vụ - du lịch - văn hóa của Hà Nội, có nền kinh tế phát triển với tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất bình quân 14,8%/năm giai đoạn 2015-2020.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào việc phân tích thực trạng quản lý ngân sách nhà nước tại các phường trên địa bàn quận Tây Hồ trong giai đoạn 2016-2018, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng ngân sách. Phạm vi nghiên cứu bao gồm 8 phường thuộc quận Tây Hồ, với dữ liệu thu chi ngân sách và hoạt động quản lý ngân sách trong giai đoạn 2016-2018, cùng các giải pháp đề xuất đến năm 2020.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh yêu cầu đổi mới quản lý ngân sách cấp xã ngày càng cấp thiết, góp phần nâng cao hiệu lực quản lý, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí và kiểm soát lạm phát, đồng thời hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội bền vững tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình quản lý ngân sách nhà nước cấp xã, bao gồm:

• Khái niệm ngân sách nhà nước cấp xã: Theo Luật NSNN 2015, ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định nhằm thực hiện chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước. Ngân sách cấp xã là bộ phận trong hệ thống NSNN, phục vụ cho các hoạt động kinh tế - xã hội tại địa phương.

• Lý thuyết phân cấp quản lý ngân sách nhà nước: Phân cấp quản lý ngân sách bao gồm quyền quyết định và quyền tổ chức thực thi ngân sách, với mục tiêu tăng cường tính tự chủ và hiệu quả sử dụng ngân sách cấp dưới.

• Quản lý ngân sách nhà nước cấp xã: Quá trình lập kế hoạch, tổ chức, điều hành thu, chi ngân sách xã nhằm đảm bảo chấp hành chính sách pháp luật, sử dụng hiệu quả nguồn lực tài chính, và nâng cao trách nhiệm của cán bộ quản lý.

Các khái niệm chính bao gồm: lập dự toán ngân sách, chấp hành dự toán, quyết toán ngân sách, kiểm tra và giám sát ngân sách, cùng các nguyên tắc quản lý như thống nhất, tập trung, công khai, minh bạch và tiết kiệm.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tổng hợp, phân tích tài liệu và số liệu thực tế thu thập từ các phường trên địa bàn quận Tây Hồ trong giai đoạn 2016-2018. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 8 phường thuộc quận Tây Hồ, với dữ liệu thu chi ngân sách và các báo cáo quản lý ngân sách.

Phương pháp chọn mẫu là phương pháp toàn bộ (census) nhằm đảm bảo tính đại diện và toàn diện. Phân tích số liệu sử dụng phương pháp thống kê mô tả, so sánh các chỉ tiêu thu, chi ngân sách qua các năm, đồng thời đánh giá thực trạng quản lý ngân sách dựa trên các tiêu chí về lập dự toán, chấp hành, quyết toán và giám sát ngân sách.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2016 đến 2018 cho thu thập và phân tích số liệu, với đề xuất giải pháp đến năm 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng thu ngân sách ổn định nhưng chưa tương xứng tiềm năng
   Tổng thu ngân sách các phường trên địa bàn quận Tây Hồ tăng từ 485,2 tỷ đồng năm 2016 lên 984,5 tỷ đồng năm 2018, đạt mức tăng bình quân 62,5% giai đoạn 2016-2018. Tuy nhiên, các khoản thu được hưởng 100% chỉ chiếm khoảng 5% tổng thu, cho thấy nguồn thu tại phường còn hạn chế và phụ thuộc nhiều vào nguồn bổ sung từ cấp trên.

2. Cơ cấu nguồn thu đa dạng nhưng không ổn định
   Các khoản thu chủ yếu gồm lệ phí trước bạ, thuế sử dụng đất nông nghiệp và phi nông nghiệp, tiền thuê mặt đất, phí lệ phí và thu cấp quyền sử dụng đất. Trong đó, lệ phí trước bạ tăng 59,7% năm 2017 so với 2016 nhưng giảm 19,1% năm 2018; tiền thuê mặt đất tăng liên tục với tốc độ 80,1% năm 2018 so với 2017.

3. Chi ngân sách tăng mạnh, đặc biệt chi thường xuyên
   Tổng chi ngân sách quận Tây Hồ tăng từ 350,3 tỷ đồng năm 2016 lên 675,6 tỷ đồng năm 2018. Chi thường xuyên tăng từ 222,9 tỷ đồng lên 381,2 tỷ đồng, chiếm tỷ trọng lớn trong tổng chi ngân sách phường (tỷ lệ chi ngân sách phường trong tổng chi quận dao động từ 14,6% đến 19,6%). Chi đầu tư phát triển có xu hướng tăng mạnh năm 2017 (đạt 188,8 tỷ đồng) nhưng giảm nhẹ năm 2018.

4. Công tác lập dự toán còn nhiều hạn chế
   Năm 2017, chi ngân sách vượt kế hoạch đến 123,1%, cho thấy công tác lập dự toán chưa sát thực tế, gây khó khăn trong điều hành ngân sách. Năm 2018, công tác lập dự toán có cải thiện, chi ngân sách thực tế đạt 100,6% kế hoạch quận và 106,8% kế hoạch thành phố.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của các tồn tại trong quản lý ngân sách phường bao gồm hạn chế về nguồn thu nội tại, phụ thuộc nhiều vào nguồn bổ sung từ cấp trên, cũng như trình độ quản lý tài chính còn hạn chế. Việc lập dự toán ngân sách chưa sát với thực tế dẫn đến chi ngân sách vượt kế hoạch, ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng ngân sách.

So sánh với các nghiên cứu trong nước, kết quả tương đồng với nhận định về sự bất cập trong phân cấp quản lý ngân sách và sự thiếu tương xứng giữa nguồn thu và nhiệm vụ chi tại cấp xã. Việc tăng cường công tác lập dự toán, giám sát và nâng cao năng lực quản lý tài chính cấp phường là cần thiết để nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng thu, chi ngân sách theo năm và bảng so sánh tỷ trọng các khoản thu, chi ngân sách phường trong tổng ngân sách quận, giúp minh họa rõ nét xu hướng và cơ cấu ngân sách.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện công tác lập dự toán ngân sách
   Áp dụng phương pháp dự toán dựa trên cơ sở dữ liệu thực tế và phân tích xu hướng thu chi, nhằm nâng cao tính chính xác và khả thi của dự toán. Chủ thể thực hiện: UBND các phường phối hợp Phòng Tài chính - Kế hoạch quận. Thời gian: Triển khai ngay từ năm ngân sách 2021.

2. Tăng cường quản lý và khai thác nguồn thu tại phường
   Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, hỗ trợ người nộp thuế, kiểm soát chặt chẽ các khoản thu phí, lệ phí và thuế sử dụng đất, đồng thời phát triển các nguồn thu mới phù hợp với đặc điểm địa phương. Chủ thể: Đội thuế phường, UBND phường. Thời gian: 2021-2023.

3. Nâng cao năng lực quản lý tài chính cho cán bộ phường
   Tổ chức đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn về quản lý ngân sách, kế toán và kiểm tra giám sát ngân sách cho cán bộ tài chính kế toán phường. Chủ thể: Học viện Hành chính Quốc gia, UBND quận. Thời gian: 2021-2022.

4. Tăng cường kiểm tra, giám sát và công khai ngân sách
   Thực hiện nghiêm túc công tác kiểm tra, giám sát việc chấp hành dự toán, quyết toán ngân sách, đồng thời nâng cao vai trò giám sát của cộng đồng và Mặt trận Tổ quốc cấp xã. Chủ thể: HĐND phường, Mặt trận Tổ quốc phường, UBND phường. Thời gian: Liên tục từ 2021.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý ngân sách cấp phường và quận
   Giúp nâng cao hiểu biết về quy trình quản lý ngân sách, từ lập dự toán đến quyết toán và giám sát, từ đó cải thiện hiệu quả công tác tài chính địa phương.

2. Nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành Quản lý công, Tài chính công
   Cung cấp cơ sở lý thuyết và thực tiễn về quản lý ngân sách nhà nước cấp xã, làm tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu tiếp theo.

3. Cơ quan quản lý nhà nước về tài chính và ngân sách
   Hỗ trợ đánh giá thực trạng và xây dựng chính sách, quy định phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách cấp xã.

4. Các tổ chức giám sát ngân sách và cộng đồng dân cư
   Tăng cường nhận thức về vai trò giám sát ngân sách, thúc đẩy sự minh bạch và trách nhiệm trong quản lý ngân sách địa phương.

Câu hỏi thường gặp

1. Quản lý ngân sách nhà nước cấp xã gồm những nội dung chính nào?
   Quản lý ngân sách cấp xã bao gồm lập dự toán ngân sách, chấp hành dự toán, quyết toán ngân sách và kiểm tra, giám sát việc chấp hành ngân sách. Ví dụ, tại quận Tây Hồ, các phường thực hiện đầy đủ các bước này theo quy định của Luật NSNN 2015.

2. Nguồn thu ngân sách phường chủ yếu đến từ đâu?
   Nguồn thu gồm các khoản thu hưởng 100% như lệ phí môn bài, thuế sử dụng đất, phí lệ phí, thu bổ sung từ cấp trên và thu chuyển nguồn. Tại Tây Hồ, lệ phí trước bạ và tiền thuê mặt đất là các khoản thu quan trọng.

3. Tại sao chi ngân sách thường xuyên lại chiếm tỷ trọng lớn?
   Chi thường xuyên bao gồm chi lương, an sinh xã hội, hoạt động văn hóa, giáo dục, quốc phòng, an ninh, là các khoản chi thiết yếu không thể trì hoãn, do đó chiếm tỷ trọng lớn trong tổng chi ngân sách phường.

4. Những khó khăn chính trong quản lý ngân sách phường hiện nay là gì?
   Bao gồm hạn chế về nguồn thu nội tại, trình độ quản lý tài chính còn yếu, công tác lập dự toán chưa sát thực tế, và sự phụ thuộc lớn vào nguồn bổ sung từ cấp trên.

5. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách cấp phường?
   Cần hoàn thiện công tác lập dự toán, tăng cường khai thác nguồn thu, nâng cao năng lực cán bộ quản lý, và đẩy mạnh kiểm tra, giám sát ngân sách. Ví dụ, việc đào tạo cán bộ tài chính kế toán và áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý ngân sách đã được đề xuất tại quận Tây Hồ.

Kết luận

• Quản lý ngân sách nhà nước cấp phường tại quận Tây Hồ có vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội địa phương, với tổng thu ngân sách tăng trưởng ổn định giai đoạn 2016-2018.
• Cơ cấu nguồn thu đa dạng nhưng còn hạn chế về tính bền vững và tự chủ tài chính của các phường.
• Chi ngân sách tăng mạnh, đặc biệt chi thường xuyên, phản ánh nhu cầu duy trì hoạt động bộ máy và các nhiệm vụ xã hội thiết yếu.
• Công tác lập dự toán ngân sách còn nhiều hạn chế, gây khó khăn trong điều hành ngân sách và sử dụng hiệu quả nguồn lực.
• Đề xuất các giải pháp hoàn thiện quản lý ngân sách gồm nâng cao công tác lập dự toán, tăng cường khai thác nguồn thu, đào tạo cán bộ và tăng cường giám sát ngân sách.

Tiếp theo, cần triển khai các giải pháp đề xuất trong giai đoạn 2021-2025 nhằm nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách cấp phường, góp phần phát triển bền vững quận Tây Hồ. Đề nghị các cơ quan quản lý và cán bộ tài chính địa phương phối hợp chặt chẽ để thực hiện các khuyến nghị này.

Hành động ngay hôm nay để nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách địa phương, góp phần xây dựng quận Tây Hồ phát triển bền vững!

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CẤP XÃ 1. Ngân sách nhà nước cấp xã 1. Khái niệm ngân sách nhà nước cấp xã - Khái niệm ngân sách nhà nước: Theo Luật NSNN năm 2015, NSNN được đề cập như sau:“Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước”. Có thể thấy rằng định nghĩa trên đều cho thấy biểu hiện bên ngoài của NSNN và mối quan hệ mật thiết giữa nhà nước và NSNN.

Trong hệ thống tài chính, NSNN là khâu chủ đạo, đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc duy trì sự tồn tại của bộ máy quyền lực nhà nước. Biểu hiện bên ngoài, NSNN là một bảng dự toán thu, chi bằng tiền của Nhà nước trong một khoảng thời gian nhất định thường là một năm. Chính phủ dự toán các nguồn thu vào quỹ NSNN, đồng thời dự toán các khoản chi cho các hoạt động kinh tế, chính trị, xã hội, an ninh quốc phòng, từ quỹ NSNN và bảng dự toán này phải được Quốc hội phê chuẩn. NSNN phản ánh mối quan hệ kinh tế giữa Nhà nước với các chủ thể kinh tế trong nền kinh tế - xã hội và trong phân phối tổng sản phẩm xã hội.

Thông qua việc tạo lập, sử dụng quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nước chuyển dịch một bộ phận thu nhập bằng tiền của các chủ thể thành thu nhập của Nhà nước và nhà nước chuyển dịch thu nhập đó đến các chủ thể được thụ hưởng nhằm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước. Từ định nghĩa trên, ta có thể hiểu NSNN trên các khía cạnh: + Thứ nhất: NSNN là kế hoạch tài chính vĩ mô trong các kế hoạch tài 10 Luan van chính của Nhà nước để quản lý các hoạt động kinh tế - xã hội trong khoảng thời gian nhất định; + Thứ hai: NSNN giữ vai trò chủ đạo trong hệ thống tài chính; + Thứ ba: NSNN là quỹ tiền tệ tập trung lớn nhất của nhà nước hay còn gọi là quỹ ngân sách phục vụ việc thực hiện chức năng của nhà nước. Các nguồn tài chính tập trung vào NSNN nhờ vào việc Nhà nước tham gia vào quá trình phân phối và phân phối lại các nguồn tài chính quốc gia dưới hình thức thuế và các hình thức thu khác. Toàn bộ các nguồn tài chính trong NSNN của chính quyền nhà nước các cấp là nguồn tài chính mà Nhà nước trực tiếp nắm giữ, chi phối.

Nó chính là nguồn tài chính cơ bản để Nhà nước thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của mình. - Khái niệm ngân sách nhà nước cấp địa phương (ngân sách địa phương): Theo Luật Ngân sách nhà nước (2015): “Ngân sách địa phương là các khoản thu ngân sách nhà nước phân cấp cho cấp địa phương hưởng, thu bổ sung từ ngân sách trung ương cho ngân sách địa phương và các khoản chi ngân sách nhà nước thuộc nhiệm vụ chi của cấp địa phương”. Ngân sách cấp xã là các khoản thu, chi của xã được dự toán và thực hiện trong khoảng thời gian nhất định có vai trò, chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước trên phạm vi địa bàn đó. Như vậy, ngân sách xã là hệ thống những mối quan hệ kinh tế nhà nước và xã hội trong quá trình Nhà nước huy động, sử dụng các nguồn tài chính nhằm đảm bảo yêu cầu thực hiện các chức năng của nhà nước.

Các quan hệ kinh tế bao gồm: Quan hệ kinh tế giữa chính quyền và các tổ chức, hộ sản xuất, kinh doanh trên địa bàn; quan hệ giữa ngân sách xã với tổ chức tài chính trung gian với quỹ tín dụng nhân dân; quan hệ kinh tế giữa ngân sách xã và các tổ chức xã hội; quan hệ kinh tế giữa ngân sách xã và các hộ gia đình. Đặc điểm của ngân sách nhà nước cấp xã Ngân sách nhà nước cấp xã là một bộ phận trong hệ thống Ngân sách nhà nước và là cấp ngân sách của chính quyền địa phương ở xã, ngân sách cấp xã có những đặc điểm sau: Thứ nhất, ngân sách xã là một quỹ tập trung của cơ quan chính quyền Nhà nước cấp cơ sở. Hoạt động của quỹ này thể hiện trên hai phương diện: - Huy động nguồn thu vào quỹ (gọi là thu ngân sách). Thu ngân sách bao gồm các khoản thu của NSNN phân cấp cho ngân sách xã và các khoản huy động đóng góp của các tổ chức, cá nhân trên nguyên tắc tự nguyện theo quy định của pháp luật và do HĐND xã quyết định.

- Phân phối sử dụng nguồn vốn của quỹ (gọi là chi ngân sách). Chi ngân sách bao gồm chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên theo phân cấp quản lý nhà nước cho cấp xã. Các khoản thu, chi ngân sách được dự toán và thực hiện trong một năm, theo một chu trình: lập dự toán, chấp hành và quyết toán ngân sách. Phần lớn các khoản thu, chi của ngân sách xã được thực hiện theo phương thức phân phối lại và không hoàn trả một cách trực tiếp.

Thứ hai, các hoạt động thu, chi của ngân sách xã luôn gắn với chức năng, nhiệm vụ của chính quyền xã theo luật định, đồng thời luôn chịu sự kiểm tra giám sát của cơ quan quyền lực Nhà nước ở cấp xã. Thứ ba, đằng sau các hình thức thu, chi của ngân sách xã chính là các quan hệ lợi ích giữa một bên là lợi ích chung của cộng đồng các cơ sở mà chính quyền xã là người đại diện với một bên là lợi ích của các chủ thể kinh tế - xã hội khác (tổ chức, cá nhân). Các quan hệ này phát sinh trong quá trình thu và chi ngân sách xã. Thứ tư, các quan hệ thu, chi ngân sách xã rất đa dạng và biểu hiện dưới nhiều hình thức khác nhau, nhưng các khoản thu, chi này chỉ được thừa nhận 12 Luan van khi được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền phê duyệt.

Thứ năm, ngân sách xã vừa là một cấp trong hệ thống NSNN vừa là một đơn vị dự toán. Với đặc thù là đơn vị hành chính cấp cơ sở có mối liên hệ trực tiếp với dân, do dân, vì dân, giải quyết các mối liên hệ giữa Nhà nước và nhân dân, cho nên đây là đơn vị hành chính giúp Nhà nước thực hiện chức năng nhiệm vụ trực tiếp tới mọi người dân. Vai trò của ngân sách nhà nước cấp xã đối với sự phát triển kinh tế - xã hội địa phương Ngân sách xã là công cụ đặc biệt quan trọng để chính quyền xã quản lý toàn diện các hoạt động kinh tế - xã hội ở địa phương. Ngân sách xã là công cụ huy động các nguồn lực tài chính để đảm bảo nhu cầu chi tiêu của chính quyền cấp xã.

Vai trò của ngân sách xã được xác định trên bản chất kinh tế của Nhà nước. Vai trò này được biểu hiện thông qua quá trình thu và chi ngân sách xã. Đối với thu ngân sách xã: - Thông qua thu ngân sách xã mà các nguồn thu được tập trung nhằm tạo lập quỹ ngân sách xã, đồng thời giúp chính quyền cấp xã thực hiện việc kiểm tra, kiểm soát, điều chỉnh các hoạt động kinh doanh, dịch vụ và các hoạt động khác đi đúng hành lang pháp luật. - Thu ngân sách xã góp phần thực hiện các chính sách xã hội như đảm bảo công bằng giữa những người có nghĩa vụ đóng góp cho ngân sách xã, đồng thời có sự trợ giúp cho những đối tượng nộp khi họ gặp khó khăn hoặc thuộc diện ưu đãi theo chính sách của Nhà nước thông qua xét miễn, hoãn, giảm số thu.

- Thu tiền phạt đối với cá nhân, tổ chức vi phạm trật tự an toàn xã hội để đưa người dân nghiêm chỉnh thực hiện tốt nghĩa vụ của mình trước cộng đồng. 13 Luan van Nguồn thu của ngân sách xã Nguồn thu của ngân sách xã gồm 3 nguồn sau đây: *Các khoản thu ngân sách xã hưởng 100% là các khoản thu dành cho xã sử dụng toàn bộ để chủ động về nguồn ngân sách bảo đảm các nhiệm vụ chi thường xuyên, chi đầu tư phát triển. Căn cứ nguyên tắc phân cấp quản lý nguồn thu, nhiệm vụ chi cho ngân sách xã quy định Hội đồng nhân dân cấp tỉnh xem xét phân cấp cho ngân sách xã hưởng 100% các khoản thu sau đây: - Các khoản phí, lệ phí giao cho xã tổ chức thu theo quy định; - Thu từ các hoạt động sự nghiệp của xã, phần nộp vào ngân sách nhà nước theo quy định của pháp luật; - Thu từ quỹ đất công ích và hoa lợi công sản khác do xã quản lý theo quy định của pháp luật; - Tiền thu từ xử phạt vi phạm hành chính, phạt, tịch thu khác theo quy định của pháp luật do cấp xã thực hiện; - Thu từ tài sản được xác lập quyền sở hữu của nhà nước do các cơ quan, đơn vị, tổ chức thuộc xã xử lý theo quy định của pháp luật, sau khi trừ đi các chi phí theo quy định của pháp luật; - Các khoản huy động đóng góp từ các cơ quan, tổ chức, cá nhân gồm: các khoản huy động đóng góp theo quy định của pháp luật, các khoản đóng góp theo nguyên tắc tự nguyện để đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng do Hội đồng nhân dân xã quyết định đưa vào ngân sách xã quản lý; - Viện trợ không hoàn lại của các tổ chức quốc tế, các tổ chức khác, các cá nhân ở nước ngoài trực tiếp cho ngân sách xã; - Thu kết dư ngân sách xã năm trước; - Thu chuyển nguồn ngân sách cấp xã năm trước chuyển sang; - Các khoản thu khác của ngân sách xã theo quy định của pháp luật. 14 Luan van *Các khoản thu phân chia theo tỷ lệ phần trăm (%) giữa ngân sách xã, thị trấn với ngân sách cấp trên: - Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp; - Thuế sử dụng đất nông nghiệp thu từ hộ gia đình; - Lệ phí môn bài thu từ cá nhân, hộ kinh doanh; - Lệ phí trước bạ nhà, đất.

Căn cứ vào khả năng thực tế nguồn thu và nhiệm vụ chi của xã, Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định tỷ lệ phần trăm (%) đến tối đa là 100% các khoản thu quy định cho ngân sách xã. Ngoài các khoản thu phân chia theo tỷ lệ phần trăm (%) quy định, ngân sách xã còn có thể được Hội đồng nhân dân cấp tỉnh phân cấp thêm nguồn thu từ các khoản thu ngân sách địa phương được hưởng 100%, các khoản thu phân chia giữa ngân sách trung ương và ngân sách địa phương.